Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Pierwsze ogłoszono że 5 tysięcy amerykańskich żołnierzy amerykańskich wyjedzie z Polski. Kilka dni temu Trump ogłosił, że jednak tyle żołnierzy przyjedzie do Polski. Jeśli będziemy mieć szczęście to liczba amerykańskich żołnierzy pozostanie na niezmienionym poziomie a Trump zapomni o naszym państwie. [TVN24], [AP News]

• „W Polsce nastąpił »szok polityczny«, a nawet »poczucie zdrady« – pisał w poufnej depeszy amerykański ambasador w Polsce Tom Rose. Adresatem depeszy był m.in. sekretarz stanu Marco Rubio. Ambasador USA ostrzegał przed chaosem dotyczącym relokacji amerykańskich żołnierzy” [OKO.press]

• „Sejm uchwalił ustawę anty-SLAPP. Nowe przepisy mają chronić dziennikarzy przed pozwami, a inicjatorom takich działań grożą gigantyczne grzywny. Choć legislacyjny krok w stronę ochrony wolności słowa w Polsce został wykonany, nasze rozmówczynie studzą nastroje. Wskazują na poważne luki prawne, brak systemowego podejścia oraz pominięcie kwestii kluczowych dla funkcjonowania niezależnych redakcji.” [Wirtualne Media]

• „Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak przekazał w środę, że Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała trzy osoby podejrzane o szpiegostwo na rzecz Rosji. Wszyscy to Polacy w wieku od 48 do 62 lat. Usłyszeli zarzuty. Trafili na trzy miesiące do aresztu. Grozi im nawet dożywocie. Prokurator Przemysław Nowak powiedział, że mężczyźni byli członkami prorosyjskiej, nieformalnej organizacji paramilitarnej. ” [TVN24]

• „W piątek minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek poinformował, że podjął decyzję o zawieszeniu zastępcy prokuratora generalnego do spraw wojskowych, prokuratora Tomasza Janeczka.” [Rzeczpospolita]

• „Nowi sędziowie TK piszą do Święczkowskiego. Chcą, by zwołał zgromadzenie ogólne Trybunału. Pod pismem podpisała się szóstka wybrana przez Sejm 13 marca: dwójka dopuszczona do orzekania (...) i czwórka, której możliwość orzekania blokuje prezes TK (...) ” [Gazeta Wyborcza]

• „Drugie największe lotnisko w kraju, Kraków-Balice, pozwało grupę mieszkańców, która nagłaśnia nieprawidłowości związane z jego funkcjonowaniem – informowaliśmy na początku maja. Dziś władze państwowej firmy poinformowały, że pozew został wycofany. Jak udało nam się ustalić – w sprawie interweniował prezydent Krakowa.” [SmogLab]

• „Agata Szczęśniak i Agata Kołodziej wracają do sprawy Zondacrypto. Agata Kołodziej napisała na ten temat wiele tekstów, odkryła fakty i wątki dotąd nieznane. Rozmawiamy o jej ustaleniach oraz o państwie z kartonu, które nie ochroniło obywateli przed oszustami. Dlaczego instytucje przymykały oczy na nieprawidłowości w działalności tej giełdy kryptowalut? Czy zawiniły przede wszystkim instytucje estońskie, gdzie Zondacrypto jest zarejestrowana? Kto stchórzył w sprawie Zondacrypto? Premier Tusk czy prezydent Nawrocki? Dlaczego Jarosław Kaczyński zdecydował się przedstawić projekt o zakazie kryptowalut?” [###]

• „Karol Nawrocki wetuje kolejne ustawy, powołuje rady, chce przeprowadzać referenda. A to wszystko, by pokazać sprawczość, osłabiać rząd i poszerzać swoje uprawnienia. Wojciech Szacki i Andrzej Bobiński zastanawiają się, czy prezydent wykonuje jedynie zlecenie Nowogrodzkiej, czy może ma własną strategię i cel.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Wzajemna eskalacja ataków powietrznych. 1546. dzień wojny]

• „Wołodymyr Zełenski odrzucił propozycję niemieckiego kanclerza Friedricha Merza, aby przyznać Kijowowi »członkostwo stowarzyszone« bez prawa głosu. Zełenski podkreślił, że obecność Ukrainy w UE musi być pełna i wiązać się z pełnią praw.” [Euronews]

• „Nowy rząd Węgier przez pomyłkę pozwolił, by wygasł zakaz importu ukraińskich produktów rolno-spożywczych, po czym ogłosił plany jego przywrócenia, niwecząc tym samym krótkotrwałe nadzieje Kijowa.” [Euractiv]

• „Władze miasta Noworosyjsk poinformowały, że spadające fragmenty drona wywołały pożar w terminalu naftowym, a prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski potwierdził, że uderzono w inną fabrykę chemiczną w Kraju Permskim.” [Euronews]

• „Stany Zjednoczone przedłużyły zwolnienie umożliwiające handel rosyjską ropą. Przyjęcie licencji osłabia presję sankcyjną na Rosję i zwiększa jej dochody z eksportu węglowodorów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Ukraina od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji zmaga się z bezrobociem i brakiem rąk do pracy. Choć pozornie te dwie rzeczy się wykluczają, to przyczyną takiego stanu rzeczy jest trwająca wojna i mobilizacja. Więcej o ukraińskim rynku pracy mówi ekspert OSW Sławomir Matuszak.” [###]

Europa

• „13 maja br. w Bukareszcie odbył się szczyt Bukareszteńskiej Dziewiątki (B9) i państw nordyckich. Jako goście wzięli w nim udział sekretarz generalny NATO, prezydent Ukrainy i przedstawiciele Stanów Zjednoczonych. Szczyt potwierdził wolę krajów wschodniej i północnej flanki zacieśniania współpracy na rzecz bezpieczeństwa oraz ich poparcie dla utrzymania jedności transatlantyckiej w obliczu napięć między USA a pozostałymi sojusznikami.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „W sobotę król Danii ponownie powierzył ustępującej premier Mette Frederiksen zadanie poprowadzenia rozmów w sprawie utworzenia rządu, po dwóch nieudanych rundach rozmów koalicyjnych, które nastąpiły po marcowych wyborach, nie przynoszących jednoznacznego wyniku.” [Euractiv]

• „20 maja br. Andris Kulbergs z opozycyjnej Zjednoczonej Listy (AS) rozpoczął rozmowy z przedstawicielami czterech partii w celu utworzenia nowego rządu Łotwy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „20 maja br. litewskie systemy obrony powietrznej wykryły zbliżający się do przestrzeni powietrznej obiekt o sygnaturze przypominającej drona. Jest to kolejny w regionie incydent z udziałem bezzałogowca, co nasila dyskusję na temat stanu przygotowania i gotowości sił przeciwlotniczych państw bałtyckich.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Rosja próbuje wykorzystać serię przypadkowych pojawień się dronów bojowych nad krajami bałtyckimi do wywołania kryzysu politycznego między Ukrainą a niektórymi z jej najwierniejszych sojuszników. Jak dotąd wysiłki te wydają się kończyć fiaskiem.” [Politico]

• Niemiecki „socjal”. Czy czeka go reforma? [###]

• „W Wielkiej Brytanii rośnie napięcie wokół przywództwa w Partii Pracy. Coraz więcej działaczy uważa, że obecny premier Keir Starmer nie potrafi zatrzymać wzrostu poparcia dla prawicowej Reform UK Nigela Farage’a. Wybory uzupełniające w okręgu Makerfield mogą stać się początkiem walki o władzę w Partii Pracy. Andy Burnham – popularny burmistrz Wielkiego Manchesteru – jest wymieniany jako potencjalny następca Starmera i przyszły premier.” [Krytyka Polityczna]

• Balansowanie i obłaskawianie: polityka zagraniczna Bukaresztu w cieniu sporów transatlantyckich [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Technokratyczna sanacja: główne kierunki i perspektywy polityki rządu Pétera Magyara” Kolejne przewidywania tego jak będzie wyglądał nowy węgierski rząd, tym razem od Ośrodka Studiów Wschodnich. [Ośrodka Studiów Wschodnich.]

• „Ponad 700 tankowców bez rzetelnych ubezpieczeń, operacje służb specjalnych na otwartych morzach i nieprzejrzyste mechanizmy finansowe pozwalające omijać zachodnie restrykcje – tak wygląda globalna sieć, która umożliwia Kremlowi finansowanie machiny wojennej.” PISM przygotował obszerny raport (ponad 100 stron) więc polecamy tylko jak ktoś jest bardzo zainteresowany tym tematem. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

Bliski i Środkowy Wschód

• Niebawem miną trzy miesiące od ataku USA i Izraela na Iran. Jaki jest stan gry? Przez ostatni miesiąc mamy wrażenie, że zmieniło się bardzo niewiele. [Reuters]

• A co się obecnie dzieje w Iranie? Z jednej strony uzbrojeni Strażnicy Rewolucji poprzez swoją obecność wśród ludzi chcą pokazać, że reżim jest zwarty i gotowy, a z drugiej strony mamy pojawiające się zdjęcia z odgrywanych na żywo na ulicach Teheranu widowisk muzycznych, w których mieszkańcy zdają się odrywać od widma powrotu gorącej fazy konfliktu. [AP News #1], [AP News #2]

• „Ustrój polityczny Iranu należy do dosyć niecodziennych. Republika Islamska Iranu ma w swoim składzie zarówno instytucje islamskie, jak i republikańskie. Ten system polityczny jest nietypowy nawet dla świata islamskiego. Jak wygląda dziś Iran? Historia ma duży wpływ na to, jak wygląda ten kraj i jego ustrój. Jak wojna w Iranie wpływa na tamtejszy reżim polityczny? Kim jest Najwyższy Przywódca? Czym jest Korpus Strażników Rewolucji? Na te i inne pytania odpowiada Krzysztof Strachota, ekspert OSW.” [###]

• Izrael kontynuuje ataki na Liban, Zarówno w południowej jego części jak i w dolinie Bekaa. Tylko w piątek zginęło 10 osób, w tym 6 ratowników medycznych oraz dziecko. [The Guardian]

• „W amerykańskich mediach pojawiły się doniesienia o tajnej izraelskiej bazie na terytorium Iraku. To już druga ujawniona placówka Cahalu położona na irackiej pustyni. Historia jednej z nich może sięgać nawet 2024 roku.” [Konflikt]

• Aktywiści zwolnieni z izraelskich aresztów po zatrzymaniu na pokładzie flotylli, która próbowała nieść pomoc dla Gazy, byli poddawani prześladowaniom. Kilku z nich trafiło do szpitali z obrażeniami, a co najmniej 15 zgłosiło napaści seksualne, w tym gwałt. Strona izraelska oczywiście zaprzecza. Izraelczycy zatrzymali 430 osób płynących flotyllą. [The Guardia]

• Po latach wojny domowej Syria mierzy się z problemem zalegających niewybuchów i min. Szacuje się, że z ich powodu zginęły już ponad 740 osób, a problem będzie obecny przez długie dekady. Rozminowywanie rozległych terenów jest niestety niełatwe oraz kosztowne. [AP News]

• „Mija równo 25 lat od kiedy Turcja po raz pierwszy wyeksportowała za granicę rodzimy serial. Skoro od tamtej pory te produkcje telewizyjne przyniosły jej miliardy dolarów i miliony turystów, to dlaczego teraz branża jest w kryzysie, a władze jeszcze ją dobijają?” Jeśli nie rozumiecie fenomenu tureckich seriali to Dział Zagraniczny ma starszy odcinek, który stara się to wytłumaczyć. [###]

• Między 25, a 28 maja Arabia Saudyjska będzie gościć około 1,5 miliona pielgrzymów podczas kulminacji hadżdż – pielgrzymki do świątyni Al-Kaba w Mekce. [DW]

Azja

• „W dniach 19–20 maja Władimir Putin złożył wizytę państwową w ChRL. Pretekstem do podróży była rocznica podpisania Traktatu o dobrosąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 2001 r., który przedłużono o kolejne pięć lat. Strony odbyły szereg spotkań w różnych formatach, z których najważniejsze były rozmowy Putina z Xi Jinpingiem oraz z premierem Li Qiangiem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Chociaż dużo pisaliśmy w poprzednim wydaniu o wizycie Trumpa w Chinach to mamy dla Was kolejną analizę, tym razem od PISM, pod tytułem „Wizyta Donalda Trumpa w Chinach – deeskalacja w relacjach dwustronnych”. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Porozumienie płacowe zawarte między firmą Samsung Electronics a jej związkiem zawodowym jest uznawane za sukces zarówno dla firmy, która uzyskała kluczowe ustępstwa i zapobiegła masowemu strajkowi, jak i dla pracowników działu produkcji układów pamięci – z których część otrzyma premie w wysokości 416 000 dolarów.” [Reuters]

• W najgorszej od lat katastrofie w kopalni węgla kamiennego w chińskiej prowincji Shanxi zginęło co najmniej 90 górników. [Reuters]

• „Kirgistan w 2025 r. stał się centralnoazjatyckim liderem rynku walut wirtualnych. Według oficjalnych danych transakcje dokonywane przy ich użyciu osiągnęły w tym kraju wartość ponad 31 mld dolarów, trzykrotnie wyższą względem 2024 r. i znacznie przekraczającą PKB nominalne. (...) Błyskawiczny rozwój sektora wiąże się z omijaniem sankcji przez Rosję.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Czy Donald Trump swoimi decyzjami wzmacnia dziś Chiny? W nowym odcinku rozmawiamy o rywalizacji USA i Chin, polityce Donalda Trumpa wobec Pekinu oraz o tym, czy światowy układ sił zaczyna przechylać się na korzyść Xi Jinpinga.” [###]

Afryka

• „Korytarz Lobito – w poszukiwaniu synergii między Globalną Północą a Afryką ” PISM ma ciekawą analizę opisującą połączenia kolejowe znane pod nazwą „korytarza Lobito”. Komu najbardziej służą? Co jest tamtędy transportowane? Jak wygląda rozwój tego projektu infrastrukturalnego? [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że epidemia wirusa Ebola w Afryce Środkowej stanowi stan zagrożenia zdrowia publicznego. Władze służby zdrowia starają się jak najszybciej zidentyfikować osoby, które miały kontakt z chorymi, w miarę jak rośnie liczba podejrzanych przypadków.” CNN ma artykuł z dużą ilością ciekawych infografik, z którego dowiecie się wszystkiego co potrzeba o najnowszej epidemii Eboli obecnie postępującej w Afryce. [CNN]

• „Demokratyczna Republika Konga i Uganda walczą o opanowanie dramatycznej epidemii wirusa Ebola, która przez długi czas pozostawała niezauważona. Czy za opóźnioną reakcję na kryzys odpowiedzialne są cięcia w pomocy amerykańskiej?” Tekst DW stara się wskazać obszary walki z chorobami zakaźnymi takimi jak Ebola, na które mogło wpłynąć obcięcie amerykańskiej pomocy rozwojowej. [DW]

• W Demokratycznej Republice Konga tłum podpalił szpitalne namioty. Wynikało to ze sporu szpitala z lokalną ludnością – szpital nie chciał wydać ciała zmarłego na wirus ebola, a lokalni mieszkańcy chcieli dokonać tradycyjnych ceremonii pogrzebowych . [BBC]

• „Wybrzeże Kości Słoniowej obawia się zagrożenia ze strony dżihadystów na północy kraju, 10 lat po poważnym ataku” [The Guardian]

• „Prezydent Senegalu Bassirou Diomaye Faye zwolnił premiera Ousmane’a Sonko po miesiącach narastających napięć.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• Niedawno wybrany prezydent Chile obiecywał w kampanii proste i szybkie rozwiązania palących społecznie problemów. Okazało się, że nie jest w stanie dostarczyć obiecywanych rezultatów w takim tempie jak obiecywał w kampanii co odbija się ma nurkującym poparciu społecznym. [Americas Quarterly]

• „W środę Stany Zjednoczone postawiły federalny akt oskarżenia przeciwko Raúlowi Castro, byłemu prezydentowi Kuby, oraz pięciu innym osobom, co stanowi znaczące zaostrzenie kampanii administracji Trumpa mającej na celu obalenie trwającego od sześćdziesięciu lat komunistycznego reżimu w tym kraju.” Guardian pisze o zarzutach jakie rząd amerykański stawia kubańskiemu politykowi a AP News opisuje co robił po odejściu od władzy. [The Guardian], [AP News]

• „Nasilający się konflikt polityczny zagraża stabilności społecznej w Boliwii. Zaledwie sześć miesięcy po objęciu władzy przez nowy rząd prezydent Rodrigo Paz stoi w obliczu fali demonstracji, blokad dróg i coraz głośniejszych wezwań do jego dymisji.” [Al-Dżazira]

• „Władze poinformowały, że w czwartek na wybrzeżu Hondurasu doszło do dwóch oddzielnych ataków z użyciem broni palnej, w wyniku których zginęło co najmniej 25 osób, w tym sześciu policjantów.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „W tym miesiącu Wenezuela stała się trzecim co do wielkości dostawcą ropy naftowej do Indii, ponieważ konflikt z Iranem oraz zamknięcie Cieśniny Ormuz zmuszają państwa do poszukiwania alternatywnych źródeł energii.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „W związku z zaostrzeniem kanadyjskich przepisów azylowych uchodźcy, którzy chcą połączyć się z rodziną, twierdzą, że po odrzuceniu ich wniosków o azyl na granicy zostali przekazani amerykańskim służbom ICE i spędzili wiele miesięcy w więzieniu” [The Guardian]

• „Premier Kanady, Mark Carney, stwierdził, że prowincja Alberta ma »kluczowe znaczenie« dla przyszłości kraju, kilka godzin po tym, jak przywódca tej prowincji zbliżył ten bogaty w ropę region do przeprowadzenia referendum w sprawie niepodległości.” O tym na jakim etapie jest próba odłączenia Alberty od Kanady opisuje [The Guardian].

• Kilmar Ábrego García jest jedną z pierwszych, a na pewno najbardziej znanych, osób która została deportowana ze Stanów Zjednoczonych „pomyłkowo”. Kolejny wyrok w sprawie z nim związanej zapadł kilka dni temu a AP News ma listę gdzie opisuje wszystkie działania administracji oraz sprawy sądowe z nim związane. [AP News]

• „Krajowy Komitet Partii Demokratycznej znalazł się już w trudnej sytuacji. Demokraci obawiają się, że Ken Martin jeszcze bardziej pogłębia ten kryzys. Decyzja Martina o opublikowaniu, a następnie zdystansowaniu się od chaotycznej analizy przyczyn porażki Demokratów w wyborach w 2024 roku nasiliła apele, by ten znajdujący się pod ostrzałem polityk z Minnesoty ustąpił ze stanowiska, a także zaniepokoiła darczyńców, którzy i tak już wahali się przed przekazaniem środków partii pogrążonej w długach.” [Politico]

• „Surowa polityka Luizjany w walce z przestępczością będzie kosztować podatników kolejne miliony przez wiele lat. Biuro gubernatora zlekceważyło obawy ekspertów, że wprowadzone przez niego ograniczenia w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych mogą spowodować wzrost liczby osadzonych w więzieniach i pogrążyć stan w katastrofie finansowej. Przeanalizowaliśmy, w jaki sposób jego polityka już teraz zaczyna wpływać na sytuację stanu.” [ProPublica]

• „Cudzoziemcy pragnący zmienić swój status imigracyjny w Stanach Zjednoczonych w celu uzyskania zielonej karty będą musieli to zrobić spoza kraju za pośrednictwem Departamentu Stanu – poinformowały w piątek amerykańskie służby imigracyjne (USCIS). Posunięcie to spotkało się z krytyką organizacji pomocowych, analityków politycznych i prawników specjalizujących się w sprawach imigracyjnych.” [The Guardian]

• „Tulsi Gabbard ogłosiła w piątek, że rezygnuje ze stanowiska dyrektora wywiadu krajowego w administracji prezydenta Trumpa, aby wspierać swojego męża, który zmaga się z rzadką postacią raka kości.” [NPR]

• „Wytyczanie okręgów wyborczych w taki sposób, że przypominają pokręcone salamandry, plamy krwi czy nauszniki, wszystko po to, żeby pomóc swojej partii, a zaszkodzić drugiej, to proceder tak stary jak USA, i w odcinku 81 tłumaczyliśmy skąd się to wzięło, jak działa i dlaczego nic się z tym nie da zrobić.

  To, co jednak wcześniej wydawało się nam szczytem manipulowania granicami okręgów, wkracza na nowy poziom. Wszystko za sprawą najnowszej decyzji Sądu Najwyższego, który pod koniec kwietnia wypatroszył sedno ustawy o prawach wyborczych z 1965 roku, dzięki której Afroamerykanie na Południu 100 lat po wojnie secesyjnej naprawdę dostali pełnię praw wyborczych. Tłumaczymy czym są (a niebawem ”były„) ”okręgi szansy„, dlaczego przy ich wytyczaniu można (a zarazem nie można) kierować się rasą wyborców, czym różni się gerrymandering partyjny od rasowego i jak je odróżnić – o ile to w ogóle możliwe. I czy można mieć zaufanie do systemu wyborczego, który zmienia granice okręgów w trakcie trwającego głosowania?” [###]

Oceania

• „Minister zdrowia Mark Butler wyraził zaniepokojenie »największą epidemią błonicy, jaką odnotowaliśmy od co najmniej kilkudziesięciu lat«, w związku z rozprzestrzenianiem się tej groźnej infekcji bakteryjnej na Terytorium Północnym oraz w sąsiednich stanach.” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Na początku maja Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej skończył przyjmować wnioski o dofinansowanie mikroinstalacji fotowoltaicznych, magazynów energii i magazynów ciepła w ramach programu wsparcia uzupełniającego Mój Prąd. Marta Babicz, dyrektorka departamentu środków zagranicznych NFOŚiGW opowiada, jak fundusz zamierza dbać o prosumentów.” [###]

• „Wokół planów jednej z najpopularniejszych sieci handlowych w Polsce zrobiło się niezwykle głośno. Grupa Żabka, która jesienią 2024 roku przebojem wdarła się na Warszawską Giełdę Papierów Wartościowych, szykuje się do otwarcia zupełnie nowego rozdziału w swojej historii.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W ciągu zaledwie 15 lat ubyło nam 32 proc. pracowników w wieku 25-29 lat. Za to grupa pracowników w wieku 35 lat i więcej zwiększyła swoją liczebność o około 1/5. Stało się to przede wszystkim dlatego, że najliczniejsze roczniki (po ponad 600 tys. osób) półtorej dekady temu miały 25-34 lata, a aktualnie mają 40-49 lat. Za kilkanaście lat te najliczniejsze w naszej populacji roczniki zaczną przechodzić na emerytury. Dla porównania: aktualne roczniki 18-28-latków nie mają nawet 400 tys. osób. Siedmiolatków również mamy ok. 400 tys., trzylatków 300 tys., a w 2025 roku urodziło się tylko 238 tys. dzieci...” [###]

• „Polski rynek pracy przechodzi bezprecedensową transformację. Jak wynika z najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na koniec 2025 roku liczba obcokrajowców zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych osiągnęła rekordowy poziom 1,289 mln osób. To aż o 8 proc. więcej niż rok wcześniej i blisko siedmiokrotnie więcej w porównaniu z 2015 rokiem. Cudzoziemcy stanowią już 8 proc. wszystkich ubezpieczonych w ZUS oraz 6 proc. ogółu pracujących w Polsce.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Magazyn Rest of World przeprowadził rozmowy z sześcioma filipińskimi wirtualnymi asystentami oraz dwiema agencjami, którzy opowiedzieli o specyficznej branży, w której nisko opłacani pracownicy z zagranicy, wspomagani przez sztuczną inteligencję, tworzą treści dla kadry kierowniczej i tzw. liderów opinii na LinkedIn.” Jeśli myśleliście, że duże konta na LinkedIn po prostu generują swoje miałkie posty za pomocą LLMów to jesteście w błędzie, oni płacą innym żeby to za nich robili. [Rest of World]

• „Na czym opiera się wartość pieniędzy? Dzisiaj większość pieniądza to jest tak zwany pieniądz kreowany, który powstaje na bazie kredytów bankowych – mówi w Radiu Naukowym dr Piotr Dąbrowski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Rozmawiamy o pieniądzach, mechanizmach rynków finansowych i inwestowania.” [Radio Naukowe], [###]

Nauka i technologia

• „W środę Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję wzmacniającą zobowiązania państw do przeciwdziałania zmianom klimatu, choć treść dokumentu została złagodzona pod presją największych emitentów gazów cieplarnianych. Posunięcie to jest następstwem wydanej w zeszłym roku opinii doradczej Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, w której uznano niewywiązanie się z zobowiązań klimatycznych za »bezprawne« i zasugerowano możliwość wypłaty odszkodowań.” [France24]

• Zastanawialiście się dlaczego miewacie koszmary? Nowy odcinek podcastu Short Wave opisuje właśnie naukowe aspekty śnienia, snów i właśnie koszmarów. [###]

• „Lekarze zalecają co najmniej 7 godzin snu na dobę, a zbyt krótki sen wiąże się z przyspieszonym starzeniem się oraz większym ryzykiem zawałów serca, udarów mózgu, a nawet przedwczesnej śmierci. Jednak dla osób śpiących krótko może być jeszcze nadzieja. W nowym badaniu naukowcy opisali w czasopiśmie Nature Communications, że osoby, które spały dłużej następnego dnia po krótkiej nocy, wydawały się mniej narażone na negatywne skutki – a konkretnie na śmierć w ciągu 8 lat po zakończeniu badania – niż te, które nie zapewniały sobie dodatkowego snu.” [Science]

• „Od dawna panuje w neurobiologii przekonanie, że niektóre komórki mózgowe reagują w ten sam sposób na ten sam bodziec. Jednak dominacja tej teorii jest obecnie poddawana w wątpliwość. Naukowcy przedstawili dowody na to, że neurony u myszy z czasem zmieniają sposób reagowania na bodźce – zjawisko to nazwano »dryfem reprezentacyjnym«. Nie jest jednak jasne, dlaczego dochodzi do tego dryfu i jaką rolę może on pełnić.” [Nature]

• „O satelitarnej obserwacji Ziemi, a w szczególności o spojrzeniu na klęski żywiołowe, opowiada Jakub Ryzenko z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Wskazuje, jak technologie kosmiczne pomagają ograniczać skutki katastrof, a nawet im zapobiegać, dzięki czemu poprawiają nasze bezpieczeństwo.” [###]

• „Bezzałogowe pojazdy naziemne przechodzą gwałtowny rozwój, chociaż cały czas pozostają w cieniu dronów powietrznych. W ostatnich tygodniach Ukraińcy zaczęli więcej chwalić się swoimi osiągnięciami na tym polu i przedstawiać ambitne plany na przyszłość. Roboty stają się integralnym elementem walczących sił, jednak cały czas zmagają się z licznymi ograniczeniami.” [Konflikty]

Idee, kultura, społeczeństwo

• W czasie gdy na świecie odbywają się kolejne szczyty, z których niewiele wydaje się wynika, Miłosz Szymański zaprasza nas do Reykjavíku, do niepozornego budynku Höfði, gdzie w 1986 roku doszło do spotkania między Ronaldem Reaganem i Michaiłem Gorbaczowem. O czym rozmawiali panowie i jak usiłowano ograniczyć wyścig zbrojeń i wzajemnej groźby anihilacji? O tym dowiecie się z najnowszego odcinka z serii. [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „13 maja w amerykańskim periodyku Army Times ukazał się artykuł informujący, że wstrzymana została decyzja o przemieszczeniu do Europy żołnierzy 2 Brygady 1 Dywizji Kawalerii. Oznacza to osłabienie amerykańskich na wschodniej flance NATO. To niepokojący sygnał polityczny” OKO.press pisze o strategicznym znaczeniu decyzji Stanów Zjednoczonych a z informacji Politico wynika, że także pracownicy Pentagonu byli zaskoczeni tą decyzją. [OKO.press], [Politico]

• Po wyrokach sądowych i publicznych sporach ostatnimi tygodniami doszło do pierwszej transkrypcji małżeństwa pary jednopłciowej w Warszawie. Potem odbyło się to także we Wrocławiu a Kraków zapowiada, że też niedługo dołączy do tego grona. Jednocześnie minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski przekazał w środę, że podpisał projekt rozporządzenia zmieniającego wzory aktu małżeństwa w sprawie par jednopłciowych. [TVN24]

• „Waldemar Żurek zapowiada rewolucję w Kodeksie rodzinnym. Chce wprowadzenia pieczy współdzielonej jako domyślnego modelu opieki nad dziećmi rozwodzących się rodziców. To dobre rozwiązanie?” [OKO.press]

• „Nowelizacja ustawy o Rzeczniku Praw Pacjenta, określana jako »lex szarlatan«, ma wspierać walkę z dezinformacją medyczną. Wzmocnione zostały kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta, w tym możliwość szybkiego reagowania na nielegalne praktyki. Nowela wprowadza szybką procedurę administracyjną, by nie pozwolić oszustom i szarlatanom żerować na pacjentach.” [Wirtualna Polska]

• „Polskie sądy w 2024 roku zatwierdziły niemal 100 proc. wniosków służb o tzw. kontrolę operacyjną, czyli np. założenie podsłuchu – wynika z raportu Fundacji Panoptykon.” Możecie zerknąć na krótkie podsumowanie w magazynie Press lub przeczytacie pełen raport Fundacji Panoptykon. [Press], [Fundacji Panoptykon]

• „»Zbigniew Ziobro jest wolnym człowiekiem i może podróżować, gdzie tylko ma ochotę« – to chyba najczęstsze zdanie powtarzane na antenach prawicowych mediów. Jak to możliwe, że były minister sprawiedliwości poszukiwany w Polsce listem gończym mógł wylądować w USA? Czy to porażka polskich organów ścigania i wizerunkowy blamaż Koalicji 15 października? Rząd zapowiada, że przekaże stronie amerykańskiej wniosek o ekstradycję… już jesienią. Najpierw jeszcze musimy poczekać na prawomocne orzeczenie w sprawie tymczasowego aresztowania i rozpatrzenie wniosku o Europejski Nakaz Aresztowania. ” [###]

• „Policja w mieszkaniu Sakiewicza po fałszywym zgłoszeniu. (...) Policja zatrzymała 53-latka podejrzanego o rozsyłanie do służb fałszywych zgłoszeń dotyczących zagrożenia życia. Funkcjonariusze podkreślają, że w ostatnich dniach do takich incydentów dochodziło kaskadowo. Tomasz Sakiewicz uważa, że to kolejny atak rządu na TV Republikę” [OKO.press]

• „Dlaczego polskie rzeki wysychają? Ingerencje w rzeki w postaci stawiania na nich barier mają dramatyczny wpływ na żyjące w nich istoty. – Dla przykładu zapora we Włocławku na dolnej Wiśle sprawiła, że w całym dorzeczu Wisły, to jest 70 000 kilometrów rzek, wyginęło kilka gatunków wędrownych ryb Łososie, certy, troć, węgorz, jesiotr – mówi Piotr Bednarek, hydrolog, doktorant w Zakładzie Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, prezes Fundacji Wolne Rzeki. – Rozbierając bodajże 5% wybranych barier czy udrażniając w jakiś inny sposób, możemy otworzyć 50% długości rzek dla ryb – tłumaczy. W odcinku usłyszycie też, dlaczego zapora to najgorsze, co może się przydarzyć rzece, którą rzekę w Europie można jeszcze nazwać dziką (podpowiedź: jest w Albanii) i dlaczego dobrym pierwszym krokiem może być tworzenie zastawek na rowach melioracyjnych.” [Radio Naukowe], [###]

• Jeśli po powyższej audycji zastanawiacie się jak zatrzymać wodę w zmeliorowanym lesie, aby lokalnie podnieść poziom wód gruntowych, pomóc lokalnym żabkom i roślinom, to Wolne Rzeki mają na swoim kanale instrukcję gdzie znajdzie się zarówno część teoretyczna jak i praktyczna. [###]

• „Do tej pory byliśmy zdani głównie na spekulacje. Teraz jednak już wiemy z dużą dozą pewności ile zyskaliśmy na wejściu do Unii Europejskiej – w procentach PKB. Żeby się tego dowiedzieć eksperci »ulepili« kontrfaktyczną Polskę z krajów podobnych do nas, ale takich, które do Unii Europejskiej nie weszły. Dzięki temu mogliśmy się dowiedzieć, »co by było gdyby«. A dokładnie rzecz ujmując: co by było gdybyśmy nie dokonali akcesji.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Obustronne wstrzymanie ognia na Dzień Zwycięstwa. 1539. dzień wojny

• „Ukraina przeprowadziła zakrojony na szeroką skalę atak dronami dalekiego zasięgu, wymierzony w kilka regionów Rosji, w tym ogromną rafinerię ropy naftowej w Riazaniu, po trzech dniach intensywnych ataków Moskwy na Ukrainę.” [The Guardian]

• Ukraina: dalszy ciąg afery korupcyjnej na szczytach władzy [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Guardian]

• Wysokie bezrobocie i deficyt kadr. Paradoksy ukraińskiego rynku pracy czasu wojny [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W ramach szeroko zakrojonych reform państwowych przedsiębiorstw energetycznych na Ukrainie jeden z kluczowych członków rady nadzorczej zrezygnował ze stanowiska w borykającej się z problemami państwowej spółce energetycznej. Jak poinformowała spółka 15 maja, Patrick Fragman, były dyrektor generalny amerykańskiej firmy energetycznej Westinghouse Electric Company, zrezygnował ze stanowiska w Energoatomie – spółce zarządzającej trzema działającymi elektrowniami jądrowymi na Ukrainie – niecałe pięć miesięcy po powołaniu do rady nadzorczej.” [Kyiv Independent]

• „Ukraińskie drony ponownie zaatakowały rosyjską infrastrukturę energetyczną. Tym razem celem stały się rafineria i terminal naftowy w Tuapse nad Morzem Czarnym- jednym z kluczowych punktów eksportu rosyjskich paliw. Po atakach wybuchły wielkie pożary, doszło do skażenia środowiska i chaosu informacyjnego. Kreml próbował minimalizować skalę katastrofy, ale zdjęcia satelitarne i relacje mieszkańców pokazują poważne zniszczenia.Czy Ukraina skutecznie osłabia rosyjski sektor paliwowy?” [###]

Europa

• No i po finale Eurowizji. Ku zaskoczeniu, prawie wszystkich wygrała Bułgaria, co znaczy, że w przyszłym roku finały odbędą się w stolicy tego kraju. O finale jak i kontrowersjach związanych z tegoroczną Eurowizją (tak jak w tym roku związane są one z Izraelem) pisze zarówno DW jak i Al-Dżazira. [DW], [Al-Dżazira], [###]

• „Rok po przejęciu władzy przez koalicję CDU/CSU i SPD kontynuacja cywilnego i militarnego wsparcia dla Kijowa pozostaje jednym z głównych kierunków polityki zagranicznej RFN. Zgodnie z diagnozą niemieckiego rządu Ukraina nie tylko broni własnej suwerenności, lecz także powstrzymuje imperialne ambicje Rosji, które mogą obejmować państwa wschodniej flanki NATO. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „14 maja br. premier Evika Siliņa poinformowała o swojej dymisji. Jest to efekt kryzysu politycznego na Łotwie, który trwa od dnia incydentu z upadkiem ukraińskich dronów w Łatgalii. Może to doprowadzić do ustanowienia rządu technicznego do czasu wyborów, które odbędą się 3 października br.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Kyiv Independent]

• „Wes Streeting złożył rezygnację ze stanowiska ministra zdrowia [Wielkiej Brytanii przyp. red.], twierdząc, że stracił zaufanie do przywództwa premiera Sir Keira Starmera, co pogłębia kryzys polityczny, w którym pogrąża się rząd Partii Pracy.” [BBC]

• „Wyborcy w południowym hiszpańskim regionie Andaluzji oddają swoje głosy w wyborach, które najprawdopodobniej zapewnią bezwzględną większość konserwatywnej Partii Ludowej (PP) i zadadzą kolejną druzgocącą porażkę borykającym się z trudnościami socjalistom Pedro Sáncheza w regionie, który niegdyś był jedną z ich najsilniejszych twierdz.” [The Guardian]

• „Na Węgrzech rozpoczęła się nowa era polityczna. Peter Magyar objął urząd premiera. Jakie pierwsze decyzje podjął nowy premier Węgier? Jak wyglądają Węgry pierwszych dni jego rządów? Co robi aktualnie Viktor Orbán? Na te i inne pytania odpowiadają Ilona Gizińska i Andrzej Sadecki.” [###]

• „Przywrócenie znaczenia debacie parlamentarnej i transparentności pracy parlamentu oraz utrzymanie spójności i sprawności działania klubu poselskiego, a także sieci wolontariuszy to najważniejsze wyzwania, przed którymi stoi partia Szacunek i Wolność (Szabadság eś Tisztelet, TISZA), dysponująca większością konstytucyjną w Zgromadzeniu Narodowym (Országgyűlés) na Węgrzech. ” [Instytut Europy Środkowej]

• „Imperium medialne zbudowane przez rząd byłego premiera Węgier Viktora Orbána, stanowiące filar 16-letnich rządów tego nacjonalistycznego przywódcy, szybko się rozpada w następstwie zeszłomiesięcznych wyborów, które nagle położyły kres jego rządom.” [Reuters]

• „Prezydentka Mołdawii Maia Sandu stwierdziła 16 maja, że dekret prezydenta Rosji Władimira Putina upraszczający procedurę uzyskiwania obywatelstwa dla mieszkańców okupowanego przez Rosję regionu Naddniestrza w Mołdawii może służyć jako sposób na rekrutację większej liczby osób do udziału w rosyjskiej wojnie przeciwko Ukrainie.” [Kyiv Independent]

• Wiedeń jako rosyjski hub wywiadowczy w kontekście austriackiej neutralności [Instytut Europy Środkowej]

• „Rosyjska gospodarka: w kierunku recesji? Ze wstępnych szacunków wynika, że w pierwszym kwartale 2026 r., po raz pierwszy od trzech lat, Rosja odnotowała spadek PKB. Oznacza to pogłębianie się obserwowanych od końca 2024 r. negatywnych trendów w gospodarce.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Zachodnie media ostatnio w kilku publikacjach informowały o napiętej atmosferze w rosyjskiej elicie. Pojawiły się także doniesienia, że szykowany może być bunt w Rosji? Jak wygląda sytuacja w Rosji? Czy rzeczywiście możliwy jest pucz? Czy Władimir Putin ma się czego obawiać? Jaki związek ma z tym rosyjska gospodarka? Jak wygląda Rosja dziś? Co się dzieje w elitach? O tym opowiada Maria Domańska, ekspertka OSW.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Sytuacja w Zatoce Perskiej to ani pokój, ani wojna. „7 kwietnia weszło w życie zawieszenie broni między USA i Izraelem a Iranem, zaś 5 maja sekretarz stanu USA Marco Rubio ogłosił zakończenie operacji Epic Fury. Choć zawieszono pełnoskalowe działania wojenne, sytuacja pozostaje napięta – ruch przez cieśninę Ormuz jest znacznie ograniczony przez Iran oraz USA (blokada portów irańskich). Regularnie dochodzi do zawracania i przejmowania statków przez obie strony oraz ataków irańskich i starć między siłami USA i Iranu w ramach amerykańskich działań nastawionych na udrożnienie szlaku. Sporadycznie Iran dokonuje też uderzeń powietrznych na państwa Zatoki Perskiej (głównie Zjednoczone Emiraty Arabskie, ZEA).” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Dwudniowe spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw BRICS zakończyło się w piątek w New Delhi bez wspólnego oświadczenia z powodu „rozbieżnych poglądów niektórych członków” na temat sytuacji na Bliskim Wschodzie, poinformowały Indie, gospodarze spotkania. W indyjskim oświadczeniu stwierdzono, że członkowie wyrazili „swoje stanowiska narodowe i podzielili się szeregiem perspektyw” w kwestiach takich jak suwerenność, bezpieczeństwo morskie oraz ochrona infrastruktury cywilnej i życia cywilów na Bliskim Wschodzie. Zawierało ono również przypis, w którym stwierdzono, że „jeden z członków miał zastrzeżenia” do części sekcji dotyczących Strefy Gazy oraz bezpieczeństwa na Morzu Czerwonym i w cieśninie Bab al-Mandab. BRICS obejmuje Brazylię, Rosję, Indie, Chiny, Republikę Południowej Afryki, Etiopię, Egipt, Iran, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Indonezję. [AP News]

• Po spotkaniu w Waszyngtonie delegacje izraelska i libańska zgodziły się na przedłużenie zawieszenia broni o 45 dni. Rozejm zmniejszył skalę walk, ale jego naruszenia są powszechne, szczególnie w południowym Libanie. Przedłużenie zawieszenia broni w Libanie toruje drogę do „trwałej stabilności” – oświadczyła w piątek libańska delegacja negocjacyjna w Waszyngtonie. [DW]

• Strefa Gazy pozostaje w cieniu wojny Izraela i USA z Iranem, a Rada Pokoju została niemalże osierocona przez Donalda Trumpa. Trwa jednak badanie zbrodni i nadużyć wojennych. Izraelska komisja zajmująca się zbrodniami na zakładnikach opublikowała 300-stronicowy raport na temat ataku Hamasu z 7 października 2023 roku, jak również czasu niewoli zakładników. Według raportu przemoc seksualna była integralnym i powszechnym elementem październikowego ataku.Z kolei z drugiej strony, opublikowany 11 maja przez The New York Times artykuł Nicholasa Kristofa opisuje przemoc seksualną wobec Palestyńczyków. Ta miała być stosowana przez żołnierzy, osadników, funkcjonariuszy Szin Betu (kontrwywiadu) i przede wszystkim strażników więziennych. Autor powołuje się przede wszystkim na rozmowy z 14 osobami, które doświadczyły gwałtów i przemocy seksualnej w izraelskich więzieniach. [Konflikty]

• Izz ad-Din al-Haddad zginął w piątek – poinformowała armia izraelska, opisując go jako jednego z wyższych rangą dowódców wojskowych Hamasu, którzy kierowali planowaniem i przeprowadzeniem ataków Hamasu z 7 października 2023 roku, w wyniku których zginęło około 1200 osób w południowym Izraelu, a ponad 250 zostało wziętych jako zakładnicy. Rzecznik Hamasu, Hazem Kassem, potwierdził zabójstwo w mediach społecznościowych. Rozejm między Izraelem a Hamasem pozostaje kruchy, a czołowy dyplomata nadzorujący zawieszenie broni twierdzi, że utknął on w martwym punkcie z powodu impasu w sprawie rozbrojenia Hamasu. Obie strony wymieniają się oskarżeniami o jego naruszenie. Według Ministerstwa Zdrowia Gazy, odkąd w październiku weszło w życie zawieszenie broni, w Strefie Gazy niemal codziennie dochodzi do ostrzału ze strony Izraela, w wyniku czego na terytorium palestyńskim ginie ponad 850 osób, a podczas całych działań wojennych zginąć miało ponad 72 tysiące Palestyńczyków. [AP News]

• Palestyńczycy obchodzą kolejną rocznice Nakby, tragedii, którą były dla nich wysiedlenia po wojnie z Izraelem z 1948 roku (tuż po zgodnym z mandatem ONZ ogłoszeniu niepodległości przez Izrael państwa arabskie napadły na Izrael. Na wskutek wojny ponad 700 tysięcy Palestyńczyków opuściło swoje dotychczasowe miejsca zamieszkania. Po wojnie Izrael odmówił palestyńskim uchodźcom powrotu, aby zapewnić żydowską większość w swoich granicach). [AP News]

Azja

• Doszło do spotkania prezydenta Stanów Zjednoczonych z prezydentem Chin. Na początek polecamy trzy materiały opublikowane jeszcze przed spotkaniem.

  • „Przywódcy Stanów Zjednoczonych i Chin spotkają się w Pekinie. Wokół szczytu Chiny-USA rodzi się wiele pytań i domysłów. Co chce osiągnąć Donald Trump? W co gra Xi Jinping? Czy państwa regionu mogą czuć się bezpiecznie? Jak wyglądają relacje Donald Trump-Xi Jinping. Na te i inne pytania odpowiadają Andrzej Kohut i Jakub Jakóbowski.” [###]

  • „Donald Trump przebywa w Pekinie, ale Europejczycy nie powinni oczekiwać od niego jednoznacznych wskazówek ani wielkiego porozumienia z Xi Jinpingiem. Powinni raczej skupić się na zarządzaniu własną ekspozycją na chińskie ryzyko” [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]

  • „Najpoważniejszym nieporozumieniem między prezydentem USA Donaldem Trumpem a prezydentem Chin Xi Jinpingiem przed ich szczytem jest to, że obaj używają tego samego słowa – stabilność – mając na myśli diametralnie różne wizje przyszłości.” [The Atlantic Council]

• Co ustalono na spotkaniu? Nie do końca wiadomo. Już tytuły artykułów powinny wam dużo powiedzieć o tym jak mało ciągle wiemy.

  • Wielkie obietnice, skromne wyniki podróży Trumpa do Chin [Politico]

  • Trump opuszcza Chiny – bez konkretnych osiągnięć, ale z oznakami stabilizacji stosunków [CNN]

  • Trump opuszcza Chiny bez przełomu w kwestiach Iranu, Tajwanu czy sztucznej inteligencji [The Guardian]

• Czy polityka Donalda Trumpa paradoksalnie wzmacnia dziś Chiny? Rozmowa z prof. Michałem Lubiną, która ma miejsce przy okazji wizyty Trumpa w Chinach porusza kwestię dużo szerzej. [###]

• „Filipiński parlamentarzysta, poszukiwany przez Międzynarodowy Trybunał Karny za rzekomy udział w krwawych działaniach przeciwko narkotykom prowadzonych przez Rodrigo Duterte, potajemnie opuścił budynek senatu po tym, jak przez kilka dni ukrywał się w nim, aby uniknąć aresztowania.” [The Guardian]

• „W czwartek w Nowym Delhi rozpoczęło się dwudniowe spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw BRICS, podczas gdy ten rozrastający się blok boryka się z podziałami w związku z konfliktem w Iranie, rosnącymi cenami energii oraz narastającą niepewnością gospodarczą na świecie.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Organizacje zajmujące się ochroną wolności prasy wezwały do uwolnienia dwóch dziennikarzy, którzy zostali skazani na karę pozbawienia wolności na Malediwach za złamanie zakazu publicznego omawiania filmu dokumentalnego sugerującego romans między prezydentem Mohamedem Muizzu a jego byłą współpracowniczką.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Główna afrykańska instytucja ds. zdrowia publicznego potwierdziła wybuch nowej epidemii wirusa Ebola w prowincji Ituri w Kongo. Jak poinformowało w piątek w oświadczeniu Afrykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom, w ramach tej epidemii odnotowano już łącznie 246 podejrzanych przypadków i 65 zgonów.” [AP News]

• „Według danych ONZ upowszechnienie się uzbrojonych bezzałogowców ma wpływ na znaczny wzrost liczby ofiar cywilnych w wojnie domowej w Sudanie. Trwające już ponad trzy lata walki nie przyniosły, i w przewidywalnej przyszłości nie przyniosą, rozstrzygnięcia na polu walki. Jednak w ciągu ostatnich miesięcy doszło do spektakularnych dezercji z szeregów Sił Szybkiego Wsparcia.” [Konflikty]

• „Szczyt francusko-afrykański, organizowany co kilka lat od 1973 roku, po raz pierwszy odbywa się w kraju niefrankofońskim, podczas gdy Emmanuel Macron stara się odbudować rolę Francji na kontynencie po niepowodzeniach w jej byłych koloniach.” O wizycie prezydenta Francji pisze Guradian a Al-Dżazira skupia się na inwestycjach jakie tam zapowiedział. [The Guardian], [Al-Dżazira]

• „Prezydent RPA Cyril Ramaphosa odmówił podania się do dymisji w związku ze ”skandalem dotyczącym gotówki w sofie„, który nadal rzuca cień na jego prezydenturę. Ramaphosa, który w poniedziałek zwrócił się do narodu, aby ogłosić zamiar pozostania na stanowisku, stanie przed wielopartyjną komisją ds. impeachmentu, która zbada zarzuty, że zatuszował włamanie do swojego prywatnego rancza w 2020 r. oraz kradzież ponad 500 000 dolarów, ukrywając ten incydent przed policją i organami podatkowymi.” Jeśli nie pamiętacie o co dokładnie w tej sprawie to tekst Al-Dżazira dobrze podsumowuje najważniejsze informacje oraz tłumaczy czemu jest ona taka kłopotliwa dla prezydenta. [Al-Dżazira]

• „Wojna w Sudanie obniżyła o ponad połowę lokalny eksport gumy arabskiej, niezbędnego składnika przemysłu spożywczego czy farmaceutycznego. Ale skoro ten kraj odpowiada za przytłaczającą większość jej światowej produkcji, to dlaczego na rynku nie widać tych braków?” [###]

• „Administracja Trumpa zawiesza wymóg, zgodnie z którym osoby przybywające z pięciu [afrykańskich] krajów zakwalifikowanych do mistrzostw świata musiałyby wpłacić kaucję w wysokości do 15 000 dolarów, aby wjechać do Stanów Zjednoczonych na czas trwania turnieju.” O zmianie decyzji pisze Guardian a BBC wspomina o innych problemach z jakimi muszą poradzić sobie afrykańscy fani piłki nożnej, którzy chcą kibicować na mistrzostwach świata. [The Guardian], [BBC]

Ameryka Łacińska

• „Flávio Bolsonaro, czołowy prawicowy kandydat na prezydenta Brazylii, został nagrany, gdy prosił bankiera oskarżonego o korupcję o 26,8 mln dolarów na sfinansowanie filmu o swoim ojcu, byłym prezydencie Jairze Bolsonaro.” [The Guradian]

• „We wtorek rząd Brazylii uruchomił program zwalczania przestępczości zorganizowanej, który niektórzy politycy postrzegają jako próbę wzmocnienia przez prezydenta Luiza Inácio Lulę da Silvę swojego wizerunku w kwestiach bezpieczeństwa publicznego przed październikowymi wyborami. Program przewiduje wydatki w wysokości 11 miliardów reali (2 miliardy dolarów) na bezpieczeństwo publiczne – obszar, w którym Lula był często atakowany przez rywali politycznych.” [AP News]

• Co tam na Kubie?

  • Administracja Trumpa oferuje Kubie pomoc w wysokości 100 mln dolarów w zamian za reformy [Al-Dżazira]

  • Administracja Trumpa szykuje się do wystąpienia o postawienie Raúla Castro w stan oskarżenia, wywierając presję na Kubę – podają źródła agencji AP [AP News]

• „Prokuratura w Peru postawiła lewicowemu kandydatowi na prezydenta Roberto Sanchezowi zarzuty przestępstw finansowych, wnosząc o skazanie go na pięć lat i cztery miesiące pozbawienia wolności. Zarzuty, ujawnione we wtorek, pojawiły się kilka godzin po tym, jak władze wyborcze potwierdziły, że Sanchez ma szansę awansować do drugiej tury wyborów prezydenckich, zaplanowanej na 7 czerwca.” [Al-Dżazira]

• Wybory prezydenckie w Kolumbii odbędą się 31 maja i dwójka konserwatywnych kandydatów walczy z sobą o to, który będzie głównym przeciwnikiem kandydata wystawionego przez lewicę. [Americas Quarterly]

• „We wtorek dziesiątki tysięcy Argentyńczyków wyszło na ulice największych miast w całym kraju, aby zaprotestować przeciwko cięciom finansowym wprowadzonym przez libertariańskiego prezydenta Javiera Mileiego w systemie uniwersytetów publicznych, który stanowi niemal powszechny powód do dumy w tym podatnym na kryzysy kraju.” [AP News]

• „W czwartek w stolicy Boliwii doszło do starć, gdy policja użyła gazu łzawiącego, by rozproszyć tłum górników próbujących przedrzeć się do pałacu rządowego i detonujących niewielkie ładunki dynamitu – taktyka ta staje się coraz powszechniejsza w drugim tygodniu ogólnokrajowych zamieszek.” [AP News]

Ameryka Północna

• „»Kanada może dołączyć do Eurowizji, jeśli tylko zechce« – powiedział dyrektor konkursu kilka miesięcy po tym, jak władze tego kraju ogłosiły w budżecie federalnym, że chcą »rozważyć« przystąpienie do konkursu piosenki.” Na pewno ogłoszenie tego kilka dni przed tegorocznym finałem Eurowizji jest zwykłym zbiegiem okoliczności. [The Guradian]

• „Emerytowany kanadyjski policjant oskarżony o bycie agentem Chin został uniewinniony od zarzutów dotyczących bezpieczeństwa narodowego, ponieważ prokuratorom nie udało się udowodnić, że działał niezgodnie z prawem.” [The Guradian]

• „USA: Sąd Najwyższy zdecydował o dostępie do tabletek aborcyjnych. 7 na 9 sędziów głosowało za utrzymaniem możliwości zamawiania mifepristonu pocztą do domu. To ważny wyrok, bo aborcja tabletkami stanowi dziś najczęstszą metodę przerywania ciąży, szczególnie w stanach, w których aborcja jest zakazana albo bardzo trudno dostępna – pisze Natalia Broniarczyk z Aborcyjnego Dream Teamu” [OKO.press]

• „Sędzia federalny nakazał administracji Trumpa sprowadzenie kolumbijskiej kobiety z powrotem do Stanów Zjednoczonych z Konga, po tym jak została ona deportowana do tego afrykańskiego kraju, mimo że władze tego państwa odmówiły jej przyjęcia, twierdząc, że nie są w stanie zapewnić jej odpowiedniej opieki medycznej.” [AP News]

• „W piątek Sąd Najwyższy stanu Teksas odmówił uznania, że demokratyczni ustawodawcy, którzy w 2025 roku na krótko opuścili stan, aby zablokować głosowanie nad nowymi mapami okręgów wyborczych forsowanymi przez prezydenta Donalda Trumpa, utracili swoje mandaty. Składający się wyłącznie z republikanów sąd zadał cios gubernatorowi Gregowi Abbottowi i stanowym republikanom w ich staraniach o surowe ukaranie ponad 50 demokratów, którzy uciekli do Nowego Jorku, Illinois i Massachusetts, próbując powstrzymać głosowanie nad mapami podczas sesji nadzwyczajnej.” [AP News]

• „Według dwóch lobbystów z branży technologicznej oraz trzech działaczy na rzecz polityki w zakresie sztucznej inteligencji, zaznajomionych z przebiegiem rozmów, ponadpartyjne rozmowy w Izbie Reprezentantów dotyczące planowanego ustawodawstwa w sprawie sztucznej inteligencji zmierzają w kierunku przyjęcia planu, który miałby uniemożliwić wprowadzenie określonego zestawu przepisów stanowych ograniczających działalność czołowych twórców sztucznej inteligencji.” [Politico]

• „Dlaczego funkcjonariusze imigracyjni trzykrotnie zatrzymywali tego amerykańskiego obywatela? Leonardo Garcia Venegas, obywatel, którego wcześniejsze zatrzymania stały się głośne w sieci i zostały szczegółowo opisane przez serwis ProPublica, został niedawno zatrzymany po raz trzeci – i skuty kajdankami. »Chcę po prostu żyć w spokoju« – mówi.” [ProPublica]

• „Blisko 50 000 mieszkańców Lake Tahoe musi znaleźć nowe źródło energii, ponieważ ich dotychczasowy dostawca planuje przekierować linie do centrów danych” [Fortune]

• „Czarne listy zakazanych tytułów. Rajdy policji na biblioteki. Płonące stosy książek. Dystopia rodem z powieści Orwella i Bradbury’ego? Nie, to rzeczywistość Stanów Zjednoczonych epoki Trumpa i MAGA. Szkolne biblioteki stały się polem wojny kulturowej” [OKO.press]

• „W jednej z najbardziej głośnych jak dotąd potyczek między amerykańskim środowiskiem naukowym a administracją prezydenta Donalda Trumpa 7 maja w sądzie w Kolorado doszło do starcia prawników w sprawie przyszłości ośrodka badawczego, który nazywany jest światową »bazą macierzystą« nauk o klimacie.” [Nature]

• „Jak pisze epidemiolog Gregg Gonsalves, mieszkańcy Stanów Zjednoczonych raczej nie zarażą się szczepem hantawirusa Andes, powiązanym z niedawną epidemią na statku wycieczkowym. »Prawdziwym problemem jest załamanie się systemu gotowości na wypadek pandemii w tym kraju« – twierdzi (...)” [The Nation]

Oceania

• „W piątek parlament Wysp Salomona wybrał na stanowisko premiera lidera opozycji Matthew Wale’a po tym, jak w zeszłym tygodniu urzędujący premier Jeremiah Manele został odsunięty od władzy w wyniku głosowania nad wotum nieufności, co zapoczątkowało zmianę, która – zdaniem analityków – będzie bacznie obserwowana przez Australię i Stany Zjednoczone.” [The Guardian]

• „Australia wskazała sieć neonazistowską jako drugą organizację, która zostanie zakazana na mocy nowej ustawy kryminalizującej grupy szerzące nienawiść oraz poparcie dla nich.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Jawność zarobków to unijny bat na przedsiębiorców i najlepszy przyjaciel pracowników. Nowa dyrektywa UE wprowadzi jawność zarobków, jednak Polscy pracodawcy mają coraz mniej czasu na dostosowanie się do tej rewolucji w portfelach. Choć oficjalny termin wdrożenia dyrektywy o przejrzystości wynagrodzeń mija w czerwcu, polski rząd szykuje przesunięcie terminów. Zatem warto wcześniej sprawdzić, jak nowe zmiany prawne wpłyną na pracowników i pracodawców.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W rozmowie z Dariuszem Wójcikiem analizujemy historię pieniądza, ewolucję centrów finansowych oraz geopolitykę globalnych rynków – od Antwerpii i Potosí po światłowody między Chicago a Nowym Jorkiem oraz sztuczną inteligencję. Dlaczego Antwerpia stała się finansowym sercem Europy, mimo że Hiszpania była polityczną potęgą? Jak Napoleon nieświadomie pomógł Londynowi zostać globalnym centrum finansowym? Czy Nowy Jork naprawdę zdetronizował Londyn, czy oba miasta tworzą dziś finansową oś świata?” [###]

• „Japoński producent samochodów Nissan poinformował w środę, że w roku obrotowym zakończonym w marcu udało mu się zmniejszyć straty, jednak nadal odnotowuje straty finansowe, na co wpływ mają amerykańskie cła, inflacja oraz nasilająca się konkurencja.” [AP News]

• „Otwarta puszka Pandory? Niestabilność Zatoki Perskiej jako czynnik ryzyka dla globalnego transportu i łańcuchów dostaw” Komentarz OSW o wpływie trwającej już dwa miesiące wojny na Bliskim Wschodzie na światowy handel. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Nauka i technologia

• „Blisko 150 pasażerów i członków załogi statku wycieczkowego MV Hondius, dotkniętych epidemią śmiertelnego hantawirusa, opuściło statek i wraca do swoich krajów, gdzie zostaną poddani kwarantannie. Sposób, w jaki to się odbędzie, będzie jednak różny w poszczególnych krajach, częściowo dlatego, że ogniska tego wirusa są rzadkie, a mechanizm jego przenoszenia się między ludźmi nie jest jeszcze w pełni poznany.” [Nature]

• „W ramach ogólnoeuropejskiego projektu naukowców udało się opracować najdłuższy ciągły zapis warunków klimatycznych i atmosferycznych na Ziemi, sięgający 1,2 miliona lat wstecz. Dane te uzyskano z rdzenia lodowego o głębokości 2,8 kilometra, wydobytego na Antarktydzie, i pokazują one, w jaki sposób stężenie dwutlenku węgla w atmosferze odzwierciedlało zmiany globalnych temperatur w trakcie kilku cykli zmian klimatu.” [Nature]

• „Przez większość współczesnej historii wzrost gospodarczy był ściśle powiązany z wykorzystaniem paliw kopalnych. Obecnie w miastach mieszka ponad połowa światowej populacji, a urbanizacja ta idzie w parze z degradacją środowiska, zanieczyszczeniem powietrza i emisjami gazów cieplarnianych. Jednak obecnie, na podstawie oceny 2475 największych miast świata, stwierdzono, że w 80% z nich wzrost gospodarczy nie jest już uzależniony od wzrostu emisji związanych z paliwami kopalnymi.” [Nature]

• „Na podstawie nawyków związanych ze snem u blisko spokrewnionych gatunków zwierząt antropolog biologiczny David Samson szacuje, że ludzie potrzebują około 2,5 godziny snu więcej niż zazwyczaj śpią każdego dnia.” Dlaczego śpimy tak mało i czy miało to jakieś ewolucyjne uzasadnienie? [Nature]

• Pamięć fotograficzna to mit – oto, co naprawdę mówią badania na temat zapamiętywania [The Conversation]

• W żywieniu ciągle są jakieś nowe trendy. Teraz dwie naukowe audycje pochyliły się nad dwoma najnowszymi. Science Quickly zastanawia się czy naprawdę potrzebujemy tyle białka a Short Wave zadaje podobne pytanie o błonnik. [###], [###]

• „Wiadomo bowiem, że leki stosowane u ludzi zanieczyszczają środowiska wodne – wcześniejsze badania wykazały, że nawet leki przeciwlękowe mogą wpływać na zachowanie ryb. Jednak narkotyki są przedmiotem znacznie mniej badań. Jack Brand, ekolog wodny ze Szwedzkiego Uniwersytetu Nauk Rolniczych, chciał dowiedzieć się, w jaki sposób narkotyki, takie jak kokaina, mogą wpływać na zachowanie ryb, na przykład na żerowanie i rozmnażanie. Aby odpowiedzieć na to pytanie, Jack i jego zespół podali łososiom kokainę.” [###]

• „Historia naszej planety to opowieść o nieustannych zmianach klimatu, gdzie okresy cieplejsze przeplatają się z tymi chłodniejszymi, kształtując środowisko życia na Ziemi. Niewiele wydarzeń dorównuje jednak skalą zlodowaceniom, które pod koniec proterozoiku niemal całkowicie skuły naszą planetę lodem, nie bez powodu będąc określanymi terminem ”Ziemia śnieżka„. Owe zlodowacenia oraz ich skutki na zawsze odmieniły ziemski ekosystem, a także wywarły fundamentalny wpływ na rozwój życia, stanowiąc podwaliny pod pojawienie się i wczesną ewolucję zwierząt. Wykład na kanale Copernicus prowadzi dr Aleksander Majchrzyk – paleontolog i geolog Pracuje w Instytucie Nauk Geologicznych na Wydziale Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.” [###]

• „W ostatnich tygodniach doszło w Polsce do jednych z pierwszych pożarów dużego systemu magazynowania energii (2 MWh) i domowej instalacji bateryjnej współpracującej z fotowoltaiką. Oto co mówią o nich użytkownicy i strażacy.” [Wysokie Napięcie]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Sobór Wasyla Błogosławionego to najbardziej ikoniczne miejsce Moskwy. Wybudowany decyzją cara Iwana Groźnego dla upamiętnienie zdobycia Kazania, stolicy Chanatu Kazańskiego jest nie tylko symbolem miasta, ale także opowiedzieć może historię rosyjskiego imperializmu. Na odcinek z serii architektonicznej zaprasza Miłosz Szymański z podkastu Za Rubieżą. [###]

• Robi się coraz cieplej, coraz chętniej wybieramy się na spacery na łono przyrody. Poza kremem do opalania pamiętajcie o tym, aby uważać na kleszcze, np. stosując różnego rodzaju repelenty. Z tej okazji polecamy materiał o Boreliozie. O tym od jak dawna bakteria wywołująca tę chorobę jest z nami, jak sprytna jest, jak powoduje to, że diagnostyka i leczenie nie jest łatwe, a także o całym alternatywnym świecie terapii, który wokół niej narósł. [###]

• „Tybet przeciętnemu Europejczykowi kojarzy się automatycznie z Dalajlamą, klasztorami i buddyzmem. Jednak zanim w VIII w. n. e. nauki Buddy dotarły na Wyżynę Tybetańską, rozkwitała tam osobliwa religia szamańsko-animistyczna: bön (pełna nazwa to Jungdrung Bön). Jest ona na tyle silnie zakorzeniona w kulturze Tybetańczyków, że tamtejsza odmiana buddyzmu wchłonęła z niej wiele elementów, tworząc całkiem nową religię.” [Dasz wiarę?]

• W dniach 12-15 maja 1926 roku doszło w Polsce do zamachu stanu, który nazywany jest zamachem majowym, bądź przewrotem majowym. O tle wydarzenia, sytuacji politycznej, polaryzacji, scenie politycznej i o samym przewrocie – polecamy materiał prof. Dudka sprzed 2 lat. [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Prezydent Nawrocki ostatnio przeżywa okres wzmożenia kreatywnego. Pierwsze 3 maja ogłosił pomysł stworzenia nowej konstytucji (który raczej nie podoba się większości społeczeństwa) a teraz ogłosił pomysł na referendum. O tendencyjnym pytaniu jakie proponuje możecie przeczytać w tekście Krytyki Politycznej zatytułowanym „Czy jest pan/pani za dalszą realizacją misji Karola Nawrockiego, która pokazuje, że prezydent w Polsce znaczy niewiele i trudno traktować go poważnie?”.

• „Komisja Nadzoru Finansowego już w 2018 roku złożyła zawiadomienie ws. spółki BitBay (obecnie Zondacrypto). Katowicka Prokuratura Regionalna umorzyła śledztwo z absurdalnego powodu. A potem przez cztery kolejne lata uparcie odrzucała odwołania KNF. W tle – »żołnierz« Ziobry” [OKO.press]

• „Polska pierwszym i największym beneficjentem unijnego programu SAFE. W piątek 8 maja, po długich politycznych awanturach wokół programu, wicepremier minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister finansów i gospodarki Andrzej Domański podpisali z Komisją Europejską umowę w tej sprawie. Tego samego dnia umowę w sprawie programu podpisała Litwa. ” [OKO.press]

• „Wzmocnienie roli nauki przy polowaniach, większe prawa dla właścicieli gruntów, poprawa bezpieczeństwa podczas polowań, zakaz polowań komercyjnych, jasne określenie jawności finansowej Polskiego Związku Łowieckiego to zmiany, które proponują organizacje pozarządowe oraz Zieloni” Nie wróżymy sukcesu ale ważne, że taki projekt pojawia się w debacie publicznej. [OKO.press]

• „Nie wiemy, co dokładnie wywołało pożar w Puszczy Solskiej. Wiemy jednak, że od wielu miesięcy na tym terenie nie padało, a leśne torfowiska dodatkowo są osuszane przez sieć rowów melioracyjnych. Hydrolog Piotr Bednarek wyjaśnia, jak to możliwe, że do dziś ich nie zasypano. ” [OKO.press]

• „W dzisiejszym odcinku prof. Michał Brzeziński z WNE UW opowiada o polskim systemie wsparcia dla rodzin, jak zmieniał się w ostatnich latach oraz jakie są jego zalety i wady. Zastanawia się również, jak zmiany demograficzne wpłyną na krajową politykę społeczną.” [###]

• „W ciągu ostatnich 20 lat przybyło nam 2,7 mln osób mieszkających samotnie bez dzieci. Tego zjawiska nie tłumaczy ani wzrastająca liczba rozwodów, ani śmierć współmałżonków w starzejącym się społeczeństwie. Dzisiaj grubo ponad 200 tys. osób do 25 roku życia mieszka samotnie we własnych lub wynajmowanych mieszkaniach. W 2006 roku było to niecałe 100 tys. Procentowo jest to więc znacznie większy wzrost niż w przypadku liczby gniazdowników.” [###]

• „Karol Nawrocki zawetował ustawę, która miała wprowadzić przyspieszoną procedurę rozwodów. Czyli ułatwić ludziom życie. W niektórych przypadkach nie byłaby potrzebna droga sądowa, wystarczyłaby decyzja urzędnika. PiS, Konfederacja i prezydent zareagowali tak, jakby rząd chciał zlikwidować instytucję małżeństwa. Uważają, że łatwiejsze rozwody dla par bezdzietnych, to niszczenie instytucji rodziny i w ogóle koniec cywilizacji. ” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie ataki na rosyjską infrastrukturę paliwową. 1532. dzień wojny]

• „8 maja prezydent USA Donald Trump ogłosił niespodziewaną wymianę więźniów oraz trzydniowe zawieszenie broni w rosyjskiej wojnie przeciwko Ukrainie w dniach 9–11 maja, w obliczu narastających napięć między Kijowem a Moskwą w przededniu obchodów Dnia Zwycięstwa w Rosji.” [Kyiv Independent]

• „Węgry zwróciły gotówkę i złoto należące do ukraińskiego Oschadbanku, które zostały zajęte w marcu przez węgierskie służby bezpieczeństwa – poinformował w środę prezydent Wołodymyr Zełenski, a Kijów z zadowoleniem przyjął ten krok w kierunku normalizacji napiętych stosunków za rządów ustępującego rządu węgierskiego.” [Reuters]

• Ukraińskie ataki na Tuapse: zagrożenie dla sektora paliwowego i środowiska w Rosji [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Od czasu rozpoczęcia pełnej inwazji Rosji dostęp Ukrainy do Morza Czarnego jest nieustannie zagrożony. (...) Kollen Post i Nick Allard z Kyiv Independent towarzyszą marynarzom ukraińskiej marynarki wojennej obsługującym małe okręty do usuwania min u wybrzeży Odessy. Korzystając z dronów morskich i systemów sonarowych, załogi te identyfikują potencjalne ładunki wybuchowe i zabezpieczają szlaki morskie — często pod groźbą ataków rosyjskich dronów i rakiet.” [###]

Europa

• „Choć wojna w Zatoce Perskiej trwa już trzeci miesiąc, państwa UE odczuwają na razie głównie cenowe skutki narastającego kryzysu energetycznego. Jednocześnie blokada cieśniny Ormuz przypomniała, że mimo postępującej transformacji energetycznej UE pozostaje silnie zależna od importu ropy, produktów naftowych i gazu oraz narażona na zakłócenia globalnych łańcuchów dostaw. W szczególności widać to na rynku paliwa lotniczego oraz w sektorze magazynowania gazu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rok temu Friedrich Merz objął urząd kanclerza Niemiec. Już teraz jest on jednym z najgorzej ocenianych kanclerzy. Dlaczego Niemcy są zawiedzeni rządami CDU/CSU-SPD? Czy koalicja dotrwa do końca kadencji? Jak wyglądają reformy w Niemczech? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Pentagon ogłosił, że część wojska USA w liczbie 5 tysięcy zostanie wycofana z Niemiec. Jest to tylko część obecności wojskowej USA w tym kraju, jednak konsekwencje mogą być poważne. W tym odcinku analizujemy, jak wschodnia flanka NATO odczuje skutki tej decyzji. Czy rzeczywiście armia USA częściowo wycofa się z Niemiec? Skąd taka decyzja? Co to ma wspólnego z wojną Iran-USA? Na te i inne pytania odpowiadają analitycy OSW, Jacek Tarociński i Andrzej Kohut. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „W strategii gospodarczej przedstawionej w lutym br. rząd Andreja Babiša uznał dezindustrializację i wysokie ceny energii za główne zagrożenia dla rozwoju państwa. W odpowiedzi Czechy podjęły działania w koordynacji z innymi członkami UE i zacieśniły więzi gospodarcze m.in. z Niemcami. Zapowiedziane w dokumencie cięcia wydatków publicznych dotknęły obronność, co może zawężać współpracę Czech z partnerami w dziedzinie bezpieczeństwa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Po tygodniach negocjacji duńskiej premier Mette Frederiksen nie udało się utworzyć rządu, w związku z czym król Fryderyk X poprosił przewodniczącego Partii Liberalnej Troelsa Lund Poulsena o poprowadzenie rozmów.” [Euractiv]

• „Wyborcy biorący udział w wyborach do rad lokalnych w Anglii wydali druzgocący werdykt wobec Partii Pracy, co uznaje się za kolejny poważny cios dla premiera Keira Starmera.” [Al-Dżazira], [OKO.press]

• „Księża z rewolwerami, ochroniarze domów publicznych wstępujący do policji, skarbnicy partyjny skrupulatnie księgujący łapówki. Czy toczący się właśnie w Hiszpanii głośny proces sądowy jest dowodem na skuteczne działanie tamtejszego wymiaru sprawiedliwości, czy wręcz przeciwnie?” [###]

• „Proeuropejski przywódca centroprawicy Péter Magyar został zaprzysiężony na stanowisku premiera Węgier, co oznacza oficjalne zakończenie 16-letnich rządów Viktora Orbána.” [The Guardian]

• „Parlament Rumunii przegłosował wotum nieufności wobec rządu Ilie Bolojana. Ten rząd był efektem współpracy ugrupowań, które do tej pory ze sobą ostro rywalizowały. Jego celem było niedopuszczenie do władzy partii AUR. Co teraz może się wydarzyć? Dlaczego rząd upadł? Na te i inne pytania odpowiada Kamil Całus.” [Instytut Europy Środkowej], [###]

• Rząd Radewa w Bułgarii: status quo mimo nadziei na zmianę? [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W dniach 4–5 maja w Erywaniu odbył się pierwszy w historii szczyt UE–Armenia, poprzedzony ósmym szczytem Europejskiej Wspólnoty Politycznej (EWP). Strony przyjęły wspólną deklarację potwierdzającą wolę dalszego zacieśniania relacji oraz pogłębiania współpracy, zwłaszcza w gospodarce (w tym w konektywności) i bezpieczeństwie (z naciskiem na budowanie odporności Armenii na zagrożenia hybrydowe). Unia uznała europejskie aspiracje Ormian i zapowiedziała wymierne wsparcie finansowe dla Armenii. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W dobie wojny na Ukrainie i niestabilności na Bliskim Wschodzie Kaukaz Południowy zyskuje na znaczeniu jako obszar tranzytowy między Europą a Azją. Dotyczy to przede wszystkim Gruzji, która stanowi centralny węzeł Korytarza Środkowego ze względu na regionalne uwarunkowania polityczne oraz istniejącą infrastrukturę. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Zaplanowane na 9 maja 2026 r. obchody 81. rocznicy zakończenia II wojny światowej w Europie zapowiadają się jako wydarzenie radykalnie odmienne od ubiegłorocznych jubileuszowych uroczystości (...). Kluczowe komponenty obchodów: defilada wojskowa na Placu Czerwonym, lista zagranicznych delegacji oraz format akcji »Nieśmiertelny Pułk« uległy daleko idącym redukcjom i przekształceniom. Zmiany te są przede wszystkim reakcją na asymetryczną presję ukraińskich zdolności uderzeniowych głębokiego zasięgu. Tegoroczne obchody są w pierwszej kolejności wydarzeniem o charakterze defensywnym. Ich funkcją staje się dziś nie projekcja siły mocarstwowej, lecz reagowanie na kryzys wizerunkowy i kontrolowane przesunięcie ciężaru z centralnego widowiska na rozproszone, zarządzane cyfrowo formy partycypacji obywatelskiej.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W dzisiejszym odcinku Anna Maria Dyner z PISM opowiada, jak może wyglądać moskiewska parada zwycięstwa, dlaczego będzie skromna i czy Ukraińcy pokuszą się o dronowy atak na defiladę. A w pierwszej części Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, pełnomocniczka rządu ds. SAFE, mówi o podpisaniu umowy na zbrojeniowe pożyczki i przyszłości programu.” [###]

• „Gospodarka rosyjska notuje coraz gorsze wyniki. Coraz częściej odczuwają to sami Rosjanie. Oznaki niezadowolenia z aktualnej sytuacji są coraz bardziej widoczne i są zauważalne nawet na Kremlu. Dlaczego Putin ma problem? Jak dziś wygląda Rosja? Gospodarka tego kraju wydaje się być w coraz większych tarapatach. Czy sankcje na Rosję działają? Jakie reakcje wywołuje internet w Rosji i to, że jest on często wyłączany. O tym co się dzieje w Rosji opowiadają Iwona Wiśniewska i Miłosz Bartosiewicz. ” [###]

• „Tematem dzisiejszego odcinka jest rosyjska gospodarka. Jej stan jest już tematem także w samej Rosji. Wskaźniki gospodarcze wyglądają coraz gorzej, odczuwa to też społeczeństwo. Z naszą ekspertką Iwoną Wiśniewską omawiamy stan w jakim znajduje się Rosja, czym on jest spowodowany i jakie to może mieć konsekwencje.” Niby ten sam temat: gospodarka Rosji ale materiał audio OSW jest dwa razy dłuższy niż filmik wyżej. [###]

• „Andrzej Poczobut wyszedł na wolność po pięciu latach spędzonych w białoruskiej kolonii karnej. Kto stoi za tą wymianą – Warszawa, Mińsk, Waszyngton czy może Moskwa? I co Polska zyskała, oddając Rosji archeologa Aleksandra Butiagina, który miał trafić na Ukrainę? W podcaście również o blokowaniu internetu w Rosji w związku ze zbliżającą się rocznicą zakończenia II wojny światowej oraz o nowej rosyjskiej aplikacji Max, która ma inwigilować obywateli.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Sytuacja w Zatoce Perskiej pozostaje w pewnym sensie bez zmian. To znaczy dzieje się sporo rzeczy, które umożliwiają inside trading i bogacenie się dobrze poinformowanych inwestorów z kręgów bliskich administracji. Po tym jak Donald Trump w końcówce poprzedniego tygodnia powiedział, że nie jest usatysfakcjonowany z irańskiej propozycji zakończenia wojny, w nowym tygodniu ogłosił „Projekt Wolność”, który miał być eskortowaniem okrętów chcących opuścić blokowaną przez Iran Zatokę Perską.

  Projekt przetrwał jednak jedynie jedną dobę i został odwołany (miała mieć na to wpływ Arabia Saudyjska, która nie udostępniła swojej infrastruktury do prowadzenia tej operacji. Następnie miało miejsce ostrzelanie amerykańskich okrętów wojennych, zatopienie irańskich szybkich łodzi, a także strzelanie do irańskich tankowców, które próbowały przełamać amerykańską blokadę. CIA donosi, że Iran wytrzyma amerykańską blokadę przez kilka kolejnych miesięcy (Trump wcześniej mówił, że Iran jest na granicy wytrzymałości i zaraz, ze względu na blokadę, załamie się).

  Stan na koniec tygodnia jest taki, że atmosfera jest podgrzana, a amerykanie wystosowali propozycję zakończenia konfliktu stronie irańskiej i wyczekują odpowiedzi. Poniżej linki do artykułów opisujących składowe powyższego akapitu.

• Projekt Wolność, który miał uwolnić uwięzione w Zatoce Perskiej statki transportowe zakończył się po jednym dniu. Powodem miała być postawa Arabii Saudyjskiej, która nie udostępniła zarówno portów jak i przestrzeni powietrznej dla tej operacji. [The Guardian]

• Dwa amerykańskie niszczyciele zostały ostrzelane na wodach Zatoki Perskiej. Jak informuje strona amerykańska: „Centralne Dowództwo USA (CENTCOM) wyeliminowało zagrożenia i zaatakowało irańskie obiekty wojskowe odpowiedzialne za ataki na siły amerykańskie, w tym wyrzutnie pocisków i dronów, centra dowodzenia i kontroli oraz węzły wywiadowcze, obserwacyjne i rozpoznawcze.”Centralne Dowództwo USA (CENTCOM) wyeliminowało zagrożenia z nadlatujących sił i zaatakowało irańskie obiekty wojskowe odpowiedzialne za ataki na siły amerykańskie, w tym wyrzutnie pocisków i dronów, centra dowodzenia i kontroli oraz węzły wywiadowcze, obserwacyjne i rozpoznawcze.„ [BBC]

• Siły amerykańskie ostrzelały i unieruchomiły w piątek dwa irańskie tankowce po nocnej wymianie ognia z siłami irańskimi w Cieśninie Ormuz. Zjednoczone Emiraty Arabskie poinformowały tymczasem o kolejnym ataku rakietowym i dronami ze strony Iranu. Ataki te rzucają kolejne cień na kruche, trwające już miesiąc zawieszenie broni, które – jak twierdzą Stany Zjednoczone – nadal obowiązuje. [AP News]

• Strona amerykańska oczekuje irańskiej odpowiedzi na przedstawioną propozycję zakończenia konfliktu. Mediatorem niezmiennie pozostaje Pakistan. [The Guardian]

• Czy szanse na porozumienie sa na to większe niż w ostatnich tygodniach? Atmosfera wydaje się być podgrzana ostatnimi wymianami ognia, a według CIA Iran jest w stanie wytrzymać amerykańską blokadę przez kilka kolejnych miesięcy. Amerykanie, na ten moment, zdają się jednak stawiać na dyplomację oraz zaostrzają sankcje na podmioty współpracujące z irańskim reżimem. [Reuters]

• Reuters donosi o tankowcach, które wypłynęły z emirackich portów i z wyłączonymi transponderami przepłynęły przez cieśninę Ormuz. Mimo, że jednostki przewiozły jedynie mały ułamek przedwojennego eksportu ZEA, pokazuje to determinację do transportowania ropy poza Zatokę Perską mimo zagrożenia atakami ze strony Iranu. [Reuters]

• Władze Bahrajnu poinformowały o zatrzymaniu 41 osób mającymi mieć „powiązania z irańskim Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej”. Bahrajn to kraj gdzie większość populacji stanowią szyici, a rządząca rodzina jest sunnitami. [Reuters]

• Izrael nadal prowadzi działania w południowym Libanie i wzywa mieszkańców tamtejszych miejscowości do ewakuacji. [Reuters]

• Siły syryjskie aresztowały uzbeckich bojowników podczas akcji na północnym zachodzie kraju. Napięcia rozpoczęły się po tym, jak władze zatrzymały uzbeckiego bojownika oskarżonego o otwarcie ognia w Idlib, co wywołało demonstracje innych uzbrojonych bojowników uzbeckich domagających się jego uwolnienia. Siły bezpieczeństwa dokonały aresztowań w kilku rejonach wiejskich prowincji Idlib, w tym w miastach Kafrija i Al-Foua, zarzymując bojowników biorących udział w protestach. [Reuters]

Azja

• „Rządowa agencja informacyjna Xinhua poinformowała o wyrokach skazujących dla dwóch byłych ministrów obrony Chińskiej Republiki Ludowej. Li Shangfu i Wei Fenghe byli oskarżeni o korupcję określoną jako »poważne naruszenia dyscypliny i prawa«. Obaj zostali skazani na karę śmierci w zawieszeniu na dwa lata, co w praktyce oznacza dożywotnie więzienie bez możliwości skrócenia wyroku, połączone z utratą praw politycznych i konfiskatą całego majątku osobistego.” [Konflikty]

• „W piątek przywódcy krajów Azji Południowo-Wschodniej przyjęli plan awaryjny mający na celu złagodzenie skutków wojny w Iranie dla ich społeczeństw i gospodarek, przyznając jednak, że trudno będzie wdrożyć tak złożone działania, jak utworzenie regionalnych rezerw paliwowych w celu zapewnienia stałych dostaw.” [AP News]

• „Rekordowa, śmiertelnie niebezpieczna fala upałów, która ogarnęła Azję Południową, spowodowała wzrost temperatur do niebezpiecznie wysokich poziomów, zakłócając codzienne życie setek milionów ludzi i budząc nowe obawy dotyczące wrażliwości jednego z najgęściej zaludnionych regionów świata.” [Al-Dżazira]

• „Rządząca partia hinduskich nacjonalistów premiera Indii Narendry Modiego przejęła w poniedziałek w kluczowych wyborach kontrolę nad stanem Bengal Zachodni, bastionem opozycji.” NPR opisuje wynik wyborów a felieton na łamach Al-Dżaziry przypomina o działaniach rządu centralnego sprzed wyborów, które sprawiają, że można powątpiewać w pełną uczciwość tych wyborów. [NPR], [Al-Dżazira]

• „Mieszkańcy Kambodży zmagają się z trudnościami życia na uchodźstwie w obliczu napiętego zawieszenia broni z Tajlandią. Rodziny zmuszone do opuszczenia domów w wyniku niedawnej wojny granicznej obawiają się ponownych starć z Tajlandią i twierdzą, że edukacja ich dzieci jest jedną z dziedzin najbardziej dotkniętych konfliktem.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Rządząca w Mali junta zupełnie nie radzi sobie z kryzysem, który zapanował w kraju po kwietniowej ofensywie połączonych sił Frontu Wyzwolenia Azawadu i Dżama’at Nasr al-Islam wa‑al-Muslimin (DżNIM). Bojownicy domykają oblężenie stolicy, rosyjscy najemnicy uciekają z pola walki, a separatyści na północy publikują nagrania pokazujące dziesiątki jeńców z malijskich sił zbrojnych. Całkowita porażka nie skłoniła rządzących do refleksji – służby skupiły się na szukaniu zdrajców, obcych agentów i spiskowców związanych z zagranicznymi mocarstwami.” [Konflikty]

• „Dziennikarz, który relacjonował sprawę kobiety twierdzącej, że była torturowana w więzieniu, został zatrzymany i pobity pistoletami przez somalijskie władze wraz z dwoma innymi osobami za swoje reportaże dla gazety The Guardian.” [The Guardian]

• „Długoletnia walka z Boko Haram doprowadziła do sytuacji, w której trudno zdefiniować sukces. Starcia między wojskiem a bojownikami to wojna na wyniszczenie, w której ostatecznie zapewne przegrają wszyscy. Nigeria wielokrotnie przekonywała się, że poleganie wyłącznie na przewadze ogniowej nie wystarczy i że konieczne jest opracowanie holistycznego systemu rozbicia jedności przeciwnika. Jednak programy zorientowane na reintegrację byłych bojowników spotykają się z nieoczekiwanymi przeszkodami.” W tym sprzeciwem lokalnych społeczności. [Konflikty]

• „Najwyższy sąd Republiki Południowej Afryki utorował drogę do wznowienia postępowania w sprawie impeachmentu prezydenta Cyrila Ramaphosy, orzekając, że decyzja parlamentu o zablokowaniu dochodzenia cztery lata temu była niezgodna z konstytucją.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Grupa 298 osób z odległych wiosek w okręgu Marsabit w północnej Kenii wniosła pozew przeciwko koncernowi BP i rządowi Kenii w związku z odpadami pochodzącymi z poszukiwań ropy naftowej z lat 80., które – jak twierdzą – są przyczyną skupiska zachorowań na raka, w wyniku którego zmarły setki osób.” [Al-Dżazira]

• Wojna w Iranie wpływa na cały świat, w tym państwa Afryki. AP News ma tekst o tym jak konflikt sprawił, że coraz więcej elektrycznych aut zaczęto używać m.in w Etiopii. Za to Al-Dżazira ma bardziej przeglądowy tekst opisujący które państwa straciły na tym konflikcie, a które można nazwać wygranymi. [AP News], [Al-Dżazira]

Ameryka Łacińska

• „Minął już prawie miesiąc od wyborów parlamentarnych w Peru, które odbyły się 12 kwietnia, a co niezwykłe, wciąż nie ogłoszono oficjalnych wyników. (...) Jednak niekompetencja to nie oszustwo, wbrew głośnym, ale bezpodstawnym zarzutom Rafaela Lópeza Aliagi, ultrakonserwatywnego kandydata. Nie ma wątpliwości, że Peru zmierza do drugiej tury wyborów 7 czerwca, w której zmierzą się Keiko Fujimori, konserwatystka startująca po raz czwarty, oraz Roberto Sánchez ze skrajnej lewicy.” O tym dlaczego w czerwcowej drugiej turze Keiko Fujimori, w końcu, ma szansę zostać wybrana na prezydentkę pisze Americas Quarterly. [Americas Quarterly]

• „Prezydent Paragwaju Santiago Peña oświadczył w piątek, że jego kraj głęboko ceni sobie stosunki z Tajwanem, wyrażając w ten sposób solidarność z tą wyspiarską demokracją dzień po tym, jak Pekin zwrócił się do tego południowoamerykańskiego państwa o zerwanie stosunków dyplomatycznych z Tajpej.” [AP News]

• „Protesty w Boliwii trwają już trzeci dzień, a trzy odrębne grupy domagają się reform w zakresie polityki rolnej, edukacyjnej i pracy. Główny związek zawodowy w kraju, Boliwijskie Centrum Pracowników (COB), ogłosił w zeszły piątek strajk, który zbiegł się w czasie z protestami przeciwko reformom rynku pracy na całym świecie, zorganizowanymi z okazji Międzynarodowego Dnia Pracy.” [Al-Dżazira]

• „Laura Fernandez została zaprzysiężona na stanowisku nowej prezydent Kostaryki i zobowiązała się do walki z rosnącą przestępczością w tym środkowoamerykańskim kraju, a także do utrzymania bliskich stosunków ze Stanami Zjednoczonymi. W wyborach, które odbyły się 1 lutego, Fernandez pokonała licznych rywali, zastępując ustępującego prezydenta Rodrigo Chavesa, który pozostawał bliskim sojusznikiem prezydenta USA Donalda Trumpa.” [Al-Dżazira]

• „Departament Stanu USA unieważnił wizy turystyczne ponad połowie członków zarządu czołowej kostarykańskiej gazety krajowej La Nación, która krytycznie wypowiada się na temat prezydenta kraju, Rodrigo Chavesa, sojusznika Donalda Trumpa.” [The Guardian]

• „Salwadorski serwis śledczy El Faro poinformował w czwartek, że zamrożono aktywa dwóch jego pracowników, w tym konto bankowe i nieruchomości, co serwis potępił jako eskalację prześladowań politycznych za ujawnianie przypadków korupcji w rządzie prezydenta Nayiba Bukele.” [AP News]

• „Zgodnie z dokumentami sądowymi, w piątek skazano czterech mężczyzn z południowej Florydy za spiskowanie w 2021 roku w celu zabicia prezydenta Haiti, Jovenela Moïse’a, poprzez wynajęcie najemników, którzy mieli go zamordować w jego domu w Port-au-Prince.” [The Guardian]

• „Dwóch członków partii prezydentki Meksyku Claudii Sheinbaum z północno-zachodniego stanu Sinaloa oświadczyło, że tymczasowo zrezygnują ze swoich stanowisk po tym, jak Stany Zjednoczone postawiły im oraz ośmiu innym politykom i funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa zarzuty handlu narkotykami.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Separatyści z Alberty przekazali urzędnikom wyborczym w zachodniej Kanadzie ponad 300 000 podpisów popierających ich próbę wymuszenia referendum w sprawie niepodległości tej bogatej w ropę prowincji Kanady. Jednak wysiłki te natychmiast napotkały przeszkodę, gdy grupa powiązana z separatystami opublikowała w Internecie dane osobowe prawie 3 milionów mieszkańców, co stanowi jeden z największych wycieków danych w historii Kanady i wywołuje obawy przed możliwym kryzysem związanym z ingerencją polityczną.” [The Guardian]

• „Nowa strategia antyterrorystyczna Trumpa jest uboga w treść, ale obfituje w wrogów. (...) wypowiadając się w sposób retorycznie ostry pod adresem przeciwników prezydenta, administracji Bidena, osób transpłciowych i niektórych ugrupowań islamistycznych, nie wyjaśniając przy tym w sposób jasny, jakie zagrożenie stanowi przemoc polityczna w kraju i za granicą, ani nie przedstawiając żadnych konkretnych planów przeciwdziałania jej.” [The Guardian]

• „Demokraci ponieśli poważną porażkę, a republikanie kontynuowali przekształcanie okręgów wyborczych na swoją korzyść w tym pełnym zwrotów akcji tygodniu, którego przebieg zależał od orzeczeń sądowych.” To jest w pewien sposób niesamowite jak prawicy wolno naginać reguły na swoją korzyść gdy inni nie mogą liczyć na tak pobłażliwe traktowanie. [NPR]

• „W czwartek cyberatak spowodował awarię platformy edukacyjnej wykorzystywanej przez uniwersytety i szkoły podstawowe oraz średnie w całych Stanach Zjednoczonych, pozbawiając uczniów i nauczycieli niezbędnych materiałów dydaktycznych – w czasie, gdy wielu z nich zdaje egzaminy końcowe lub się do nich przygotowuje.” [CNN]

• „Ustawodawcy z Teksasu wielokrotnie nie uchwalili przepisów, które mogłyby chronić mieszkańców przed śmiertelnymi powodziami. Jak ustaliły organizacje ProPublica i The Texas Tribune, w ciągu prawie 60 lat odrzucono dziesiątki projektów ustaw. Najbardziej znaczące z tych rozwiązań mogłyby uratować życie wielu osób, wprowadzając zakaz organizowania obozów młodzieżowych i prowadzenia nowych inwestycji budowlanych na obszarach o wysokim ryzyku powodziowym.” [ProPublica]

• „Trump zwolnił niektórych z największych trucicieli środowiska w kraju z obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących jakości powietrza. Wystarczyła do tego zwykła wiadomość e-mail. W ramach bezprecedensowego posunięcia administracja przyznała zakładom przemysłowym w 38 stanach oraz w Portoryko dwuletnie zwolnienie z federalnych przepisów wynikających z ustawy o czystym powietrzu. Prezydent rozważa zwolnienie kolejnych podmiotów.” [ProPublica]

Oceania

• „Według wstępnych wyników wyborów skrajnie prawicowa australijska partia One Nation po raz pierwszy zdobyła mandat w Izbie Reprezentantów.” [Al-Dżazira]

• „Po latach spędzonych w syryjskim więzieniu wolność rodzin powiązanych z Państwem Islamskim, które w tym tygodniu powróciły do swojej ojczyzny – Australii – okazała się niezwykle krótkotrwała. Trzy z tych kobiet zostały natychmiast aresztowane. Czwarta musiała sama stawić czoła rzeszy dziennikarzy, mając przy sobie małe dzieci i świadomość, że może być następna.” [BBC]

• „Premier Wysp Salomona Jeremiah Manele stracił stanowisko w wyniku głosowania nad wotum nieufności w parlamencie tego południowopacyficznego kraju, co położyło kres trwającej od miesięcy niepewności politycznej. Obrady parlamentu zostały zawieszone, aby umożliwić generalnemu gubernatorowi podjęcie działań niezbędnych do wyboru nowego premiera.” [The Guardian]

• „Działania w zakresie rolnictwa i ryzyka powodziowego wpływają na te wyjątkowe ekosystemy, podczas gdy społeczności zmagają się z wyzwaniem, jak współistnieć z tymi kluczowymi szlakami wodnymi” O tym co dzieje się w Nowej Zelandii pisze Guardian. [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „W dzisiejszym odcinku Michał Hetmański, prezes Fundacji Instrat, oraz Marcin Izdebski, ekspert z Centrum Strategii Rozwojowych dyskutują o europejskiej polityce przemysłowej, jej ograniczeniach i pomysłach na pobudzenie konkurencyjności państw członkowskich.” [###]

• „Inflacja zwykle kojarzy się z jednym prostym pytaniem: o ile wzrosły ceny?. W praktyce odpowiedź jest bardziej złożona, bo ceny poszczególnych grup produktów i usług zmieniają się w różnym tempie. Inaczej reagują paliwa, żywność czy odzież, a inaczej usługi fryzjerskie, medyczne, edukacyjne czy transportowe. Dlatego pojedynczy odczyt inflacji warto traktować nie tylko jako informację o skali wzrostu cen, ale też jako punkt wyjścia do zrozumienia, co konkretnie podrożało i dlaczego.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Chiński rząd poinformował w sobotę, że w kwietniu eksport Chin wzrósł o 14,1% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku, pomimo konfliktu z Iranem i utrzymujących się skutków podwyżki ceł amerykańskich.” [AP News]

• „Paweł Bukowski pokazuje, że nierówności to nie tylko różnice między bogatymi i biednymi osobami. To także pytanie o miejsce: czy twoje zarobki, szanse i koszty życia zależą od tego, czy mieszkasz w Warszawie, Londynie, Manchesterze, Mińsku Mazowieckim czy na obrzeżach metropolii?” [###]

• „Dino, czeka trzęsienie ziemi. Od 25 maja ma trwać trzydniowy protest pracowników, którzy mają dość bycia ignorowanymi przez zarząd. Szefostwo sklepów ma za swoimi uszami wiele. Na ten moment wszelkie próby negocjacji nie przyniosły efektów.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Kolejna akcja serwisowa Tesli? Koła mogą odpadnąć z Cybertrucków. W ramach już 11. akcji serwisowej dotyczącej modelu Cybertruck w niektórych egzemplarzach tego budzącego kontrowersje pickupa Elona Muska może dojść do nagłego, nieoczekiwanego odpadnięcia koła z powodu zastosowania niewłaściwego smaru i poluzowanych śrub.” [WIRED]

Nauka i technologia

• „Niemowlęta umierają z powodu krwotoków, ponieważ rodzice odmawiają podania zastrzyku witaminowego zaraz po urodzeniu. Zastrzyk z witaminą K, ratujący życie zastrzyk podawany noworodkom w celu zapobiegania niekontrolowanym krwotokom do mózgu i jelit, stał się ofiarą uboczną ruchu antyszczepionkowego.” [ProPublica]

• „NASA monitoruje proces osiadania Meksyku. Zaawansowany system radarowy dostarcza nowych danych dotyczących osiadania miasta, co, jak mają nadzieję eksperci, zwróci na ten problem większą uwagę” [The Guardian]

• Wiecie czym jest hantawirus? Pewnie nie ale mogliście o nim słyszeć w związku ze zgonami do których niedawno doszło na statku wycieczkowym. Czym jest ten wirus, jak się przenosi i jak niebezpieczny jest dla ludzi tłumaczy Harvard Health i podcast Short Wave. [Harvard Health], [###]

• „Kontrola 2,5 miliona artykułów z dziedziny nauk biomedycznych ujawniła gwałtowny wzrost liczby fałszywych cytowań. Analiza 97 milionów cytowań wykazała, że od 2023 roku odsetek sfabrykowanych cytowań gwałtownie wzrósł.” [Nature]

• „W związku z tym, że Stany Zjednoczone rozważają złagodzenie przepisów dotyczących dostępu mężczyzn do terapii testosteronowej, hormon ten jest coraz częściej promowany przez osoby obiecujące lepszą kondycję fizyczną i wzrost poziomu energii. Istnieją jednak pewne zagrożenia: w dużych dawkach testosteron może uzależniać oraz powodować problemy z sercem, bezpłodność, a nawet psychozy.” [Nature]

• David Attenborough obchodzi 100 urodziny i z tej okazji Nature przygotowało galerię zdjęć przyrodnika i popularyzatora przyrody. [Nature]

  

Idee, kultura, społeczeństwo

• „W 1266 roku pod Paryżem przed sądem postawiono... świnię. Została oskarżona i skazana za zabójstwo. To pierwszy, ale nie jedyny, znany nam przypadek sądzenia zwierzęcia. Dlaczego ówcześni byli przekonani o słuszności takich działań?” [Histmag]

• Radio Naukowe z okazji zakończenia II Wojny Światowej ma dwa odcinki poświęcone temu konfliktowi gdzie można usłyszeć Norberta Bączyka historyk znany wam świetnie z podcastu Wojenne Historie. [link]

  „7 maja 1945 roku – bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy. Dlaczego do niej doszło, mimo oszałamiających sukcesów w pierwszym okresie wojny? Czy ta historia mogła potoczyć się inaczej? ” [###]

  „Wiadomo, kto II wojnę światową przegrał: Niemcy i ich sojusznicy. Wiadomo też, kto wygrał: alianci. Jednak wygraną da się stopniować i w tym przypadku też widać, kto wygrał mniej, a kto bardziej. – Jedynym prawdziwym zwycięzcą II wojny światowej w pierwszej kolejności były Stany Zjednoczone. ” [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Od poniedziałku 27 kwietnia do czwartku 30 kwietnia Onet publikuje serię tekstów Magdaleny Rigamonti o Joannie Krauze de Lendorff (wcześniej Kos-Krauze), z których wyłania się obraz przemocowego postępowania, manipulowania, a także po prostu oszukiwania ludzi przez reżyserkę. Publikując artykuły, Onet łamie postanowienie sądu, który zakazał Rigamonti pisania o tym na zasadzie tzw. zabezpieczenia powództwa.” Linkujemy pierwszy z tekstów Onetu oraz tekst OKO.press o sądowej cenzurze prewencyjnej. [Onet], [OKO.press]

• „Andrzej Poczobut na wolności. Polsko-białoruski dziennikarz i działacz mniejszości polskiej na Białorusi przebywał w więzieniu od 2021 roku. Po negocjacjach, w których niemałą rolę odegrali Amerykanie, Poczobut opuścił więzienie i trafił do Polski. Więcej o tym mówi Kamil Kłysiński, ekspert OSW.” [###]

• On tylko kopał. Kim jest Butiagin, rosyjski archeolog, oddany Rosji za Poczobuta? [OKO.press]

• „20 kwietnia, w ustanowionym na mocy traktatu z Nancy Dniu Przyjaźni Polsko-Francuskiej, odbył się w Gdańsku inauguracyjny szczyt międzyrządowy. Celem konsultacji było zainicjowanie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony oraz konkurencyjności gospodarczej, a także wzmacnianie więzi społeczno-kulturalnych. Największe znaczenie mają ustalenia dotyczące współpracy wojskowej i przemysłów obronnych, a także energetyki jądrowej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Prezydent zawetował nowelizację Kodeksu rodzinnego w sprawie pozasądowego rozwiązywania małżeństw. Miało być dostępne dla par z co najmniej rocznym stażem i brakiem małoletnich dzieci. Do decyzji Karola Nawrockiego odniósł się premier Donald Tusk.” [TVN24]

• „Czasem można usłyszeć, że owszem, w małych miastach mniej się zarabia, ale w większych za to płacimy za mieszkania jak za zboże. Po wzięciu poprawki na tę kwestię miałoby się okazać, że na prowincji ludziom więcej zostaje w kieszeniach. Udowadniamy, że taka, opierająca się na porównywaniu gruszek z jabłkami, narracja jest fałszywa. Za to świetnie brzmi i można nią zrobić wrażenie podczas spotkania ze znajomymi.” [###]

• „Mimo kończącej się kadencji na stanowisku I prezeski SN neosędzia Małgorzata Manowska rozkręca represje wobec legalnych sędziów SN. Nie podoba jej się, że stosują wyroki TSUE i, że w ramach protestu nie przyszli na wybory kandydatów na nowego prezesa SN.” [OKO.press]

• „Szkło wejdzie do systemu kaucyjnego, ale nie od razu – zapowiada Ministerstwo Klimatu. Do butelkomatów będzie można więc wrzucać między innymi »małpki«, co było postulatem wielu organizacji społecznych na wiele miesięcy przed startem systemu.” [OKO.press]

• Pewnie słyszeliście o zbiórce Łatwogang na fundację zajmującą się dziecięcą onkologią. Przez pewien czas był to temat numer jeden w wielu mediach (zarówno internetowych jak i tradycyjnych) ale czy jest sens zastanawiać się, czy zbiórki zastąpią ochronę zdrowia (spoiler alert: nie)

  Możecie przeczytać dwa wpisy Kamila Fejfera o całej akcji i chociaż fragment gdzie wypowiada się o finansach fundacji nie mając za bardzo o tym pojęcia można odpuścić to inne rzeczy o których pisze są ciekawe. Polecamy zwłaszcza ten cytat.

  Po pierwsze potrzeby zdrowotne ludzi są nieskończone. Nie ma i do momentu wynalezienia maszyny uzdrawiającej rodem z Elizjum nie będzie systemu tak sprawnego, że organizacje charytatywne staną się zbędne. Nie ma i nie będzie systemu na tyle wydolnego, że ludzie nie będą wykładać z prywatnych kieszeni ogromnych kwot w momentach bardzo ciężkich chorób. Nie będzie tak dobrego systemu, że zdesperowani rodzice chorych dzieci, zdesperowane dzieci chorych rodziców albo zdesperowani mężowie chorych żon nie będą się przepychać po znajomości do specjalistów, kiedy usłyszą diagnozę „rak” (lub inną o podobnej wadze).

  [Kamil Fejfer @ Facebook #1], [Kamil Fejfer @ Facebook #2]

  A jeśli szukacie analizy o tym czy i jak naprawić NFZ to jest o tym materiał OKO.press [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosja rozszerza kontrolowany obszar wokół Wołczańska. 1525. dzień wojny.

• „W piątek Ukraina ogłosiła plany przeprowadzenia latem tego roku reform armii, mające na celu rozwiązanie problemów związanych z niedoborem żołnierzy piechoty oraz zwolnieniem żołnierzy o najdłuższym stażu służby. Dzieje się to po czterech latach wyniszczającej wojny z Rosją, w której rozmowy utknęły w martwym punkcie.” [Reuters]

• Estonia: oceny rosyjskiego zagrożenia przyczyną tarć Tallinna z Kijowem [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Build with Ukraine: nowe podejście Kijowa do współpracy zbrojeniowej z partnerami europejskimi [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Pentagon zatwierdził pakiet pomocy wojskowej dla Ukrainy o wartości 400 milionów dolarów po miesiącach opóźnień i rosnącej presji ze strony amerykańskich ustawodawców – poinformował 29 kwietnia sekretarz obrony Pete Hegseth.” [Kyiv Independent]

• „Ukraiński system mobilizacyjny znajduje się w fazie głębokiej niewydolności. Mimo zapowiadanych reform i prób profesjonalizacji armii kluczowe wyzwania pozostają nierozwiązane. Sytuację komplikuje dwuznaczna polityka Ukrainy – rozmijanie się założeń z konkretnymi decyzjami. Dodatkowo europejskie państwa modyfikują swoje podejście do uchodźców ukraińskich, odchodząc od uniwersalnej ochrony na rzecz stopniowego ograniczenia ich praw, co w dłuższej perspektywie może mieć wpływ na sytuację przebywających tam mężczyzn w wieku poborowym.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Jak poinformował Sztab Generalny 28 kwietnia, ukraińskie drony ponownie zaatakowały w nocy rafinerię ropy naftowej w południowym rosyjskim mieście Tuapse w Kraju Krasnodarskim, co spowodowało dalsze przedłużenie się niszczycielskiego pożaru, który szaleje już drugi tydzień.” [Kyiv Independent]

  

Europa

• „Planowane wycofanie 5000 amerykańskich żołnierzy z Niemiec powinno skłonić Europę do wzmocnienia własnej obrony – stwierdził w sobotę niemiecki minister obrony Boris Pistorius, jednak dwóch czołowych republikańskich polityków z USA wyraziło zaniepokojenie, twierdząc, że żołnierze nie powinni opuszczać Europy.” [Reuters], [The Guardian]

• „»Ogłoszenie przez prezydenta USA Donalda Trumpa podwyższenia ceł na samochody z UE pokazuje, że Stany Zjednoczone są niewiarygodnym partnerem handlowym« – powiedział w piątek przewodniczący Komisji Handlu Parlamentu Europejskiego Bernd Lange.” [Reuters]

• „W Dubrowniku 28–29 kwietnia br. odbył się szczyt Inicjatywy Trójmorza (TSI), drugi raz w Chorwacji po 10-letniej przerwie. Koncentrował się na próbach znalezienia nowych pól dialogu – obok pierwotnego celu wspólnej rozbudowy infrastruktury we wschodniej części UE – i ustanowienia współpracy wzmacniającej bezpieczeństwo regionu. Gotowość do goszczenia szczytu TSI w przyszłym roku po raz pierwszy wyraziła Słowacja.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Do wyznaczonego przez Trybunał Konstytucyjny (TK) terminu 28 kwietnia Zgromadzenie Kosowa nie zdołało wybrać prezydenta. Premier Albin Kurti (Samostanowienie) nie przekonał opozycji do obecności na sali, w związku z czym nie uzyskano kworum koniecznego do przeprowadzenia głosowania. Skutkuje to rozwiązaniem parlamentu. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Pentagon poinformował, że Stany Zjednoczone wycofają około 5000 żołnierzy z Niemiec w ciągu najbliższych sześciu do dwunastu miesięcy. Trump zagroził wycofaniem części żołnierzy z Niemiec, po tym jak kanclerz Friedrich Merz stwierdził, że Stany Zjednoczone są „upokarzane” przez irańskie władze i skrytykował brak strategii Waszyngtonu w tej wojnie. Rzecznik Pentagonu, Sean Parnell, powiedział w oświadczeniu, że „decyzja ta jest następstwem gruntownego przeglądu rozmieszczenia sił Departamentu w Europie i jest zgodna z wymogami i warunkami panującymi na tym teatrze działań wojennych”. [AP News]

• „AfD jest partią teflonową, bo Niemcy są przestraszonym społeczeństwem” Krytyka Polityczna ma dla Was wywiad z autorem książki o tej niemieckiej skrajnie prawicowej partii politycznej. [Krytyka Polityczna]

• „Rumunia: rozpad wielkiej koalicji i nowy etap kryzysu politycznego” Czy premier i rząd Rumunii zostaną odwołani? Co jest przyczyną sporów? Na te i inne pytania stara się odpowiedzieć Kamil Całus. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Od początku tego roku Tirana mierzy się z narastającymi zastrzeżeniami UE wobec stanu praworządności. Raport Parlamentu Europejskiego oraz oświadczenie Europejskiej Partii Ludowej z lutego br. zwracają uwagę przede wszystkim na stałe naciski władzy na wymiar sprawiedliwości oraz na problemy z korupcją. Stan praworządności jest jednym z kluczowych zagadnień w kontekście procesu akcesyjnego państw regionu Bałkanów Zachodnich.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Akcentowanie znaczenia symboli węgierskiej państwowości w polityce, zwiększona reprezentacja kobiet w Zgromadzeniu Narodowym, otwarcie na współpracę z dziennikarzami i utworzenie dodatkowych komisji parlamentarnych – to zapowiedzi nowej jakości w węgierskiej polityce. Zmiany zadeklarował Péter Magyar, przyszły premier i jednocześnie lider partii Szacunek i Wolność (Tisztelet eś Szabadság, TISZA), która w 199-mandatowej izbie utworzy największą frakcję, liczącą 141 posłów.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Wydaje się, że plan Petera Magyara mający na celu uniezależnienie Węgier od rosyjskich paliw kopalnych nie jest wystarczająco pilny – i grozi utrwaleniem dziedzictwa Viktora Orbána.” [Kyiv Independent]

• „24 kwietnia celebrowano 111. rocznicę ludobójstwa Ormian – Mec Jeghern. W Erywaniu odbył się zwyczajowy marsz z pochodniami, a solidarność w upamiętnieniu widoczna była również w obchodach organizowanych w ormiańskich diasporach na całym świecie. Tegoroczna rocznica nie różniła się od tradycyjnych komemoracji, niemniej okoliczności związane ze zmianami w oficjalnej państwowej polityce pamięci nadały uroczystościom wyjątkowy charakter.” [Instytut Europy Środkowej]

• Rozmowa telefoniczna Putin–Trump: bez zmiany stanowisk obu stron [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rosyjska propaganda w Katyniu. Jak Kreml pisze historię na nowo.” Wrzucaliśmy już o tym tekst ale jeśli wolicie posłuchać to OSW przygotowało o tym audycję. [###]

• „Wojna z Ukrainą, mimo jej negatywnych skutków dla gospodarki rosyjskiej, pozwala na dalsze bogacenie się głównych grup interesu – klanów skupionych wokół Kremla. W epoce ”wojennego putinizmu„ swoje wpływy wzmacnia wiele osób z najbliższego otoczenia prezydenta Rosji. Kim są ludzie bliscy Putinowi i jak wyglądają realia kremlowskim elit wyjaśnia Maria Domańska.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Co się dzieje w kwestii wojny z Iranem? Cieśnina Ormuz nadal pozostaje zamknięta, Iran przedstawił pakistańskim mediatorom nową propozycję w ramach najnowszej próby zakończenia wojny z USA, ale Donald Trump stwierdził, że nie jest nią „usatysfakcjonowany”. „W tej chwili prowadzimy rozmowy, ale nie przynoszą one rezultatów” – powiedział reporterom. W Waszyngtonie Trump odrzucił piątkowy termin narzucony przez ustawę o uprawnieniach wojennych, która nakłada na prezydenta USA obowiązek uzyskania zgody Kongresu na kontynuowanie działań wojennych po upływie 60 dni. W liście do przywódców Kongresu Trump stwierdził, że Biały Dom nie musi ubiegać się o zgodę władzy ustawodawczej, ponieważ porozumienie o zawieszeniu broni zawarte z Iranem w rzeczywistości wstrzymało bieg 60-dniowego okresu – interpretacja ta jest kwestionowana przez wielu ekspertów prawnych. W rozmowie z reporterami Trump zasugerował, że ustawa z czasów wojny w Wietnamie jest „niekonstytucyjna”. [The Guardian]

• Z kolei najwyższy przywódca Iranu, Modżtaba Chamenei, wydał oświadczenie w którym zapowiada obronę irańskiego programu jądrowego i rakietowego, a także zatrzyma „wrogie nadużycia ” w cieśninie Ormuz. Oświadczenie ma formę tekstowa i jest dystrybuowane przez irańskie media. [The Guardian]

• „Wdrażanie rozejmu w Gazie idzie ślamazarnie, a rząd technokratyczny nadal nie został sformowany. Hamas na ten moment zaoferował jedynie rozbrojenie swojej policji, co nie spotkało się z aprobatą. Oddziały te nie wchodzą bowiem w skład Brygad Męczennika Izz ad-Dina al-Kassama, będących wojskowym skrzydłem grupy. Izrael natomiast nadal jest na wojnie z organizacjami humanitarnymi i ludnością cywilną.” [Konflikty]

• W mijającym tygodniu ogłoszono, że od 1. maja Zjednoczone Emiraty Arabskie opuszczają kartel naftowy OPEC oraz formułę OPEC+. ZEA były członkiem OPEC od 1967 roku. Odejście Emiratów z kartelu ma dawać im większą elastyczność w zarządzaniu własnym eksportem węglowodorów. Wydarzenie to jest wskazywany na dalszy rozłam w relacjach ZEA – Arabia Saudyjska oraz kolejny krok w słabnącej roli OPEC na rynku ropy. [BBC]

• Syryjska komisja ds. praw człowieka przygotowuje sprawę oskarżającą Fadiego Saqra, przywódcę bojówki podległej reżimowi Asada, o udział w zbrodniach przeciwko ludzkości i zbrodniach wojennych. Saqr jest byłym dowódcą milicji Narodowych Sił Obrony (NDF) i jest powszechnie oskarżany o udział w masowych zabójstwach i „zniknięciach” cywilów w dzielnicy Tadamon w Damaszku, a także w innych częściach stolicy Syrii. Zahra al-Barazi, wiceprzewodnicząca Narodowej Komisji ds. Sprawiedliwości Przejściowej i doradczyni w syryjskim MSZ, powiedziała, że ​​komisja współpracuje z ofiarami w celu zgromadzenia dowodów przeciwko Saqrowi. Chociaż komisję powołał rząd Syrii, jest to niezależny organ, który przekaże swoje ustalenia syryjskim organom sądowniczym, które z kolei podejmą decyzję o ewentualnym wszczęciu postępowania. [The Guardian]

• Jak się ma proces pokojowy między Turcją, a Kurdami? Wydaje się być zamrożony,a Kurdowie oskarżają Ankarę o brak działań po jej stronie. Murat Karayilan, współzałożyciel Partii Pracujących Kurdystanu (PKK) i jeden z jej najważniejszych przywódców, powiedział w wywiadzie dla powiązanego z PKK portalu informacyjnego ANF, że jego grupa podjęła ważne kroki w ramach wysiłków pokojowych, w tym ogłosiła zawieszenie broni i zakończenie walki zbrojnej. „Proces jest obecnie zamrożony. To właśnie widzieliśmy i to nam przekazano” – cytuje portal Karayilan. „My, jako ruch, wypełniliśmy nasze obowiązki na tym etapie. Jest oczywiste, że zrobiliśmy wszystko, co konieczne, aby rząd podjął działania”. [AP News]

• Władze Turcji zatrzymały w piątek ponad 500 demonstrantów pierwszomajowych. Protesty z okazji Międzynarodowego Dnia Pracy, święta narodowego w Turcji, często są zakłócane starciami z władzami, które ze względów bezpieczeństwa uznały centralny plac Taksim w Stambule za strefę zamkniętą dla protestujących. Podczas protestów pierwszomajowych w 1977 roku w wyniku przemocy na placu zginęło ponad 30 osób. W piątek wokół placu Taksim gromadziły się niewielkie grupy demonstrantów, próbujących przełamać blokadę policyjną, trzymających transparenty związkowe i skandujących hasła o ponownym otwarciu placu. Głównym miejscem zgromadzeń była pobliska dzielnica Mecidiyekoy, gdzie setki uczestników zostały powitane armatkami wodnymi i gazem pieprzowym przed zatrzymaniem. [AP News]

• Irańska laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, Narges Mohammadi, została pilnie przeniesiona z więzienia do szpitala w północno-zachodnim Iranie po „katastrofalnym pogorszeniu” jej stanu zdrowia, poinformowała w piątek jej fundacja. Fundacja Narges Mohammadi poinformowała, że ​​laureatka Nagrody Nobla dwukrotnie straciła przytomność i przeszła poważny kryzys kardiologiczny. Przeniesienie do szpitala nastąpiło „po 140 dniach systematycznych zaniedbań medycznych” od czasu jej aresztowania 12 grudnia, poinformowała fundacja. [AP News]

Azja

• „Chiny postrzegają trwający od lutego konflikt na Bliskim Wschodzie głównie przez pryzmat własnej rywalizacji z USA. Amerykańska agresja potwierdza radykalizację polityki administracji Donalda Trumpa, ale nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla ChRL. Choć Chiny doświadczają problemów gospodarczych w związku z wojną, liczą, że osłabi ona USA oraz ich sojuszników i partnerów. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Korea Południowa zamierza ukarać swojego największego sprzedawcę internetowego za ogromny wyciek danych. Stany Zjednoczone wkraczają do akcji, by stanąć w obronie firmy Coupang, ponieważ mimo że prowadzi ona działalność niemal wyłącznie w Korei Południowej, jest zarejestrowana jako spółka amerykańska.” [Rest of World]

• „Była przywódczyni Mjanmy, Aung San Suu Kyi, została przeniesiona z więzienia do aresztu domowego, a jej wyrok został skrócony w ramach amnestii więziennej z okazji buddyjskiego święta.” [AP News]

• „Najpoważniejszy od ponad pół wieku wstrząs związany z cenami paliw w Pakistanie grozi wywołaniem lawiny kolejnych kryzysów, które mogą dotknąć wszystkie sektory gospodarki i podważyć pozycję rządu premiera Shehbaza Sharifa.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Kolejna data wyborów w Sudanie Południowym. Władze deklarują, że wybory odbędą się 22 grudnia br. Podobne deklaracje w poprzednich latach nie były dotrzymywane. Jeśli jednak uda się zorganizować głosowanie, byłoby ono pierwszym od uzyskania przez to państwo niepodległości w 2011 r.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Rządząca w Mali junta nie ma łatwego końca kwietnia. Weekendowa ofensywa połączonych sił Frontu Wyzwolenia Azawadu i Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin (czyli lokalnej komórki Al-Ka’idy) obnażyła wiele słabych stron reżimu: od całkowicie nieefektywnych sił zbrojnych przez paraliż decyzyjny na szczytach władzy aż po absolutną bezużyteczność rosyjskich najemników. Widząc oczywistą słabość Bamako, do gry dołączyła kolejna siła: samozwańcze Państwo Islamskie.” [Konflikty]

• „Stany Zjednoczone skrytykowały Zambię za brak zaangażowania w negocjacje dotyczące nowej umowy o pomocy zdrowotnej, obejmującej ponad 1 mld dolarów amerykańskich środków, twierdząc, że wielokrotne próby nawiązania kontaktu ze strony Waszyngtonu zostały zignorowane, a termin wyznaczony na 30 kwietnia minął bez zawarcia porozumienia.” Jeśli macie wątpliwości co do bezinteresowności Stanów Zjednoczonych to możecie mieć rację. Serwisy takie jak DW donoszą, że umowa poza kwestiami zdrowotnymi dotyczyła także prawa do wydobycia różnych minerałów w kraju. [Reuters], [DW]

• „Krytycy twierdzą, że Uganda idzie w ślady Rosji i Chin, wprowadzając nową ustawę mającą na celu stłumienie sprzeciwu. Nowa ustawa przewiduje karę do 20 lat więzienia za promowanie »zagranicznych interesów« oraz nakłada ograniczenia na osoby współpracujące z partnerami zagranicznymi lub otrzymujące od nich finansowanie” [The Guardian]

• „Dlaczego piractwo u wybrzeży Somalii znów nasila się – i czy winę za to ponosi wojna z Iranem? W ciągu ostatnich dwóch tygodni porwano co najmniej cztery statki, co budzi obawy przed ponownym nasileniem się piractwa.” [Al-Dżazira]

• „W środę setki mieszkańców RPA wyszły na ulice Johannesburga, aby zaprotestować przeciwko wysokiemu poziomowi nielegalnej imigracji, który podsyca napięcia między miejscową ludnością a obcokrajowcami.” [AP News]

• „Aktywiści na rzecz praw zwierząt alarmują, że pomimo zapowiedzianego lata temu programu sterylizacji i szczepień bezpańskich psów, najpowszechniejszą metodą kontroli populacji zwierząt w Maroku pozostaje ich zabijanie. Proces ten przybrał na sile, odkąd kraj został organizatorem mistrzostw świata w piłce nożnej w 2030 roku” [OKO.press]

Ameryka Łacińska

• „W środę w Kolumbii zakończyła się pierwsza tego rodzaju międzynarodowa konferencja poświęcona odejściu od paliw kopalnych, której uczestnicy przekazali jasny komunikat: globalna debata przeskoczyła od pytania, czy należy wycofać się z ropy, gazu i węgla, do pytania, jak to zrobić, a jednym z największych przeszkód okazało się finansowanie.” [AP News], [Nature]

• „Pierwszy bezpośredni lot komercyjny między Stanami Zjednoczonymi a Wenezuelą wylądował w Caracas, kończąc trwające siedem lat zawieszenie nałożone przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego USA ze względu na obawy dotyczące bezpieczeństwa.” [Al-Dżazira]

• „Prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum poddała w wątpliwość zarzuty Stanów Zjednoczonych, jakoby gubernator stanu Sinaloa Ruben Rocha współpracował z kartelem narkotykowym Sinaloa, po tym jak prokuratorzy amerykańscy postawili mu zarzuty powiązań z przestępczością zorganizowaną.” [Al-Dżazira]

• „Choć za granicą prawie nieznane, w Brazylii sertanejo jest najpopularniejszym gatunkiem muzycznym, słuchanym częściej niż samba i bossa nova razem wzięte. Czemu jednak krytycy twierdzą, że stało się właśnie maszyną propagandową biznesu rolniczego?” [Dział Zagraniczny], [###]

• „W czwartek brazylijski Kongres przegłosował uchylenie prezydenckiego weta i przyjął ustawę zmniejszającą 27-letni wyrok więzienia dla byłego prezydenta Jaira Bolsonaro za spiskowanie w celu dokonania zamachu stanu, co stanowi cios dla jego politycznego rywala i obecnego prezydenta Luiza Inácio Luli da Silvy.” Na razie redukcje wyroków dla ludzi biorących udział w próbę przewrotu a potem, jak dalej w tekście jest wspomniane, pełna amnestia – taki jest cel prawicowych polityków w Brazylii. [AP News]

• Wspominaliśmy tydzień temu o powrocie sporu o Falklandy ale tekst serwisu Konflikty jest na tyle dobry, że warto temat poruszyć jeszcze raz. Opisuje on przeglądowo nie tylko obecne stosunki pomiędzy Argentyną a Wielką Brytanią ale także sprawnie przypomina historię tego terytorialnego sporu. [Konflikty]

Ameryka Północna

• „Kanada zamierza utworzyć nową, silną agencję ścigania, której zadaniem będzie prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw finansowych. Stanowi to wyraźny kontrast w stosunku do sytuacji w Stanach Zjednoczonych, gdzie osłabione federalne organy śledcze borykają się z trudnościami w ściganiu oszustów, a Biały Dom ułaskawia skazanych za pranie brudnych pieniędzy.” [The Guardian]

• „Prezydent Donald Trump szybko podpisał w czwartek ponadpartyjną ustawę zapewniającą finansowanie większości działań Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego, z wyjątkiem działań związanych z egzekwowaniem przepisów imigracyjnych, wkrótce po tym, jak pakiet ten uzyskał ostateczne poparcie w Izbie Reprezentantów, kończąc tym samym najdłuższe w historii zawieszenie działalności agencji.” [AP News]

• „Prawie tydzień po tym, jak podejrzany rzekomo próbował zamordować prezydenta Donalda Trumpa podczas uroczystości prasowej, kluczowe szczegóły dotyczące strzelaniny pozostają niejasne.” [BBC], [###]

• „W środę Sąd Najwyższy osłabił przełomową ustawę z okresu walki o prawa obywatelskie, która zwiększyła reprezentację mniejszości w Kongresie i innych instytucjach, unieważniając okręg wyborczy w Luizjanie, w którym większość mieszkańców stanowili Afroamerykanie, i otwierając drogę do dalszych zmian w podziale okręgów wyborczych w całym kraju, co może pomóc republikanom w przejęciu kontroli nad Izbą Reprezentantów.” [AP News]

• Jak administracja Trumpa chce wpłynąć na zbliżające się wybory uzupełniające? ProPublica, na podstawie swoich śledztw, przygotowała listę 8 rzeczy na które należy zwracać uwagę. [ProPublica]

• „Federalny sąd apelacyjny ograniczył dostęp do jednej z najpopularniejszych metod aborcji w Stanach Zjednoczonych, blokując wysyłkę recept na mifepriston. (...) Orzeczenie, od którego prawdopodobnie zostanie wniesione odwołanie do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych, stanowi największy wstrząs dla polityki aborcyjnej w USA od czasu orzeczenia Sądu Najwyższego z 2022 r., które unieważniło wyrok w sprawie Roe przeciwko Wade i zezwoliło stanom na egzekwowanie zakazów aborcji.” [AP News]

• „Wraz ze wzrostem średniej ceny benzyny powyżej czterech dolarów za galon gwałtownie rośnie również liczba pasażerów korzystających z kolejowych przewozów pasażerskich w Stanach Zjednoczonych. Amtrak, krajowy przewoźnik kolejowy, odnotował w marcu pięcioprocentowy wzrost liczby pasażerów w porównaniu z rokiem ubiegłym. Z kolei Brightline, prywatny przewoźnik kolejowy z Florydy, podaje, że w tym samym miesiącu liczba pasażerów wzrosła o ponad 20%.” [NPR]

Oceania

• „Australia oraz Korea Południowa ogłosiły uzgodnienie dotyczące zaciśnięcia relacji oraz współpracy energetycznej. Współpraca ma polegać na stabilnych dostawach surowców energetycznych. W tle tych działań znajduje się oczywiście konflikt na Bliskim Wschodzie.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W poniedziałek Indie i Nowa Zelandia podpisały umowę o wolnym handlu, mającą na celu zacieśnienie więzi gospodarczych i zwiększenie dostępu do rynków, w sytuacji gdy oba kraje borykają się z nasilającymi się zakłóceniami w światowym handlu.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Trwająca blisko dwa miesiące wojna w Zatoce Perskiej, wywołana atakami USA i Izraela na Iran, spowodowała nie tylko olbrzymie zakłócenia w dostawach nośników energetycznych, lecz także poważną destabilizację międzynarodowych korytarzy transportowych. Ujawniła przy tym wielowymiarowy charakter zależności gospodarki światowej od regionu Zatoki Perskiej, co może stać się nowym, powracającym czynnikiem ryzyka wobec rosnącej niestabilności politycznej na Bliskim Wschodzie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Chińscy giganci technologiczni po cichu redukują zatrudnienie — powtarzając schemat obserwowany w Dolinie Krzemowej. W 2025 roku potentat handlu elektronicznego Alibaba zmniejszył zatrudnienie o 34%, kontynuując redukcję personelu w swoich jednostkach prowadzących działalność stacjonarną, aby skoncentrować się na sztucznej inteligencji i infrastrukturze chmurowej.” [Rest of World]

• „W czwartek, podczas pełnego napięcia przesłuchania, Elon Musk zeznał, że wiedział o wczesnych rozmowach dotyczących przekształcenia OpenAI w spółkę nastawioną na zysk, ale współzałożyciel Sam Altman zapewnił go, że organizacja pozostanie organizacją non-profit.” [Reuters], [CNN]

Nauka i technologia

• Czy wiecie, że leki mogą zostać zainfekowane? Infekcja nie jest wirusowa ale jej sprawką jest występowanie w naturze polimorfizmu, które doprowadziło do tymczasowego wycofania leku przeciwwirusowego ritonavir, które miało miejsce w latach 90tych (2 lata po wprowadzeniu go na rynek). O tym jak działa polimorfizm (wytłumaczone na przykładzie czekolady), dlaczego bywa „zaraźliwy” i jak wielkie jest to zagrożenie dla światowego przemysłu farmaceutycznego opowiada w materiale filmowym Veritasium. [###]

• Minęło 40 lat od katastrofy w Czarnobylu. Z tej okazji polecamy materiał Państwowej Agencji Atomistyki. Opowiada on o tym co się wydarzyło w Czarnobylu, dlaczego do niej doszło, jakie z tego wyciągnięto wnioski, jakie procedury zostały wdrożone, by to się nie powtórzyło? [###]

• Ochrona dzikich zwierząt nie może być prowadzona kosztem życia ludzkiego. Afrykańska biolożka, zdając sobie z tego sprawę zaczęła zastanawiać się jak można uniknąć konfliktów pomiędzy dzikimi zwierzętami (w jej przypadku lwami) a ludźmi i wprowadzać swoje pomysły w życie. [The Guardian]

• „Najlepszym momentem na zarażenie się infekcją może być pora po posiłku – sugerują badania przeprowadzone na myszach i ludziach, w których stwierdzono, że niektóre komórki odpornościowe, znane jako limfocyty T, wydają się czerpać energię z pożywienia.” [Nature]

• „Naukowcy twierdzą, że dążenie do uczynienia chatbotów opartych na sztucznej inteligencji bardziej przyjaznymi ma niepokojącą wadę. Ich serdeczny charakter sprawia, że są one podatne na błędy i skłonne do popierania dziwacznych przekonań. Chatboty wyszkolone tak, by odpowiadały w bardziej serdeczny sposób, udzielały gorszych odpowiedzi, udzielały gorszych porad zdrowotnych, a nawet popierały teorie spiskowe, poddając w wątpliwość takie wydarzenia, jak lądowania na Księżycu w ramach programu Apollo czy losy Adolfa Hitlera.” [The Guardian]

• Jeśli potrzebujecie czegoś na poprawę humoru to polecamy tekst od Nature zatytułowany „Pięć inspirujących historii naukowych, które poprawią Ci nastrój”. [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Mija właśnie tydzień widoczności lesbijek i z tego powodu chcemy Wam przypomnieć o ważnej roli jaką pełniły one w szczycie epidemii AIDS. To one właśnie często towarzyszyły gejom umierającym w szpitalach gdy nikt inny nie chciał im towarzyszyć w ostatnich chwilach życia. Kilka lat temu serwis The Body przeprowadził wywiady z kilkoma kobietami które aktywnie działały w czasach epidemii AIDS, jeśli nie jesteście pewni czy Was to zaciekawi to fragmenty tych wywiadów znajdziecie w tekście LGBTQ Nation. [The Body], [LGBTQ Nation]

• Zastanawialiście się kiedyś dlaczego różne słowa slangowe pojawiają się i znikają a „cool” ciągle jest używane? Właśnie o tym słowie, jego historii oraz drodze do popularności jest ostatni odcinek Otherwords. [###]

• „Historia Niemiec, rozliczenia Niemców z przeszłością i wiedza Niemców o historii to temat dzisiejszego odcinka. Jak wygląda polityka historyczna Niemiec? Czy ona w ogóle istnieje? Jak uczy się o historii w Niemczech? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska, Wojciech Konończuk i Kamil Frymark.” [###]

• Może obiło się Wam o uszy, że w czasie niedawnego maratonu w Londynie została po raz pierwszy granica 2 godzin na tym dystansie. Dodatkowo nie raz ale dwa razy, drugi zawodnik na mecie także złamał tą magiczną granicę. Trzeci zawodnik chociaż nie złamał 2 godzin to pobił wcześniejszy rekord świata na tym dystansie. [World Athletics], [###]

• „Jest wiele dowodów na to, że ruch to zdrowie. Jak to wygląda w przypadku ekstremalnego wysiłku, jak udział w maratonie? Cóż, jest ryzyko i możliwe skutki uboczne. Co za dużo, to niezdrowo, najwyraźniej i w przypadku aktywności fizycznej” Na drugą nóżkę mamy dla was tekst, że niekoniecznie zawsze sport to zdrowie (zwłaszcza jak się zabiera za coś co przekracza nasze obecne możliwości). [OKO.press]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Homofobiczny PESEL pokonał Koalicję Obywatelską. Czyha na Polaka. Nie oszczędzi Polki. Wstrzyma procedury. Silniejszy niż trybunały, mocniejszy niż Rafał Trzaskowski. Kładzie na łopatki KO i geja. Oto wszechmocny numer PESEL.” [Krytyka Polityczna]

• „Ponad 100 organizacji społecznych, grup nieformalnych, kolektywów, samorządów zawodowych oraz osób działających na rzecz praw człowieka podpisało list otwarty przygotowany przez Kampanię Przeciw Homofobii. Sygnatariusze i sygnatariuszki wzywają premiera Donalda Tuska oraz jego rząd do pełnego wykonania wyroków sądów dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych.” Jest też możliwość podpisania się pod tym apelem dla osób indywidualnych. Zachęcamy. [Kampania Przeciwko Homofobii]

• „Jeszcze w tym roku Polska realnie skorzysta z francuskiego odstraszania atomowego. Będzie to bardzo czytelny sygnał wysłany z Warszawy i Paryża prosto do Moskwy” [OKO.press]

• „Śmierć posła Łukasza Litewki rzuca światło na codzienność polskich rowerzystów. Co roku na drogach ginie 155 z nich. Większość nie z własnej winy. W statystykach opisywani są jako »niechronieni użytkownicy ruchu«. Niechronieni również przez państwo.” [Polityka]

• „Były Prokurator Krajowy i prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski grozi konsekwencjami prawnymi sędziom Magdalenie Bentkowskiej i Dariuszowi Szostkowi. Może zainicjować wobec nich postępowanie dyscyplinarne, za domaganie się przestrzegania prawa i Konstytucji.” [OKO.press]

• „Prawica alarmuje: resort klimatu chce wybić pszczoły miodne i zniszczyć polskie pszczelarstwo! Posłowie PiS mówią o terrorystach, szaleńcach i »potwornych atakach« na pszczelarzy. A jak jest naprawdę? OKO.press pyta eksperta, jednego z autorów dokumentu, który wywołał furię opozycji ” [OKO.press]

• „Prawnicy osób, które miały być deportowane, dały znać Straży Granicznej, że ETPCz wstrzymuje tę decyzję. MSZ szybko przekazał to drogą formalną. A jednak trzy z dziewięciu osób zostały odesłane do Kabulu. SG twierdzi, że decyzje ETPCz nie dotarły na czas. Ale dodaje, że deportowana trójka figurowała w bazie osób niepożądanych. Jak było?” [OKO.press]

• „Warszawskie Lasy Miejskie zabijają dziki nawet wtedy, gdy zwierzęta te nie przejawiają cienia agresji i nikomu nie zagrażają, a na dodatek bez problemu można je przegonić w inne miejsce. W piątek 24 kwietnia dzik Henio został zabity na placu zabaw. ” [OKO.press], [Gazeta Wyborcza]

• „Sąd zdecydował, że były senator Waldemar Bonkowski, ze względu na stan zdrowia, nie będzie wykonywał prac społecznych. Prokuratura złożyła w piątek zażalenie na tę decyzję. Dwa lata temu były polityk został prawomocnie skazany za znęcanie się nad psem ze szczególnym okrucieństwem. Całe zajście zostało nagrane przez innego kierowcę. Pies nie przeżył.” Cóż za przypadek, że wszystkie problemy zdrowotne polityka dały o sobie znać zaraz po wyroku skazującym. [TVN24]

• „Tusk albo pozbędzie się Giertycha, albo Giertych zostanie platformerskim Macierewiczem. Mija dwanaście dni od publikacji Szymona Jadczaka i Karoliny Wysoty, na portalu money.pl, na temat Romana Giertycha. I nic nie wskazuje na to, by jego partia, czyli Koalicja Obywatelska, planowała wyciągnąć wobec niego jakiekolwiek konsekwencje.” [Doniesienia z Putinowej Polski]

• „W momencie publikacji tego materiału wywołany przez Donalda Trumpa i Binjamina Netanjahu konflikt na Bliskim Wschodzie nie eskaluje. Trwa w ponurym zawieszeniu. Niestety, biorąc pod uwagę nieobliczalność prezydenta Stanów Zjednoczonych, wszystko może się zmienić w ciągu godziny. W najgorszym scenariuszu Polska zostałaby odcięta od bardzo dużej części dostaw ropy. Na ile więc wystarczyłyby nam zapasy tego surowca?” [###]

• Politykom, zwłaszcza opozycji, nie znudził się jeszcze temat giełdy Zondacrypto. Bardzo chcą go przykleić do rządu Tuska więc dobrze wiedzieć jak sytuacja naprawdę wygląda. Podcast Polityki, nie tylko nakreśli historię tej firmy, sytuację prawną kryptowalut w Polsce oraz powiązania giełdy z różnymi politykami ale także przypomni czym właściwie jest bitcoin. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: .Trzydzieści siedem godzin rosyjskiego ataku powietrznego na Ukrainę. 1518. dzień wojny.

• „22 kwietnia słowacka wicepremier Denisa Saková oraz węgierski koncern paliwowy MOL potwierdziły, że Ukraina wznowiła tranzyt rosyjskiej ropy południową nitką ropociągu Drużba na Węgry i Słowację. Dostawy surowca tym szlakiem były wstrzymane od końca stycznia, po ostrzale stacji pompującej w Brodach. Tego samego dnia ambasadorowie państw UE zatwierdzili kredyt pomocowy dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro oraz 20. pakiet sankcji UE wobec Rosji, oba blokowane do tej pory przez Budapeszt (sankcje także przez Bratysławę).” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Dwudziesty pakiet sankcji: UE sygnalizuje utrzymanie kursu pomimo kryzysu energetycznego [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „25 kwietnia prezydent Wołodymyr Zełenski spotkał się w Azerbejdżanie z prezydentem tego kraju Ilhamem Alijewem, aby przeprowadzić rozmowy dotyczące współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i energetyki.” [Kyiv Independent]

• „Jak ujawnia Kyiv Independent, finansowany przez Zachód tajny program przez ponad trzy lata wspierał inicjatywę »pokojowego oporu« na terytorium Ukrainy okupowanym przez Rosję, zachęcając ludność cywilną do podejmowania »samobójczych« działań pomimo wiarygodnych doniesień o śmierci, torturach i uwięzieniu aktywistów.” [Kyiv Independent]

• „W trakcie wojen na Bliskim Wschodzie i Rosji z Ukrainą masowo używane są tanie drony uderzeniowe typu Szahed-136. W odróżnieniu od USA, Izraela i państw arabskich Ukraina dysponuje unikalnym doświadczeniem w ich zwalczaniu, co czyni ją atrakcyjnym partnerem przy rozbudowie podobnych zdolności państw NATO i Bliskiego Wschodu.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Tydzień temu mieliśmy dla Was reportaż z Czarnobyla opublikowany w New Scientist. W tym tygodniu The Guardian ma długi tekst poświęcony temu miejscu oraz problemom z jakimi się jego pracownicy zmagają. [The Guardian]

Europa

Czechy pielęgnują bliskie relacje z Izraelem. Horyzont ambicji – strategia militarna i profil zdolności Bundeswehry. Czarnogóra zbliża się coraz bardziej do członkostwa w UE.

• „UE zaostrza podejście do bezpieczeństwa produktów z e-commerce. Projekt nowych regulacji przewiduje możliwość nakładania istotnych kar finansowych na platformy sprzedające towary niespełniające unijnych norm oraz wzmocnienie nadzoru nad handlem zagranicznym. Uderzy to przede wszystkim w platformy z Chin.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Denga w Europie, egzotyczne kleszcze i coraz więcej zgonów z powodu upałów. Zmiana klimatu zabija” [OKO.press]

• „Państwa unijne chcą uniezależnić swoją administrację od amerykańskich dostawców. To bardzo trudny, ale konieczny proces. Tymczasem w Polsce skala sojuszu państwa z big techami może przerażać. Choć i u nas są już iskierki nadziei, nie będzie jednak łatwo zmienić przyzwyczajenia ” [OKO.press]

• „Z wewnętrznego e-maila Pentagonu wynika, że Stany Zjednoczone są rozgniewane na Hiszpanię i innych sojuszników z NATO z powodu odmowy udostępnienia baz do przeprowadzenia ataków na Iran; sugeruje on również wywieranie presji w kwestii wydatków na obronność.” [Euronews]

• „Rząd brytyjski musiał stanowczo zapewnić, że Wielka Brytania nie zrezygnuje z suwerenności nad Falklandami, po tym jak w ujawnionym e-mailu z Pentagonu zasugerowano, że Stany Zjednoczone powinny ponownie rozważyć swoje poparcie dla roszczeń Wielkiej Brytanii dotyczących tych wysp ze względu na brak brytyjskiego wsparcia w sprawie Iranu.” [The Guardian]

• „W tym roku na 251 greckich plażach wprowadzono zakaz wszelkiego rodzaju zabudowy, obejmujący zarówno wypożyczanie leżaków i parasoli, jak i tymczasowe konstrukcje drewniane. Greckie Ministerstwo Środowiska twierdzi, że decyzja ta ma na celu wzmocnienie ochrony plaż o szczególnym znaczeniu estetycznym, geomorfologicznym i środowiskowym, a także zachowanie cennych siedlisk oraz gatunków flory i fauny, które są od nich zależne.” [Euronews]

• „Tisza chce wprowadzić euro. Co mówią węgierskie badania? Nowa władza na Węgrzech zadeklarowała chęć przyjęcia euro. Jak wiemy aspekty każdej gospodarki należy rozpatrywać indywidualnie w zależności od jej specyfiki. Dlatego postanowiliśmy zrobić przegląd węgierskich badań dotyczących unii walutowej dla małej, zależnej i silnie zintegrowanej gospodarki w Europie Środkowej.” [Obserwator Gospodarczy]

• „19 kwietnia odbyły się wybory parlamentarne w Bułgarii. Sukces odniósł konserwatywno-socjalny blok Postępowa Bułgaria, którego nieformalnym liderem jest były prezydent Rumen Radew. Czy możemy mówić o końcu politycznej niestabilności w Bułgarii? Czy możemy zakładać, że przyszły rząd może dystansować Sofię od głównego nurtu unijnej polityki zagranicznej?” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „8 kwietnia 2026 roku prezydent Mołdawii podpisała ustawy kończące członkostwo kraju we Wspólnocie Niepodległych Państw. To decyzja o ogromnym znaczeniu symbolicznym, ale czy ma realne konsekwencje gospodarcze i polityczne?Dlaczego Mołdawia opuszcza WNP teraz? Jak wyglądał wieloletni proces odchodzenia od Rosji oraz czy Kreml rzeczywiście traci wpływy w regionie? O tym opowie Kamil Całus-ekspert OSW.” [###]

• „Według doniesień rosyjska ropa znów zaczęła płynąć rurociągiem Przyjaźń do Unii Europejskiej po wielomiesięcznym zablokowaniu przepływu na terenie Ukrainy. Jednocześnie Rosja ma rzekomo wstrzymać od 1 maja dostawy kazachskiej ropy do Niemiec rurociągiem Przyjaźń, co niektórzy eksperci regionalni określają jako próbę geoeonomicznego odwetu.” [EurastiaNet]

• „Warufakisa tańce w Moskwie i plan na pokój, którego nie chce Putin. Ten znany lewicowy autor i krytyk wielkiego kapitału nie jest apologetą Kremla. Tym bardziej niepokoi, że w imię pokoju powiela złudzenia o możliwości uczciwego układu z reżimem Putina.” [Krytyka Polityczna]

Bliski i Środkowy Wschód

• Zawieszenie broni w Iranie nadal trwa, na Bliskim Wschodzie operują już 3 grupy lotniskowcowe, nadal trwa blokada morska Iranu (która wydaje się być niezbyt szczelna), a świat zastanawia się co będzie dalej. Jeśli byśmy chcieli zapytać o to prezydenta USA to dowiemy się, że jeśli nie uda się osiągnąć „dealu” podczas rozmów z Irańczykami, to zawieszenie broni nie będzie wydłużone. Rozmowy w Pakistanie mogą się nie odbyć bo Islamabad opuściła delegacja irańska, a amerykanie będą tam nieobecni (tak na ten moment się wydaje. Donald Trump mówi, że wystarczy, że zadzwonią. Z każdym dniem zamknięcia cieśniny pogłębia się światowy deficyt węglowodorów, jednak notowania ropy naftowej, chociaż podwyższone, to są niżej niż np. na początku kwietnia.

• Materiał Ośrodka Studiów Wschodnich z 23 kwietnia: „W środę zakończyło się zawieszenie broni USA-Iran. Wojna USA-Iran znajduje się więc w specyficznym momencie. Co mówi Donald Trump? Czy władze Iranu są gotowe na rozmowy? Na czym polega amerykańska blokada? Jak dziś wygląda sytuacja w cieśninie Ormuz? Na te i inne pytania odpowiadają Krzysztof Strachota i Andrzej Kohut.” [###]

• Materiał portalu Konflikty z 22 kwietnia: „Rozejm w Zatoce Perskiej się utrzymuje. Nie w tym sensie, że nic się nie dzieje, ale w tym, że obie strony prowadzą działania poniżej progu wojny. Zamiast kolejnych nalotów i wysyłania dronów i pocisków balistycznych obie strony starają się utrzymać swoje blokady, dokonując abordażów jednostek cywilnych. Dzisiaj Iran poinformował o zajęciu dwóch jednostek. ” [Konflikty]

• Donald Trump mówi, że nie spodziewa się kolejnego przedłużenia zawieszenia broni jeśli nie zostanie osiągnięte porozumienie z Iranem. Obecne zawieszenie broni ma trwać do środy wieczorem czasu waszyngtońskiego. Czy rozmowy się odbędą? Nie wiadomo – Donald Trump mówi, że wystarczy zadzwonić, a sam ma wstrzymywać delegację amerykańską przed wylotem. Informacje o tym kto na rozmowy leci, lub jednak nie leci pojawiają się w tempie i chaosie godnym jedynie administracji Trumpa. [AP News], [Reuters]

• „Ostatni rok przyniósł w Turcji bezprecedensowe w najnowszej historii tego państwa nasilenie presji na opozycję, media i środowiska krytyczne wobec władzy. Głównym obiektem działań aparatu państwowego stała się Republikańska Partia Ludowa (CHP). Represje obejmują przede wszystkim samorządowców, którzy są aresztowani na masową skalę lub odsuwani od pełnienia funkcji przez upolityczniony wymiar sprawiedliwości. Kulminację tych działań stanowi wielowątkowy proces przeciwko burmistrzowi Stambułu Ekremowi İmamoğlu, uznawanemu za najpoważniejszego konkurenta prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Amal Khalil od 20 lat relacjonowała konflikt na granicy Libanu i Izraela. Armia Izraela już dwa lata temu groziła jej śmiercią. Teraz zaatakowała jej auto, potem dom, w którym się ukryła i karetkę, która jechała z pomocą. Wiele godzin później wyciągnięto z gruzów jej ciało” [OKO.press]

• Izraelscy żołnierze, którzy zniszczyli figurę Chrystusa w południowym Libanie siedzą obecnie w areszcie, premier i minister obrony Izraela przeprosili za to wydarzenie i obiecali pomoc w przywróceniu pomnika na swoje miejsce. Co ciekawe, za śmierć cywilów strona izraelska nie przeprasza. [The Guardian]

• Palestyńczycy głosowali w sobotę w wyborach lokalnych, w tym w pierwszych wyborach w Strefie Gazy od 2006 roku. Wybory odbyły się na okupowanym Zachodnim Brzegu, a także w Deir al-Balah w centralnej części Strefy Gazy. Hamasowi nie pozwolono kandydować, a kilka innych stronnictw zbojkotowało wybory z powodu wymogu, aby kandydaci uznali autorytet Organizacji Wyzwolenia Palestyny ​​(OWP), która dominuje w Autonomii Palestyńskiej, rządząc częściami okupowanego Zachodniego Brzegu. OWP przez 20 lat była w ostrym konflikcie z Hamasem. Według Centralnej Komisji Wyborczej w Ramallah, ponad milion wyborców na terytoriach palestyńskich jest uprawnionych do wzięcia udziału w głosowaniu, w tym 70 000 w Deir al-Balah, gdzie zaplanowano otwarcie 12 lokali wyborczych. Wyniki spodziewane są późnym wieczorem w sobotę lub w niedzielę. [BBC]

• Przez ostatnie dwie dekady szybko rozwijająca się i stabilna (w porównaniu do Iranu) Turcja dawała wielu Irańczykom możliwość pracy tymczasowej. Obecny konflikt, komplikuje życie również im – pomijając oczywiste martwienie się o rodzinę w kraju ale oznacza komplikacje przy odnawianiu wiz i pozwoleń na pobyt. Przeciągający się konflikt może zmusić ich do powrotu do zniszczonego wojną kraju. [AP News]

Azja

• Na Wschodzie bez zmian. Chińska gospodarka po roku wojny handlowej [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Kolejny plan pięcioletni, przyjęty w marcu br. przez chiński parlament, za kluczowe dla rozwoju gospodarczego ChRL uznaje modernizację przemysłu i dążenie do niezależności technologicznej.” Tekst OSW wyżej opisuje bieżący stan Chińskiej gospodarki a analiza PISM skupia się na planowej przyszłości. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W piątek chiński minister spraw zagranicznych Wang Yi spotkał się z premierem Tajlandii Anutinem Charnvirakulem w ramach wizyty mającej na celu wzmocnienie strategicznego partnerstwa między obydwoma krajami oraz rozszerzenie współpracy.” [AP News]

• „Pracownicy platformy pracy dorywczej typu Uber w Bangladeszu stoją w kolejkach po benzynę, ponieważ konflikt między Iranem a Stanami Zjednoczonymi utrudnia dostawy paliwa. Kraj ten sprowadza 95% paliwa z zagranicy.” [Rest of World]

• „Bezpieczniejsza alternatywa – wzrost zainteresowania Korytarzem Środkowym w Azji Centralnej. Według danych Ministerstwa Transportu Kazachstanu w ciągu ostatnich siedmiu lat wolumen ładunków transportowanych przez terytorium tego państwa za pośrednictwem Transkaspijskiego Międzynarodowego Korytarza Transportowego (TITR), inaczej zwanego Korytarzem Środkowym, zwiększył się ponad pięciokrotnie, osiągając wielkość ponad 4,5 mln ton rocznie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W czwartek rozpoczęło się głosowanie w jednych z najczęściej obserwowanych wyborów stanowych w Indiach, po tym jak w wyniku ogólnokrajowej aktualizacji listy wyborców usunięto miliony nazwisk, co wywołało obawy dotyczące pozbawienia praw wyborczych w Bengalu Zachodnim – jednym z nielicznych dużych stanów, którymi nie rządzi partia premiera Narendry Modiego.” [AP News]

• „Pod koniec marca indyjski parlament przyjął nowelizację ustawy, która zmienia ramy prawne dotyczące osób transpłciowych i niebinarnych, ograniczając możliwość prawnego uznania wyłącznie do trzech ściśle określonych grup historycznych i tożsamościowych.” [Krytyka Polityczna]

Afryka

• Mali jest jednym z państw Sahelu, które po zamachu stanu wyprosiło ze swojego terenu w roku 2022 siły zachodnie i zaprosiło w ich miejsce Rosjan. Jako efekt rośli w siłę islamiści, a Rosjanie popełniali zbrodnie na ludności cywilnej. Dzisiaj doszło w Mali do sporego ataku na siły rządowe i współpracującymi z nimi Rosjan. Grupa Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin (DżNIM) w skoordynowany sposób zaatakował (zgodnie z oświadczeniem DżNIM) domy malijskiego dyktatora Ghoity, ministra obrony Mali, lotnisko Modibo Keity w Bamako, bazę Kati, przejął kontrolę nad Mopti, częściami Gao i Séváre, a także współpracując z Frontem Wyzwolenia Azawadu (wcześniej taka współpraca miałą miejsce jedynie doraźnie) zajęli Kidal, stolicę Azawadu. Jest to potężna porażka sił rządowych ukazująca ciągły wzrost sił ugrupowań islamistycznych w regionie. Dla chcących śledzić sytuację bardziej na bieżąco polecamy konto Pawła Wójcika, najlepszej do śledzenie osoby w temacie terroryzmu na terenie Sahelu (i nie tylko). [Paweł Wójcik @ X], [AP News]

• „Rosjanie oskarżeni o zbrodnie w Mali przed Afrykańskim Trybunałem. Trzy organizacje broniące praw człowieka wniosły m.in. o zbadanie odpowiedzialności za masakrę w malijskim mieście Moura z 2022 r., w której zginęło ok. 500 osób. Dokonali jej członkowie tzw. Grupy Wagnera współpracujący z armią malijską.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W Stanach Zjednoczonych zapadła decyzja o nałożeniu sankcji na osoby i podmioty z zaplecza rekrutacyjnego Sił Szybkiego Wsparcia generała Mohameda Hamdana Dagalo ”Hemedtiego„, tak aby utrudnić mu dostęp do południowoamerykańskich najemników. Objęcie werbowników sankcjami nie wpłynie prawdopodobnie na przebieg wojny, lecz jest sygnałem że Waszyngton zaczyna zwracać uwagę na sytuację w Sudanie.” [Konflikty]

• „W piątek sąd apelacyjny w Kenii uchylił orzeczenie potwierdzające prawo do aborcji, co doprowadziło do sporu prawnego, który prawdopodobnie zostanie ponownie zaskarżony do kenijskiego Sądu Najwyższego.” [AP News]

• „Aresztowanie kilku demonstrantów na Madagaskarze wzmogło obawy młodych ludzi, że reżim wojskowy, który przejął władzę w zeszłym roku po ogromnych demonstracjach pokolenia Z, nie będzie lepszy od rządu, który obalił.” [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• Ciągle nie ma oficjalnych wyników pierwszej tury wyborów prezydenckich, które odbyły się w Peru dwa tygodnie (sic!) temu. Al-Dżazira opisuje przeszukania policyjne w domach byłych pracowników głównego organu wyborczego. [Al-Dżazira]

• „Dwóch agentów, którzy według doniesień należeli do Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA) w Stanach Zjednoczonych, zginęło w wypadku samochodowym w meksykańskim stanie Chihuahua, co wywołało pytania dotyczące ich działalności w tym kraju. We wtorek prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum odniosła się do tej sprawy podczas porannej konferencji prasowej.” [Al-Dżazira]

• „Rząd kubański potwierdził, że niedawno odbył w Hawanie rozmowy z przedstawicielami Stanów Zjednoczonych, podczas gdy napięcia między obydwoma krajami pozostają wysokie w związku z blokadą energetyczną nałożoną przez Waszyngton na ten karaibski kraj.” Jednocześnie kilka dni później strona kubańska zaprzeczyła jakoby wypuszczanie więźniów było częścią negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi. [Al-Dżazira], [AP News]

• „Pełniąca obowiązki prezydenta Wenezueli Delcy Rodríguez powitała w piątek prezydenta Kolumbii Gustavo Petro w pałacu prezydenckim Miraflores w Caracas. Było to ich pierwsze spotkanie od czasu, gdy w styczniu amerykańskie siły zbrojne zatrzymały byłego prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro i jego żonę w ich domu.” [AP News]

• „Nowe międzynarodowe siły wspierane przez ONZ, których zadaniem jest zwalczanie brutalnych gangów na Haiti, otrzymały więcej zgłoszeń niż zakładane 5500 żołnierzy i funkcjonariuszy policji; oddziały z Czadu zostały już rozmieszczone w stolicy, Port-au-Prince – poinformował w czwartek specjalny wysłannik ONZ do tego ogarniętego przemocą kraju.” [AP News]

Ameryka Północna

• Czym jest las? To nie tylko pytanie filozoficzne ale także prawne, nad jakim musiał się pochylić kanadyjski sąd. Wszystko rozbija się o zeszłoroczne regulacje mające zmniejszyć szansę zaprószenia ognia w lasach Nowej Szkocji oraz turystę, który nie chciał zgodzić się z ich drakońską interpretacją. [The Guardian]

• „Wyborcy ze stanu Wirginia zatwierdzili projekt zmiany granic okręgów wyborczych, który może pomóc Demokratom w zdobyciu kontroli nad Izbą Reprezentantów Stanów Zjednoczonych – gdzie różnica głosów jest niewielka – podczas wyborów uzupełniających, które odbędą się jeszcze w tym roku.” [BBC]

• „Jak poinformowali w piątek urzędnicy, Departament Sprawiedliwości zamierza wprowadzić plutony egzekucyjne jako dopuszczalną metodę wykonywania kary śmierci w związku z planami administracji Trumpa dotyczącymi intensyfikacji i przyspieszenia postępowań w sprawach o karę śmierci.” [NPR]

• „Kiedy prezydent Donald Trump próbował wstrzymać realizację pięciu wielkich projektów morskich farm wiatrowych powstających wzdłuż wschodniego wybrzeża, sprzeciw wyrażali nie tylko ekolodzy. Dziewięciu republikańskich członków Izby Reprezentantów wystosowało pismo do przedstawicieli administracji, domagając się wyjaśnień.” [AP News]

• „Sekretarz Marynarki Wojennej John Phelan odchodzi ze stanowiska – ogłosił w środę niespodziewanie Pentagon. Jest to pierwszy szef jednej z rodzajów sił zbrojnych, który odchodzi w trakcie drugiej kadencji prezydenta Donalda Trumpa, ale jednocześnie kolejny z czołowych przedstawicieli resortu obrony, który zrezygnował lub został odwołany.” [AP News]

• „We wtorek Departament Sprawiedliwości ogłosił postawienie zarzutów wobec organizacji Southern Poverty Law Center, zarzucając tej znanej organizacji zajmującej się prawami obywatelskimi oszukanie swoich darczyńców poprzez finansowanie ekstremizmu, z którym rzekomo walczyła.” Wygląda na to, że administracja Trumpa chce walczyć z przeciwnikami politycznymi zaczynając od organizacji, która bardzo często zwracała uwagę na ekstremizm prawicowy. CNN opisuje zarówno zarzuty jakie postawiono SPLC jak i wątpliwościami jakie można mieć wobec tych zarzutów. [CNN]

• „Dwa tysiące studentów studiów magisterskich i doktoranckich, którzy 21 kwietnia rozpoczęli strajk na Uniwersytecie Harvarda, spowodowało wstrzymanie znacznej części działalności dydaktycznej i badawczej tej uczelni.” [Nature]

• „Krytycy twierdzą, że duże farmy słoneczne stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego. Chociaż brakuje na to wiarygodnych dowodów, ich obawy przyczyniły się do osłabienia wysiłków podejmowanych w całych Stanach Zjednoczonych na rzecz dywersyfikacji źródeł energii, spowalniając tempo instalacji nawet w sytuacji rosnących kosztów ponoszonych przez klientów.” [ProPublica]

• „Po latach oczekiwania wiele ofiar uzależnienia od opioidów zostanie wykluczonych z ugody z firmą Purdue. Blisko 140 000 osób złożyło pozwy przeciwko tej firmie, twierdząc, że jej leki wyrządziły im szkodę. Mniej niż połowa z nich otrzyma jakiekolwiek odszkodowanie.” [ProPublica]

Oceania

• „Lokalne władze Nowej Kaledonii ponownie przeprowadziły odłów rekinów, mimo że po wcześniejszym zabiciu kilkuset zwierząt sądy zakazały takich działań. Czy rosnąca na świecie liczba ataków na ludzi oznacza, że rekiny stają się bardziej agresywne, i czy polowania na nie rzeczywiście mogą obniżyć ryzyko?” [###]

• „Podpalacze atakują restauracje i lokale gastronomiczne w Melbourne. Nikt nie wie, dlaczego” [The Guardian]

• „W piątek cztery australijskie rodziny opuściły obóz w Syrii, w którym przebywają osoby podejrzane o powiązania z bojownikami Państwa Islamskiego, podejmując kolejną próbę powrotu do ojczyzny – poinformowały władze.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Globalny boom na technologie edukacyjne słabnie, ponieważ inwestorzy zwracają uwagę na inne obszary. Na całym świecie fundusze venture capital odwracają się od technologii edukacyjnych dla szkół podstawowych i średnich, ponieważ inwestorzy stawiają na narzędzia oparte na sztucznej inteligencji oraz szkolenia pracowników, które zapewniają bardziej przewidywalny zwrot z inwestycji.” [Rest of World]

• „6,6 mld euro – na tyle wyceniany jest unijny nieregulowany rynek e-papierosów według wyliczeń niemieckiego instytutu Fraunhofer IIS i MRU GmbH. Polska jest w europejskiej stawce niestety liderem: aż 58 proc. rynku wymyka się fiskusowi, a 87 proc. tego importu to komercyjny czarny rynek.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Unia Europejska odnotowała kolejny rekord wskaźnika zatrudnienia, tak samo jak Polska. Możemy pochwalić się jednym z najstabilniejszych i najszybszych wzrostów tego wskaźnika w ciągu ostatniej dekady. Jednak wciąż trochę nam brakuje do liderów stawki.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Według najnowszego szeroko zakrojonego badania, które rzuca nowe światło na wpływ kawy na nasz umysł i organizm, regularne picie kawy znacznie poprawia nastrój i zwiększa koncentrację, a kawa bezkofeinowa również ma korzystny wpływ na zdrowie.” [The Independent]

• „Jak wynika z badania opublikowanego dzisiaj w czasopiśmie Science, bicie serca hamuje rozwój nowotworów w tym narządzie u myszy. Może to wyjaśniać, dlaczego nowotwory atakujące serce występują tak rzadko u ssaków, w tym u ludzi.” [Nature]

• W tym tygodniu mamy dla Was trzy podcasty ze stajni Short Wave.

  • Pierwszy zada Wam pytanie czy robicie kupę w poprawny sposób. [###]

  • Drugi zastanowi się nad tym jak powstał nasz Księżyc. [###]

  • Trzeci skupi się szympansiej „wojnie domowej”, o której już Wam kiedyś pisaliśmy. [###]

• „Wartość stałej opisującej siłę grawitacji między obiektami, tzw. Wielkie G, wciąż stanowi zagadkę dla naukowców. Trwający dziesięć lat replikacja eksperymentu, w ramach którego przeniesiono sprzęt przez Atlantyk, dał wynik niezgodny z wcześniejszymi wynikami, a także odbiegający od aktualnego najlepszego oszacowania wartości G.” [Nature]

• „Rząd brytyjski potwierdził, że dane medyczne 500 000 uczestników jednego z przełomowych programów naukowych w Wielkiej Brytanii, UK Biobank, zostały wystawione na sprzedaż w Internecie w Chinach.” [BBC]

• „Stada małp zamieszkujące Skałę Gibraltarską nauczyły się jeść ziemię, co według naukowców ma na celu uspokojenie żołądków po spożyciu fast foodów, które otrzymują – a czasem kradną – od tłumów turystów.” [The Guardian]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Patriotyczna partyzantka rzeczna – bo suche jest bezbronne. Strajki kobiet i przeoranie rzeki – te dwa wydarzenia dzieliło kilka dni. Czułem, że to jest zrobione z podobnych pobudek: z chęci zniewolenia, ujarzmienia, zaorania – mówi autor książki »Mała historia znikania. Opowieść o Rzece«.” [Krytyka Polityczna]

• Ślōnskŏ gŏdka – śląski to język, dialekt czy gwara? „Według najnowszego spisu powszechnego ponad 460 tysięcy osób używa na co dzień języka śląskiego. W ślōnskiej godce powstaje literatura, na śląski przekładane są książki, komiksy i filmy. – Uważam w tej chwili, że zdecydowanie możemy o niej mówić jako o języku – mówi prof. Jolanta Tambor, dyrektorka Szkoły Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, przewodnicząca Rady Języka Śląskiego.” [Radio Naukowe], [###]

• „Traktory, kielnie i sodowiarnie: co stalinizm obiecał, co dał, a co odebrał polskim kobietom. Nie ma ojca, który bije, nie ma matki, która każe tyrać, nie ma obojga rodziców, którzy każą wyjść za tego rolnika, który ma więcej ziemi. To jest »wyrwanie się« – mówi o powojennym awansie społecznym autor książki Życie codzienne kobiet w PRL.” [Krytyka Polityczna]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Karol Nawrocki powołał Radę Nowych Mediów. W jej skład wchodzi 27 osób, w tym m.in. ułaskawiony przez prezydenta Andrzeja Dudę Rafał Ziemkiewicz. Oraz prawicowy influencer, którego oskarżano o rozpowszechnianie rosyjskiej dezinformacji. Skandal jest taki, że być może influenser zaraz zrezygnuje” Nie tylko influenser jest problematyczną osobą w powołanej przez prezydenta radzie. O innych pisze magazyn Press. [OKO.press], [Press]

• W Pisie kolejna awantura. Tym razem nie chodzi o spadające sondaże tylko o możliwy rozłam w partii i odejście frakcji Morawieckiego (nigdy nie pamiętamy jakie nazwy mają te frakcje). Możecie przeczytać o tym w tekście OKO.press lub posłuchać w podcaście Polityk Insight. [OKO.press], [###]

• Zondacrypto, prezydent i głosowanie w sejmie? O co chodzi? Pierwszy tekst OKO.press tłumaczy czym była giełda krypto walut Zondacrypto, dlaczego klienci, którzy tam zainwestowali raczej nie odzyskają pieniędzy i dlaczego odrzucenie prezydenckiego weta w sprawie ustawy o kryptowalutach ma znaczenie. TVN24 opisuje jak nie udało się tego weta jednak odrzucić a drugi tekst OKO.press ujawnia skalę śledztw jakie polskie państwo toczy w sprawach kryptowalut. [OKO.press #1], [TVN24], [OKO.press #2]

• „MSZ do dziś nie zareagowało na skandaliczny wpis ambasadora USA o Marszałku Sejmu. Okazuje się jednak, że MSZ nadal reagować umie – bo zdołało potępić skandaliczne zachowanie posła Konfederacji. Najwyraźniej jakoś łatwiej jest MSZ krytykować posła-pajaca niż wysłannika Trumpa” Zadziwiające, że jak przychodzi do krytykowania osoby protestujące przeciwko ludobójstwu w Gazie czy katastrofie klimatycznej to Sikorski szybko jest w stanie wyprodukować złośliwego świta, a gdy przychodzi do jakiejkolwiek odpowiedzi na skandaliczne słowa amerykańskiego ambasadora to nagle nie ma weny. [OKO.press]

• 14 kwietnia OKO.press opublikowało tekst „Nie małżeństwa, a małżeństwo. Rząd chce ograniczyć skutki wyroku NSA do konkretnej pary”, którego treść jasno wynika z tytułu. Drugi tekst, opublikowany 2 dni później opisuje reakcję publiczną na ten news oraz przecieki z rządu na temat tego jakie są tam pomysły na wypracowanie tego jak zrealizować wyrok TSUE. [OKO.press]

• W Polsce nie powstają parki narodowe z powodu samorządowego weta. Posłowie Polski 2050 i PSL chcą, żeby takie same przepisy obowiązywały w przypadku rezerwatów. »Interes społeczny będzie przegrywał z interesem biznesu, leśników czy myśliwych« – mówi Marek Józefiak z Greenpeace. [OKO.press]

• „Dziś do DPS może zostać skierowana zarówno osoba wymagająca stałej intensywnej opieki, jak i ktoś, komu wystarczyłaby pomoc dzienna, zorganizowana przez gminę w domu. Jednocześnie na miejsce w DPS się czeka. Chcemy, by DPS nie był pierwszym, ale ostatnim sposobem wsparcia, jakie może dać państwo.” OKO.press przeprowadziło wywiad z ministrą Katarzyną Nowakowską na temat funkcjonowania Domów Pomocy Społecznej w Polsce i tego co trzeba by było w tym systemie zmienić. [OKO.press]

• „Wchodząca w życie 8 lipca 2026 roku reforma PIP da inspektorom okręgowym możliwość zamiany śmieciówek na etaty decyzją administracyjną. Nie oznacza to stworzenia nowych wymagań dla pracodawców. W nowych przepisach chodzi jedynie o to, żeby dać PIP narzędzia, które umożliwią egzekwowanie istniejących już przepisów. Czy będzie to gamechanger? Wszystko będzie zależało od woli politycznej.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Pozorny rozejm wielkanocny. 1511. dzień wojny]

• „W piątek administracja Trumpa przedłużyła na około miesiąc zwolnienie umożliwiające państwom zakup na morzu objętej sankcjami ropy rosyjskiej, mimo że ustawodawcy zarzucali rządowi zbyt łagodne traktowanie Moskwy w obliczu trwającej wojny z Ukrainą.” [Reuters]

• „Słowacki minister spraw zagranicznych Juraj Blanár oświadczył, że jego kraj jest gotów zablokować nowy pakiet sankcji UE wobec Rosji, ale nie będzie sprzeciwiać się przyznaniu Ukrainie pożyczki w wysokości 90 mld euro.” [Ukrainska Pravda]

• „Kolejna zbrodnia wojenna Rosji: po zimie pełnej przerw w dostawach prądu Ukraina przygotowuje się na letnie przerwy w dostawach wody. Ukraina ostrzega, że Rosja może skupić się teraz na atakach na systemy wodociągowe, co budzi obawy przed poważnym kryzysem humanitarnym i sanitarnym.” [Kyiv Independent]

• „Ukraina mierzy się z rosnącym kryzysem mobilizacyjnym. Nowy minister obrony, Mychajło Fedorow, zapowiada reformy, które mają zwiększyć liczebność armii i ograniczyć dezercje. Problem jest jednak głębszy, społeczeństwo coraz częściej sprzeciwia się mobilizacji, a braki kadrowe na froncie się pogłębiają.” [###]

• „14 kwietnia w Berlinie kanclerz Friedrich Merz i prezydent Wołodymyr Zełenski wzięli udział w pierwszych od ponad 20 lat niemiecko-ukraińskich konsultacjach międzyrządowych. Ukraińskiemu prezydentowi towarzyszyło sześcioro ministrów: obrony, spraw zagranicznych, polityki społecznej i rozwoju, energetyki, gospodarki oraz środowiska i rolnictwa. Ostatnie tego typu spotkanie miało miejsce w 2004 r. Kolejne konsultacje mają się odbyć za rok na Ukrainie.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Matthew Sparkes, reporter magazynu ”New Scientist„, uzyskał wyjątkowy dostęp do najważniejszych ośrodków naukowych w Czarnobylu, gdzie naukowcy walczą o ochronę tego obszaru i zapewnienie jego bezpieczeństwa w obliczu ciągłego zagrożenia atakiem ze strony Rosji” [New Scientist]

Europa

• „Donald Trump wciąż grozi aneksją Grenlandii. Za chęcią zajęcia wyspy stoi m.in. dystopijna wizja utworzenia na niej eksterytorialnych miast, wyjętych spod prawa i kontrolowanych przez nawiedzonych technooligarchów.” [Krytyka Polityczna]

• „Przedterminowe wybory parlamentarne w Danii z 24 marca 2026 r. nie przyniosły czytelnego rozstrzygnięcia. (...) Kampania, ogłoszona jako odpowiedź na presję prezydenta USA Donalda Trumpa wobec Grenlandii, szybko zeszła z kwestii geopolityki na sprawy krajowe – spór o hodowlę trzody chlewnej, ochronę wód gruntowych i podatek. W konsekwencji trzy tygodnie po wyborach Mette Frederiksen, pełniąca obowiązki premiera, wciąż prowadzi trudne negocjacje koalicyjne, których zakończenie przed majem 2026 r. jest niepewne.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W sobotę w Barcelonie zebrali się przywódcy demokratyczni, zarówno z kręgów postępowych, jak i tradycyjnych, aby omówić sposoby przywrócenia zaufania do porządku liberalnego, zagrożonego przez świat zmierzający w kierunku skrajnej prawicy i rozdarty konfliktami.” [AP News]

• „W środę Szwecja poinformowała, że za zeszłorocznym cyberatakiem na elektrociepłownię stała prorosyjska grupa powiązana z rosyjskimi służbami bezpieczeństwa i wywiadowczymi. Komunikat ten pojawił się po ostrzeżeniach ze strony władz Polski, Norwegii, Danii i Łotwy, że Rosja atakuje infrastrukturę krytyczną w całej Europie.” [AP News]

• „W miarę jak słabnie pozycji Meloni we Włoszech, w Genui zyskuje na sile jej postępowa konkurentka” Nie jesteśmy przekonani, że burmistrzyni Genui będzie osobą, która doprowadzi do upadku premierki Meloni ale artykuł ciekawie opisuje obecną sytuację polityczną we Włoszech. [The Guardian]

• „Ambasada Francji w Tallinie zwróciła się do Estonii z prośbą o rozszerzenie nazwy nowego Międzynarodowego Muzeum Ofiar Komunizmu tak, aby uwzględniała ono również ofiary nazizmu, odzwierciedlając w ten sposób pełną historię tego miejsca.” Eesti Rahvusringhääling opisuje historię miejsca, w którym ma powstać muzeum oraz przyczyny francuskiej prośby. [Eesti Rahvusringhääling]

• OSW przygotowało dłuższy raport o sytuacji politycznej Łotwy pod tytułem „Gorzki sukces Łotwy. Państwo w pętli polaryzacji”. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Orbán przegrał a opozycyjna TISZA pod przywództwem Petera Magyara uzyskała większość konstytucyjną co oznacza, że nie będzie miała za bardzo problemów z uporządkowaniem państwa. Należy jednak pamiętać, że wbrew twierdzeniom wielu konserwatywnych komentatorów nowy rząd nie zostanie stworzony przez super lewaków na smyczy UE ale przez inną partię konserwatywną. Taką, miejmy nadzieję, bardziej praworządną i mniej prorosyjską. Poniżej mamy dla Was kilka powyborczych materiałów ale chcemy zacząć od cytatu z krótkiego tekstu Doniesień z putinowej Polski:

  Tak, owszem. Nie pokładajmy zbyt wielkich nadziei w Magyarze. Nadal jest to prawicowy polityk, zresztą dawny członek orbanowskiego Fideszu (odszedł jakoby zniesmaczony przede wszystkim korupcją). Magyar nie może też ignorować tych circa 40% wyborców Fideszu, których przez lata okłamywano w reżimowych mediach. Za rok czy dwa możecie czuć się zawiedzeni brakiem głębszych reform i zachowaniem niektórych elementów orbanizmu. Niemniej jednak jest to ruch w zdecydowanie dobrym kierunku. Posiadająca większość konstytucyjną TISZA może odwrócić wszystkie patologie, wprowadzane przez lata przez Orbana. Węgry mogą, powinny, powoli stawać się NORMALNYM krajem. Targanym własnymi problemami, z normalnym politycznym sporem i różnymi aferkami. Ale normalnym krajem, a nie kleptokratyczną pół-dyktaturą.

  [Doniesienia z putinowej Polski]

  • „Sukces Pétera Magyara na Węgrzech sprzyja tezie, że prawicowy populizm pokona tylko prawica. A to może przesuwać całą politykę jeszcze dalej na prawo.” [Krytyka Polityczna]

  • Jak Péter Magyar chce się rozprawić ze skorumpowanym systemem Orbána? Punkt po punkcie [OKO.press]

  • „Opozycyjna TISZA zdecydowanie wygrała wybory na Węgrzech. Jaki jest ich program? Dlaczego Viktor Orbán przegrał? Czego możemy się spodziewać po Magyarze?” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

  • Wyzwania dla nowego rządu Węgier [Instytut Europy Śrtodkowej]

  • Rosja po porażce Orbána: dobra mina do złej gry [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• W ten weekend wybory w Bułgarii i z tej okazji The Guardian przygotował tekst opisujący nadzieje młodych mieszkańców tego kraju związane z kolejnymi wyborami. Przy okazji porażki Orbána na Węgrzech zaczęły się pojawiać komentarze, że w Bułgarii wygra „nowy Orbán”. Chociaż nie da się zaprzeczyć, że były prezydent Rumen Radew i jego ugrupowanie w pewien sposób sprzyjają Rosji to jest to dość prostacki porównanie. Przypominamy analizę OSW, która w rzeczowy sposób opisuje sytuacje polityczną w kraju, profile polityczne partii oraz możliwe scenariusze powyborcze. Co najważniejsze opisuje dokładniej czego najprawdopodobniej można się będzie spodziewać w ramach prorosyjskich działań nowego rządu. [The Guardian], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Już jutro w Bułgarii odbędą się przedterminowe wybory parlamentarne. Stabilny i choćby tylko umiarkowanie proeuropejski rząd w Sofii byłby kolejnym ciosem w rosyjską sieć w Europie.” OKO.press z ciekawą perspektywą na wybory w Bułgarii. [OKO.press]

• „»Wnieść wkład we wspólne zwycięstwo«. Rosjanki na froncie w Ukrainie. Wojna podważa reguły tego, co wypada Rosjankom, a ciągły niedobór żołnierzy na pierwszej linii frontu może zmusić Moskwę do zaangażowania kobiet. Chętnych do walki nie brakuje.” [Krytyka Polityczna]

• „W dniach 9-10 kwietnia 2026 r. Rosyjskie Towarzystwo Wojskowo-Historyczne (RVIO) otworzyło plenerową wystawę zatytułowaną »Dziesięć wieków polskiej rusofobii«. Ekspozycję ulokowano na terenie Państwowego Kompleksu Memorialnego ”Katyń„ w obwodzie smoleńskim – w bezpośrednim sąsiedztwie polskiego cmentarza wojennego, gdzie spoczywają ofiary sowieckich egzekucji z wiosny 1940 r.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W pierwszej połowie kwietnia rosyjskie władze zintensyfikowały zapowiadane wcześniej działania cenzorskie w sferze internetu. Prawie całkowicie zablokowano dostęp Rosjan do komunikatora Telegram oraz podjęto próby uniemożliwienia obchodzenia blokad dzięki połączeniom z użyciem VPN.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Instytut Europy Środkowej]

Bliski i Środkowy Wschód

• Od ostatniego tygodnia utrzymuje się zawieszenie broni między Iranem a USA i Izraelem. Jednak mające na początku tygodnia rozmowy w Islamabadzie nie przyniosły porozumienia. Udało się jednak wypracować w Waszyngtonie 10-dniowy rozejm między Izraelem a stroną libańską. Po fiasku rozmów między Iranem, a USA, Donald Trump ogłosił blokadę morską Iranu aby uniemożliwić Iranowi eksport węglowodorów oraz dostawy zaopatrzenia. Kontakt dyplomatyczny między stronami jednak był podtrzymany, a rezultatem było ogłoszone w piątek zarówno stronę irańską jak i amerykańską otwarcie cieśniny. Sytuacja nie trwała jednak długo, bo w sobotę mamy informacje o tym, że cieśnina jednak nadal jest zamknięta, a tankowce, które wyruszyły w drogę, zawracają pod presją sił irańskich. To tak w skrócie – po więcej tekstów zapraszamy do sekcji

• W artykule z 12 kwietnia portal Axios opisuje jak w wyniku upadku rozmów Iran-USA, administracja Trumpa postanowiła nałożyć na Iran blokadę morską, która objąć ma m.in. okręty, które zapłaciły Iranowi opłatę za bezpieczną żeglugę w cieśninie Ormuz. [Axios]

• 14 kwietnia OSW opublikował materiał komentujący bieżącą sytuację wojenną ale również dotykający politycznych konsekwencji wojny w USA oraz w Izraelu: „Trwa formalne zawieszenie broni na linii USA-Iran. W ostatnich dniach sporo się wydarzyło wokół Iranu i ogólnie Bliskiego Wschodu. JD Vance udał się na negocjacje Iran-USA do Islamabadu. Zakończyły się one niepowodzeniem. W efekcie od wczoraj [13.04.2026 przyp. red.] miała rozpocząć się blokada cieśniny Ormuz. Jak teraz wygląda cieśnina Ormuz? Co się dzieje na Bliskim Wschodzie? Czy wojna w Iranie może zostać wznowiona? Co na to Izrael? Co się dzieje w ruchu MAGA? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW.” [###]

• 16 kwietnia „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ogłosił zawieszenie broni między Libanem a Izraelem. Ma ono trwać dziesięć dni i – przynajmniej w założeniu – przerodzić się w trwałe porozumienie pokojowe. Porozumienie przewiduje możliwość przedłużenia rozejmu w razie potrzeby. Administracja Trumpa w ostatnich nasiliła presję na Izrael i Liban, aby zgodziły się na rozejm. (...) We wpisie w swoim serwisie społecznościowym Truth Social Trump oświadczył, że odbył «wspaniałe rozmowy z Wielce Szanowanym Prezydentem Libanu Dżozefem Aunem i Premierem Izraela Bibim Netanjahu”, którzy „uzgodnili, że aby osiągnąć POKÓJ między swoimi krajami, formalnie rozpoczną 10-dniowy ROZEJM o godzinie 17:00 czasu wschodniego»” [Konflikty]

• 17 kwietnia Iran ogłosił otwarcie przejścia przez cieśninę Ormuz. Amerykanie jednak zapowiedzieli utrzymywanie blokady morskiej Iranu do czasu osiągnięcia porozumienia pokojowego. [Euronews]

• 18 kwietnia strona irańska ogłosiła jednak, że ze względu na amerykańska blokadę morską, Iran zamyka żeglugę przez cieśninę Ormuz. Wracamy zatem do stanu sprzed otwarcia. [The Guardian]

• Prezydent Syrii Ahmed al-Sharaa powiedział w wywiadzie dla tureckiej agencji informacyjnej Anadolu, że negocjacje między Syrią a Izraelem nie utknęły w martwym punkcie, ale napotykają na poważne trudności z powodu – jak to określił – nalegań Izraela na pozostanie na terytorium Syrii. Stwierdził, że Izrael potraktował Syrię z „wielką brutalnością”, odnosząc się do izraelskich ataków na syryjskie bazy i wojska okupujące części kraju. Dodał, że Syria poważnie myśli o zawarciu porozumienia w sprawie bezpieczeństwa z Izraelem, aby utrzymać stabilność w regionie. [AA]

• Francuski żołnierz sił pokojowych UNIFIL zginął w Libanie. Strona francuska obwinia o śmierć Hezbollah. Patrol, w którym jeszcze 3 innych żołnierzy zostało rannych wpadł w zasadzkę, a zabity żołnierz zmarł w wyniku ran od bezpośredniego ostrzału. Prezydent Libanu potępił atak i zapowiedział pociągnięcie winnych do odpowiedzialności. [France 24]

• „W środę uczeń otworzył ogień w dwóch salach lekcyjnych gimnazjum w Turcji, zabijając dziewięć osób i raniąc trzynaście innych – poinformował minister spraw wewnętrznych. Była to druga tego typu strzelanina w kraju w ciągu dwóch dni. (...) Do ataku doszło dzień po tym, jak 16 osób, głównie uczniów, zostało rannych, gdy były uczeń otworzył ogień w liceum w pobliskiej prowincji Sanliurfa. Napastnik popełnił później samobójstwo.” [AP News]

• Kontrakt na import gazu z Iranu do Turcji dobiega końca. Opiewa on na blisko 10 mld metrów sześciennych, jednak nie zawsze był on wykorzystywany w pełni. Import z Iranu to ~13% tureckiego importu. Ze względu na trwające działania wojenne rozmowy o przedłużeniu kontraktu nie miały jeszcze miejsca. [Reuters]

Azja

• „Chińskie władze nasilają presję na podziemne wspólnoty katolickie, by przystąpiły do kontrolowanego przez państwo Kościoła oficjalnego, jednocześnie zaostrzając nadzór i ograniczenia w podróżowaniu wobec wszystkich około 12 milionów katolików w Chinach – poinformowała w środę organizacja praw człowieka.” [AP News]

• „W dzisiejszym odcinku opowiadamy o scenie politycznej na Tajwanie. Pretekstem jest wizyta szefowej Kuomintangu w Pekinie i jej spotkanie z Xi Jinpingiem. Dlaczego Xi Jinping się z nią spotkał? Co obie strony chciały osiągnąć? Co Tajwańczycy sądzą do Chinach? Jaka jest ich tożsamość? Na te i inne pytania odpowiada ekspert OSW, Michał Bogusz.” [###]

• „7 kwietnia wietnamski parlament wybrał na prezydenta To Lama, obecnego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Wietnamu (KPW). Pełnienie obu tych funkcji czyni z niego najsilniejszego przywódcę Wietnamu od lat i podważa kolektywny system kierowania państwem.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Reżim Korei Północnej wspomaga rosyjską machinę wojenną tysiącami pracowników przymusowych – wynika z raportu przygotowanego przez Citizens’ Alliance for North Korean Human Rights. Na czym polega współpraca na linii Kim Dzong Un-Władimir Putin? Sprawę naświetla Joanna Hosaniak z Citizens’ Alliance for North Korean Human Rights (NKHR).” [###]

• „Rząd Indii dąży do przyspieszenia wdrożenia ustawy z 2023 roku, która rezerwuje 33 procent miejsc w parlamencie i zgromadzeniach stanowych dla kobiet, jednak powiązał ten krok z gruntowną zmianą granic okręgów wyborczych, co zaostrzyło napięcia polityczne.” [Al-Dżazira]

• „Były prezydent Mjanmy Win Myint został w piątek zwolniony w ramach szeroko zakrojonej amnestii więźniów ogłoszonej przez nowo zaprzysiężonego prezydenta Min Aung Hlainga z okazji tradycyjnego Nowego Roku, jak podały państwowe media. Ukaz o ułaskawieniu dotyczył ponad 4500 więźniów, ale nie było od razu jasne, ile osób uwięzionych za sprzeciwianie się rządom wojskowym znalazło się w tej grupie, a nic nie wskazywało na to, że 80-letnia była przywódczyni Aung San Suu Kyi zostanie uwolniona.” [AP News]

Afryka

• „Demokratyczna Republika Konga (DRK) i rebelianci z M23 prowadzą rozmowy w Szwajcarii. Jest to kolejna próba powstrzymania krwawych walk, które trwają mimo zawartego w grudniu porozumienia pokojowego.” [Al-Dżazira]

• Pisaliśmy wielokrotnie o wojnie domowej w Sudanie. Teraz Al-Dżazira opisuje jak konflikt wpłynął na stan państwa (np poprzez zniszczenie infrastruktury cywilnej) i jak pogorszył rokowania na przyszłość tego kraju. [Al-Dżazira]

• „Podczas konferencji w Berlinie zebrano ponad 1,15 mld euro na rzecz ogarniętego wojną Sudanu, co znacznie przewyższyło cel finansowy wyznaczony przez organizatorów w celu złagodzenia skutków największego kryzysu humanitarnego na świecie.” [The Guardian]

• „Jak poinformowała w czwartek Służba Imigracyjna Ghany, ponad 300 obywateli Afryki Zachodniej, w tym 113 dzieci, zostało uratowanych w wyniku przeprowadzonej przez agencję. Akcja, oparta na danych wywiadowczych, została przeprowadzona przeciwko sieciom żebraków ulicznych w stolicy kraju, Akrze.” [AP News]

• „Czołowy południowoafrykański polityk opozycyjny Julius Malema (45 lat) został skazany na pięć lat więzienia po tym, jak uznano go winnym nielegalnego posiadania broni palnej i wystrzelenia z niej w miejscu publicznym.” [BBC]

• „Prezydent Republiki Południowej Afryki Cyril Ramaphosa mianował doświadczonego polityka Roelfa Meyera ambasadorem tego kraju w Stanach Zjednoczonych, co powszechnie postrzegane jest jako próba złagodzenia napięć dyplomatycznych między obydwoma krajami.” [AP News]

• Cały świat odczuwa skutki wojny w Iranie. The Guardian opisuje jak konflikt wpływa na państwa afrykańskie. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Amerykańska delegacja spotkała się niedawno z przedstawicielami kubańskiego rządu na tej wyspie, co stanowi kolejny krok w kierunku ożywienia stosunków dyplomatycznych, mimo że prezydent USA Donald Trump zagroził interwencją, a przywódca Kuby oświadczył w tym tygodniu, że jego kraj jest gotowy do walki, gdyby doszło do takiej sytuacji.” [AP News], [Axios]

• „Prezydent Brazylii, Luiz Inácio Lula da Silva, zamierza wywalczyć sobie historyczną czwartą kadencję, wykonując ćwiczenia typu wykroki i wyciskanie nóg. Ten osiemdziesięcioletni polityk wykorzystuje serię filmików z treningów, by przekonać wyborców, że jest w doskonałej formie przed decydującymi wyborami w październiku.” Jeśli zastanawialiście się jak niepewne jest zwycięstwo Luli w kolejnych wyborach to macie tutaj właśnie pokazane. [The Guardian]

• „Pod koniec ubiegłego miesiąca brazylijska policja federalna zatrzymała naukowca podejrzanego o wykradzenie próbek wirusów z laboratorium o wysokim poziomie bezpieczeństwa biologicznego na jednym z czołowych brazylijskich uniwersytetów. Naukowiec, Soledad Palameta Miller, wirusolog z Państwowego Uniwersytetu w Campinas (Unicamp), został zwolniony za kaucją 24 marca i odpowiada za zarzuty, w tym kradzież.” [Nature]

• „Brazylijski Sąd Najwyższy zarządził wszczęcie postępowania w sprawie tego, czy prawicowy kandydat na prezydenta Flavio Bolsonaro wygłaszał zniesławiające oświadczenia na temat swojego rywala wyborczego, prezydenta Luiza Inacio Luli da Silvy.” [Al-Dżazira]

• „W miarę jak opóźnienia i domniemane nieprawidłowości rzucały cień na liczenie głosów w wyborach prezydenckich, nasiliły się apele o odwołanie szefa peruwiańskiej komisji wyborczej. Do piątku nie pojawił się żaden wyraźny konkurent, który zmierzyłby się z konserwatywną faworytką Keiko Fujimori w drugiej turze wyborów zaplanowanej na 7 czerwca.” Al-Dżazira pisze o opóźnieniach w liczeniu głosów a AP News przedstawia kandydatów, którzy mają szansę znaleźć się w drugiej turze żeby zawalczyć z Keiko Fujimori. [Al-Dżazira], [AP News]

• „Dzięki decyzjom podjętym w pandemii Dominikana jest dziś drugim najpopularniejszym kierunkiem turystycznym w Ameryce Łacińskiej, zarabia o jedną trzecią więcej niż przed COVID-em, a według prognoz ma się w najbliższych latach jeszcze tylko bogacić. Ale skoro jest tak dobrze, to dlaczego co roku kraj kurczy się o kilkadziesiąt tysięcy osób wybierających pracę fizyczną na emigracji?” [###]

Ameryka Północna

• „Premier Mark Carney zapowiada, że wykorzysta swoją świeżo zdobytą większość do przeforsowania ustaw, które partie opozycyjne blokowały w ostatnich latach, dodając, że w najbliższym czasie skoncentruje się na szybkim uchwaleniu środków zwiększających dostępność mieszkań oraz ustawy mającej na celu przyspieszenie budowy domów.” Niedawno pisaliśmy o możliwej większości parlamentarnej premiera Carney’a a teraz donosimy o tym jak stało się to rzeczywistością. [CBC]

• „Prezydent Donald Trump w spektakularny sposób manifestuje swoją religijność zaledwie kilka dni po tym, jak opublikował w mediach społecznościowych zdjęcie, które wielu chrześcijan uznało za obraźliwe.” Jeśli nie wiecie o jakie zdjęcie chodzi to zerknijcie do tekstu BBX żeby zobaczyć Trumpojezusa. [Politico], [BBC]

• „W czwartek prokuratorzy stanowi i lokalni w stanie Minnesota postawili funkcjonariuszowi ICE dwa zarzuty napaści drugiego stopnia z użyciem niebezpiecznej broni. Wydaje się, że są to pierwsze zarzuty karne postawione federalnemu funkcjonariuszowi imigracyjnemu w związku z działaniami, które rzekomo podjął podczas pełnienia służby w ramach akcji egzekwowania przepisów imigracyjnych przeprowadzonej w Minnesocie na początku tego roku.” [NPR]

• Pozostając w kwestiach migracyjnych w Stanach Zjednoczonych, Politico opublikowało sondaże opisujące to jak wyborcy podchodzą do migracji i tego jak administracja federalna do niej podchodzi. Artykuł został zatytułowany „Podejście Trumpa do kwestii imigracji uległo zmianie. Opinie wyborców pozostały niezmienne.” [Politico]

• „Chcąc zapewnić przewagę republikanom, prezydent Trump zainicjował bezprecedensową, mającą miejsce w połowie kadencji kampanię na rzecz zmiany granic okręgów wyborczych przed jesiennymi wyborami. Ostatecznie jednak o jej wyniku może zadecydować sędzia sądu niższej instancji w stanie Utah lub senator stanowy w stanie Maryland.” [NPR]

• „Komisja Lekarska stanu Teksas nałożyła sankcje na trzech lekarzy za opóźnienia w udzieleniu pomocy, które doprowadziły do śmierci dwóch kobiet w ciąży” [ProPublica]

• „W środę sędzia Sądu Najwyższego Clarence Thomas wygłosił w telewizji ostry atak na progresywizm – filozofię polityczną, którą określił jako egzystencjalne zagrożenie dla Ameryki i zasad, na których została ona zbudowana 250 lat temu.” Pamiętajcie, jak konserwatywni sędziowie ogłaszają krucjatę polityczną to jest normalne, za to jak jakiś sędzia mówi o prawach człowieka to jest oszalałym lewakiem i musi przeprosić za to. [ABC News], [musi przeprosić]

Oceania

• „W sobotę Australia i Japonia podpisały umowy na dostawę pierwszych trzech okrętów wojennych zaprojektowanych przez Japonię, których łączna wartość wynosi 10 miliardów dolarów australijskich (6,5 miliarda dolarów amerykańskich), a pierwszy z nich ma zostać dostarczony za trzy lata. [AP News]

• „Były żołnierz australijskich sił specjalnych Ben Roberts-Smith został zwolniony za kaucją po spędzeniu 10 dni w areszcie w związku z zarzutami popełnienia zbrodni wojennych w Afganistanie. 47-latek został zwolniony w piątek po tym, jak sędzia stwierdził, że przed rozpoczęciem procesu spędziłby »wiele lat« w więzieniu.” [Al-Dżazira]

Ekonomia i gospodarka

• Jak długo po wojnie na Bliskim Wschodzie będziemy wracać do przedwojennych poziomów wydobycia i eksportu z Zatoki Perskiej? Międzynarodowa Agencja Energii szacuje ten czas na około dwa lata. Proces ten nie będzie jednak liniowy i niektóre państwa wrócą do dawnej produkcji i eksportu zdecydowanie szybciej niż inne. Jednym z państw, któremu powrót do dawnych wolumenów zajmie najdłużej ma być Irak. [Reuters]

• „Agencji Reuters podaje, iż koncern Boeing zatrudnia kolejnych pracowników. Wedle danych, do giganta lotniczego przybywa od 100 do 140 nowych pracowników fabryk tygodniowo. Jest to wyraźna zmiana trendu, jaki to dominował w ostatnich latach. ” [Obserwator Gospodarczy]

• „Tajwański producent chipów TSMC, jedna z największych firm na świecie, ogłosił w czwartek 58-procentowy wzrost zysków za okres styczeń–marzec, dzięki silnemu popytowi napędzanemu boomem na sztuczną inteligencję, mimo że konflikt z Iranem powodował wzrost kosztów.” [AP News]

• „W środę ława przysięgłych uznała, że gigant branży rozrywkowej Live Nation, organizujący dziesiątki tysięcy koncertów rocznie, oraz jego spółka zależna Ticketmaster sprawowali szkodliwy monopol na duże obiekty koncertowe.” [AP News]

• „Minęło 35 lat GPW to symboliczny moment dla polskiej gospodarki i rynku kapitałowego. W kwietniu 1991 roku rozpoczęła działalność Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – instytucja, która stała się jednym z fundamentów transformacji gospodarczej po upadku systemu komunistycznego. ” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Naukowcy informują w preprincie opublikowanym na platformie medRxiv, że do szkolenia modeli sztucznej inteligencji, mających na celu przewidywanie ryzyka wystąpienia udaru mózgu i cukrzycy u ludzi, wykorzystywane są wątpliwej jakości zbiory danych. Wydaje się, że niektóre z tych modeli znalazły zastosowanie w praktyce klinicznej, choć nie jest jasne, czy doprowadziło to do błędnych diagnoz. Co najmniej dwa czasopisma prowadzą obecnie dochodzenie w sprawie badań, w których wykorzystano te zbiory danych.” [Nature]

• „Dane generowane przez modele sztucznej inteligencji mogą zawierać sygnały podprogowe, które »uczą« inne duże modele językowe (LLM) określonych cech i uprzedzeń. Preferencje te mogą mieć charakter nieszkodliwy – na przykład ulubione zwierzę – ale mogą również sprawiać, że modele LLM będą zachęcać do zachowań agresywnych lub niebezpiecznych.” [Nature]

• Jak piszą neurobiolodzy kognitywni Jane Aspell i Utkarsh Gupta, osoby, które patrzą na lustrzane odbicie swojej twarzy z dzieciństwa, lepiej przypominają sobie wczesne wspomnienia. Naukowcy twierdzą, że osoby, które widziały swoją »«młodszą twarz«, przypominały sobie znacznie »bogatsze i bardziej żywe szczegóły« wspomnień z dzieciństwa niż te, które oglądały swój niezmieniony wygląd. [Scientific American]

• „Lekarze z Niemiec poinformowali dzisiaj, że u kobiety cierpiącej na niezwykle rzadką kombinację trzech chorób autoimmunologicznych nie wystąpiły żadne objawy od czasu podania jej pojedynczej dawki zmodyfikowanych komórek odpornościowych” [Nature]

• „Chiński program pasów ochronnych znany jako Wielki Zielony Mur Chin, jest jednym z największych krajowych programów mających na celu powstrzymanie postępującej pustynnienia. (...) Jak pisze grupa naukowców zajmujących się ochroną środowiska, przedsięwzięcie to odnosi sukcesy tam, gdzie inne inicjatywy poniosły porażkę, głównie dzięki ewoluującej strategii i długoterminowemu planowi finansowemu.” O sukcesach, jak i porażkach tego projektu pisze Nature. [Nature]

• „Najnowsze szeroko zakrojone badania wskazują, że dobór naturalny wpłynął na ewolucję człowieka w zachodniej Eurazji znacznie silniej i znacznie później, niż wcześniej sądzili naukowcy. Analizując zmiany genetyczne na przestrzeni ponad 10 000 lat, naukowcy odkryli, że po zakończeniu epoki lodowcowej częstotliwość występowania setek wariantów genetycznych wzrosła lub spadła, zwłaszcza po tym, jak rolnictwo zaczęło zmieniać życie ludzi.” [Earth]

• „Chińska załoga statku kosmicznego ”Shenzhou-21„ pozostanie w kosmosie o miesiąc dłużej, jak poinformowała w piątek państwowa telewizja chińska po dokładnej analizie przeprowadzonej przez Chińskie Biuro Inżynierii Lotów Załogowych.” [Reuters]

• Wielki Kanion to cud krajobrazu Ameryki Północnej, zapierająca dech w piersiach formacja geologiczna położona w południowo-zachodniej części stanu Arizona w USA, charakteryzująca się spektakularnymi konturami i barwnymi widokami. Badania naukowe dostarczają obecnie informacji na temat tego, w jaki sposób i kiedy rzeka Kolorado, której nieustanna siła wyrzeźbiła kanion na przestrzeni milionów lat, zaczęła przepływać przez ten region. [Reuters]

• „Nie jest łatwo być niemowlęciem! Młodziutki człowiek musi się nauczyć przeogromnej liczby umiejętności. Są wśród nich nie tylko te, które kojarzymy z etapami rozwoju: siadanie, chodzenie, mówienie, ale nawet rozróżnianie kolorów czy łączenie mowy z oddechem. Malutkie dzieci bardzo wcześnie zaczynają się komunikować z otoczeniem. Wykorzystują do tego nie tylko wokalizację, czyli przeróżne odgłosy, ale też gestykulację rąk… i nóg. – Zaczynamy odpinać nogi od produkowania dźwięków mowy pod koniec pierwszego roku życia – opowiada prof. Przemysław Tomalski, kierownik Pracowni Neurokognitywistyki Rozwojowej Babylab w Instytucie Psychologii PAN.” [Radio Naukowe], [###]

• Czy da się ukraść 10 tysięcy dolarów z zablokowanego iPhone’a? Odpowiedź na to pytanie pada w pierwszym segmencie odcinka i brzmi: tak, da się. Reszta odcinka opowiada o tym jak ta kradzież jest dokonywana, dlaczego na ten atak podatny jest właśnie IPhone z kartą Visa, jak się przed tym zabezpieczyć i co robi w tej sprawie sama Visa. [###]

• „Zapachy Ziemi zanikają z powodu zmian klimatycznych, co stanowi ogromną stratę kulturową. Potrójne zagrożenie w postaci zanieczyszczenia, wymierania gatunków i wzrostu temperatury zmienia zapach naszej planety. Naukowcy dopiero zaczynają rozumieć, jak wiele dla nas to znaczy” [Smithsonian Magazine]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Opowiadamy o rynku, którego wartość w ciągu zaledwie kilku ostatnich lat wzrosła ponad 100 razy! Chodzi o tak zwane »prediction markets« – rynki predykcyjne – czyli serwisy pozwalające użytkownikom zakładać się na pieniądze dosłownie o wszystko. Czy Taylor Swift weźmie ślub w tym roku? Kto wygra Oscary? Czy ponowne nadejście Jezusa nastąpi jeszcze przed wakacjami?

  Pytania może nieco dziwne, ale stosunkowo niewinne. Ale na tych samych stronach można było znaleźć zakłady o to, czy Stany Zjednoczone zaatakują Iran, kiedy dojdzie do porwania Nicolasa Maduro i czy irańskie pociski dosięgną Izraela? Jedni sporo na nich zarobili, większość dużo straciła. Naprawdę dużo. Wartość rynków predykcyjnych – zakazanych w Europie – liczona jest miliardach dolarów, a korzystają z nich miliony klientów. To już nie nisze, lecz potężne korporacje. Reklamują je wielkie gwiazdy, pracują dla nich byli pracownicy demokratycznych i republikańskich administracji, a w radach nadzorczych zasiada… syn prezydenta. Umowy o partnerstwie zawierają z nimi największe telewizje informacyjne i opiniotwórcze gazety.” [###]

• Adolf Hitler nie wziął się znikąd. Niechęć do Polski oraz Polaków w międzywojennych Niemczech była czymś powszechnym. Skąd się ona wzięła, jak wyglądała oraz jaki to ma związek z obecną falą odczłowieczania m.in. w kierunku Ukraińców opowiada Irytujący Historyk na podstawie książki „Histeria i pogarda. Antypolonizm w Republice Weimarskiej” Grzegorza Kucharczyka. PS. Nie oceniamy autora książki, nie zapoznaliśmy się z jej treścią, obejrzeliśmy jedynie film Irytującego. [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Sprawa pedofila z Kłodzka i prawicowa pornografia zbrodni. Oto spoiler kampanii wyborczej 2027 roku” Czy polska prawica jak i „apolityczny” Kanał Zero mogą być bardziej obrzydliwi niż się tego spodziewacie? Niestety tak. [OKO.press]

• „Uroczystość ślubowania czwórki wybranych przez Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego trwała zaledwie 10 minut. Pomimo zaproszenia prezydent Karol Nawrocki nie stawił się na uroczystość.” Szkoda, że PiS razem ze swoim prezydentem będą robić wszystko żeby tylko dalej rozwalać system sądownictwa w Polsce. [OKO.press]

• „Nasze stanowisko jest takie, że stosunek służbowy został nawiązany i my będziemy się zachowywać w taki sposób, jakby on został nawiązany – powiedział w Faktach po Faktach prof. Maciej Taborowski, jeden z sześciu nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mówił też o piśmie, z jakim sędziowie zwrócili się do prezesa TK.” [TVN24]

• „Żadnych politycznych układanek z Konfederacją, za to wspólny blok z Lewicą, PSL i Polską 2050 – taki jest plan Donalda Tuska na przyszłoroczne wybory. Premier przedstawił na Radzie Krajowej KO pomysł na wygranie wyborów. Tych, i następnych, bo rządzić zamierza dekadę ” Hmmmmmmmmm [OKO.press]

• „16 lat temu w katastrofie samolotu pod Smoleńskiem zginęło 96 osób, w tym prezydent Lech Kaczyński i jego małżonka Maria, najwyżsi dowódcy Wojska Polskiego, ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski, duchowni, weterani Armii Krajowej i Sybiracy. W obchodach w Warszawie i Krakowie biorą udział przedstawiciele rodzin ofiar oraz władz.” Tyle się dzieje, że jak ktoś ma szczęście to mógł zapomnieć o kolejnej rocznicy katastrofy Smoleńskiej. [TVN24]

• „Może RegioJet myślał, że będzie tutaj zdecydowanie łatwiej? Może zbyt szeroko chciał wejść na polski rynek? O wyjściu czeskiego przewoźnika komercyjnego z polskich torów mówił w TOK FM Łukasz Malinowski, redaktor naczelny »Rynku Kolejowego«.” [TokFM]

• „Do PZŁ szerokim strumieniem płyną pieniądze z budżetu państwa i samorządów, m.in. na organizację hubertusów, edukację dzieci i młodzieży, wsiedlanie kuropatw czy puchary w konkursach. Ale PZŁ nie udostępnia sprawozdań finansowych, tłumacząc, że opiera się na prywatnych środkach swoich członków.” [OKO.press]

• „Na placu zabaw na warszawskim Bemowie zadomowiły się dziki. Jak twierdzą mieszkańcy, nikomu nie zagrażały, mimo to służby miejskie uśpiły cztery dorosłe osobniki i 12 warchlaków. Odbyło się to na oczach spacerowiczów, w tym dzieci, co wywołało powszechne oburzenie. Do podobnej sytuacji doszło na Mokotowie.” Nawet artykuł o oburzeniu używa wygładzonego języka. Wszyscy chyba wiedzą, że „uśpienie” nie było bezkrwawe. [TVN24]

• „»Piotr z Polski«, bohater szokującego śledztwa CNN, został zatrzymany przez policję. Mężczyzna odpowie za to, że odurzał i gwałcił swoją żonę, a nagraniami aktów przemocy dzielił się z innymi użytkownikami sieci. »Piotrowi z Polski« grozi nawet 20 lat więzienia. ” Jeśli nie wiecie o jakie śledztwo CNN chodzi to linkujemy do niego w drugim linku. [TVP Info], [CNN]

• „Na działce sąsiadującej z pomnikiem pomordowanych Żydów w Jedwabnem ustawione zostały kontenery. Wszystko za sprawą środowiska skupionego wokół Wojciecha Sumlińskiego, który w swoich publikacjach kwestionuje udział Polaków w zbrodni. W kontenerach ma działać centrum informacyjne i mają odbywać się spotkania. Przedstawicielka gminy żydowskiej mówi, że to bardzo przykre.” Ciekawe czy prawicy będzie ten kontener tak przeszkadzał jak centrum logistyczne w Gietrzwałdzie. Nie wiemy ale się domyślamy. [TVN24]

• „Wydawać by się mogło, że stacja, która bije rekordy oglądalności i dominuje w sieci, powinna iść za ciosem i budować potęgę informacyjną. Tymczasem Republika pod wodzą Tomasza Sakiewicza zaczyna przypominać bazar, na którym obok politycznych tyrad można śledzić mecz z komentarzem Danuty Holeckiej, kupić panele słoneczne czy młynek do przypraw. Pytanie tylko, czy tego oczekują widzowie Republiki?” [Wirtualne Media]

• „Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił decyzję przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Macieja Świrskiego o nałożeniu 145 tys. zł kary na Telewizję Polską za emisję reportażu »Arcydzieło Rydzyka« w programie »Raport specjalny«.” [Press]

• „Przewodnicząca Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji dr Agnieszka Glapiak nałożyła dwie kary po 150 tys. zł na federację Fame MMA, organizującą walki m.in. celebrytów. Regulator poinformował, że chodzi o ”brak skutecznych zabezpieczeń chroniących dzieci przed dostępem do brutalnych i wulgarnych treści„ publikowanych na platformach YouTube i Twitch.” [Wirtualne Media]

• „Rząd planuje rozszerzyć katalog osób zobowiązanych do pokrywania kosztów pobytu seniora w domu pomocy społecznej. Nowe przepisy obejmą m.in. osoby, które przejęły od niego nieruchomość w ostatnich latach.” Czy to będzie ustawa pana Jerzego? [TVP Info]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Długotrwałe ataki powietrzne Rosji na Ukrainę. 1505. dzień wojny.

• Nowy minister, stare problemy. Kryzys mobilizacyjny na Ukrainie [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Prezydent Wołodymyr Zełenski oświadczył 10 kwietnia, że Ukraina jest gotowa podjąć wzajemne działania w odpowiedzi na ogłoszone przez Rosję wielkanocne zawieszenie broni.” United24 Media piszą o wielkanocnym zawieszeniu broni a Kyiv Independent donosi o świątecznej wymianie jeńców. [United24 Media], [Kyiv Independent]

• „Ukraina dąży do zacieśnienia współpracy w dziedzinie obronności oraz stosunków dyplomatycznych z Turcją i Syrią w sytuacji, gdy jej sojusz ze Stanami Zjednoczonymi ulega nadwyrężeniu, a prowadzone przez USA rozmowy pokojowe utknęły w martwym punkcie.” [Politico]

• Serhii Plokhy jest historykiem specjalizującym się w historii Ukrainy, który wykłada na uniwersytecie Harvarda. Dziennikarka Kyiv Independent rozmawia z nim o tym jak to narracja Rosji ukształtowała postrzeganie Ukrainy przez resztę świata i dlaczego niepodległość tego kraju zawsze była postrzegana przez Moskwę jako zagrożenie. [###]

Europa

Planowane zmiany w polityce migracyjnej Republiki Czeskiej. Co piąty młody Niemiec planuje wyjechać z kraju.

• „Unia Europejska nie ukrywa, że pragnie pełnić rolę światowego »regulatora cyfrowego« i odniosła w tym zakresie pewne sukcesy. Nowy projekt CEPA, zatytułowany »Mapping the Brussels Effect« (»Mapowanie efektu brukselskiego«), pokazuje, jak przepisy UE dotyczące technologii rozprzestrzeniają się na całym świecie. Mapa ta wskazuje, że w wielu krajach spoza UE istnieje zapotrzebowanie na regulacje w dziedzinie technologii cyfrowych.” [Center for European Policy Analysis]

  

• „Przed szczytem w Ankarze w lipcu 2026 r. nowe dane opublikowane przez NATO wskazują, że europejscy sojusznicy przekraczają wcześniejsze prognozy dotyczące wydatków na obronność – jest to pozytywny sygnał w obliczu trwających zawirowań w sojuszu transatlantyckim.” [The Atlantic Council]

• „Komisja Europejska rozważa wprowadzenie podatku od nadzwyczajnych zysków, podobnego do mechanizmu zastosowanego w 2022 roku podczas kryzysu gazowego. Z wnioskiem tym wystąpiło pięć państw członkowskich UE, które wezwały również do rozszerzenia zakresu tego podatku na zagraniczne zyski związane z paliwami kopalnymi.” [Euronews]

• „Realizacja celów klimatycznych Unii Europejskiej może ulec opóźnieniu, ponieważ konflikt z Iranem powoduje gwałtowny wzrost cen energii i budzi obawy dotyczące bezpieczeństwa dostaw. Przywódcy UE pozostają przekonani, że droga do niezależności energetycznej prowadzi przez zwiększenie udziału czystej energii i zmniejszenie zależności od paliw kopalnych.” [Euronews]

• „W piątek premier Francji Sébastien Lecornu przedstawił krajowy plan elektryfikacji, którego celem jest zmniejszenie zależności od paliw kopalnych oraz wzmocnienie suwerenności energetycznej kraju.” [Euractiv]

• „Sąd w Hasselt skazał właśnie grupę przestępców za serię kradzieży gołębi wyścigowych wartych ponad 2,5 mln euro. Skąd wzięły się ogromne pieniądze, które w ciągu zaledwie kilku lat przekształciły skromne hobby w zawodowy sport, i dlaczego wszystko to dzieje się właśnie w Belgii?” [Dział Zagraniczny], [###]

Kącik węgierski

• Już w niedzielę wybory na Węgrzech. Jakie są scenariusze powyborcze? [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Polityczna ofensywna premiera Węgier na finiszu kampanii wyborczej [Instytut Europy Środkowej]

• Fidesz zawsze budował figurę wroga zewnętrznego, zagrażającego suwerenności narodu. W poprzednich cyklach wyborczych to był Soros, liberalne elity, Bruksela, migranci, Unia Europejska. W tym sezonie rolę tę pełni Ukraina. Jakub Majmurek rozmawia z Iloną Gizińską [Krytyka Polityczna]

• „W niedzielę 12 kwietnia 2026 na Węgrzech odbędą się wybory parlamentarne. Niezależne sondaże pokazują znaczną przewagę opozycyjnej partii Tisza. W sondażach zlecanych przez rządzący od 16 lat Fidesz dominuje partia Viktora Orbána.” OKO.press też pisze o wyborach na Węgrzech. [###]

• „W środę Niemcy skrytykowały JD Vance’a za hipokryzję, odpierając zarzut wiceprezydenta USA, jakoby Bruksela ingerowała w wybory na Węgrzech.” Kiedy jakiś polityk europejski krytykuje Orbana to miesza się w wybory, kiedy amerykanie wspierają premiera Węgier to tego nie robią. Czego nie rozumiecie? BTW politycy PiS też ruszyli wesprzeć Orbana o czym pisze WP. [Politico], [Wirtuala Polska]

• „Służby wywiadowcze rządu Viktora Orbána potajemnie korzystają z Webloc — narzędzia do masowej inwigilacji, które śledzi setki milionów osób na podstawie danych reklamowych ze smartfonów — co czyni Węgry pierwszym potwierdzonym krajem UE, który je wdrożył, prawdopodobnie z naruszeniem przepisów RODO.” [VSquare]

• „Wybory na Węgrzech już w ten weekend. W tym materiale omawiamy to, jak po 16 latach rządów Orbána wygląda węgierska gospodarka. Jak dziś wygląda życie na Węgrzech? Jak Viktor Orbán zmienił Węgry? (...)” [###]

• „19 kwietnia odbędą się ósme w ciągu ostatnich pięciu lat wybory parlamentarne w Bułgarii. Wiele wskazuje na to, że – w przeciwieństwie do poprzednich głosowań – tym razem wyłoniony zostanie zdecydowany zwycięzca.” Pisaliśmy już o zbliżających się wyborach w Bułgarii ale temat nas tak frapuje, że możecie przeczytać o nim kolejny raz. Jesteśmy naprawdę ciekawi czy w końcu któreś ugrupowanie zdecydowanie wygra. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Bośnia i Hercegowina wygrała z Włochami i tym samym zakwalifikowała się na Mistrzostwa Świata w piłce nożnej, które już w czerwcu odbędą się w USA, Meksyku i Kanadzie. To zwycięstwo spowodowało prawdziwą euforię na ulicach, niektórzy twierdzą że na tych kilka godzin kraj się zjednoczył. Jakie tendencje pokazuje nam piłkarska reprezentacja? Czy piłka nożna może wpłynąć na tożsamość obywateli Bośni i Hercegowiny? ” [###]

• „Coraz częściej pojawiają się informacje o chorobie Ramzana Kadyrowa. W tym podcaście omawiamy te pogłoski. Co rzeczywiście wiemy o stanie zdrowia Kadyrowa? Jaka przyszłość czeka Czeczenię? Jaka jest pozycja Kadyrowa? Na te i inne pytania odpowiada Miłosz Bartosiewicz, ekspert OSW.” Mogliście tekst o tym przeczytać na łamach OSW więc teraz czas na podcast. [###]

• „Czy Armenia w najbliższych wyborach zdecyduje, czy zbliżyć się do Zachodu, czy pozostać w orbicie wpływów Rosji. Dlaczego prozachodni premier Nikol Paszynian pojechał do Moskwy na spotkanie z Władimirem Putinem? W programie również sytuacja w Gruzji po śmierci głowy tamtejszego Kościoła patriarchy Eliasza II i nowa konstytucja w Kazachstanie, która obniża rangę języka rosyjskiego – czy to tylko symboliczna zmiana? Gościem Piotra Pogorzelskiego jest Wojciech Górecki, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich.” [###]

• „Afera wokół portalu Voice of Europe pokazała, że rosyjskie operacje wpływu wchodzą w Europie w nową fazę. Coraz częściej przybierają formę skoordynowanych działań, łączących propagandę, dezinformację, wsparcie finansowe i bezpośrednią ingerencję w procesy polityczne. Potwierdza to szereg innych operacji dezinformacyjnych ujawnionych przez czeskie służby, a także przypadek Węgier, gdzie Rosja ingerowała w kampanię przed wyborami parlamentarnymi w bieżącym roku.” [Instytut Europy Środkowej]

Bliski i Środkowy Wschód

Donald Trump zapowiadał „zakończenie cywilizacji” i atak na infrastrukturę energetyczną, jeśli nie dojdzie do postępów w rozmowach. Można to ująć również w sposób, że groził popełnieniem zbrodni wojennych (chociaż jak dodaje, bardzo tego nie chciał„. Tuż przed amerykańskim terminem ogłoszono, że następuje zawieszenie broni na dwa tygodnie, zaraz rozpoczną się dalsze negocjacje bazując na irańskich 10 punktowym planie, a statki będą mogły przepływać przez cieśninę Ormuz w koordynacji ze stroną irańską.

Zarówno strona amerykańska jak i irańska ogłosiły zwycięstwo. Porażkę ogłosiła za to izraelska opozycja. Izrael postanowił kontynuować ofensywę w Libanie nie uznając, że rozejm irańsko-amerykański obowiązuje również na tamtym froncie. Jednak pod naciskiem amerykańskim strona izraelska i libańska mają odbyć rozmowy w Waszyngtonie w najbliższy wtorek. Na ten moment ruch przez cieśninę Ormuz pozostaje bez zmian (czyli ~10% ruchu sprzed wojny), a delegacja amerykańska i irańska są w drodze na negocjacje, które odbędą się w stolicy Pakistanu.

To ekspresowe podsumowanie tego tygodnia, więcej szczegółów w materiałach poniżej.

• „Iran i Stany Zjednoczone osiągnęły porozumienie w sprawie dwutygodniowego zawieszenia broni, podczas którego amerykańskie siły zbrojne powstrzymają dalsze ataki na terytorium Iranu, Teheran zaś odblokuje tranzyt przez cieśninę Ormuz” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• Rozejm z Iranem wisi na włosku, Izrael kontynuuje inwazję na Liban i uznaje, że Liban nie jest objęty zawieszeniem broni. Iran ma inne zdanie, w efekcie czego ruch w cieśninie Ormuz nadal jest śladowy. [Konflikty]

• W Pakistanie rozpocząć się mają w niedzielę rozmowy między Amerykanami i Irańczykami. Amerykańska delegacja składa się z wiceprezydenta JD Vance’a oraz zięcia Trumpa Jareda Kushnera oraz wieloletniego kolegę i partnera biznesowego Trumpa Steve’a Witkoffa. Dwaj ostatni brali udział w poprzednich rozmowach, które spełzły na niczym i zakończyły się atakiem na Iran. Stronę irańską reprezentują MSZ Abbas Aragczi oraz przewodniczący irańskiego odpowiednika parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf. W swojej analizie na łamach The Guardian Andrew Roth opisuje pozycje Vance’a i uznaje, że nie ma on zbyt wielu kart w ręku. [Politico], [The Guardian]

• Pod naciskiem amerykańskim, Izrael i strona Libańska mają spotkać się w Waszyngtonie w najbliższy wtorek. Celem jest zaprzestanie walk na południu Libanu i mającej tam miejsce izraelskiej inwazji lądowej i kampanii lotniczej. Zaprzestanie izraelskiej ofensywy na froncie libańskim jest jednym z irańskich warunków w wypracowywanym porozumieniu pokojowym z USA. [Reuters]

• „25 marca Turcja i Wielka Brytania podpisały porozumienie dotyczące utrzymania i eksploatacji samolotów wielozadaniowych Eurofighter Typhoon, zakupionych przez tureckie siły powietrzne w ubiegłym roku. (...) Myśliwce Eurofighter Typhoon mają wypełnić lukę w tureckich siłach powietrznych powstałą w wyniku starzenia się floty F-16 i służyć jako rozwiązanie pomostowe do czasu wprowadzenia do służby myśliwca rodzimej produkcji Kaan oraz zakupu samolotów F-35.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Amerykańska dziennikarka, która została porwana tydzień temu w stolicy Iraku, Bagdadzie, została uwolniona – poinformował sekretarz stanu USA Marco Rubio. Wspierana przez Iran bojówka Kataib Hezbollah poinformowała we wtorek, że uwolni Shelly Kittleson, porwaną 31 marca, pod warunkiem natychmiastowego opuszczenia Iraku. Rubio podziękował irackim urzędnikom za pomoc w jej uwolnieniu i powiedział, że Stany Zjednoczone „pracują obecnie nad zapewnieniem jej bezpiecznego wyjazdu z Iraku”. [BBC]

• W piątek minęło sześć miesięcy od wejścia w życie porozumienia o zawieszeniu broni w Strefie Gazy Jak postępuje ustalony wtedy proces pokojowy, który obecnie znalazł się w cieniu wojny i rozmów z Iranem? [AP News]

• Jak wynika z raportu think tanku klimatycznego Ember, Turcja dała zielone światło na budowę większej liczby bateryjnych magazynów energii niż jakikolwiek inny kraj członkowski UE. Według danych od Ember, od 2022 roku w Turcji zatwierdzono ponad 33 GW mocy baterii, podczas gdy całkowita operacyjna i zatwierdzona do budowy moc baterii w Niemczech czy Włoszech wynosi 12-13 GW. [Ember Energy]

Azja

• „Rosyjska pełnoskalowa inwazja na Ukrainę w 2022 r. stworzyła wyjątkowe okoliczności, które legły u podstaw zawiązania w 2024 r. sojuszu Korei Płn. z Rosją. Jego filarem jest północnokoreańska pomoc wojskowa, w zamian za którą Rosja udziela KRLD wsparcia politycznego, gospodarczego i militarnego. Obustronne korzyści skłaniają sojuszników do kontynuowania współpracy, która nie jest wolna od słabości. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W środę Korea Północna wystrzeliła w kierunku morza kilka pocisków balistycznych krótkiego zasięgu w ramach drugiej serii wystrzałów w ciągu dwóch dni – poinformowały południowokoreańskie siły zbrojne. Stało się to kilka godzin po tym, jak wysoki rangą północnokoreański urzędnik ostro skrytykował nadzieje Seulu na ocieplenie stosunków.” [AP News]

• „Minister sprawiedliwości Korei Południowej zobowiązał się do rozszerzenia dostępu do środków prawnych dla ofiar nadużyć ze strony państwa, w tym dla osób adoptowanych z zagranicy, których adopcje były obarczone powszechnymi nadużyciami za czasów poprzednich rządów wojskowych.” [AP News]

• „Chiny rozprawiają się z oszustwami. Tylko nie z tymi, które dotykają Amerykanów. Podczas gdy Pekin zwalcza oszustwa na własnym terenie, badacze twierdzą, że grupy przestępcze przenoszą swoją uwagę na ofiary w innych częściach świata.” [WIRED]

• „Liderka opozycji z Tajwanu spotkał się w piątek z prezydentem Chin Xi Jinpingiem w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie. Było to pierwsze tego rodzaju spotkanie od ponad dziesięciu lat, a obie strony potwierdziły potrzebę utrzymania pokoju wokół tej samorządnej wyspy, którą Chiny uznają za część swojego terytorium.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Niepokojące plany Indii dotyczące budowy zapór na rzekach transgranicznych, o których poinformowano Bangladesz. W północno-wschodnim indyjskim stanie Meghalaya planowanych jest co najmniej siedem projektów hydroelektrycznych na dwóch systemach rzek transgranicznych.” [The Diplomat]

Afryka

• „Dżibuti to kraj liczący niecały milion mieszkańców, pozbawiony znaczących zasobów naturalnych. Znajduje się tam również najgęstsza na świecie skupisko zagranicznych baz wojskowych – wzdłuż wybrzeża, w odległości zaledwie kilku kilometrów od siebie, działają bazy Stanów Zjednoczonych, Chin, Francji, Japonii i Włoch.” O państwie położonym w Rogu Afryki możecie przeczytać w pierwszym tekście Al-Dżaziry. Drugi opisuje zbliżające się wybory prezydenckie w tym małym kraju, w których dalszą władzę może sobie zapewnić polityk rządzący tym krajem od ponad 20 lat. [Al-Dżazira #1], [Al-Dżazira #2]

• Naczelnik Kościoła katolickiego rozpoczął tournée po kontynencie afrykańskim. AP News przygotowało ściągawkę opisującą trasę jego podróży jak i spekulującą jakie cele chce osiągnąć tą wizytą. [AP News]

• „W piątek Mali poparło plan Maroka, zakładający przyznanie autonomii Saharze Zachodniej przy jednoczesnym ustanowieniu suwerenności nad tym spornym regionem, wyrażając tym samym poparcie dla planu zakończenia trwającego od dziesięcioleci konfliktu między rządem marokańskim a rdzennymi mieszkańcami Sahary Zachodniej, Sahrawi.” [AP News]

• „W obliczu narastających obaw, że zbrojna rebelia islamistów, która ogarnęła znaczne obszary Afryki Zachodniej, rozprzestrzenia się, kwestie bezpieczeństwa zdominowały kampanię wyborczą w Beninie – kraju, który niegdyś cieszył się względnym spokojem.” Nie tylko w Dżibuti odbywają się wybory. [BBC]

• „Kryzys wywołany aktywnością transgranicznych grup terrorystycznych w Sahelu pozostaje jednym z największych wyzwań dla tamtejszych rządów, słabych i uzależnionych od wsparcia z zagranicy. W przypadku Burkina Faso junta postawiła na próbę siłowego rozwiązania problemu. Metoda ta doprowadziła do sytuacji, w której wojsko zabija więcej cywilów niż lokalny oddział Al-Ka’idy.” [Konflikty]

• „W Nigerii rozpoczęło się postępowanie karne przeciwko ponad 500 osobom oskarżonym o udział w atakach bojowników – jest to jeden z największych procesów o terroryzm w historii tego kraju.” [BBC]

Ameryka Łacińska

• Nie tylko Węgrzy mają wybory w ten weekend. Także mieszkańcy Peru idą do urn. Będą wybierali nie tylko prezydenta (lub rezydentkę) ale także pierwszy raz od 1992 członków Senatu. Kandydatów na najwyższe stanowisko w państwie jest kilkadziesiąt ale naprawdę liczy się tylko kilkoro z nich i Americas Quarterly przedstawia ich sylwetki. Ogólniej o wyborach i sytuacji w kraju pisze Al-Dżazira jak i Guardian. [Americas Quarterly], [Al-Dżazira], [The Guardian]

• „Meksykański gigant branży monitoringu, o którym nigdy nie słyszeliście, obserwuje teraz granicę Stanów Zjednoczonych. Grupo Seguritech po cichu zbudowało imperium monitoringu warte 1,27 miliarda dolarów. Teraz rozszerza swoją działalność na Stany Zjednoczone i całą Amerykę Łacińską.” [Rest of World]

• „Skrajnie prawicowy rząd Chile unieważnia plan budowy pomnika w miejscu, gdzie Pinochet stosował tortury. Nowa administracja cofa decyzję o wywłaszczeniu posiadłości założonej przez byłego nazistę Paula Schäfera, pozostawiając ofiary w stanie niepewności” [The Guardian]

• „W czwartek argentyński Kongres przyjął projekt ustawy, za którym opowiadał się libertariański prezydent Javier Milei, a który łagodzi przepisy dotyczące ochrony lodowców w celu ułatwienia inwestycji w wydobycie metali — organizacje ekologiczne zapowiadają, że zaskarżą tę decyzję w sądzie.” [AP News]

• „Policja w Wenezueli blokuje demonstrantów domagających się wyższych płac i emerytur. Problemy związane z kosztami życia utrzymują się w Wenezueli od czasu, gdy Stany Zjednoczone porwały w styczniu byłego prezydenta Nicolasa Maduro.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „W środę kanadyjski poseł opozycji przeszedł do rządzącej Partii Liberalnej, dzięki czemu premier Mark Carney znalazł się o krok od uzyskania większości parlamentarnej, która ułatwiłaby mu realizację jego programu.” [Reuters]

• „Jedno z plemion Pierwszych Narodów w Albercie stwierdziło, że dążenia separatystów do odłączenia się tej prowincji od Kanady są »całkowicie nieodpowiedzialne i niehonorowe« i należy je powstrzymać, argumentując przed sądem, że proponowane referendum naruszyłoby ich prawa wynikające z traktatów.” [The Guardian]

• „Donald Trump podobno powiedział, że pod koniec swojej drugiej kadencji prezydenckiej udzieli masowych ułaskawień swoim najbliższym doradcom, obiecując im to w swobodnych rozmowach w ciągu ostatniego roku.” [The Guardian]

• „Melania Trump próbowała zamieść sprawę Epsteina pod dywan, ale w rezultacie tylko ją ponownie rozgrzała” [CNN], [The Guardian]

• „Administracja Bidena wniosła pozew przeciwko deweloperowi z Teksasu oskarżonemu o oszukanie dziesiątek tysięcy mieszkańców pochodzenia latynoskiego. Departament Sprawiedliwości z czasów Trumpa proponuje obecnie bezprecedensową ugodę, która zdaniem ekspertów może uderzyć właśnie w osoby poszkodowane przez tego dewelopera.” [ProPublica]

• „»Odrażające«: kulisy historii graczy z Polymarket, którzy stawiają miliony na wojnę. Śledztwo przeprowadzone przez Guardian ujawnia, w jaki sposób rynki prognoz mogą wpływać na kształt wiadomości – oraz jak decydują one o tym, co jest »prawdą«” Jeśli nie macie negatywnego zdania o hazardzistach to po przeczytaniu tego tekstu powinno się to zmienić. [The Guardian]

• „Była pracownica kongresmana Erica Swalwella, czołowego kandydata Partii Demokratycznej na stanowisko gubernatora Kalifornii, twierdzi, że kongresman zgwałcił ją, gdy była w stanie silnego upojenia alkoholowego, pozostawiając ją z siniakami i krwawieniem – zarzut, któremu Swalwell stanowczo zaprzecza.” [CNN]

• „Mężczyzna, który spędził prawie 30 lat w więzieniu, zanim został uniewinniony, wygrał przełomowe wybory w Nowym Orleanie, obiecując zreformować system sądowniczy, który go zawiódł. Teraz gubernator Luizjany Jeff Landry i kontrolowana przez Partię Republikańską legislatura starają się jak najszybciej zlikwidować jego stanowisko, zanim zdąży on złożyć przysięgę.” [AP News]

Oceania

• „Ben Roberts-Smith, najbardziej odznaczony żyjący weteran Australii, nie złożył wniosku o zwolnienie za kaucją, gdy w środę w sądzie w Sydney ogłoszono mu zarzuty morderstwa w ramach zbrodni wojennych.” [AP News]

• „Nowa Zelandia i Wyspy Cooka podpisały deklarację w sprawie obrony i bezpieczeństwa, kończąc trwający od roku spór dyplomatyczny, który wybuchł po zawarciu przez Wyspy Cooka strategicznych porozumień z Chinami.” [The Guardian], [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „OpenAI popiera projekt ustawy stanu Illinois, który chroniłby laboratoria zajmujące się sztuczną inteligencją przed odpowiedzialnością w przypadkach, gdy modele sztucznej inteligencji zostaną wykorzystane do wyrządzenia poważnych szkód społecznych, takich jak śmierć lub poważne obrażenia co najmniej 100 osób lub szkody materialne o wartości co najmniej 1 miliarda dolarów.” [WIRED]

• „Czy Polska zyskała na Unii Europejskiej? Badania jednoznacznie wskazują, że członkostwo przyniosło nam wiele niezaprzeczalnych korzyści. Nie jest jednak powiedziane, że będzie tak wiecznie. W artykule pokazujemy jak wyglądałaby nasza gospodarka bez UE.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Czy po przyjęciu euro ceny w Polsce gwałtownie wzrosną? Czy własna waluta naprawdę chroni nas przed kryzysami? Ile naprawdę może nas kosztować przyjęcie euro, a ile odkładanie tego w czasie?? (...) W rozmowie z Jakubem Borowskim analizujemy koszty i korzyści wejścia Polski do strefy euro. Sprawdzamy, czy obawy przed skokowym wzrostem cen mają potwierdzenie w danych oraz czy płynny kurs złotego jest tarczą ochronną, czy raczej dodatkowym źródłem niestabilności.” [###]

• „Kryzys ziemniaczany w Polsce coraz bardziej daje się we znaki rolnikom. Dobre plony i zagraniczne preferencje dyskontów doprowadzają do zapełnienia magazynów. Dodatkowo od wejścia Polski do UE nasza konsumpcja ziemniaka spadła o 25%.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W grupie wiekowej 25-34 lata w Polsce wyższym wykształceniem może się pochwalić 37 proc. mężczyzn oraz aż 55 proc. kobiet. To nie tylko segmentacja edukacyjna. to segmentacja stylów życia, ryzyk zdrowotnych, szans na dobrą płacę z możliwością awansu oraz segmentacja geograficzna. Różnice edukacyjne między chłopcami i dziewczynkami zaczynają się już w szkole podstawowej. To ma wpływ na wybieraną szkołę średnią. A ona z kolei zwiększa lub zmniejsza prawdopodobieństwo dostania się na studia. Skąd się bierze to zjawisko? Czy to przez patriarchat? I co można z nim zrobić? ” [###]

Nauka i technologia

• „Załoga misji Artemis II wylądowała na wodzie po rekordowym przelocie obok Księżyca. Czworo astronautów wylądowało na wodzie u wybrzeży Kalifornii, kończąc tym samym historyczną 10-dniową misję” [The Guardian]

• „Misja księżycowa Artemis II realizowana przez NASA stanowi również sukces dla Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) — systemy napędowe i systemy podtrzymywania życia w statku kosmicznym Orion zostały skonstruowane przez europejską firmę lotniczo-kosmiczną Airbus na zlecenie ESA.” [Nature]

• Dlaczego pszczoły są takie super opowie entomolog Sammy Ramsey. Dowiecie się także od niego o zagrożeniu z jakim zmagają się wszystkie pszczoły na świecie. [###]

• „Naukowcy zidentyfikowali zestaw wariantów genetycznych, które mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego reakcje na leki przeciw otyłości różnią się znacznie w zależności od osoby” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly przyglądamy się gwałtownemu wzrostowi liczby zachorowań na odrę w całych Stanach Zjednoczonych, analizując, w jaki sposób spadający wskaźnik szczepień przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR), coraz częstsze korzystanie z możliwości zwolnienia ze szczepień oraz ogniska dezinformacji tworzą ogniska epidemii, w których ten wysoce zaraźliwy wirus może się rozprzestrzeniać.” [###]

• „Pięć substancji psychodelicznych wywiera uderzająco podobny wpływ na sieci mózgowe. Naukowcy zaobserwowali ten charakterystyczny wzorzec aktywności mózgowej na skanach mózgów osób, które zażyły substancje zmieniające świadomość, takie jak psilocybina, LSD i ayahuasca, mimo że substancje te mają odmienny skład chemiczny.” [Nature]

• „Uchwycono na filmie dzikie szympansy toczące »wojnę domową« poprzez skoordynowane ataki między dwiema grupami. Nowe badania opisują prawdopodobnie pierwszy przypadek, w którym zjednoczona społeczność szympansów w Ugandzie zwróciła się przeciwko sobie” [The Guardian]

• „Naukowcy wymyślili fikcyjną chorobę. Sztuczna inteligencja przekonała ludzi, że jest ona prawdziwa. Bixonimania nie istnieje poza garstką ewidentnie fałszywych artykułów naukowych. Dlaczego więc chatboty oparte na sztucznej inteligencji ostrzegały ludzi przed tą fikcyjną chorobą?” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Z badania przeprowadzonego przez doktor Magdalenę Andrałojć z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu wynika między innymi, iż zdaniem Polaków zarówno najmniej prestiżowym, jak i najmniej wartościowym społecznie zawodem jest działacz partii politycznej. Na drugim miejscu od końca uplasował się zaś duchowny (ksiądz, zakonnik). Przy czym warto zaznaczyć, iż Polacy nie tylko uważają, że te zawody nie wnoszą zbyt wiele do społeczeństwa, ale również są zdecydowanie zbyt dobrze wynagradzane. ” [Obserwator Gospodarczy]

• „W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a Czerwony Kapturek to młoda dziewczynka. To tylko jeden z wielu przykładów splatania bajkowych wątków, charakterystycznego dla ludowej tradycji opowiadania ustnego. – To jest uroda bajek i folkloru, że występuje wątek czy motyw w wielu wariantach i nie można powiedzieć, że któryś jest niewłaściwy – mówi prof. Violetta Wróblewska, dziekanka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka od folkloru tradycyjnego i współczesnego. W tym odcinku rozmawiamy o polskich bajkach ludowych.” [Radio Naukowe], [###]

• Jak Adolf Hitler zniszczył demokrację w 53 dni? Odpowiedzią na to pytanie kończy serię Historii Nazistów podcast Za Rubieżą. Cała seria ma 20 odcinków i zaczyna się w momencie gdy Bismarck jednoczył Niemcy. Polecamy serdecznie przedstawienie długiej drogi, która doprowadziła nas do jednego z najczarniejszych etapów historii świata. [Za Rubieżą], [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Minister energii ogłosił maksymalne ceny paliw na dziś: 7,60 zł za litr oleju napędowego, 6,16 zł za litr PB95 i 6,76 zł za litr PB98. Ceny spadły, ale pytania pozostały, a przyszłość wciąż wydaje się niepewna. O tym, jak może wyglądać, rozmawiamy z Grzegorzem Maziakiem, redaktorem naczelnym serwisu e-petrol. W drugiej części o makroekonomiczne skutki pakietu paliwowego pytamy naszego analityka ds. gospodarczych, Aleksandra Kierońskiego. Prowadzi Dominik Brodacki.” [###]

• „Bez zmiany prawa tymczasowy areszt będzie nadużywany. Sędzia musi dostać narzędzia, by sprzeciwić się prokuraturze. Rządowy projekt zmierzał w dobrym kierunku, ale tego nie gwarantował. A i tak zawetował go prezydent – mówi Piotr Kładoczny z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.” [OKO.press]

• „Iran a sprawa polska. Antyamerykańska emocja zaszkodzi PiS? Strona rządowa nie ma własnej, alternatywnej opowieści, która odpowiadałaby na realia sypiącej się amerykańskiej hegemonii. Jeśli jej nie stworzy, Trump otworzy w Polsce drzwi dla geopolitycznych szurów, kładących na stole dołączenie do BRIC, sojusz z Chinami czy reset z Rosją i Białorusią.” [Krytyka Polityczna]

• „Po sondażowym tąpnięciu PiS w lutym, na którym skorzystały obie Konfederacje, Kaczyński odzyskał w marcu połowę strat pożywiając się KKP Brauna – takie są wnioski z ośmiu sondaży IBRiS w 2026 r. Ile w tym »efektu Czarnka«? A ile sklejenia z Nawrockim? Co to oznacza dla szans wyborczych?” [OKO.press], [###]

• „Prowadzona przez Kaję Godek Fundacja Życie i Rodzina od miesięcy protestuje pod prowadzonym przez spółkę COPERNICUS gdańskim Szpitalem na Zaspie. Członkowie antyaborcyjnej organizacji twierdzą, że sprzeciwiają się w ten sposób wykonywanym w szpitalu aborcjom. Mowa o w pełni legalnych zabiegach” [OKO.press]

• „Sąd w Warszawie skazał aktywistki Ostatniego Pokolenia za oblanie farbą Pomnika Syreny. Wymierzył im karę sześciu miesięcy ograniczenia wolności, polegającego na nieodpłatnych pracach społecznych w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Muszą też zapłacić 33 tysiące złotych nawiązek. Ich obrońcy zapowiedzieli odwołanie od wyroku.” [TokFM]

• „Prezydent Karol Nawrocki poinformował w opublikowanym w czwartek nagraniu, że podpisał pakiet ustaw – w tym kluczową reformę Państwowej Inspekcji Pracy. Odesłał ją jednak do TK. – To dobra wiadomość dla milionów polskich pracowników – skomentowała decyzję prezydenta szefowa MRPiPS Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.” [Interia]

• „»W kadencji prezydenta Nawrockiego zostały opróżnione dwa wakaty w Trybunale Konstytucyjnym« – tak szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki uzasadniał decyzję o odebraniu ślubowania od dwójki, a nie szóstki sędziów TK. Jeśli potraktować tę logikę poważnie, to w Trybunale już nigdy nie będzie 15 sędziów” [OKO.press], [###]

• „Dlaczego pisowcy prezydenci niszczą Trybunał Konstytucyjny?” – pyta profesor Matczak i przedstawia istotę problemu oraz jego destrukcyjny wpływ na kraj w swoim najnowszym materiale. [###]

• „Nagłówki straszą rosnącym bezrobociem, które miało w ostatnim czasie przekroczyć 6 proc. Takich odczytów nie było od dobrych kilku lat. Jednocześnie Koalicja Obywatelska szczyci się, że Polska ma najniższe bezrobocie w Unii Europejskiej. O co w tym wszystkim chodzi?” [###]

• „To nie Żydzi zabili Jezusa, a w dodatku mogą zostać zbawieni – przypomniał niedawno w liście Episkopat. W odpowiedzi polska prawica zarzuciła biskupom herezję.” Zawsze bawi dość powierzchowne podejście polskiej prawicy do katolicyzmu, który niby mają wyznawać. [OKO.press]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Ukraińcy uderzają w rosyjskie terminale paliwowe nad Bałtykiem. 1497. dzień wojny.

• „Władze Ukrainy apelowały o zawieszenie broni na czas świąt, tymczasem Rosja przeprowadziła kolejne ataki. – Za Bidena bardziej się obawiano, Trumpa na początku wyczuwano. Teraz zdaje się Kreml uznał, że czego by nie zrobił, to i tak Trump jakoś przesadnie nie zareaguje. W związku z tym ta brutalizacja wojny pewnie się będzie pogłębiała – mówił w TOK FM Michał Potocki z Dziennika Gazety Prawnej.” [TokFM]

• Zełenski na Bliskim Wschodzie: początek współpracy wojskowo-technicznej z regionem [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Ataki Ukrainy na rosyjską infrastrukturę eksportu naftowego [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Według dochodzenia przeprowadzonego przez Radio France Internationale (RFI) w Libii stacjonuje ponad 200 ukraińskich oficerów i specjalistów w ramach porozumienia z rządem w Trypolisie. Co jednak najważniejsze, stacja informuje, że to właśnie ukraińskie drony morskie wystrzelone z wybrzeża Afryki Północnej stały za atakiem na rosyjski gazowiec »Arctic Metagaz«, który na początku marca uległ uszkodzeniu w pobliżu Malty.” [The Insider]

• „Wojna w Ukrainie ukazuje rosnącą rolę technologii cyfrowych, systemów bezzałogowych i walki radioelektronicznej. (...) Jednocześnie nawet najbardziej zaawansowane rozwiązania technologiczne nie eliminują znaczenia klasycznych komponentów siły militarnej. O wyniku konfliktu w dalszym ciągu decydują zdolność do integracji różnych narzędzi walki, elastyczność operacyjna oraz realne doświadczenie bojowe – z czego powinny wyciągać wnioski armie NATO.” [Instytut Europy Środkowej]

• OSW przygotowało dłuższy raport pod tytułem „Słabe punkty Rosji. Jak Zachód może je wykorzystać i wygrać systemową wojnę z Rosją”. Ciekawe ale polecamy tylko (psycho)fanom. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Europa

• „Urzędnicy Unii Europejskiej znaleźli się w samym środku kryzysu cyberbezpieczeństwa po tym, jak ataki dotknęły jej systemy cyfrowe i telefony służbowe. Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa próbują ustalić, jak głęboko sięga ten problem.” [Politico]

• „24 marca przewodnicząca KE Ursula von der Leyen wraz z premierem Australii Anthonym Albanese ogłosili zakończenie negocjacji umowy o wolnym handlu i ustanowienie partnerstwa ws. bezpieczeństwa i obronności. Porozumienia mają pomóc obu stronom zdywersyfikować handel, co zmniejszy uzależnienie od Chin, a jednocześnie zwiększyć odporność na amerykańską presję polityczną i gospodarczą. Są też szansą dla Polski na intensyfikację współpracy z Australią.” Wspominaliśmy już tydzień temu o końcu negocjacji a teraz PISM ma dość szczegółową analizę tego tematu. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Niemcy, Włochy, Hiszpania, Portugalia i Austria zwróciły się do UE z prośbą, aby przedsiębiorstwa energetyczne przyczyniły się do złagodzenia obciążeń ponoszonych przez konsumentów i podatników w związku z wojną na Bliskim Wschodzie, wykorzystując w tym celu dodatkowe zyski, jakie osiągają dzięki rosnącym cenom paliw. [Euronews]

• „Węgry w tajemnicy współpracowały z Rosją przy wykreślaniu objętych sankcjami oligarchów, firm i banków. Dysponujemy dowodami, że węgierski minister spraw zagranicznych działał na rzecz Kremla, starając się o usunięcie z list sankcyjnych oligarchów — w tym siostry Aliszera Usmanowa” [Frontstory]

• „Co najmniej 7% głosów w wyborach parlamentarnych na Węgrzech ma zostać oddanych korespondencyjnie oraz w placówkach dyplomatycznych. (...) Kontrowersje dotyczące zapewnienia prawidłowości przebiegu wyborów za granicą budzi przede wszystkim głosowanie korespondencyjne.” Aby oddać głos korespondencyjnie, należy zgłosić się do rejestru, w którym pozostaje się przez 10 lat. Wcześniejsze wykreślenie następuje jedynie na wniosek wyborcy, bądź, w przypadku śmierci wyborcy – na wniosek jego rodziny. Jak podnosi lewicowa Koalicja Demokratyczna, rodzi to możliwość nadużyć związanych z oddawaniem głosów w imieniu osób zmarłych. [Instytut Europy Środkowej]

• „Tunezja właśnie wyprzedziła Włochy w produkcji oliwy z oliwek, a prognozy wskazują, że wkrótce może to zrobić także Turcja. Dlaczego połowa włoskich gajów stoi dziś odłogiem i czy oznacza to, że Włosi, szczycący się jakością swojej oliwy, muszą się jednak przyzwyczaić do importowanej?” [###]

• „Bułgaria od 2020 r. blokuje rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych UE z Macedonią Północną, zarzucając jej niewywiązywanie się z zapisów umów dwustronnych. Wcześniej czyniły to inne państwa członkowskie. Kres wieloletniemu wetu Grecji położyło podpisane w 2018 r. porozumienie z Prespy, w wyniku którego doszło do zmiany nazwy kraju na Macedonia Północna. Dwa lata później pozwoliło mu to na dołączenie do NATO.” Jednak mimo rożnych zabiegów dyplomatycznych, Bułgarskiej blokady nie udało się zażegnać. Osią niezgody jest postrzeganie historii, które wygląda inaczej po każdej ze stron granicy. Jak wyglądają perspektywy sporu i dołączenia Macedonii do UE? Opowiada komentarz OSW. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W połowie marca do mediów wyciekł przygotowany przez mołdawski rząd dokument zatytułowany Podstawowe podejścia w procesie stopniowej reintegracji regionu naddniestrzańskiego. Nie jest to długo oczekiwany plan zjednoczenia kraju, ale jedynie zarys koncepcyjny, ustanawiający ogólne ramy i zasady, zgodnie z którymi – w optyce rządzącej Partii Działania i Solidarności (PAS) oraz stojącej de facto na jej czele prezydent Mai Sandu – powinien się toczyć proces reintegracji. Non-paper nie wnosi żadnych przełomowych propozycji, porządkuje jednak sposób myślenia tego obozu politycznego w kwestii naddniestrzańskiej i jest pierwszym tego typu dokumentem przygotowanym na szczeblu administracji rządowej od ponad dwóch dekad.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „20 marca rozpoczęła się kampania poprzedzająca ósme przedterminowe wybory parlamentarne, które odbędą się 19 kwietnia 2026 r. Główne osie podziałów w kampanii dotyczą oceny obecnego systemu politycznego oraz geopolitycznej orientacji Bułgarii. Wciąż aktualne pozostają słabości bułgarskiego prawa i procesu wyborczego, które wpływają zarówno na jakość samego procesu wyborczego, jak i na wyniki wyborów.” [Instytut Europy Środkowej], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Wybory lokalne przeprowadzone w dziesięciu serbskich gminach potwierdziły utrzymującą się głęboką polaryzację społeczną. Serbia podzielona jest na dwa bloki: rządowy, popierający przede wszystkim prezydenta A. Vučicia, oraz opozycyjny. Wstępne wyniki świadczą o sukcesie środowiska opozycyjnego i studenckiego, co może mieć istotne znaczenie symboliczne – przełamuje bowiem narrację o nieuchronności zwycięstw partii rządzącej. Jednocześnie liczne nieprawidłowości odnotowane podczas wyborów wskazują na utrwalony i systemowy charakter deformacji procesu wyborczego, a nie jedynie na incydentalne naruszenia.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W rzadkiej wymianie zdań na Kremlu, prezydent Rosji wydał publiczne ostrzeżenie dla Armenii, by wybrał między UE a Rosją. Premier Armenii odpowiedział, że w jego kraju obywatele Armenii prowadzą demokratyczny proces polityczny. ” [Euronews], [EurasiaNet]

• „Ćwiczenia Zachodniego Dowództwa Operacyjnego zakończyły ponad dwumiesięczny test gotowości bojowej białoruskiej armii. Był to najdłuższy i najszerzej zakrojony sprawdzian w ostatnich latach, a część działań była – po raz pierwszy – zlecona i bezpośrednio nadzorowana przez samego Alaksandra Łukaszenkę. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Wojna w Iranie

Wojna na Bliskim Wschodzie weszła w swój 6. tydzień. Cieśnina Ormuz nadal pozostaje pod kontrolą Iranu, amerykanie stracili F-15E nad iranem (na ten moment odnaleziono jednego pilota, poszukiwania drugiego wciąż trwają), kolejne straty amerykańskie mają miejsce w wyniku ataków irańskich na ich bazy lotnicze, irański reżim trzyma się mocno, Trump grozi atakiem na elektrownie i cofnięcie Iranu do epoki kamienia łupanego, kilka tysięcy żołnierzy amerykańskich zmierza w stronę teatru działań, a amerykański sekretarz wojny dokonuje sporych zmian we własnej generalicji. To tak w największym możliwym skrócie. A jeśli, poszukujecie dużo szerszych podsumowań to polecamy codzienne materiały od Institute for the Study of War lub kolejne dedykowane tematycznie materiały. [Institute for the Study of War]

• Iran nadal posiada zdolność do kontrolowania cieśniny Ormuz. Jak donosi amerykański wywiad, nie spodziewa się on aby Iran znacząco odstąpił od obecnej taktyki. Narasta jednak presja od państw nie biorących udziału w wojnie. Zjednoczone Królestwo tworzyć ma koalicję państw w cel wypracowania rozwiązania z Iranem w celu ratowania światowej gospodarki przed potężnym kryzysem wielosektorowym, na którym najciężej ucierpią często państwa najbiedniejsze. [Reuters], [BBC]

• Amerykański F-15E Strike Eagle został zestrzelony nad Iranem. Jeden z pilotów został odnaleziony przez zespoły ratownicze, a poszukiwania drugiego nadal trwają. Do poszukiwania lotników wezwały również irańskie władze oferując nagrodę za pojmanie ich żywcem. Równowartość nagrody na wynosić ~60 tysięcy dolarów. Do utraty maszyny doszło nad stanem Kohgiluje wa Bujerahmad, w południowo-zachodnim Iranie, stosunkowo niedaleko Zatoki Perskiej. [Konflikty]

• Jak długo Iran może prowadzić wojnę asymetryczną w sposób jaki robi to teraz? Wydaje się, ze dekady sankcji oraz wieloletnie zagrożenie ze strony Izraela sprawiło, że reżim, mimo bycia osłabionym, może trwać na obecnych pozycjach całkiem długo. Jego celem jest przetrwanie, nie ma nad sobą kalendarza wyborczego, a jego zdecentralizowane zasoby pozwalają i będą jeszcze długo pozwalały nękać cieśninę Ormuz. [DW]

• W nocy z pierwszego na drugiego kwietnia czasu polskiego Donald Trump wygłosił orędzie. Zabrakło tam jednak, mimo oczekiwań częsci komentatorów, przełomowych deklaracji – zarówno o prowadzonych rozmowach jak i o zaangażowaniu żołnierzy do operacji lądowych. Czego się zatem dowiedzieliśmy? Trump oświadczył, że „główne cele strategiczne są bliskie realizacji”. Co to za cele? „Całkowite zniszczenie” irańskiego programu rakietowego i zablokowanie ajatollahom drogi do pozyskania broni jądrowej. Nie było już mowy o zmianie reżimu, co jest sporą zmianą w stosunku do celów głoszonych jeszcze niedawno. [Konflikty]

• The Guardian przygotował kalendarium ostatnich wypowiedzi Trumpa odnośnie stanu i celów wojny z przestrzeni tygodnia – pozostawiamy czytelnikom ich interpretację oraz ocenę wiarygodności publicznych wypowiedzi prezydenta USA. [The Guardian]

• Około 7 tysięcy amerykańskich żołnierzy mogących brać udział w operacji naziemnej właśnie dotarło bądź jest w drodze na Bliski Wschód. Nie są to siły zdolne przeprowadzić szeroka operację lądową ale istnieje możliwość wykorzystania ich w rajdach na terytorium przeciwnika o ograniczonym zakresie. [AP News]

• „Jednym z pożądanych celów operacji Izraela i USA w Iranie jest pozbawienie go zapasów wysoko wzbogaconego uranu, które zgromadził w ilościach wystarczających do budowy głowic nuklearnych. Decyzja o amerykańsko-izraelskim ataku oznacza więc dla Iranu fiasko polityki utrzymywania statusu »nuklearnego państwa progowego«. Reżim staje przed alternatywą porzucenia ambicji jądrowych lub rozpoczęcia budowy arsenału atomowego.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Prognozy długoterminowych skutków gospodarczych wojny w Iranie dla państw Zatoki Perskiej są jednoznacznie negatywne. Skala strat będzie zależeć od tego, czy wdrażane przez te kraje strategie budowy odporności gospodarczej wytrzymają wstrząs spowodowany destabilizacją regionalną.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Bliski i Środkowy Wschód

• Przenieśmy się do Iraku, którego wewnętrzne uwarunkowania skutkują walkami wewnętrznymi oraz sporymi naciskami aktorów zewnętrznych. W Iraku część milicji szyickich jest mocno proirańska. W rezultacie atakują one nie tylko bazy amerykańskie (a na te ataki amerykanie zawsze odpowiadają) ale również siły kurdyjskie. Ataki na Kurdów irackich ma na celu odwrócenie ich uwagi od chęci pomocy Kurdom w Iranie i skupienie się na obronie w Iraku. O problematyce sytuacji wewnętrznej Iraku i jego trudnym położeniu opowiada Krzysztof Strachota, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich. Jeśli jednak wolicie formę tekstową, to tym samym temacie traktuje artykuł od [DW]. [###]

• Izraelski parlament uchwalił ustawę, wedle której kara śmierci jest domyślną karą dla Palestyńczyków na okupowanym przez Izrael Zachodnim Brzegu, uznanych przez sąd wojskowy za winnych umyślnego przeprowadzenia śmiertelnych ataków uznanych za akty terroryzmu. Zgodnie z ustawą osoby skazane na śmierć będą przetrzymywane w oddzielnym ośrodku, bez możliwości odwiedzin poza upoważnionym personelem, a konsultacje prawne będą prowadzone wyłącznie za pośrednictwem łącza wideo. Egzekucje będą wykonywane w ciągu 90 dni od wydania wyroku. Izrael rzadko stosował karę śmierci, stosując ją jedynie w wyjątkowych przypadkach. Ostatnią osobą straconą w 1962 roku był nazistowski zbrodniarz wojenny Adolf Eichmann. Ustawa ta została ostro skrytykowana jako dyskryminująca przez kraje europejskie i organizacje praw człowieka, wskazując na kolejny element, ostentacyjnego apartheidu (kara śmierci tyczyć się tylko Palestyńczyków). Lider Izraelskiej skrajnej prawicy Itamar Ben-Gwir świętował przyjęcie ustawy. Na swoje media społecznościowe wrzucił film przy sali straceń, z szubienicą, gdzie cieszy się, że niebawem zawisną tam Palestyńczycy. [The Guardian]

• „Od początku roku rośnie liczba i skala ataków żydowskich ekstremistów na ludność palestyńską. Ograniczenie tego zjawiska zależy od presji zewnętrznej na rząd Izraela, która obecnie – z uwagi na kryzys regionalny – pozostaje utrudniona.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Wojna Izraela z Hezbollahem w Libanie – stan po miesiącu. Izrael prowadzi bombardowania południa i wschodu kraju oraz południowych dzielnic Bejrutu, stanowiących bastiony ugrupowania. Ataki obejmują cele militarne, infrastrukturę (np. mosty), ale także obiekty stricte cywilne (np. budynki mieszkalne czy placówki medyczne). Od 16 marca na południu kraju trwa również operacja lądowa. Izraelskie nakazy ewakuacji objęły 15% libańskiego terytorium i spowodowały falę uchodźców wewnętrznych liczącą ok. 1,2 mln ludzi (22% populacji). Izrael deklaruje zamiar bezterminowego utrzymania kontroli nad południem Libanu jako „strefą buforową”. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [AP News]

• Bahrajn jest państwem z większością szyicką, gdzie rządząca monarchia jest sunnitami. W obliczu wojny, gdzie szyicki Iran jest po przeciwnej stronie niż arabskie państwa Zatoki Perskiej, działania władz Bahrajnu przeciwko opozycji narastają. [AP News]

• „Ahmad asz-Szara podczas wizyt w Berlinie i Londynie starał się przyciągnąć do Syrii europejski kapitał. W Europie zmiana rządu w Damaszku jest za to postrzegana jako szansa na repatriację uchodźców, co wyraźnie podkreśla niemiecki rząd.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• O tym jak wojna wpływa na mieszkańców regionu, nawet jeśli są daleko od linii frontu. „W Zatoce Perskiej zakłócenia sygnału GPS sprawiają, że kurierzy poruszają się na ślepo. Wojna doprowadziła do masowych zakłóceń sygnału GPS, zmuszając kierowców do polegania na pamięci, punktach orientacyjnych i rozmowach telefonicznych.” [Rest of World]

Azja

• „Pakistan i Afganistan potwierdziły, że prowadzą w Chinach rozmowy mające na celu zakończenie najpoważniejszego konfliktu między tymi południowoazjatyckimi sąsiadami od czasu powrotu afgańskich talibów do władzy w 2021 roku.” [Al-Dżazira]

• „W piątek w regionie Hindukusz w Afganistanie miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 5,9 w skali Richtera – poinformowało Niemieckie Centrum Badań Geologicznych (GFZ).” [Reuters], [AP News]

• „W czwartek podwodne trzęsienie ziemi o sile 7,4 w skali Richtera spowodowało zawalenie się budynków w niektórych rejonach północnej Indonezji, zmusiło mieszkańców do ucieczki z domów, spowodowało śmierć co najmniej jednej osoby oraz wywołało niewielkie tsunami.” [AP News]

• „Prezydent Francji Emmanuel Macron i prezydent Korei Południowej Lee Jae Myung uzgodnili w piątek, że będą współpracować na rzecz ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz oraz złagodzenia globalnej niepewności gospodarczej spowodowanej wojną na Bliskim Wschodzie.” [AP News]

• „W Indiach rozpoczęto liczenie ludności w ramach największego na świecie spisu powszechnego, który po raz pierwszy od prawie stu lat obejmie również spisanie przynależności kastowej.” O tym dlaczego spis powszechny budzi kontrowersje możecie przeczytać w tekście Al-Dżaziry. [Al-Dżaziry]

• „Chiński organ regulacyjny ds. cyberprzestrzeni opublikował w piątek projekt przepisów mających na celu nadzorowanie rozwoju cyfrowych postaci w internecie, nakładających obowiązek wyraźnego oznaczania treści oraz zakazujących usług, które mogłyby wprowadzać dzieci w błąd lub sprzyjać uzależnieniu.” [Reuters]

• „W piątek parlament Mjanmy wybrał na nowego prezydenta kraju generała Min Aung Hlainga, który w 2021 roku obalił cywilny rząd Aung San Suu Kyi i przez ostatnie pięć lat sprawował żelazną władzę.” Chcemy tylko przypomnieć, że wybory do parlamentu odbyły się w czasie trwającej wojny domowej gdzie siły rządowe nie mają pełnej kontroli nad całym państwem. [AP News]

Afryka

• „Kapitan Ibrahim Traoré, który trzy lata temu przejął władzę w wyniku zamachu stanu, zasugerował, że większość Afrykanów nie chce systemu demokratycznego i że Burkina Faso ma swoje własne, alternatywne podejście, nie podając jednak żadnych szczegółów.” [BBC]

• „W związku z kryzysem w Zatoce i pogorszeniu dostępności paliw rośnie popyt na produkty afrykańskich producentów. Na czoło wybija się pod tym względem jedna z największych rafinerii świata uruchomiona niedawno w Nigerii.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W czwartek Kongo ogłosiło zakończenie trwającej dwa lata epidemii mpox, która według szacunków spowodowała w tym kraju ponad 2200 zgonów.” [AP News]

• „Armia Burundi podaje, że co najmniej 13 cywilów zginęło, a 57 zostało rannych w wyniku wybuchu amunicji spowodowanego zwarciem elektrycznym w bazie wojskowej w Bujumburze, gospodarczej stolicy kraju.” [Al-Dżazira]

• „Co najmniej 74 górników zginęło z rąk uzbrojonych napastników na obszarze położonym na południowy zachód od stolicy, Dżuby, a przedstawiciele rządu i opozycji wzajemnie oskarżają się o to, kto stoi za tą tragedią.” [BBC]

• „Jak poinformował minister spraw zagranicznych Kenii, szesnastu Kenijczyków zaginęło w Rosji po wstąpieniu do tamtejszej armii, podczas gdy 47 innych powróciło do domu z linii frontu na Ukrainie.” [BBC]

Ameryka Łacińska

• „Kuba ułaskawi ponad 2000 więźniów pod presją Stanów Zjednoczonych. Uwolnienie więźniów politycznych od dawna stanowi jedno z głównych żądań Stanów Zjednoczonych, które stosują wobec Kuby surową blokadę naftową.” [Al-Dżazira]

• „Zespół techniczny z Federalnego Biura Śledczego (FBI) przybył na Kubę, aby wszcząć »niezależne śledztwo« w sprawie śmiertelnej strzelaniny, do której doszło między lokalnymi funkcjonariuszami straży granicznej a motorówką zarejestrowaną na Florydzie.” [Al-Dżazira]

• „Rosja planuje wysłać drugi tankowiec z ropą na Kubę – poinformował w czwartek minister energii tego kraju, powołując się na trwającą blokadę energetyczną wyspy i ponownie wyrażając solidarność Rosji z borykającym się z trudnościami krajem karaibskim.” [AP News]

• „W czwartek sekretarz stanu USA Marco Rubio oskarżył Chiny o »wywieranie nacisku«, polegające na zatrzymywaniu lub wstrzymywaniu dziesiątek statków pływających pod banderą Panamy – choć na krótki czas – po tym, jak na początku tego roku ten środkowoamerykański kraj przejął kontrolę nad dwoma kluczowymi portami na Kanale Panamskim od spółki zależnej przedsiębiorstwa z siedzibą w Hongkongu.” [AP News]

• „Jak podała organizacja praw człowieka, w wyniku ataku w regionie Artibonite, będącym spichlerzem Haiti, zginęło co najmniej 70 osób, a 30 zostało rannych – to znacznie więcej niż wynika z oficjalnych szacunków.” [The Guardian]

• „Wszystko, co koreańskie – od K-popu i kosmetyków do pielęgnacji skóry po jedzenie i ubrania – cieszy się rosnącą popularnością w Chile, Meksyku i Brazylii” [The Guardian]

• „Dziesiątki klaunów przemaszerowały ulicami stolicy Boliwii, protestując przeciwko rządowemu dekretowi, który ogranicza zajęcia pozalekcyjne w szkołach, zagrażając tym samym ich źródłom utrzymania.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Dochodzenie przeprowadzone przez kanadyjską telewizję publiczną wykazało, że jeden z największych producentów z Quebecu rozcieńczał swój syrop klonowy cukrem trzcinowym i sprzedawał ten podrobiony produkt sieciom spożywczym.” Syrop klonowy to poważna sprawa, nie wiemy czy zdawaliście sobie z tego sprawę. [The Guardian]

• „Kanadyjka i jej siedmioletnia córka, które były przetrzymywane przez prawie trzy tygodnie w znanym ośrodku detencyjnym przez amerykańską służbę imigracyjną i celną (ICE), zostały zwolnione w czwartek wieczorem po wpłaceniu kaucji w wysokości 9 500 dolarów.” [The Guardian]

• „Amerykański sekretarz obrony Pete Hegseth usunął ze stanowiska szefa sztabu wojsk lądowych, generała Randy’ego George’a, którego kadencja powinna była trwać aż do jesieni 2027 roku. Nie jest to decyzja niespodziewana – o tym, że George może być »na wylocie«, mówiło się już w zeszłym roku – ale moment jej podjęcia zdumiewa. Stany Zjednoczone są przecież w trakcie wojny z Iranem. Cywilne kierownictwo Pentagonu ma jednak wyraźnie na pieńku z oficerami zawodowymi najwyższego szczebla.” [Konflikty]

• Dziwaczne orędzie Trumpa w kwestii wojny z Iranem [Konflikty]

• „W tym tygodniu pojawiły się doniesienia zapowiadające zwolnienie Pam Bondi przez Donalda Trumpa; podobno jedną z przyczyn tej decyzji było to, jak zajęła się ona aktami śledztwa w sprawie Jeffreya Epsteina.” [The Guardian]

• „Przewodniczący Izby Reprezentantów Mike Johnson i lider większości senackiej John Thune ogłosili w środę plan pełnego sfinansowania Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, przełamując tym samym impas między tymi dwoma republikańskimi przywódcami, który spowodował, że w zeszłym tygodniu Kongres opuścił Waszyngton bez rozwiązania kwestii rekordowego częściowego paraliżu rządowego.” [AP News]

• „We wtorek Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał orzeczenie przeciwko ustawie zakazującej stosowania »terapii konwersyjnej« wobec dzieci z grupy LGBTQ+ w Kolorado, jednym z około dwudziestu stanów, które zakazały tej dyskredytowanej praktyki.” Skoro terapeuta może mówić z pacjentem o wszystkim (bez zważania na udokumentowane szkodliwe działania) to można rozumieć że namawianie go do odebrania sobie życia też jest dozwolone – w końcu wolność słowa jest najważniejsza. [The Guardian]

• „Urzędnik Agencji Ochrony Środowiska (EPA) z administracji Trumpa, odpowiedzialny za regulacje dotyczące metanu, pomagał w opracowaniu argumentacji przemysłu naftowego przeciwko tym przepisom” [ProPublica]

• „W 2023 roku FDA uznała 19 peptydów za zbyt niebezpieczne, by mogły być wydawane przez apteki tworzące leki. Obecnie, pod kierownictwem RFK Jr., agencja zamierza zmienić swoje stanowisko — mimo że niewiele badań klinicznych potwierdza twierdzenia dotyczące skuteczności lub bezpieczeństwa tych peptydów.” [ProPublica]

Oceania

• „Według australijskiego organu regulacyjnego ds. internetu największe światowe firmy z branży mediów społecznościowych nie podejmują wystarczających działań, aby uniemożliwić dzieciom w Australii korzystanie z ich platform, mimo że pod koniec ubiegłego roku weszła w życie odpowiednia ustawa.” [BBC], [Reuters]

• „Australia zapowiada, że nie podniesie cen leków w związku z nałożeniem przez Trumpa 100-procentowego cła na produkty farmaceutyczne importowane do Stanów Zjednoczonych” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „ETS się zmieni, ale pozostanie ważnym narzędziem polityki klimatycznej Unii Europejskiej. To, co się dzieje w zakresie technologii odnawialnych, magazynów energii, samochodów elektrycznych czy innych rozwiązań związanych z transformacją energetyczną, to nowa rewolucja przemysłowa – mówi dziennikarz.” Polecamy rozmowę z Jakubem Wiechem na łamach Krytyki Politycznej. [Krytyki Politycznej]

• „Mesko oraz PGZ podpisały wczoraj umowę o wartości 360 milionów złotych. Według jej ustaleń Mesko zbuduje zdolności produkcyjne silników rakietowych oraz głowic fragmentujących do pocisków CAMM-ER. Te pociski są używane przez wyrzutnie programu NAREW.” [Obserwator Gospodarczy]

• „3 kwietnia 2016 r. Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych (ICIJ) oraz niemiecka gazeta Süddeutsche Zeitung opublikowały ponad 11,5 miliona dokumentów pochodzących z panamskiej kancelarii prawnej Mossack Fonseca. Ujawniły one sieć zagranicznych spółek-przykrywek powiązanych z globalną elitą finansową, w tym z obecnymi i byłymi przywódcami rządowymi.” Al-Dżazria zadaje pytanie czy po 10 latach Panama Papers przyniosły jakąkolwiek zmianę. [Al-Dżazira]

• „Dokładnie rok temu prezydent Donald Trump ogłosił ”Dzień Wyzwolenia„ i zaprezentował nową siatkę ceł obejmującą niemal cały świat. Skala stawek zaskoczyła rynki, firmy i polityków, ale już po kilku dniach cła zawieszono i w wielu przypadkach zastąpiono niższymi stawkami uzgodnionymi bilateralnie. W pierwszą rocznicę tych wydarzeń rozmawiamy z Janem Jęczem i Aleksandrem Kierońskim o tym, gdzie dziś jest gospodarka USA i świata. Rozmowę prowadzi Hanna Cichy.” [###]

• „Czy ktoś może jeszcze zablokować kupno właściciela TVN? Wyjaśniamy dalsze kroki tej transakcji. To jedna z najgorętszych medialnych transakcji na rynku mediów od lat, ale wciąż nie może dojść do skutku. Próbował Netflix, teraz próbuje Paramount. Powiedzieć, że to skomplikowane przejęcie to nic nie powiedzieć. Wyjaśniamy wszystkie zawiłości prawne związane za transakcją.” [Wirtualne Media]

Nauka i technologia

• Misja Artemis 2 z sukcesem wystartowała. The Guardian ma tekst o tym gdzie właśnie znajduje się statek z astronautami (a właściwie gdzie znajdował się w momencie publikacji artykułu) a Live Science ma artykuł który przedstawia szczegółowo plan misji. [The Guardian], [Live Science]

• „Misja Artemis II wkrótce wyśle ludzi na Księżyc — oto, jakie badania będą tam prowadzić” Nature ma ciekawy tekst opisujący jakie badania naukowe są planowane dla członków nowej misji kosmicznej. [Nature]

• Jeśli wolicie słuchać o starcie misji Artemis 2 na Księżyc to Nature przygotowało też podcast na ten temat. [###]

• „Obecnie przestrzeni wokół Ziemi nie można już uznać za pustą. Na orbicie znajduje się ponad 30 000 obiektów, a liczba ta rośnie wykładniczo” Guardian ma ciekawy wizualnie materiał o tym jak bardzo zapchana satelitami jest obecnie ziemska orbita i jakie niebezpieczeństwa to stwarza. [The Guardian]

• „Naukowiec, który odkrył gen SRY – na podstawie którego Międzynarodowy Komitet Olimpijski ocenia obecnie, czy zawodniczki mogą startować w konkurencjach kobiecych – twierdzi, że nie należy go wykorzystywać w ten sposób.” [ABC News AU]

• „Dwa lata po wykryciu pierwszych przypadków wirusa grypy H5N1 u krów w Stanach Zjednoczonych wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. (...) Opracowywanych jest również kilka obiecujących szczepionek, ale nie jest jasne, czy zostaną one zaakceptowane przez organy regulacyjne i rolników.” [Science]

• „Samce ośmiornic wykorzystują wyspecjalizowane ramko zwane hektokotylusem do umieszczenia pakietu nasienia w układzie rozrodczym samicy. Nie było wiadomo jednak, w jaki sposób ramko to wykrywa partnerkę ani jak dostarcza nasienie we właściwe miejsce.” Nie było wiadomo do teraz. [The Guardian]

• Pamiętacie, że karta płatnicza powinna była mieć wypukłe cyfry (aby odbić je na kalce), czasy gdy na karcie był jedynie pasek magnetyczny, a nie było tam czipu, albo jak wprowadzano płatności zbliżeniowe? A czy wiecie, że w pewien sposób cała sprawa zaczęła się od radzieckiego urządzenia podsłuchującego? O tym jak właściwie działa karta płatnicza, o historii jej rozwoju, o jej bezpieczeństwie i słabościach jej designu – w jak zawsze ciekawy sposób opowiada Veritasium. [###]

• W złotej erze energii atomowej, gdy przyszłość rysowała się w iście jądrowych barwach nie brakowało pomysłów kontrowersyjnych. Jednym z nich było używanie ładunków jądrowych do budowy kanałów, tworzenia portów czy też wydobycia gazu ziemnego. Jednym z głównych piewców tego typu projektów był Edward Teller, węgiersko-amerykański fizyk jądrowy pochodzenia żydowskiego, który nazywany jest „ojcem amerykańskiej bomby wodorowej”. [###]

• „Czego nie rozumieją przeciwnicy zakazu używania smartfonów w szkołach” Jakiś czas temu na łamach Krytyki Politycznej ukazał się tekst krytykujący pomysł wprowadzenia zakazu używania smartfonów przez uczniów w polskich szkołach. Teraz redakcja publikuje tekst polemiczny. [Krytyka Polityczna]

Idee, kultura, społeczeństwo

• 31 marca obchodzimy międzynarodowy Dzień Widzialności Osób Transpłciowych z tej okazji przypominamy Wam tekst jaki o tym dniu opublikowało OKO.press kilka lat temu. „Chcę być widoczny dla tych, którzy jeszcze się boją”. [OKO.press]

• Na pewno większość z Was widziała film Aladyn od Disneya. Jeśli interesujecie się kulturą to pewnie kojarzycie krytykę filmu mówiącą o orientalizacji bliskiego wschodu w tym filmie. Ale czy słyszeliście wcześniej oskarżenia, że film jest plagiatem innego filmu – Złodzieja z Bagdadu? [###]

• „W krajach anglojęzycznych przeszłość jest »za nami«, a przyszłość wciąż »przed nami«. Jednak sposób, w jaki mówimy o czasie, jest znacznie bardziej zróżnicowany językowo… i może to faktycznie wpływać na to, jak go postrzegamy.” [###]

• „W burzliwym 1918 roku europejskie narody do tej pory pozostające pod władzą zaplątanych w światową wojnę mocarstw uzyskały szansę na niepodległość. Udało się Polsce, udało Litwie, udało Czechom, Słowakom i południowym Słowianom. Nie udało Białorusinom” [OKO.press]

• „Jeśli zmęczyły was promocyjne gadki szefów Big Techu o tym, jak ich innowacje zmienią wszystko na lepsze, mam dla was dobrą i złą wiadomość. Dobra: takich gadek jest coraz mniej. Zła: zastąpiło je przekonywanie, że musimy pogodzić się ze zmianami na gorsze.” [Krytyka Polityczna]

• „Z badania wynika, że Tinder zmienił sposób randkowania i nawiązywania relacji wśród młodych dorosłych. Wejście aplikacji na rynek w Stanach Zjednoczonych zwiększyło liczbę kontaktów seksualnych, ale nie przełożyło się na większą liczbę związków. ” [Obserwator Gospodarczy]

• „W I Rzeczpospolitej stosy płonęły, a żeby na nie trafić wcale nie trzeba było być zapiekłym heretykiem. Wystarczyło, że zupełnie świecki sąd, w świetle ówczesnego prawa, skazał daną osobę (w zdecydowanej większości były to kobiety) za czarostwo. (...) . Choć prawo nakazywało, że tortury można wykonać tylko trzykrotnie (a kto je przeżyje i dalej będzie zaprzeczał, ten jest niewinny), praktyka często była inna. – W procesach o czary uważano, że diabeł pomaga czarownicom, i torturowano do skutku – opowiada prof. Jacek Wijaczka, historyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalista od procesów czarownic na ziemiach polskich. Uniewinnienia się zdarzały, ale były to pojedyncze przypadki.” [Radio Naukowe], [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Karol Nawrocki podczas swojego lotu do USA zdecydował o podpisaniu ustaw, których celem jest obniżenie cen paliwa w Polsce. Wcześniej przepisy w błyskawicznym tempie zostały przyjęte przez Sejm i Senat. Rząd zapowiadając nowe rozwiązania, wskazał, o ile mniej kierowcy zapłacą na stacjach benzynowych.” [Onet]

• „Izba Odpowiedzialności Zawodowej nie dała zgody na uchylenie immunitetu Piotrowi Schabowi, który odpowiada za represje wobec sędziów. Izba uznała, że wystąpił o to nielegalny prokurator. Taką decyzję wydała jednoosobowo wadliwa neo-sędzia SN Maria Szczepaniec” [OKO.press]

• „Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił decyzję ówczesnego przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Macieja Świrskiego o nałożeniu 550 tys. zł kary na TVN SA za emisję w TVN 24 reportażu »Bielmo. Franciszkańska 3« Marcina Gutowskiego. Wyrok nie jest prawomocny.” [Press]

• „ZUS poinformował, że będzie uznawać prawa małżeństw jednopłciowych do zabezpieczenia społecznego. Urzędy Stanu Cywilnego czekają w blokach startowych, żeby dokonać pierwszej transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa. A rząd? ” [OKO.press]

• „Prezes UODO zawiadamia prokuraturę w sprawie przerobienia zdjęcia nauczycielki – poinformował w piątek Urząd. Chodzi o fotografię umieszczoną pod postem nauczycielki w mediach społecznościowych i przekształconą w taki sposób, że jest na niej naga.” [Wirtualne Media]

• „Prezydent Polski leci na kongres CPAC do Teksasu. Spotka tam synów skazanego prezydenta, youtubera oskarżanego o nazizm, Japończyka, który był w sekcie guru uważającego się za Wenusjanina, i kaznodzieję głoszącego, że Trump jest wysłannikiem Boga. Może jednak nie spotkać Trumpa” [OKO.press]

• „Już dziś bez ukraińskich kobiet polski sektor opieki by się zapadł. Trend jest nieodwracalny. Łączenie ról społeczno-zawodowych w tysiącach gospodarstw domowych w Polsce będzie zależeć od migrantek – głównie z Ukrainy” [OKO.press]

• „Rezerwat Madohora obejmuje niewielki wycinek lasu w Beskidzie Małym. Od kilku lat samorząd, przyrodnicy i mieszkańcy walczą o jego powiększenie – dzięki temu chronione byłyby źródliska rzeki Wieprzówki. Dziś powoli otwierają szampana – RDOŚ podaje, że rezerwat może być poszerzony jeszcze w tym roku, mimo sprzeciwu leśników ” [OKO.press]

• „W dzisiejszym odcinku Agnieszka Smoleńska, analityczka z London School of Economics i Hanna Cichy opowiadają o grupie G20. Zastanawiają się, czy i w jaki sposób Polska może dołączyć do tego grona.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie budują swój system Starlink. 1490. dzień wojny]

• „W trakcie potężnego ataku na Ukrainę w nocy z 23 na 24 marca Rosja wystrzeliła prawie 1000 dronów i 34 pociski. Według amerykańskiego Instytutu Badań nad Wojną była to »największa jak dotąd seria rosyjskich ataków na Ukrainę w trakcie tej wojny«.” [DW]

• „Kollen Post z serwisu The Kyiv Independent rozmawia z Ołeksandrem Jakowenko, założycielem firmy TAF Industries, o tym, jak jego przedsiębiorstwo przekształciło się z organizacji zajmującej się logistyką dla wolontariuszy w czasie wojny w jednego z największych producentów dronów na Ukrainie.” [###]

• Jak Rosja próbuje zalegalizować okupację Krymu [Kyiv Independent]

Europa

• „W dzisiejszym odcinku Robert Jeszke, założyciel Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych, opowiada o przyszłości systemu handlu emisjami i ocenia polityczne pomysły na jego korekty.” Czy ten ETS taki straszny? Czy były lepsze alternatywy? Na te i inne pytania poznacie odpowiedzi w tej audycji (spoiler alert: bardzo dużo z nich to różne formy „to zależy”). [###]

• Państwa bałtyckie wobec incydentów z ukraińskimi dronami [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rząd czeski zamierza ograniczyć środki przeznaczone na promowanie dobrowolnych szczepień, co budzi niepokój wśród ekspertów ds. zdrowia i ponownie wywołuje napięcia polityczne związane z polityką zdrowia publicznego.” [Euractiv]

• Porażka SPD w wyborach w Nadrenii-Palatynacie nasili napięcia w rządzie RFN [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Według prognoz opublikowanych w poniedziałek wieczorem projekt reformy włoskiego wymiaru sprawiedliwości, przedstawiony przez premierka Giorgię Meloni, prawdopodobnie nie zostanie przyjęty w referendum.” O tym co proponowała skrajnie prawicowa Giorgia Meloni i dlaczego nie naprawiło by to największych problemów z włoskim wymiarem sprawiedliwości pisze DW. [DW]

• Jaka jest reakcja premierki Meloni na przegrane referendum? Zmiany w swoim rządzie. Reuters jak i Guardian opisują jak wylatują ministrowie którzy mogą najbardziej zaszkodzić osłabionej obecnie pozycji rządu Meloni. [Reuters], [The Guardian]

• „Hiszpania jest jedynym krajem NATO, które otwarcie sprzeciwia się Donaldowi Trumpowi, za co ten grozi jej wyrzuceniem z Sojuszu. Czy prędzej może wyjść z niego sama i czemu w tym konflikcie chodzi bardziej o miejscowych robotników niż amerykańskiego prezydenta?” [###]

• „Pomimo zwycięstwa Partii Socjaldemokratycznej (PS) 24 marca w przedterminowych wyborach partie lewicowe nie zdobyły większości w 179-osobowym, jednoizbowym parlamencie (Folketingu).” [Polski Instytut Spraw Politycznych], [BBC]

• „Znamy już wyniki wyborów w Słowenii. Niespodziewanie wygrała je obecnie rządząca partia Svoboda, której liderem jest obecny premier Robert Golob. Jest to niespodzianką, gdyż przewidywano zwycięstwo opozycji. Jaki wpływ na to miała sprawa tajemniczej firmy z Izraela? O co chodzi w słoweńskiej aferze podsłuchowej? Jak dalej może wyglądać przyszłość Słowenii? Na te i inne pytania odpowiada Michał Kucharski, analityk OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Ustawy Mrdicia: kolejna odsłona instrumentalizacji serbskiego wymiaru sprawiedliwości [Instytut Europy Środkowej]

• O najnowszych sondażach na Węgrzech oraz tematach gospodarczych w kampanii wyborczej przeczytacie w 4 wydaniu Monitora OSW: Wybory na Węgrzech. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Minister sprawiedliwości Węgier Bence Tuzson potwierdził w czwartek złożenie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko dziennikarzowi śledczemu Szabolcsowi Panyiemu w sprawie domniemanego szpiegostwa. Dziennikarz odrzucił na Facebooku zarzuty jako »całkowicie bezpodstawne«.” Wirtualne Media donoszą o (dość komicznych) zarzutach węgierskiego ministra a VSquare w oświadczeniu broni swojego dziennikarza. [Wirtualne Media], [VSquare]

• „Bułgaria od 2020 r. blokuje rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych UE z Macedonią Północną, zarzucając jej niewywiązywanie się z zapisów umów dwustronnych. Wcześniej czyniły to inne państwa członkowskie. Kres wieloletniemu wetu Grecji położyło podpisane w 2018 r. porozumienie z Prespy, w wyniku którego doszło do zmiany nazwy kraju na Macedonia Północna.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Przedstawiciel Donalda Trumpa po raz kolejny odwiedził Białoruś. Tak, jak w poprzednim przypadku w związku z tym uwolniono więźniów politycznych na Białorusi. Ceną za to były ustępstwa w sprawie amerykańskich sankcji na Białoruś. Co ustalono? Czy możemy się spodziewać jakiegoś porozumienia na linii USA-Białoruś? Komu służą kolejne wizyty Johna Coale? Na te i inne pytania odpowiada Kamil Kłysiński, ekspert OSW.” [###]

• „W Rosji narastają protesty rolników – pierwsze na taką skalę od lat. W obwodzie nowosybirskim i innych regionach Syberii władze zarządziły masowy ubój bydła w indywidualnych gospodarstwach, powołując się na ogniska chorób. Problem w tym, że decyzje podejmowane są bez jasnych dowodów, a działania służb budzą ogromne kontrowersje. Rolnicy tracą dorobek życia i blokują drogi, domagając się interwencji Kremla. Czy chodzi o walkę z chorobą, czy o coś więcej? Na pytania odpowiada Iwona Wiśniewska- ekspertka OSW.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Rozmowy między USA i Iranem odnośnie zakończenia wojny trwają i zanotowały dobry progres czy to tylko wypowiedzi obliczone na opinię publiczna oraz rynki kapitałowe? Mamy pewne wątpliwości. Jak donoszą irańskie media, Iran miał odrzucić propozycje USA przestawioną za pośrednictwem Pakistanu i wystosował kontrpropozycję. [The Guardian]

• Donald Trump utrzymuje, że rozmowy z Irańczykami trwają, zanotowały dobry progres i dlatego opóźnia najpierw o 5, a później o 10 dni ataki na irańską infrastrukturę energetyczną. [AP News]

• Cieśnina Ormuz nadal pozostaje se facto zamknięta dla większości statków. Pojawiły się doniesienia o pierwszych okrętach, które przepłynęły bezpiecznie przez cieśninę po tym gdy zapłaciły Irańczykom odpowiednie sumy. W tym czasie irański parlament ma pracować nad rozwiązaniami prawnymi mającymi sformalizować proces pobierania opłat za bezpieczeństwo żeglugi. [AP News]

• „W tym odcinku zadaliśmy naszym ekspertom pytania o średnioterminowe skutki obecnych wydarzeń na Bliskim Wschodzie. Czy możliwa jest fala uchodźców? Czy rosyjska gospodarka dostanie zastrzyk gotówki? Czy Rosja korzysta z tej sytuacji? Jaki może być wpływ na bezpieczeństwo Europy? Ile jeszcze może potrwać ten konflikt? Czy możliwe są ataki terrorystyczne w związku z wojną? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW.” [###]

• „Kolejna wojna w Zatoce Perskiej nie oznacza jednak, iż inne problemy regionu zniknęły. Izrael nadal prowadzi ekspansywną politykę na Zachodnim Brzegu, wysiedlając ludność i przymykając oko na działania radykałów. W ostatnim czasie narasta kolejna fala przemocy, a przyczyną stała się najpewniej właśnie wojna z Iranem. Od jej rozpoczęcia bojówki osadnicze zabiły co najmniej siedmiu Palestyńczyków.” [Konflikty]

• Jemeńscy bojownicy Huti do tej pory nie włączyli się do konfliktu, chociaż co jakiś czas ślą pogróżki, że mogą to zrobić. Dlaczego jeszcze nie atakują żeglugi wrogich państw? Przyczyn jest wiele ale jedną z nich, omawianą w artykule jest sytuacja wewnątrz samego Jemenu. [DW]

• Z ostatniej chwili: Jemeńscy Huti przeprowadzają atak rakietowy na Izrael w miarę eskalacji konfliktu z Iranem [Al-Dżazira]

Azja

• „Intensywna rozbudowa chińskiego arsenału jądrowego wywołuje zrozumiały niepokój w Waszyngtonie, Tokio, Tajpej i kilku innych stolicach. Czy Chiny wzmacniają swój potencjał odstraszania, czy też przygotowują się na ewentualność wojny jądrowej? Chińska doktryna jest miejscami bardzo niejednoznaczna, a niekiedy zdaje się wręcz wychodzić z błędnych założeń, co zwiększa ryzyko niezamierzonej eskalacji.” [Konflikty]

• „Chiny opublikowały swój nowy plan 5-letni. Co to za dokument? Jakie jest jego znaczenie? Jaki jest plan Chińczyków? Jak ma wyglądać chińska gospodarka i państwo? Na te i inne pytania odpowiadają wicedyrektor OSW Jakub Jakóbowski oraz Paulina Uznańska i Maciej Kalwasiński z Zespołu Chińskiego.” [###]

• „Zdecydowane zwycięstwo Narodowej Partii Niezależnej (RSP) w przyspieszonych wyborach parlamentarnych, które odbyły się 5 marca, oznacza całkowitą przebudowę sceny politycznej Nepalu, w tym zmianę pokoleniową. Wyzwaniem dla nowego rządu będzie m.in. utrzymanie jedności partii, walka z korupcją, ukaranie winnych śmierci protestujących podczas rewolucji we wrześniu ub.r. oraz poprawa sytuacji gospodarczej. W polityce zagranicznej Nepal zapewne rozluźni współpracę z Chinami czy Rosją, poprawi relacje z Indiami i zacieśni stosunki z USA. UE, w tym Polska, może być ważnym partnerem we wzmacnianiu instytucji i poprawie sytuacji gospodarczej kraju.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Jeśli nie pamiętacie, że nowy premier Nepalu jest także raperem to przypomina on o tym wypuszczając nowy utwór muzyczny zaraz przed zaprzysiężeniem na stanowisku premiera. [Al-Dżazira]

• „»Dochody podatkowe rządu indyjskiego poniosły ogromne straty« po tym, jak New Delhi znacznie obniżyło centralne podatki akcyzowe od paliw przeznaczonych do użytku krajowego – poinformował w piątek minister ds. ropy naftowej i gazu ziemnego Hardeep Singh Puri.” [CNBC], [Al-Dżazira]

• „Prezydent Filipin Ferdinand Marcos Jr ogłosił stan wyjątkowy w sektorze energetycznym w odpowiedzi na wojnę USA i Izraela przeciwko Iranowi oraz na to, co nazwał »bezpośrednim zagrożeniem« dla dostaw energii w kraju.” [Al-Dżazira]

• „Shell i Eni popadły w konflikt z Kazachstanem. Te dwie firmy energetyczne utraciły prawo do budowy zakładu przetwórstwa gazu ziemnego na polu gazowym Karachaganak.” [EurasiaNet]

Afryka

• „Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało uznanie zniewolenia Afrykanów w okresie transatlantyckiego handlu niewolnikami za »najpoważniejszą zbrodnię przeciwko ludzkości« – zwolennicy tej inicjatywy mają nadzieję, że posunięcie to utoruje drogę do uzdrowienia i sprawiedliwości.” Były trzy głosy przeciwko, jesteśmy ciekawi czy zgadniecie jakie to państwa. [BBC], [AP News]

• „Odznaczająca się ogromną chaotycznością wojna domowa w Sudanie może niebawem przerodzić się w wojnę sudańsko-czadyjską. Walczący prowadzą ostrzał niedbale, przez co liczba przypadkowych ofiar jest ogromna – nie tylko w Sudanie, ale także w Czadzie, którego cierpliwość do niestabilnej sytuacji na pograniczu zaczyna się wyczerpywać. Ndżamena nie tylko zapowiada, że ma zamiar odpowiedzieć, ale również podejmuje działania związane z potencjalną inwazją.” [Konflikty]

• „Pełniący obowiązki głównego wysłannika ONZ w Kongu ostrzegł w czwartek Radę Bezpieczeństwa ONZ, że konflikt we wschodniej części Konga, bogatej w surowce mineralne, nasila się i rozprzestrzenia, a coraz częstsze stosowanie broni ciężkiej i dronów bojowych stanowi poważne zagrożenie dla ludności cywilnej.” [AP News]

• „Wyrzucone urządzenia elektroniczne zbliżające się do końca cyklu życia, wysyłane z krajów rozwiniętych, przyczyniają się do rosnącego obciążenia Nigerii odpadami elektronicznymi.” [Al-Dżazira]

• „W środę szefowi policji w RPA doręczono nakaz aresztowania; postawiono mu zarzuty w związku z rozszerzającym się skandalem korupcyjnym, w wyniku którego śledczy z wydziału ds. zwalczania korupcji aresztowali 12 innych wysokich rangą funkcjonariuszy.” [AP News]

• „Coraz więcej państw zaczyna się orientować, jakie zagrożenie stanowią wyjazdy ich obywateli ”do pracy„ w Rosji. Młodzi mężczyźni, zamiast zostawać kierowcami, pracownikami biurowymi czy specjalistami, wcielani są do sił walczących na wschodzie Ukrainy. Afrykańskie rządy dostrzegają, że udawanie, iż problemu nie ma, może stanowić poważny problem w polityce wewnętrznej. Rodziny zabitych coraz głośniej zadają pytania, na które Harare, Abudża czy Nairobi zwyczajnie nie mają odpowiedzi.” [link]

Ameryka Łacińska

• Jakiś czas temu wydawało się, że prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva ma pewną wygraną w tegorocznych wyborach prezydenckich. Teraz sondaże wskazują, że jego przewaga nad jednym z synów Jaira Bolsonaro jest niepokojąco mała. [Americas Quarterly]

• „Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum oświadczyła w środę, że Meksyk będzie nadal zatrudniał kubańskich lekarzy, podczas gdy inne kraje Ameryki zerwały umowy z rządem Kuby w obliczu rosnącej presji ze strony Stanów Zjednoczonych.” [AP News]

• „Wyciek ropy w Zatoce Meksykańskiej, do którego doszło na początku marca, rozprzestrzenił się na obszarze ponad 600 kilometrów, obejmując siedem rezerwatów przyrody, a jego źródłem był statek, który nie został jeszcze zidentyfikowany, oraz dwa »naturalne wycieki« – poinformowały w czwartek władze meksykańskie.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Popularność prezydenta Kolumbii wzrosła, co zwiększa szanse lewicy na zwycięstwo w majowych wyborach prezydenckich.” [Americas Quarterly]

• „Grupa 18 mężczyzn z Wenezueli, których Stany Zjednoczone wydaliły do niesławnego salwadorskiego więzienia o zaostrzonym rygorze, domaga się pociągnięcia władz Salwadoru do międzynarodowej odpowiedzialności za łamanie praw człowieka – przedstawiając nowe zarzuty dotyczące tortur, napaści seksualnych i zaniedbań medycznych.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Pilot i drugi pilot regionalnego samolotu Air Canada Express zginęli w wyniku zderzenia z wozem strażackim podczas lądowania na nowojorskim lotnisku LaGuardia; wypadek ten spowodował zamknięcie lotniska na kilka godzin.” [The Guardian]

• „Prezydent Trump wysłał funkcjonariuszy Służby Imigracyjnej i Celnej do głównych portów lotniczych w całym kraju w związku z brakami kadrowymi spowodowanymi częściowym zamknięciem administracji rządowej.” [NPR]

• „Sędzia prowadzący postępowanie karne przeciwko Nicolásowi Maduro zasugerował w czwartek, że rząd Wenezueli powinien mieć możliwość pokrycia kosztów obsługi prawnej obalonego przywódcy pomimo sankcji nałożonych przez Stany Zjednoczone.” [Politico]

• „Departament Skarbu USA planuje umieścić podpis prezydenta Donalda Trumpa na wszystkich nowych banknotach amerykańskich – poinformowała agencja w czwartek. Byłoby to pierwsze tego rodzaju posunięcie w przypadku urzędującego prezydenta, ponieważ tradycyjnie na amerykańskich banknotach widnieją podpisy sekretarza skarbu i skarbnika, a nie prezydenta.” [AP News]

• „Rolnicy z wiejskich obszarów stanu Kansas, a także z całego świata, odczuwają nieoczekiwane skutki wojny w Zatoce Perskiej, ponieważ zamknięcie Cieśniny Ormuz spowodowało zablokowanie prawie 50% światowego eksportu mocznika.” [NPR]

• „Naukowcy ze Uniwersytetu Stanforda oszacowali, ile osób mogłoby umrzeć lub stać się niepełnosprawnymi w ciągu 25 lat, gdyby szczepionki przeciwko polio, odrze, różyczce lub błonicy przestały być dostępne.” [ProPublica]

Oceania

• „We wtorek Unia Europejska i Australia uzgodniły ostateczną treść umowy o wolnym handlu, około dwa lata po załamaniu się negocjacji spowodowanym żądaniami Australii dotyczącymi szerszego dostępu do rynku czerwonego mięsa oraz skargami dotyczącymi australijskich produktów opatrzonych tradycyjnie europejskimi nazwami, takimi jak prosecco.” [AP News]

• „Australia wprowadziła tymczasowy zakaz wjazdu dla osób przybywających z Iranu, argumentując, że trwająca wojna między Stanami Zjednoczonymi a Izraelem zwiększyła ryzyko, że posiadacze irańskich paszportów odmówią powrotu do kraju lub nie będą w stanie tego zrobić po wygaśnięciu ich krótkoterminowych wiz turystycznych.” [Al-Dżazira]

Ekonomia i gospodarka

• „W rozmowie z Mateuszem Szczurkiem rozbieramy na części pierwsze pojęcie nadpłynności sektora bankowego. Okazuje się, że setki miliardów złotych »leżących« w Narodowym Banku Polskim nie są niewykorzystanym potencjałem, który można po prostu skierować do gospodarki.” Z góry trzeba uprzedzić, że nie jest to nadmiernie pasjonujący temat – co nie znaczy, że wiedza o tym jak działa system bankowy nie może się przydać. [###]

• „W ciągu 48 godzin sytuacja prawna dotycząca mediów społecznościowych i dzieci uległa zmianom, których pełne zrozumienie i weryfikacja zajmie lata.” Artykuł w The Conversation opisuje dwa wyroki jakie niedawno zapał∂y w Stanach Zjednoczonych oraz stara się przewidzieć ich wpływ na przyszłość mediów społecznościowych. [The Conversation]

• Czy zbliża się kolejny globalny kryzyz paliwowy, na skalę podobną do tego z lat 70tych? Nie wiadomo. Warto jednak zerknąć w przeszłość i zobaczyć jakie zmiany wywołały w społeczeństwach globu tamte wydarzenia. [DW]

• „Drożeje nam ropa i gaz, drożeją na stacjach paliwa, będzie rosła inflacja. Skoro poprzedni szok inflacyjny część sceny politycznej nazywała – nie bez argumentów – Putinflacją, to ten skok wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych trzeba będzie nazwać Trump-flacją. Jakiego wzrostu cen możemy się spodziewać?” [###]

• „Choć fabuła serialu Breaking Bad ma charakter fikcyjny, jej punkt wyjścia nie jest całkowicie oderwany od rzeczywistości. Wyniki badań wskazują, że diagnoza raka prowadzi do silnego wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Psy były najlepszymi przyjaciółmi wczesnego człowieka. W dwóch opublikowanych dzisiaj artykułach w czasopiśmie Nature zidentyfikowano najstarsze znane genomy psów w szczątkach znalezionych na stanowiskach archeologicznych w Europie i na Bliskim Wschodzie.” [Nature]

• „Czy wypiłbyś wodę pochodzącą z recyklingu ścieków? Mogłoby to być rozwiązaniem globalnego kryzysu wodnego. Jednak nie wszyscy są gotowi się na to zdecydować. Twierdzą, że to nie kwestia technologii powstrzymuje wiele miast przed recyklingiem ścieków, lecz psychologia.” [###]

• „Na Falklandach skutki zmian klimatycznych, takie jak zmieniające się warunki pogodowe i ocieplenie oceanów, stanowią zagrożenie dla populacji pingwinów skalnych południowych (Eudyptes chrysocome). Aby pomóc ptakom w przystosowaniu się do nowych warunków, naukowcy na wyspach poszukują nowatorskich sposobów ochrony populacji pingwinów, w tym podejmują działania mające na celu sztuczne wzmocnienie ich gniazd oraz ponowne wprowadzenie gatunków współwystępujących, takich jak kormorany cesarskie (Leucocarbo atriceps).” [bioGraphic]

• „Większość radiologów ma trudności z rozpoznaniem zdjęć rentgenowskich wygenerowanych przez sztuczną inteligencję – według badań opublikowanych dzisiaj w czasopiśmie Radiology mniej niż połowa z nich potrafiła wykryć syntetyczne obrazy ukryte wśród prawdziwych danych medycznych. (...) Naukowcy ostrzegają również, że negatywne skutki stosowania danych syntetycznych mogą przeniknąć do literatury naukowej i sporów sądowych dotyczących spraw medycznych.” [Nature]

• „Analiza DNA pochodzącego ze szczątków dziesięciu neandertalczyków, w tym z 17 drobnych kości płodu, ujawniła wąskie gardło genetyczne, które mogło przyczynić się do wyginięcia tego gatunku.” [National Geographic]

• „Według naukowców, którzy odkryli, że jakość nasienia pogarsza się wraz z upływem czasu, gdy pozostaje ono w organizmie, zachęcanie mężczyzn do częstszych wytrysków może poprawić ich płodność.” [The Guardian]

• „W tym odcinku programu Science Quickly badaczka zajmująca się bólem, Rachel Zoffness, wyjaśnia, dlaczego ból to nie tylko problem fizyczny, ale także sterowany przez mózg system ostrzegawczy, który od dziesięcioleci błędnie interpretujemy.” [###]

• „Po 20 latach, 58 pokoleniach i ponad 30 000 próbach klonowania zespół naukowców osiągnął granicę liczby kolejnych klonowań, jakim można poddać pojedynczą mysz.” [Nature]

• „Coraz więcej dowodów wskazuje, że światło czerwone może pomagać w leczeniu tak różnorodnych schorzeń, jak wypadanie włosów, zwyrodnienie plamki żółtej i owrzodzenia jamy ustnej. Uzyskano też obiecujące wstępne wyniki w badaniach na modelach zwierzęcych chorób psychiatrycznych i neurologicznych. Nie wiadomo jednak jeszcze, na jakiej zasadzie to działa.” [Nature]

• Wiecie, że jasne plamy na Księżycu do wyżyny, najstarsza część Srebrnego Globu? Składają się z anortozytu i uważa się, że są pozostałością po pierwotnej skorupie Księżyca. Ciemniejsze plamy to wielkie kratery wypełnione o wiele młodszymi skałami bazaltowymi, są pozostałością po uderzeniach innych ciał kosmicznych. Co ciekawe, po niewidocznej stronie Księżyca ciemnych, bazaltowych plam jest bardzo mało. Noc na Księżycu trwa aż 14 dni, a na biegun przez cały czas pada światło słoneczne. – Możemy się tam ustawić w takim miejscu, żeby praktycznie przez cały czas na nas świeciło na tyle, żebyśmy mogli cały czas produkować energię elektryczną – mówi dr Anna Łosiak, geolożka planetarna z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „W każdym nagłówku czytamy, że MKOl zakazał udziału kobietom transpłciowym w igrzyskach olimpijskich. Tymczasem zawodniczkami, które faktycznie zostaną wykluczone, są kobiety cispłciowe, które nigdy nie słyszały o genie SRY.” W całej historii tylko jedna trans kobieta brała raz udział w olimpiadzie, więc ten zakaz to nie jest rozwiązanie jakiegoś palącego problemu (zawodniczki różnych dyscyplin na pewno przygotowałyby listę rzeczy, które wcześniej chciałyby zobaczyć zmienione na olimpiadzie). [The Present Age], [NPR]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „NSA uznał, że art. 18 Konstytucji nie stoi na przeszkodzie uznania zagranicznego małżeństwa osób tej samej płci. Na przeszkodzie nie stoi też zwłoka rządu, żeby dostosować systemy teleinformatyczne. Transkrypcji należy dokonać i to w ciągu 30 dni.” [OKO.press]

• „Europoseł Grzegorz Braun zachęca do wpłat odpisu z 1,5 procent podatku, chociaż jego fundacja została wykreślona z listy organizacji pożytku publicznego, które mogą się ubiegać o takie wpłaty. Znalazło się jednak stowarzyszenie, z którego korzysta środowisko polityczne Brauna” [OKO.press]

• „Locha urodziła siódemkę warchlaków na terenie Instytutu Psychiatrii i Neurologii warszawskim Wilanowie. Poproszeni przez personel szpitala pracownicy Lasów Miejskich zabili matkę, zostawiając w barłogu pasiaki, ale po kilku godzinach wrócili, żeby dokończyć »dzieła«” [OKO.press]

• „Sąd zgodził się w środę na ekstradycję rosyjskiego archeologa Aleksandra Butiagina. Prowadził wykopaliska na Krymie i jest podejrzewany przez ukraińskich śledczych o częściowe zniszczenie obiektu dziedzictwa kulturowego.” [TVN24]

• „W dzisiejszym odcinku ”Tematu tygodnia„ Karolina Lewicka oraz Klementyna Suchanow przyglądają się postaci, którą jest mec. Bartosz Lewandowski. Czy to tylko prawnik, czy osoba, przez którą przechodzą rosyjskie wpływy w Polsce? Kiedy patrzymy na listę jego klientów, na której widnieją Adam Glapiński (prezes NBP), Mateusz Morawiecki (były premier PiS) oraz Marcin Romanowski, zaczynamy dostrzegać potęgę tego układu. Jak dalece rozprzestrzeniają się wpływy Ordo Iuris, skoro Aleksander Stępkowski, były prezes instytutu Ordo Iuris, i Robert Bąkiewicz wspólnie budują fundamenty pod nowy, radykalny porządek, którego twarzą staje się właśnie Bartosz Lewandowski?” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Zmasowane ataki ukraińskich dronów na Rosję. 1483. dzień wojny]

• „Ukraina nadal oczekuje, że w przyszłym miesiącu otrzyma pierwszą transzę pożyczki w wysokości 90 mld euro (103,89 mld dolarów) od Unii Europejskiej, mimo że podczas szczytu w tym tygodniu nie udało się przełamać weta Węgier wobec tego finansowania – poinformował w piątek prezydent Wołodymyr Zełenski.” [Reuters]

• Na ukraińskim polu bitwy, gdzie dominują drony, ciężko ranni mają niewielkie szanse na przeżycie [The Kyiv Independent]

• „W ciągu ostatniego roku Ukraina zredefiniowała swój stosunek do Chin. Powodem tego są: zacieśniające się relacje chińsko-rosyjskie, kluczowe znaczenie ChRL dla kontynuacji rosyjskiego wysiłku wojennego oraz jej propagandowe wsparcie Moskwy na Globalnym Południu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Europa

• „W 2025 r. łączna pula funduszy przeznaczonych przez Unię Europejską na wsparcie Ukrainy przewyższyła wartość pomocy udzielanej przez USA od początku wojny. Ze względu na brak perspektyw szybkiego zakończenia konfliktu Unia rozważa różne strategie w celu zabezpieczenia długoletniego finansowania potrzeb Ukrainy. Zagwarantowanie jej takiego wsparcia mogłoby pogorszyć pozycję negocjacyjną Rosji i jednocześnie zabezpieczyć wdrożenie przez Ukrainę wymaganych reform.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Media obiegły informacje o tym, że może powstać Narewska Republika Ludowa. Według licznych artykułów pojawiły się grupy separatystów, które chcą odłączyć się od Estonii. Czy te doniesienia się prawdziwe? Ile jest w tym faktów, a ile clickbait’u? Czy Estonia rzeczywiście stoi przed wyzwaniem związanym z prorosyjskim separatyzmem? Czy Narwa to drugi Krym? O tym mówi Bartosz Chmielewski, analityk OSW. ” [###]

• Wyniki pierwszej tury wyborów samorządowych we Francji [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Niderlandy mają najlepszą ochronę przeciwpowodziową na świecie i zarabiają miliardy na eksporcie tych technologii. Dlaczego więc sery typu gouda mogą niedługo zniknąć pod wodą i czemu sąd w Hadze właśnie ukarał rząd za to, że nie chronił jednej ze swoich gmin przed zalaniem?” [###]

• „Prezydent Ukrainy odwiedził Rumunię. Przy tej okazji podjęto wiele decyzji dotyczącej współpracy obu krajów. Opowiadają o tym analitycy OSW: Kacper Siennicki i Kamil Całus.” [###]

• „Jak ujawniły serwisowi VSquare źródła zaznajomione z operacją, węgierskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu przeprowadziło nalot na konwój ukraińskiego banku państwowego nie w celu egzekwowania prawa, lecz po to, by wywołać kryzys dyplomatyczny, który można by wykorzystać w kampanii przed reelekcją Wiktora Orbána.” Chociaż śledztwo Square mówi to co wszyscy się domyślali to warto przeczytać. [VSquare]

• „Wiceprezydent USA JD Vance odwiedzi Węgry na początku kwietnia, tuż przed wyborami, które mogą okazać się najtrudniejszymi dla prawicowego premiera Viktora Orbána od czasu jego zdecydowanego zwycięstwa w wyborach w 2010 roku – poinformował w piątek minister spraw zagranicznych Péter Szijjártó.” [Reuters]

• Stabilna stagnacja: sytuacja gospodarcza Węgier po 16 latach rządów Orbána [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• 17 marca zmarł w wieku 93 lat katolikos-patriarcha całej Gruzji Eliasz II, który był zwierzchnikiem autokefalicznego Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego (G„KP) od 1977 r., – najdłużej w historii. Cieszył się niepodważalnym autorytetem u zdecydowanej większości społeczeństwa, co potwierdzały badania opinii publicznej. Władze państwa ogłosiły żałobę narodową, która ma trwać do pogrzebu, zaplanowanego na 22 marca. Katolikos zostanie pochowany w katedrze Sioni na Starym Mieście w Tbilisi (do 2004 r. była to jego siedziba). Pierwsza sukcesja w GKP po rozpadzie ZSRR będzie próbą sił dla gruzińskiej hierarchii. Z nielicznych, trudnych do zweryfikowania przecieków wynika, że w grupie tej dominują biskupi o poglądach konserwatywnych, nastawieni sceptycznie do szeroko rozumianego Zachodu, co zbliża ich do rządzącego od 2012 r. Gruzińskiego Marzenia (GM). Dzięki autorytetowi Eliasza różnice zdań i stanowisk nie miały do tej pory kluczowego znaczenia, jednak jego następca będzie miał dużo słabszą pozycję. Władze świeckie mogą wykorzystać ten fakt i spróbować wprzęgnąć GKP w ideologiczną machinę państwa. Nie można wykluczyć też nacisków ze strony Rosji, by GKP nie uznał Kościoła Prawosławnego Ukrainy – do tej pory nie podjął on jeszcze wiążącej decyzji w tej sprawie.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rządzący Republiką Czeczeńską reżim Ramzana Kadyrowa cieszy się niespotykanym w Rosji poziomem wewnętrznej autonomii wobec Moskwy, co zapewnia Czeczenii specyficzny status na tle innych podmiotów federalnych. Jest to efekt obowiązującej od ponad dwóch dekad niepisanej umowy między Władimirem Putinem a Kadyrowem, opartej na ich indywidualnej relacji. Przyszłość reżimu Kadyrowa jest jednak niejasna. Powracające doniesienia o jego nieuleczalnej, postępującej chorobie wydają się przynajmniej częściowo uzasadnione. W ostatnich latach przywódca regionu konsoliduje bowiem władzę wokół rodziny i wzmacnia systemową pozycję swoich dzieci. Działania te najprawdopodobniej mają na celu zabezpieczenie ciągłości dynastycznej na wypadek jego śmierci. Decyzja co do sukcesji pozostaje w gestii Kremla. Ściślejsze podporządkowanie sobie Czeczenii byłoby korzystniejszym wariantem z punktu widzenia rosyjskich władz. Ewentualna zmiana dotychczasowego modelu relacji z republiką spotkałaby się jednak z oporem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „19 marca br. w Mińsku odbyły się kolejne rozmowy Alaksandra Łukaszenki z wysłannikami Donalda Trumpa – Johnem Coale’em i Christopherem Smithem. Ich rezultatem było uwolnienie kolejnych 250 więźniów politycznych i zniesienie sankcji nałożonych na część białoruskiego sektora bankowego. Planowaną wizytę w USA Alaksandr Łukaszenka będzie chciał wykorzystać do wzmocnienia swojej wewnętrznej i międzynarodowej pozycji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „O tym, że Rosja buduje swój własny Internet i stara się odciąć obywateli od niezależnych źródeł informowaliśmy wcześniej. Jednak w ostatnim czasie obserwujemy, że Kreml przyspieszył te procesy. Przykładem tego są odłączenia internetu mobilnego między innymi w Moskwie. Skąd takie przyspieszenie? Na co liczy Kreml? Jakie straty gospodarcze to przynosi? Na te i inne pytania odpowiadają Maria Domańska i Iwona Wiśniewska.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Wojna na Bliskim Wschodzie wciąż trwa. Izrael zaatakował największe na świecie złoże gazu, a Iran odpowiedział infrastrukturę Kataru co najpewniej wydłuży efekty wojny (niezależnie od tego ile będzie trwała) na rynek gazu. Cieśnina Ormuz nadal nie jest odblokowana, nie widać znaków, aby Irańczycy wychodzili na ulice w celu obalenia reżimu. Ropa pozostaje droga (Brent w okolicy 108 dolarów za baryłkę), USA zdejmuje czasowo sankcje już nie tylko z rosyjskiej, ale także irańskiej ropy, a amerykańska administracja nie jest w stanie przedstawić jasnego i spójnego stanowiska odnośnie dalszych planów działań w Iranie i ewentualnej strategii zakończenia wojny czasami zapowiadając możliwość wysłania jednostek lądowych, a czasami zapowiadając rychły koniec wojny. [###]

• „Iran po trzech tygodniach wojny. (...) Osłabiony i walczący o przetrwanie Teheran narzucił Stanom Zjednoczonym konflikt asymetryczny, regularnie atakując cele w państwach regionu, w tym infrastrukturę energetyczną, oraz blokując cieśninę Ormuz. Działania te zdestabilizowały region i światowe rynki energetyczne, co generuje presję na USA. Paradoksalnie inicjatywa – co najmniej tymczasowo – przeszła w ręce Teheranu, którego kapitulacja jest mało prawdopodobna. W obecnych uwarunkowaniach, gdy wszystkie strony zainteresowane są raczej eskalowaniem konfliktu, szanse na szybkie przywrócenie trwałej stabilności w regionie wydają się znikome.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Powraca jednak jedno pytanie – dlaczego właściwie ta wojna się rozpoczęła. Donald Trump mówi wiele rzeczy, a jedną z nich jest to, że Iran miał być o krok od konstrukcji broni jądrowej. Jednak kolejne osoby, które były obecne podczas rozmów w Genewie, w tym były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Wielkiej Brytanii Jonathan Powell oraz omańscy dyplomaci byli przekonani, że ustępstwa przedstawione przez stronę irańską zapobiegną wybuchowi wojny. Jednak mieszanka niekompetencji i ignorancji strony amerykańskiej, reprezentowanej przez kolegę Trumpa z branży nieruchomości Steve’a Witkoffa i jego zięcia Jareda Kushnera sprawiła, wojna wybuchła. Omańczycy mówią mediom, że postrzegali Witkoffa i Kushnera jako działających na rzecz Izraela niż USA. Dzisiaj wszyscy ponosimy tego konsekwencje. [The Guardian #1], [The Guardian #2]

• 20 marca Irańczycy świętowali jak co roku Nouruz czyli perski nowy rok. Jedno z najważniejszych w Iranie świąt w tym roku było obchodzone w cieniu samolotów bojowych i spadających bomb. Jednak poszukiwanie normalności, które dokonywane jest poprzez podtrzymywanie corocznych zwyczajów, wspólne jest dla ludzi na całym świecie. O tym jak to święto „czuć w powietrzu” również w tym roku, opisuje BBC. [BBC]

• Po raz pierwszy od 1967 roku meczet Al-Aksa w Jerozolimie, jedno z 3 najważniejszych miejsc islamu, jest zamknięty podczas jednego z najważniejszych świąt muzułmańskich, tj. obchodzonego na koniec Ramadanu Id al-Fitr. Jest to kolejny z serii nasilających isę w ostatnich latach ruchów mających na celu uderzanie w swobody Palestyńczyków zamieszkujących wschodnią Jerozolimę oraz Zachodni Brzeg pod pretekstem względów bezpieczeństwa. [The Guardian]

• Władze Damaszku wprowadziły niemal całkowity zakaz sprzedaży alkoholu na terenie miasta. Będzie można go nabyć jedynie na wynos, w zamkniętych butelkach w kilku dzielnicach gdzie dominują chrześcijanie. Ruch ten budzi zastrzeżenia wielu Syryjczyków. Nie chodzi tutaj o samą możliwość wypicia odpowiedniego napoju na mieście ale o szerszy obraz zmian zachodzących w kraju i ciągłe obawy o narzucanie porządków większości wszystkim mniejszościom i ogólnie pojętą swobodę obyczajową i wolność osobistą. [DW]

• „W ostatnich miesiącach w Turcji nasiliła się debata na temat sukcesji władzy po prezydencie Recepie Tayyipie Erdoğanie. Zgodnie z obowiązującą ustawą zasadniczą urzędująca głowa państwa nie może ubiegać się o następną kadencję, gdyby wybory zostały przeprowadzone w konstytucyjnym terminie w 2028 r. Zamiast Erdoğana kandydatem rządzącej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) miałby zostać wskazany przez niego następca. W tym kontekście najczęściej wymieniani są: syn prezydenta Bilal Erdoğan, zięć i potentat sektora zbrojeniowego Selçuk Bayraktar oraz minister spraw zagranicznych Hakan Fidan. Napięcia między rywalizującymi frakcjami coraz częściej przedostają się do wiadomości opinii publicznej za pośrednictwem mediów.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Azja

• „Chiny są jednymi z ważnym odbiorców surowców energetycznych z Bliskiego Wschodu. Pekin łączyły też dobre relacje z reżimem w Teheranie. Z drugiej jednak strony wygląda na to, że konflikt uwikła na jakiś czas USA. Jaki jest bilans zysków i strat ze strony Chin? Co mogą zrobić Chińczycy? Na te i inne pytania odpowiada Michał Bogusz, ekspert OSW.” [###]

• „W chińskich siłach zbrojnych trwa proces wzmacniania osobistego nadzoru Xi Jinpinga i partii, czego kolejnym przejawem są decyzje dyscyplinarne wobec Zhang Youxia, wiceprzewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej. (...) Może to zwiększać prawdopodobieństwo eskalacji, np. wobec Tajwanu.” Wspominaliśmy już o tych czystkach ale jak kogoś ciekawi ten temat to teraz PISM przygotował analizę. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Nowa konstytucja Kazachstanu: przygotowania do sukcesji i pozory demokratyzacji [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Nastoletnia córka przywódcy Korei Północnej Kim Dzong Una prowadziła czołg podczas ćwiczeń wojskowych pod okiem ojca; ich ostatni wspólny publiczny występ podsyca spekulacje, że dziewczyna jest przygotowywana do przejęcia tronu po Kimie.” [AP News]

• „Liczne zamknięte ulice, setki tysięcy fanów na miejscu i miliony widzów przed ekranami Netflixa: powrót tego zespołu K-popowego to wydarzenie na ogromną skalę. Po kilku latach nieobecności w centrum uwagi powracają ze spektakularnym comebackiem. W sobotę zespół K-popowy BTS dał wielki koncert w Seulu, wywołując globalną falę entuzjazmu wśród fanów.” [Euronews]

Afryka

• „Co najmniej siedem krajów afrykańskich podpisało umowy ze Stanami Zjednoczonymi mające na celu ułatwienie deportacji obywateli państw trzecich, co zdaniem ekspertów prawnych stanowi w praktyce lukę prawną na korzyść USA. Jak twierdzą adwokaci deportowanych, większość z nich uzyskała od amerykańskich sędziów ochronę prawną, która zabezpieczała ich przed odesłaniem do krajów pochodzenia.” Ale administracja deportowała ich do kraju trzeciego, więc teoretycznie wyrok sądu nie został złamany. [AP News]

• „Po raz pierwszy od ponad czterdziestu lat nosorożce powróciły do Parku Narodowego Kidepo Valley w Ugandzie, gdzie kłusownicy niegdyś całkowicie je wytępili ze względu na rogi i mięso.” [BBC]

• „We wtorek i środę Stany Zjednoczone gościły w Waszyngtonie przedstawicieli Demokratycznej Republiki Konga i Rwandy; rozmowy dotyczyły przede wszystkim utkniętego w martwym punkcie procesu pokojowego we wschodniej części Konga.” [Reuters]

• Pisaliśmy jakiś czas temu o Pucharze Narodów Afryki, który miał finał pod koniec stycznia. Otóż właśnie zmienił się zwycięzca tych zawodów gdyż ciało kontrolne odebrało tytuł mistrzowski Senegalowi a przyznał Maroku. Możecie się domyślić, że drużyna pozbawiona tytułu nie jest z tego zadowolona i chce walczyć z tą decyzją. [AP News]

• „Zarówno sektor energetyczny, jak i gospodarka Republiki Południowej Afryki przez wiele lat mierzyły się z głębokim kryzysem. Zmiany na scenie politycznej i reformy wprowadzane w przeciągu ostatnich lat zrodziły nadzieję na wyjście z trudnej sytuacji. Rzeczywiście, widać liczne oznaki poprawy, ale czy sektor energetyczny tego afrykańskiego państwa podoła istniejącym wyzwaniom?” [Obserwator Gospodarczy]

• „Kobiety w RPA sięgają po broń i sztuki walki, aby chronić się przed przemocą ze względu na płeć” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Prezydent Kolumbii Gustavo Petro został uznany przez amerykańską Agencję ds. Walki z Narkotykami (DEA) za »cel priorytetowy«, podczas gdy prokuratorzy federalni w Nowym Jorku badają jego rzekome powiązania z handlarzami narkotyków – wynika z informacji osób zaznajomionych ze sprawą oraz dokumentów, do których dotarła agencja Associated Press.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Zostali oblężeni przez meksykański kartel. Teraz ci cywile odpowiadają ogniem z karabinów AK-47 i granatów” Polecamy reportaż od AP News. [AP News]

• „W piątek na Kubę zaczęło przybywać około 650 delegatów z 33 krajów i 120 organizacji w ramach karawany solidarnościowej przewożącej około 20 ton pomocy humanitarnej, podczas gdy wyspa boryka się z poważnym kryzysem energetycznym.” [AP News]

• „Rząd kubański odrzucił wniosek ambasady USA w Hawanie o zezwolenie na import oleju napędowego do zasilania generatorów, podczas gdy administracja Trumpa nadal utrzymuje blokadę paliwową wobec wyspy – poinformowało w piątek dwóch amerykańskich urzędników zaznajomionych z tą sprawą.” Administracja Trumpa to jest jednak bezczelna. [AP News]

Ameryka Północna

• „Kanada chce zająć się swoim od dawna zaniedbanym regionem arktycznym. Trudne pytanie brzmi: w jaki sposób?” [The Guardian]

• „W 2024 roku Trump wygrał w stanie Idaho, uzyskując jedną z największych przewag głosów w całym kraju. Obecnie sekretarz stanu tego stanu sprzeciwia się staraniom administracji mającym na celu zebranie poufnych danych wyborców przed wyborami uzupełniającymi w 2026 roku.” [ProPublica]

• To co opisuje wyżej tekst ProPubliki to nie jest jedyne działanie administracji Trumpa mające związek ze zbliżającymi się wyborami. Ważny jest tzw. SAVE Act – legislacja mająca rzekomo zapewnić żeby do głosowania nie został dopuszczony ktoś kto nie może głosować. Co naprawdę znajduje się w tych przepisach pisze The Guardian a NPR opisuje szansę na wejście tego prawa w życie. [NPR], [The Guardian]

• „Aby radykalnie zwiększyć ilość energii dostępnej do zasilania sztucznej inteligencji, administracja Trumpa dokonuje gruntownej zmiany tysięcy stron przepisów dotyczących energii jądrowej, bagatelizując kwestie bezpieczeństwa i skupiając się na zachętach dla przemysłu.” [ProPublica]

• „FBI wznowiło gromadzenie ogromnych ilości danych dotyczących obywateli amerykańskich oraz historii ich lokalizacji w celu wsparcia federalnych dochodzeń – poinformował w środę przed ustawodawcami dyrektor agencji, Kash Patel.” [TechCrunch]

• „Wysocy rangą urzędnicy amerykańscy i japońscy zazwyczaj unikają wszelkich publicznych wypowiedzi na temat przeprowadzonego przez Japonię w 1941 roku ataku z zaskoczenia na siły amerykańskie w Pearl Harbor, ograniczając się wyłącznie do bardzo ostrożnych komentarzy. W sobotę w Japonii zapanowało więc zakłopotanie, dezorientacja i niepokój po tym, jak prezydent Donald Trump swobodnie odwołał się do tego ataku z czasów II wojny światowej, aby uzasadnić swoją dyskrecję przed rozpoczęciem wojny z Iranem.” [AP News]

Oceania

• Kiedy rozpoczęła się wojna z Iranem kobieca drużyna reprezentująca ten kraj w piłce nożnej akurat była w Australii na turnieju. Rząd Australii zaoferował im azyl i wydało się, że 5 piłkarek z tej oferty skorzysta. Jednak z powodu przepychanek politycznych koniec końców tylko dwie piłkarki zostały w Australii. Pisze o tym [AP News].

• A teraz najważniejsza informacja z Australii – na lotnisku w sklepie z zabawkami pomiędzy pluszakami znajdował się prawdziwy opos. W artykule znajdziecie krótkie nagranie wideo. [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „W 2014 roku firma Amazon wprowadziła na rynek swój pierwszy smartfon, mając nadzieję na konkurowanie z Apple i Samsungiem. Jednak model Fire Phone – nad którego produkcją bezpośrednio czuwał założyciel firmy Jeff Bezos – został wycofany z rynku zaledwie po nieco ponad roku, stając się jedną z najbardziej głośnych porażek Amazona. Obecnie Amazon pracuje nad nowym telefonem.” [Reuters]

• „Luka czynszowa w Polsce w ciągu ostatnich kilkunastu lat wyraźnie się zmniejszyła. Nie oznacza to jednak, że problem zniknął. Na tle państw Unii Europejskiej wciąż wypadamy słabo, a jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest niska efektywność polityki mieszkaniowej.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W czwartek postawiono zarzuty wiceprezesowi firmy Super Micro Computer Inc. oraz dwóm innym osobom powiązanym z tą firmą w związku ze spiskowaniem w celu przemycenia do Chin serwerów komputerowych o wartości wielu miliardów dolarów, wyposażonych w zaawansowane układy firmy Nvidia.” [AP News]

• „Czy człowiek w ekonomii to chłodny kalkulator zysku? A może istota pełna emocji, skrótów myślowych i społecznych norm? Bierzemy pod lupę jeden z najważniejszych mitów nowoczesnej ekonomii, czyli mit racjonalności. Od Adama Smitha, przez Herberta Simona, aż po Kahnemana i Tversky’ego. To historia o tym, jak ekonomia najpierw uprościła człowieka, by zbudować teorię, a dziś próbuje go odzyskać.” [###]

Nauka i technologia

• „Liczebność populacji motyli monarchów w Meksyku wzrosła tej zimy o 64% w porównaniu z tym samym okresem w 2025 roku, dając promyk nadziei dla owada uznanego za zagrożonego wyginięciem.” [The Guardian]

• „Naukowcy zidentyfikowali sieć neuronów, która może wyjaśniać, dlaczego stres nasila objawy egzemy [wyprysków na skórze]. U myszy cierpiących na atopowe zapalenie skóry, czyli rodzaj przewlekłej egzemy, naukowcy odkryli, że neurony te wytwarzają białka zapalne w odpowiedzi na sygnały stresowe płynące z ośrodkowego układu nerwowego.” [Nature]

• Czy leki takie jak Ozempic pomogą także na depresję? Nowe badanie wskazuje, że mogą mieć także takie pozytywne działanie. [The Guardian]

• „Stanowisko archeologiczne w Chile po raz kolejny podważa teorię dotyczącą zasiedlania Ameryk przez ludzi. Odkrycie w Monte Verde sprawia, że teoria ekspansji z północy na południe ponownie staje się przedmiotem gorącej debaty na temat historii ludzkości na tym kontynencie” [The Guardian]

• „Od dziesięcioleci naukowcy próbują zrozumieć, w jaki sposób wieloletnie urazy głowy doznane podczas uprawiania sportu mogą prowadzić do poważnej utraty pamięci i demencji w późniejszym wieku.” Nowe badanie wskazuje na potencjalną przyczynę. [Nature]

• „Odkrycie nowego gatunku grzybów halucynogennych w Afryce zmusza mikologów do ponownego przyjrzenia się historii ewolucji tych słynnych grzybów psychodelicznych.” [Popular Science]

• Geometria, Grecy, Egipcjanie i piramidy, Wszechświat, czarne dziury, tunele czasoprzestrzenne i pomysły na „zgeometryzowanie” mechaniki kwantowej – oto zestaw zagadnień, którymi raczymy Was w najnowszym, jakże treściwym odcinku. Naszym gościem jest prof. Maciej Dunajski, fizyk matematyczny z Uniwersytetu Cambridge, a rozmowę nagraliśmy w Łodzi, w której się urodził i kształcił. [Radio Naukowe], [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Był czas, kiedy słowa były zapisywane jedno po drugim, bez żadnych odstępów ani znaków, które pomagałyby czytelnikowi zrozumieć tekst. Jak doszliśmy od tego do tego‽” [###]

• Jak działa i skąd w ogóle wziął się zamek błyskawiczny? Codziennie korzystamy z niego przynajmniej kilka razy, usprawniają naszą odzież czy też plecaki, walizki czy też buty, a jednak nie poświęcamy mu zbyt dużo naszych rozmyślań. Kanał Veritasium zabiera nas w podróż do zamku (błyskawicznego). [###]

• Aeon przygotował esej o dylematach etycznych medyków, którzy mierzą się z trudnymi, wymagającymi szybkich decyzji przypadkami. O ich dylematach, rozterkach i o tym jak niejednokrotnie, w ich uznaniu, zasady etyki medycznej nie przystają do sytuacji, z którymi muszą się mierzyć w swej codziennej praktyce. [Aeon]

• Gdy w połowie lat 20stych XX wieku ustabilizowaną sytuację gospodarczą w Niemczech, wydawało się, że kraj ten jest względnie bezpieczny od wejścia na skrajne politycznie tory. Jednak rozwój lat 20stych został brutalnie zahamowany poprzez wielki kryzys. O ile był on ciosem dla wielu krajów, tak sytuacja Niemiec, zdawała się być wyjątkowo trudna. O tym jak kryzys przebiegał z Niemczech i jak wykorzystał ten czas Adolf Hitler oraz jego partyjni koledzy, opowiada w kolejnym odcinku historii nazistów podcast Za Rubieżą. [###]

• Kim jest Banksy? Artysta, którego dzieła malowane na murach największych metropolii świata przybierały bardzo charakterystyczną formą i refleksyjną treść, długo ukrywał swoją prawdziwą tożsamość. Udawało mu się to nawet gdy osiągnął światowy sukces, a jego dzieła sprzedawane były za zawrotne ceny. Reuters zabiera nas w śledztwo, w którym prezentuje drogę jaką przeszedł do ustalenia tego, kim Banksy jest. W opisie nie będzie spojlera, zapraszamy do artykułu. [Reuters]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

W końcu prezydent zawetował ustawę dotyczącą projektu SAFE. Nie znaczy, że nie skorzystamy z tych pieniędzy wcale ale na pewno nie wykorzystamy je w pełni. Mamy dla Was dużo materiałów z tej okazji, wybierzcie co wydaje się Wam najciekawsze.

• 12 razy Nawrocki o SAFE. Bzdura goni bzdurę i fejkiem pogania. [OKO.press]

• Glapiński z własnym pomysłem na dozbrojenie armii. “Zero procent im. Korwin-Mikkego” [TokFM]

• „Karol Nawrocki, w rocznicę wejścia Polski do NATO, ogłosił, że zawetuje ustawę o SAFE, co pokazuje, jak polityczne przepychanki dominują nad namysłem nad bezpieczeństwem kraju. W pierwszej części naszego podcastu Marek Świerczyński opowiada, jakie będą konsekwencje i co Polska straci z powodu prezydenckiego sprzeciwu. Natomiast w drugiej rozmowie b. szef sztabu generalnego Wojska Polskiego gen. Mieczysław Gocuł zastanawia się, czym jest polski interes obronny i czy NATO wciąż jest jego gwarantem.” [###]

• „W dzisiejszym odcinku Krzysztof Wiater z NGL Legal opowiada o zakupach zbrojeniowych, o polskim systemie finansowania zbrojeń, o jego prawnych podstawach i wyzwaniach związanych z rodzącym się europejskim przemysłem zbrojeniowym. A tłem naszej rozmowy jest konflikt między polskimi ośrodkami władzy dotyczący unijnego programu pożyczek obronnych SAFE.” [###]

• „Sejm wybrał sześcioro sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Żurek apeluje do Nawrockiego. Co zrobi Trybunał Konstytucyjny i prezydent? Obsadzony przez PiS TK na razie nie próbował podważyć ważności wyboru parlamentu. Czy Karol Nawrocki przyjmie od nich ślubowanie?” Bardzo by nas zaskoczyło gdyby Nawrocki przyjął ślubowania od nowo wybranych sędziów TK, w końcu pokazał już jak mu zależy na utrzymaniu chaosu prawnego. [OKO.press]

• „Jedni ratują zwierzęta na własny koszt, drudzy je zabijają i dostają pieniądze od państwa. Myśliwi zabili nieuciekające przed ludźmi dziki odratowane w ośrodku rehabilitacji dzikich zwierząt. Polski Związek Łowiecki nie widzi w tym problemu, inspekcja weterynaryjna również” [OKO.press]

• „Cztery lata po ataku Rosji na Ukrainę specjalistyczne obrabiarki wyprodukowane w Pleszewie trafiają do kraju agresora. Mogą służyć do produkcji broni i amunicji. Obchodzenie sankcji jest proste. Przekonaliśmy się o tym, próbując sprowadzić obrabiarkę wyprodukowaną w Pleszewie do Rosji, korzystając z usług tureckiego pośrednika.” [Frontstory]

• „A jednak Przemysław Czarnek. Oficjalny kandydat PiS na premiera zasłynął w tym tygodniu przede wszystkim historią o wdrażaniu ideologii OZE-SROZE przy pomocy fotowoltaiki. Ale to nie ze strony mediów ani polityków koalicji rządzącej przyjął najcięższe ciosy. Pierwsze reakcje Konfederacji, a przede wszystkim Sławomira Mentzena wskazują, że profesora KUL czeka trudna kampania. ” [###]

• „Jakub Wiech mówił w TOK FM, że wypowiedzi Przemysława Czarnka kandydata na premiera PiS, na temat OZE są obliczone na zdobywanie wyborców. – Jeszcze nie tak dawno, pięć lat temu – Czarnek sam mówił o tym, jak potrzebna jest edukacja klimatyczna i ekologiczne w szkołach – przypomniał. ” [TokFM]

• Dominik Tarczyński to specyficzny przypadek – polski polityk, którego największym marzeniem zdaje się być zauważonym przez Donalda Trumpa. W swojej „trumpofilii” zdecydowanie dojechał do końca skali. To właśnie jemu poświęcony jest najnowszy odcinek na kanale Koroluka. Zabiera na on w podróż od początków kariery Dominika Tarczyńskiego poprzez kolejne stadia uwielbienia dla MAGA. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Zmasowane ataki Rosjan na infrastrukturę kolejową. 1476. dzień wojny.

• „Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski stwierdził w piątek, że przyznane przez Stany Zjednoczone 30-dniowe zwolnienie z sankcji na rosyjską ropę w związku z konfliktem w Iranie nie jest właściwą decyzją i nie przyczyni się do zakończenia trwającej od ponad czterech lat rosyjskiej inwazji na Ukrainę.” [AP News]

• „Wobec amerykańsko-izraelskiego ataku na Iran oraz wymierzonych w państwa regionu akcji odwetowych Teheranu Kijów jednoznacznie wsparł USA. Uzasadnił to wrogimi działaniami irańskiego reżimu wobec Ukrainy w czasie rosyjskiej inwazji, podkreślił również kluczową rolę Waszyngtonu w tzw. procesie pokojowym i we wspieraniu ukraińskich zdolności obronnych.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Instytut Europy Środkowej]

• „W sobotę państwa UE osiągnęły porozumienie, dzięki któremu cały system sankcji Unii wobec rosyjskich przedsiębiorstw i oligarchów nie wygaśnie w weekend, co mogłoby spowodować nagłe złagodzenie ograniczeń dotyczących tysięcy firm i osób fizycznych.” [Politico]

• „Kobiety przeciwko nowemu Kodeksowi cywilnemu. Wg projektowanych zapisów sąd może zgodzić się na ślub osoby 16-letniej, jeśli odpowiada to jej interesom, a w przypadku ciąży albo urodzenia dziecka ten próg wiekowy może zostać obniżony do… 14 lat.” [Krytyka Polityczna]

• Czy niedawny wyrok ukraińskiego sądu najwyższego wprowadził w tym kraju pełną równość małżeńską? Czytając niektóre doniesienia medialne można by odnieść takie wrażenie a rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. O przełomowym wyroku który uznał parę mężczyzn za rodzinę i jak to wpisuje się to w walkę o pełną równość możecie przeczytać w zalinkowanych tekstach. [United24], [Euronews]

Europa

• „Na początku marca br. Belgia i Szwecja przejęły rosyjskie tankowce pływające pod fałszywymi banderami. Zdecydowane działania wobec rosyjskiej »floty cieni« będą miały szczególne znaczenie ze względu na rosnące ceny ropy, ponieważ zyski z jej sprzedaży zasilają rosyjski budżet wojenny.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Rozpoczęta 28 lutego operacja Epic Fury przeciwko Iranowi odbywa się w znacznym stopniu w oparciu o zasoby USA stale rozmieszczone w Europie. Europa odegrała również rolę logistyczną w amerykańskich działaniach wojskowych na Bliskim Wschodzie, mimo braku zgody Wielkiej Brytanii i Hiszpanii na wykorzystywanie ich baz do przeprowadzania ataków na Iran w pierwszych dniach operacji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Dla wielu obywateli UE przeprowadzka do innego państwa członkowskiego to szansa na lepszą pracę i rozwój. Jednak rzeczywistość bywa brutalna. Według danych Eurostatu opisujących jak wyglądała dyskryminacja obcokrajowców w 2024 roku, Europejczycy mieszkający poza ojczyzną odczuwają, że nierówne traktowanie dotyka ich bardziej niż w swoich krajach rodzinnych. Co ciekawe, skala tego zjawiska nie jest jednolita i zależy od konkretnej sfery życia oraz kraju osiedlenia.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Dron kamikaze wystrzelony 1 marca br. z Libanu przez sprzymierzony z Iranem Hezbollah uderzył w brytyjską bazę lotniczą Akrotiri na Cyprze, nie powodując istotnych zniszczeń. Odpowiedzią europejskich partnerów jest wsparcie cypryjskich zdolności obronnych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Zmiany płci muszą być uznawane ponad granicami – orzekł najwyższy sąd UE. Państwa nie mogą odmówić aktualizacji aktów stanu cywilnego, jeśli utrudnia to realizację prawa do swobodnego przemieszczania się – stwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE” [Euractiv]

• „Uruchomiony ponad dekadę temu estoński program e-rezydencji – pierwszy taki na świecie – stanowi wyjątkowy przykład efektywnej polityki publicznej. Jego istotą jest umożliwienie cudzoziemcom zdalnego dostępu do infrastruktury prawno-biznesowej Estonii – bez konieczności fizycznej obecności w państwie.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W Europie nasilają się działania Chin mające na celu wywieranie wpływu i ingerencję w sprawy innych państw.” Europejska Rada Spraw Zagranicznych przygotowała raport opisujący jak Chiny testowały różne metody działania wpływając na państwa wschodniej i centralnej Europy. [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]

• „Z ustaleń badaczy wynika, że polityka oszczędnościowa w Wielkiej Brytanii przyniosła nieoczekiwane i negatywne konsekwencje zdrowotne. Ich szacunki wskazują, że skróciła ona oczekiwaną długość życia o ponad cztery miesiące oraz przyczyniła się do ok. 170 tys. dodatkowych zgonów.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W niedzielę wyborcy w całej Francji udają się do urn, by wziąć udział w wyborach, które dostarczą ważnych wskazówek dotyczących przyszłorocznych, niezwykle istotnych wyborów prezydenckich, w których faworytem jest skrajna prawica.” W jakich dokładnie wyborach będą głosować francuzi oraz jakich wyników możemy się spodziewać pisze [Politico].

• Niemcy: zwycięstwo Zielonych w wyborach w Badenii-Wirtembergii. Możecie o tych wyborach landowych przeczytać w analizie OSW lub posłuchać ich podcastu. Jeśli jesteście ciekawi trochę innej perspektywy to także Krytyka Polityczna pisze o tych wyborach. [Krytyka Polityczna], [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Monitor OSW. Wybory na Węgrzech, nr 3 [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rośnie napięcie na linii Orbán-Zełenski. W tle są: kampania wyborcza na Węgrzech, zatrzymany konwój ze złotem i grubymi milionami dolarów oraz sprawa rurociągu Drużba. Jak dziś wyglądają relacje Węgry-Ukraina? Czyją winą są tak duże napięcia? Kto na tym korzysta? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW: Tadeusz Iwański i Andrzej Sadecki.” [###]

• „Mniejszość węgierska w Rumunii odgrywa istotną rolę w strategii politycznej rządu Viktora Orbána w kontekście zaplanowanych na kwiecień 2026 r. wyborów parlamentarnych na Węgrzech. ” [Instytut Europy Środkowej]

• Serbskie przedsiębiorstwo naftowe NIS, w którym większościowy pakiet akcji ma rosyjski Gazprom, działa obecnie w oparciu o zwolnienie z sankcji, które kończy się 20 marca. Serbowie starają się o przedłużenie zwolnienia i kontynuację operacji jedynej serbskiej rafinerii. Równolegle prowadzona jest sprzedaż udziałów rosyjskich węgierskiemu MOLowi. [Reuters]

• Centrum 795, które powstało po rozpoczęciu przez Rosję wojny na pełną skalę na Ukrainie i składa się z elitarnych oddziałów GRU oraz FSB, zostało utworzone jako ściśle tajna i w pełni autonomiczna jednostka, której zadaniem jest przeprowadzanie najbardziej krytycznych operacji – od misji wojskowych na Ukrainie po zabójstwa polityczne i porwania za granicą. Serwisowi „The Insider” udało się zidentyfikować wszystkich kluczowych przywódców i sponsorów centrum, ustalić jego lokalizację oraz określić główne obszary jego działalności. Jeden z jego oficerów został już aresztowany w Kolumbii pod zarzutem zorganizowania porwania wielu przeciwników reżimu. Został złapany, ponieważ komunikował się z agentem za pomocą Tłumacza Google. [The Insider]

• „Rosja buduje własny »suwerenny internet«. Blokada YouTube i WhatsApp to tylko kolejny krok w procesie, który trwa od lat. Kreml próbuje przejąć kontrolę nad Runetem – rosyjskim segmentem internetu – i stworzyć system cenzury przypominający chiński. (...) O cyfrowej izolacji Rosji i jej politycznych celach opowiadają ekspertki Ośrodka Studiów Wschodnich: Katarzyna Chawryło i Maria Domańska.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Amerykańska operacja w Iranie może się przedłużyć i trwać kilka miesięcy zamiast planowanych kilku tygodni. Niskie poparcie Amerykanów dla interwencji i ekonomiczne skutki wzrostu cen ropy prawdopodobnie nie zmienią nastawienia władz USA, a trudności w całkowitym eliminowaniu zagrożeń ze strony Iranu mogą skłonić Donalda Trumpa do zwiększenia zaangażowania, w tym wykorzystania sił specjalnych bądź rozpoczęcia inwazji lądowej. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Epic Fury: Amerykanie zbom­bar­do­wali wyspę Chark, Irańczycy uszkodzili latające cysterny” – artykuł z 14.03 o ostatnich wydarzeniach z wojny w Iranie. Serwis Konflikty co kilka dni publikuje podobne, przeglądowe artykuły gdzie umieszcza zweryfikowane informacje o trwającym konflikcie. Bardzo polecamy taką formę śledzenia tego konfliktu – pozwala z jednej strony zaspokoić potrzebę bycia poinformowanym, a z drugiej pozwala wylogować się z bieżączki na długie godziny, szczególnie w słoneczne przedwiośnie. [Konflikty]

• Co dzieje się w samym Iranie? O te odpowiedzi trudniej, ze względu na blokadę informacyjną, jednak nie jest ona zupełna. Wiemy jedno – nie ma masowych protestów, Kurdowie nie prowadzą zwartej ofensywy, a niszczenie w wyniku bombardowań infrastruktury cywilnej nie pomaga w zyskaniu sympatii zwykłych Irańczyków. O tym co się dzieje w Iranie, ale nie tylko, opowiada najnowszy materiał filmowy Ośrodka Studiów Wschodnich. Materiał z AP News traktuje o irańskich uchodźcach, którzy musieli opuścić swoje domy ze względu na trwającą wojnę. [AP News], [###]

• Trwają również izraelskie bombardowania Libanu. Atakowana jest infrastruktura Hezbollahu na południu kraju jak również południowe dzielnice Bejrutu, w których mieści się centrala Hezbollahu. Portal Axios donosi, że poza bombardowaniami, Izrael szykuje sie do inwazji i zajęcia terenów południowego Libanu (do rzeki o nazwie Litani). Ustanowione w listopadzie 2024 roku zawieszenie broni było pierwszym z tych przypisywanych Donaldowi Trumpowi i jego zabiegom dyplomatycznym. [Axios]

• Jak wygląda obecnie sytuacja w Gazie? Poza zniszczeniami infrastruktury medycznej i mieszkalnej zniszczone i zablokowane są m.in. ulice. Bardzo ogranicza to ludziom wykorzystywanie pojazdów, które przetrwały izraelską inwazję, a dodatkowo, po wybuchu wojny z Iranem, ceny paliwa dodatkowo poszybowały w górę. W konsekwencji mieszkańcy Strefy Gazy wszędzie chodzą piechotą, a potrzebujących pomocy medycznej czy pochówku muszą po prostu nosić. [The Intercept]

• Z nastaniem wojny z Iranem Izrael zamknął wszystkie przejścia graniczne jak również punkty wjazdowe/wyjazdowe w Strefie Gazy oraz na Zachodnim Brzegu. [Middle East Eye]

• Równocześnie media donoszą o wspieranych przez Izrael milicjach palestyńskich, operujących w Strefie Gazy, które rozszerzają swoją działalność w walce z Hamasem. Mają one w ostatnich dniach dokonywać rajdów coraz głębiej na terytoria kontrolowane przez Hamas. [The Guardian]

Azja

• „W sobotę Korea Północna wystrzeliła w kierunku morza ponad 10 pocisków balistycznych – poinformowały południowokoreańskie siły zbrojne – podczas gdy siły zbrojne Stanów Zjednoczonych i Korei Południowej przeprowadzały ćwiczenia wojskowe, a Donald Trump ponowił propozycje dialogu skierowane do Pjongjangu.” [The Guardian]

• „W sobotę prezydent Pakistanu ostrzegł rząd talibów w sąsiednim Afganistanie, że »przekroczył czerwoną linię«, przeprowadzając ataki dronów na obszary cywilne w Pakistanie, i stwierdził, że władze w Kabulu sprowadziły na siebie »poważne konsekwencje«.” [AP News]

• „W czwartek Chiny przyjęły szeroko zakrojoną ustawę mającą na celu promowanie tzw. »jedności etnicznej« – zdaniem krytyków jest to środek, który jeszcze bardziej ograniczy prawa niektórych mniejszości, podczas gdy władze konsekwentnie dążą do ich asymilacji.” [AP News]

• „Konflikt USA i Izraela z Iranem, który bezpośrednio dotknął ponad 1/4 członków Rady Pokoju (BoP), może wpłynąć na dalsze uczestnictwo Indonezji w tym formacie i w konsekwencji osłabić jego możliwości działania.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Wojna w Zatoce Perskiej zmienia sposób funkcjonowania Azji. Światowy kryzys naftowy wywołany konfliktem między Stanami Zjednoczonymi a Iranem sprawia, że Wietnam, Tajlandia, Filipiny, Pakistan i Indie przyjmują konserwatywne podejście do kwestii energetycznych.” [Rest of World]

• „Pośpieszne przeniesienie amerykańskich rakiet z Korei Południowej na Bliski Wschód wywołało niepokój w Seulu. Prezydent Korei Południowej starał się uspokoić społeczeństwo, zapewniając, że kraj jest w stanie powstrzymać zagrożenia ze strony Korei Północnej” [The Guardian]

  

Afryka

• „W ciągu ostatnich dwóch tygodni co najmniej 65 nigeryjskich żołnierzy zginęło w atakach dżihadystów w północno-wschodniej części kraju, podczas gdy to zachodnioafrykańskie państwo walczy o opanowanie jednej z najgroźniejszych grup terrorystycznych na świecie.” [The Guardian]

• „W sobotę Rwanda ostrzegła, że jest gotowa wycofać swoje oddziały z prowincji Cabo Delgado w Mozambiku, gdzie pomagają one w zwalczaniu śmiertelnych ataków rebeliantów, jeśli nie zostanie zapewnione wystarczające międzynarodowe finansowanie tej misji.” [Reuters]

• „Co najmniej 17 osób, w większości uczennic, zginęło w środę, gdy dron wypełniony materiałami wybuchowymi, za którego atak obwinia się sudańskie paramilitarne Siły Szybkiego Wsparcia, uderzył w szkołę średnią i ośrodek zdrowia.” [The Guardian]

• „W środę późnym wieczorem senegalskie Zgromadzenie Narodowe przyjęło zdecydowaną większością głosów ustawę podwajającą maksymalny wymiar kary pozbawienia wolności za czynności seksualne między osobami tej samej płci do 10 lat oraz uznającą za przestępstwo wszelkie działania mające na celu promowanie homoseksualizmu.” [Reuters]

• „Święty bęben, który został zrabowany przez wojska francuskie w okresie panowania kolonialnego na Wybrzeżu Kości Słoniowej, powrócił do tego kraju ponad sto lat po tym, jak został zabrany.” [BBC]

• Ostatnio Trump przypomniał o tym, że w RPA biali obywatele są rzekomo prześladowani. The Guardian ma długi reportaż przyglądający się temu problemowi – nie mówimy o problemie prześladowania bo ten nie występuje w tej formie jak go skrajna prawica przedstawia, tylko problemie dezinformacji prowadzonej przez prawicowych polityków i aktywistów. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Z inicjatywy USA 7 marca br. w Doral na Florydzie odbył się szczyt z udziałem prezydenta Donalda Trumpa oraz przywódców z 12 państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Spotkanie dotyczyło głównie współpracy w walce z przestępczością, ale posłużyło też jako demonstracja chęci odbudowy amerykańskiej strefy wpływów na zachodniej półkuli.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Kubańscy urzędnicy przeprowadzili rozmowy z rządem Stanów Zjednoczonych, co potwierdził w piątek prezydent kraju Miguel Díaz-Canel, w obliczu narastających trudności spowodowanych dotkliwą amerykańską blokadą dostaw paliwa oraz częstymi przerwami w dostawach energii elektrycznej.” Guardian pisze o dialogu międzynarodowym a Reuters donosi o proteście przed siedzibą partii komunistycznej na Kubie. [The Guardian], [Reuters]

• „Stany Zjednoczone ogłosiły, że po siedmioletniej przerwie ponownie otworzyły swoją ambasadę w stolicy Wenezueli, Caracas, w związku z zacieśnianiem przez prezydenta Donalda Trumpa stosunków z nowym rządem tego południowoamerykańskiego kraju.” Tymczasem ONZ donosi w drugim tekście, że w kraju ciągle dochodzi do łamania praw człowieka. [Al-Dżazira #1], [Al-Dżazira #2]

• „Argentyna udzieliła azylu brazylijskiemu zbiegowi skazanemu za udział w zamieszkach popierających Bolsonaro w 2023 roku – zdaniem analityków decyzja ta może mieć wpływ na zbliżające się wybory prezydenckie w Brazylii.” [The Guardian]

• „Sebastian Marset, podejrzany o bycie urugwajskim baronem narkotykowym i znajdujący się na liście najbardziej poszukiwanych zbiegów amerykańskiej Agencji ds. Walki z Narkotykami (DEA), został aresztowany w Boliwii – poinformowały w piątek władze tego południowoamerykańskiego kraju.” [Reuters]

• „Meksykańska stolica powstała pierwotnie na jeziorach, które z powodu powtarzających się powodzi zostały jednak osuszone. Dlaczego więc, skoro wypompowywano tę wody aż 300 lat i dziś brakuje jej w kranach, to równocześnie miasto jest dalej zalewane?” [###]

Ameryka Północna

• „W obliczu narastających napięć w Stanach Zjednoczonych i rosnącej niestabilności na świecie wielu Amerykanów zwraca się ku Kanadzie – i swoim korzeniom – w poszukiwaniu ewentualnego rozwiązania w związku z niedawnymi zmianami w kanadyjskich przepisach dotyczących obywatelstwa.” [CBC]

• „Republikanie w Senacie coraz bardziej obawiają się wyborów uzupełniających. Kiedyś wydawało im się, że mają zapewnioną przewagę, która pozwoli im utrzymać, a nawet zwiększyć większość w listopadzie, w przeciwieństwie do Izby Reprezentantów, gdzie przewaga Partii Republikańskiej jest minimalna, a jej członkowie coraz bardziej obawiają się powrotu Demokratów do władzy.” O tym co zmieniło się w nadchodzących wyborach do Senatu pisze [Politico].

• „Społeczności były wstrząśnięte atakami, do których doszło w odstępie niecałych dwóch godzin – w synagodze w stanie Michigan oraz na Uniwersytecie Old Dominion w Wirginii. Według władz bez interwencji mieszkańców ofiar z tych atakach byłoby znacznie więcej.” PBS ma zwięzłe podsumowanie obydwu wydarzeń. [PBS]

• „W zeszłym roku najwyżsi rangą wojskowi bezskutecznie ostrzegali Pentagon, by nie likwidował organów nadzorczych, które ograniczają ryzyko ofiar wśród ludności cywilnej i badają odpowiedzialność za ich śmierć, jak na przykład w przypadku niedawnego nalotu na irańską szkołę dla dziewcząt, w wyniku którego zginęły setki dzieci.” [Politico]

• „Dwie kobiety z Florydy musiały uczestniczyć w wirtualnych rozprawach sądowych w trakcie porodu, aby bronić swojego prawa do decydowania o własnej opiece medycznej. Chociaż władze tego stanu dążą do rozszerzenia niektórych rodzajów swobody medycznej, jednocześnie ograniczyły prawa kobiet w ciąży.” [ProPublica]

• „Od czasu objęcia urzędu przez prezydenta Donalda Trumpa setki specjalistów ds. zdrowia psychicznego odeszło z Departamentu ds. Weteranów. Weterani borykają się z wieloma problemami: nie mogą skontaktować się z Departamentem ds. Weteranów, obserwują, jak odchodzą zaufani terapeuci, a na terapię muszą czekać nawet sześć miesięcy.” Dokładnie przed taką sytuacją ostrzegali specjaliści gdy administracja Trumpa zaczęła wprowadzać swoje zmiany. [ProPublica]

• „Sekretarz obrony jasno stwierdził, że kierownictwo Pentagonu ma zachęcać pracowników, w tym cywilów, do zgłaszania się na ochotników do pomocy w rządowej akcji antymigracyjnej.” Jak ktoś kojarzy historie z PRL to może to brzmieć znajomo. [WIRED]

Oceania

• „Z akt sądowych wynika, że dzieci znajdujące się w trudnej sytuacji, którym postawiono zarzuty posiadania materiałów o charakterze ekstremistycznym, nie zawsze zdają sobie sprawę, że popełniły przestępstwo” Guardian ma dla was dłuższy tekst krytykujący australijskie prawo penalizujące dzieci od 10 lat za posiadanie treści ekstremistycznych. Z tekstu wynika, że nawet zgłoszenie tych treści na policje nie gwarantuje, że dziecko będzie łagodnie potraktowane. [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Polska Grupa Zbrojeniowa (w skrócie PGZ) prowadzi w ostatnim czasie ogromną kampanię dyplomatyczną. Podpisanie kilku umów i porozumień z koncernami zbrojeniowymi innych państw Europy sprawia, iż jej polski odpowiednik coraz bardziej pnie się w górę.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Według różnych badań w latach 2015-2019 poszukiwanie zatrudnienia przez znajomych i rodzinę było jednym z podstawowych sposobów zdobywania pracy – przypisywano od 30% do ponad 40% poszukiwań zakończonych sukcesem. Jeszcze niespełna dekadę temu wśród ekspertów rynku pracy panowało przekonanie, że może nawet połowa ofert pracy nie trafia na rynek – poszukiwania kandydatów do pracy polegają na puszczaniu wici przez pracowników, którzy mieliby podać wiadomość do sprawdzonych znajomych. (...) Czy dalej jest to metoda najbardziej skuteczna?” [###]

• „W ciągu niespełna dwóch tygodni od rozpoczęcia interwencji w Iranie ceny paliw na amerykańskich stacjach wzrosły o ok. 20%. Wynika to ze skoku cen ropy na światowych rynkach, a nie z ograniczenia podaży na rynku amerykańskim. USA są obecnie państwem wydobywającym najwięcej ropy na świecie (ponad 13 mln baryłek dziennie) oraz eksporterem netto tego surowca (4 mln baryłek dziennie w 2025 r.). Mimo to nadal importują ponad 6 mln baryłek dziennie – przede wszystkim z Kanady i Meksyku (ok. 70%), przy dostawach z państw Zatoki Perskiej na poziomie 8% importu w 2024 r. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Odnotowywany od połowy 2025 r. spadek rosyjskich dochodów naftowo-gazowych – powodowany obniżeniem ceny ropy na rynku, a także mocnym rublem – pogłębił się na skutek znacznej przeceny surowca z Rosji w ostatnich miesiącach zeszłego roku. (...) Rynkowa niepewność wywołana atakiem USA i Izraela na Iran niesie jednak ze sobą znaczny potencjał odwrócenia niekorzystnych dla Moskwy trendów. Im dłuższa blokada cieśniny Ormuz, tym głębsze i trwalsze obniżenie podaży ropy z Zatoki Perskiej, co podnosi atrakcyjność dostaw z Rosji jako kluczowego eksportera dla azjatyckich odbiorców. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Nauka i technologia

• „Spór między spółką Anthropic, twórcą dużego modelu językowego Claude, a Penta­go­nem zatacza szerokie kręgi, a im one szersze, tym bardziej absurdalna wydaje się cała sprawa. Konflikt jest głośny, nośny medialnie, ale przesłania to, co najważniejsze – rola sztucznej inteligencji na wojnie cały czas rośnie. Technika daje zupełnie nowe możliwości, a jedno­cześ­nie stwarza nowe wyzwania i zagro­żenia.” [Konflikty]

• Zastanawialiście się dlaczego piwo bezalkoholowe zrobiło się dobre dopiero ostatnimi laty? Albo jaka jest różnica między piwem 0,0% a 0,5%? Na te i inne pytania odpowiada Tomasz Kopyra, bloger piwny, który jest także biegaczem ultra. A że rozmowa jest prowadzona przez serwis Bieganie.pl to poruszy także tematy bardziej sportowe – jak np. czy piwo bezalkoholowe jest dobrym izotonikiem. [###]

• Czy rekiny istnieją? Nie chodzi nam o istnienie samych zwierząt w rzeczywistości tylko o to czy istnieje grupa zwierząt jaki znamy pod nazwą rekinów ponieważ niedawne badania genetyczne wskazują na to, że różne gatunki należące do tej grupy są z sobą dużo mniej spokrewnione niż można by się spodziewać. [Nature]

• Ta ryba nie powinna istnieć — dziwna genetyka bezpłciowych kręgowców [###]

• Nie wiem czy zdajecie sobie sprawę jaki wpływ na naukę ma gra Doom z 1993 roku. Jest on dużo większy niż się większość ludzi może spodziewać a przeczytać można w tekście jaki opublikowało na swojej stronie Nature. [Nature]

• „Badania wskazują, że codzienne przyjmowanie preparatu multiwitaminowego przez dwa lata wydaje się spowalniać niektóre wskaźniki starzenia biologicznego – choć w niewielkim stopniu.” [The Guardian]

• „Komary, które zostały genetycznie zmodyfikowane tak, by przenosić szczepionki w ślinie, wykorzystano do zaszczepienia nietoperzy przeciwko wirusom wścieklizny i Nipah. Naukowcy badają, czy technika ta mogłaby zapobiec przenoszeniu się tych wirusów z nietoperzy na ludzi. Inni badacze podchodzą jednak sceptycznie do możliwości wdrożenia tej strategii w warunkach naturalnych.” [Nature]

• „W tym tygodniu stolicę Iranu, Teheran, spowiły gęsty, toksyczny dym i czarny, kwaśny deszcz po tym, jak pociski uszkodziły magazyny ropy i rafinerie. Naukowcy ostrzegają, że prawdopodobnie zawiera on substancje chemiczne szkodliwe dla ludzi i środowiska. Czym jest czarny deszcz, jak powstaje i ile czasu zajmie jego rozproszenie?” [Nature]

• „Badania naukowe nad seksualnością mają mroczną historię, która wywarła długotrwały, szkodliwy wpływ na społeczności queerowe. Wiele z tych wczesnych badań zostało z czasem obalonych. Nie dotyczy to jednak »efektu braterskiej kolejności urodzeń«. Fakt, że prawdopodobieństwo bycia gejem wzrasta wraz z liczbą starszych braci, odnotowano na całym świecie – od Turcji po Amerykę Północną, Brazylię, Holandię i nie tylko. Dzisiaj Selena zagłębia się we wszystkie szczegóły: czym jest ten efekt, jak był badany i co może (a czego nie może) wyjaśnić na temat seksualności.” [###]

• Na koniec działu coś luźniejszego – o tym dlaczego gdy gwałtownie hamujemy na hali sportowej to efektem jest charakterystyczny pisk? Naukowcy zbadali sprawę, podeszli do niej bardzo poważnie i przedstawili swoje ustalenia w publikacji, którą omawia Lamża. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu. Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy – a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.” [###]

• Obraz pt: Rzeczywistość pędzla Jacka Malczewskiego jest najdroższym dziełem w historii polskiej sztuki. 12 czerwca 2025 r. na aukcji w domu aukcyjnym Desa Unicum. obraz został sprzedany za ponad 22 miliony złotych. Co przedstawia? jaka zawarta jest w nim symbolika? Dlaczego to właśnie obraz Malczewskiego jest tak drogi? [###]

• „W najnowszym odcinku serii Powojnie wracam do epizodu zapomnianego w polskiej historiografii. Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku państwa bloku wschodniego pogrążyły się w oficjalnej żałobie. Władze krajów komunistycznych prześcigały się w kondolencjach i gestach lojalności wobec Moskwy. W Polsce Bolesław Bierut postanowił pójść o krok dalej. Aby wyróżnić się na tle innych państw, zdecydował, że Katowice – robotnicze serce kraju – zostaną przemianowane na Stalinogród. Decyzję wprowadzono błyskawicznie, z pominięciem wielu procedur. Urzędnicy w pośpiechu zmieniali dokumenty i szyldy, a nazwa objęła także całe województwo, które stało się «stalinogrodzkim». Lokalne władze nie miały możliwości sprzeciwu, choć dobrze wiedziały, jak decyzja jest odbierana przez mieszkańców. Więcej o kulisach tej historii opowiadam w najnowszym odcinku.” [###]

• Na koniec materiał o dyskutowaniu. Kto wie, może przyda się wam już w najbliższe święta ;) Współczesne modele dyskusji, które znamy z internetu czy mediów, są mocno siłowe: strony okopane na swoich pozycjach, liczy się to, kto kogo przekrzyczy i stłamsi. Przeciwnika trzeba zaorać, atakować, zgnieść, rozwalić, ewentualnie zmasakrować. Ponosimy przy tym realne koszty. – konfrontacyjność w dyskusji bardzo nam szkodzi – przekonuje dr Jakub Pruś, filozof i logik z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, autor kanału „Logika codzienna” na YouTubie. [Radio Naukowe], [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Posłowie Koalicji Obywatelskiej w piątek zaprezentowali w Sejmie projekt ustawy dotyczącej ograniczenia dostępu do mediów społecznościowych osobom do 15. roku życia oraz zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych.” [Press]

• „Big techy grają z nami w weryfikację wieku. To karanie ofiar zamiast sprawców. Aktywność nastolatków przeniosła się w dużej mierze do świata online. Spotyka ich tam m.in. hejt, treści suicydalne czy erotyczne. Rząd chce zakazać dostępu do social mediów osobom nieletnim za pomocą weryfikacji wieku użytkownika” Nie wiemy czy zgadzamy się z absolutnie wszystkim co jest w tym artykule ale porusza on m.in ważne problemy związane z weryfikacją wieku online. [OKO.press]

• Wiedział. I wysłał księdza pedofila na misję za granicę. Przed sądem mówi, dlaczego [PROCES BISKUPA JEŻA] [OKO.press]

• „W sobotę 7 marca 2026 Jarosław Kaczyński ogłosi, kto będzie kandydatem PiS na premiera. Podobnie jak w przypadku wyboru kandydata na prezydenta PiS wypuścił długą listę kandydatów, a co tydzień z tej karuzeli wypadało inne nazwisko rzekomego faworyta. W ostatnich dniach w mediach zdystansowanych wobec PiS najczęściej pisze się o kandydaturze prezydenta Stalowej Woli Lucjusza Nadbereżnego. Natomiast media sprzyjające PiS stawiają na Przemysława Czarnka. ” [###]

• „Zaskoczenie nie było zbyt duże. W krakowskiej hali Towarzystwa Gimnastycznego Sokół 7 marca 2026 roku Jarosław Kaczyński ogłosił, że kandydatem Prawa i Sprawiedliwości na premiera jest Przemysław Czarnek. Oczywiście, jeśli PiS wygrałby wybory jesienią 2027 roku i miał sejmową większość.” [OKO.press]

• „Wczoraj Karol Nawrocki i Adam Glapiński, prezes NBP, zaproponowali »polski, bezpieczny SAFE 0 proc.« – finansowanie zbrojeń z zasobów NBP, m.in. rezerw złota. Projekt budzi wątpliwości ekonomiczne i prawne. Hanna Cichy i Bartosz Krzemiński rozmawiają z Piotrem Kuczyńskim, analitykiem domu inwestycyjnego Xelion o tym, na ile prezydencko-prezesowski plan jest możliwy, mądry i bezpieczny.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Spadek tempa rosyjskich postępów na froncie. 1469. dzień wojny]

• Szara rzeczywistość i kolorowa przyszłość. Nastroje Ukraińców w piątym roku wojny [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Względna stabilizacja. Ukraińska gospodarka u progu piątego roku wojny [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Według prezydenta Wołodymyra Zełenskiego Stany Zjednoczone zwróciły się do Ukrainy o pomoc w obronie sojuszników z Zatoki Perskiej przed irańskimi dronami.” [BBC]

• „Ukraińscy producenci tanich dronów przechwytujących, zaprojektowanych do niszczenia bezzałogowych statków powietrznych (UAV) wroga, twierdzą, że są w stanie eksportować je w dużych ilościach, w związku z zapytaniami ze strony Stanów Zjednoczonych i Bliskiego Wschodu, spowodowanymi wojną z Iranem.” [Reuters]

• „Z wielowarstwowymi fortyfikacjami, strefami śmierci pełnymi dronów i setkami tysięcy cywilów wciąż zagrożonych, obwód doniecki to nie tylko terytorium – to linia powstrzymująca dalszą ekspansję Rosji. Francis Farrell z The Kyiv Independent wyjaśnia, dlaczego bitwa o Donbas pozostaje w centrum procesu pokojowego.” [###]

• „Romowie z Ukrainy walczą o uznanie dla osób służących na wojnie. Wiele rodzin mężczyzn poległych w akcji nie posiada oficjalnych dokumentów lub nie zna języka ukraińskiego, przez co ma trudności z uzyskaniem należnego odszkodowania.” [The Guardian]

Europa

Globalna strategia USA a Europa Środkowo-Wschodnia. Islandia przeprowadzi referendum w sprawie wznowienia starań o członkostwo w UE.

• „Jakie stanowisko zajmuje Europa w sprawie wojny Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem?” DW przygotowało podsumowanie tego co wiemy o stosunku europejskich państw co do wojny z Iranem. [DW]

• „W środę nasiliła się dyplomatyczna przepychanka między Stanami Zjednoczonymi a Hiszpanią w sprawie wojny w Iranie, kiedy rządy obu krajów wydały sprzeczne oświadczenia dotyczące ewentualnego wykorzystania hiszpańskich baz wojskowych przez amerykańskie siły zbrojne do operacji na Bliskim Wschodzie.” [AP News]

• „W piątek grupa lewicowych i centrowych posłów do Parlamentu Europejskiego wezwała Komisję do wyjaśnienia swoich »czerwonych linii« w trwających rozmowach z USA dotyczących umowy w sprawie danych biometrycznych podczas posiedzenia plenarnego, składając pytanie ustne uzyskane przez Euractiv.” [Euractiv]

• „Unia Europejska zdecydowała po latach rozmów: branża roślinna nie będzie mogła używać 31 nazw umieszczanych na produktach, które w jakiś sposób przypominają mięso. Negocjacje zakończyły się też porozumieniem – wprowadzono 3-letni okres przejściowy, aby producenci mogli dostosować swoje produkty do nowych przepisów.” Burger może być roślinny ale stek już nie. [Interia]

• „Europejska inicjatywa obywatelska (ECI), przewidziana w traktacie lizbońskim i wprowadzona do unijnego porządku prawnego w 2011 r., stanowi narzędzie pozwalające obywatelom UE bezpośrednio wpływać na proces kształtowania polityki UE. Mimo powszechnych w debacie publicznej postulatów większej demokratyzacji i transparentności Unii oraz mimo reformy, która miała uczynić ten instrument bardziej dostępnym, jego potencjał wciąż pozostaje niewykorzystany.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Komisja Europejska miała przedstawić w 2023 roku plan odchodzenia od chowu klatkowego. Do tej pory harmonogramu nie ma, dlatego grupa obywateli i obywatelek pozwała Komisję do Trybunału Sprawiedliwości UE.” [OKO.press]

• Francja chce wzmocnić nuklearne odstraszanie w Europie [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• „W czwartek czeski parlament odmówił pozbawienia premiera i przewodniczącego parlamentu immunitetu poselskiego, chroniącego ich przed postawieniem przed sądem w sprawach karnych. Premier Andrej Babis jest oskarżony o oszustwa związane z dotacjami unijnymi, a przewodniczący Tomio Okamura o podżeganie do nienawiści.” [Euractiv]

• „Zaledwie sześć miesięcy po powołaniu rządu Albanii premier Edi Rama dokonał jego rekonstrukcji. Bezpośrednią przyczyną zmian były oskarżenia formułowane od miesięcy wobec zdymisjonowanej już wicepremier Belindy Balluku. Opozycja domaga się jednak ustąpienia samego szefa rządu.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Silna polaryzacja polityczna to retoryczna strategia węgierskich partii politycznych przed zarządzonymi na 12 kwietnia 2026 r. wyborami parlamentarnymi. Według koalicji Fidesz-KDNP stawką wyborów jest przystąpienie Węgier do wojny rosyjsko-ukraińskiej. Ciesząca się stałą przewagą sondażową partia Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) przedstawia natomiast kwietniową elekcję jako referendum, w którym Węgrzy zdecydują o zmianie systemowej w państwie.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Spór z Ukrainą paliwem wyborczym Orbána. Od kilku tygodni narasta napięcie w stosunkach węgiersko-ukraińskich. Przyczyną obecnej eskalacji było zniszczenie pod koniec stycznia w wyniku rosyjskiego ostrzału w okolicy Brodów stacji pompującej ropociągu Drużba, transportującego rosyjską ropę na Węgry i Słowację” OSW opisuje stosunki obydwu państw z perspektywy zbliżających się wyborów na Węgrzech a The Guardian skupia się na zatrzymaniu ukraińskiego konwoju bankowego przez służby węgierskie. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Guardian]

• „Najnowsze doniesienia, dotyczące szpiegostwa na rzecz Rosji w krajach Unii Europejskiej są wyjątkowo niepokojące. Ujawnione informacje o szpiegach i nowych strategiach rosyjskich służb w Europie pokazują, że Kreml może aktywnie szykować się do wojny z NATO” [OKO.press]

Wojna w Iranie

Wojna w Iranie trwa i nie widać i nie widać na ten moment szans na jej szybkie zakończenie. Administracja USA nie podaje jasnych terminów zakończenia operacji (padają niespójne liczby), coraz mocniej sprawiając wrażenie jak bardzo słabo zaplanowaną decyzją było wejście do wojny (tzn do operacji wojskowej o ograniczonym zakresie) na taką skalę. Coraz bardziej wydaje się, że do wojny w tym dokładnie momencie popchnął Izrael (ze względu na możliwość zabicia najwyższego przywódcy Iranu Alego Chamenei), a sama administracja nie przewidziała pełni skutków wojny.

• Nie będziemy Was zalewać dużą ilością artykułów bo o tej wojnie mówią wszyscy, wszystko i treści jest nadmiar. Możecie przeczytać podsumowanie ostatniego dnia konfliktu przygotowane przez [OKO.press] lub [Konflikty].

  A jeśli jesteście ćpunami, którzy uwielbiają maltretować się każdą, najmniej istotną informacją, to możecie zerknąć na live blog [Guardiana] czy [Al-Dżaziry].

• Cieśnina Ormuz leżąca u wybrzeży Iranu, przez którą przepływa znacząca część światowego handlu węglowodorami, została de facto zablokowana. Oznacza to nie tylko wzrost cen na rynkach ze względu na ograniczoną podaż w tym momencie, ale również możliwość dłuższych zakłóceń na rynku, ze względu na fakt, że część państw, bez możliwości eksportu będzie musiała ograniczyć wydobycie – a odwrócenie tego procesu może zająć odpowiednio dłużej. O sytuacji w cieśninie i jej możliwych następstwach opowiadają OSW Agata Łoskot-Strachota i Konrad Popławski. [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Izraelska operacja we wschodnim Libanie, mająca na celu odnalezienie szczątków słynnego pilota Sił Obronnych Izraela, zakończyła się niepowodzeniem w nocy, kiedy komandosi wdali się w strzelaninę z Hezbollahem i lokalnymi mieszkańcami, co spowodowało, że izraelskie samoloty zbombardowały ten obszar, zabijając dziesiątki osób.” [The Guardian]

• Grupa bojowników Hezbollah straciła poparcie polityczne w Libanie po tym, jak przeprowadzone w tym tygodniu ataki na Izrael, mające na celu uczczenie pamięci zmarłego przywódcy Iranu Alego Chameneiego, spotkały się z zdecydowaną reakcją militarną. Brak poparcia społecznego dla grupy bojowników rozprzestrzenił się nawet na południową społeczność szyicką, która obecnie znajduje się na pierwszej linii izraelskich operacji wojskowych. [France24]

• „Izraelska administracja cywilna odwołała piątkowe modlitwy w meczecie Al-Aksa w okupowanej Jerozolimie Wschodniej. Jest to najnowszy z serii izraelskich ograniczeń nałożonych na trzecie najświętsze miejsce islamu od początku muzułmańskiego świętego miesiąca ramadanu.” [Al-Dżazira]

• „W ostatnich latach branża turystyczna na Półwyspie Arabskim odnotowała niezwykły wzrost. Jednak wojna amerykańsko-izraelska i odwetowe ataki Iranu na państwa Zatoki Perskiej spowalniają obecnie ten trend.” [DW]

• „UEFA nadal planuje, że Katar będzie gospodarzem meczu Argentyna – Hiszpania, znanego jako Finalissima, który odbędzie się w tym miesiącu, mimo że emirat ten jest celem irańskich rakiet w rozszerzającej się wojnie na Bliskim Wschodzie, rozpoczętej przez Izrael i Stany Zjednoczone.” [AP News]

Azja

• „W piątek, dzień po wyborach parlamentarnych w Nepalu, które były pierwszymi ogólnokrajowymi wyborami od czasu, gdy we wrześniu gwałtowne powstanie młodzieży doprowadziło do obalenia poprzedniego rządu, urzędnicy wyborczy liczyli głosy.” AP News pisze o przebiegu wyborów a Al-Dżazira ma ściągawkę dotyczącą tego kto startuje w tych wyborach. [AP News], [Al-Dżazira]

• „Wstępne i częściowe wyniki ogłoszone w sobotę pokazały, że nowa partia polityczna kierowana przez byłego rapera prowadzi w wyborach parlamentarnych w Nepalu, pierwszych od zeszłorocznej rewolucji młodzieżowej.” [AP News]

• „Minął ponad miesiąc od najbardziej szokującego do tej pory etapu czystki w Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, w którego rezultacie liczba członków Centralnej Komisji Wojskowej spadła do dwóch osób. Teraz widać kolejny etap związany z podwójną sesją Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL) i Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej Chin. Patrząc całkiem obiektywnie, ten etap czystki może wyjść Chinom na zdrowie.” [Konflikty]

• „Wojska pakistańskie i afgańskie prowadzą wymianę ognia wzdłuż granicy w ramach konfliktu, który według szacunków ONZ spowodował wysiedlenie ponad 100 000 osób.” [Sky]

• „Indonezja wprowadzi zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 16 roku życia – poinformowała w piątek minister komunikacji i spraw cyfrowych Meutya Hafid.” [AP News]

• „Zimowy smog w Delhi jest tak toksyczny, że według najnowszych badań skraca życie tamtejszych mieszkańców o średnio 12 lat. Dlaczego jednak oficjalne indyjskie pomiary pokazują o połowę niższe odczyty niż te międzynarodowe?” [###]

Afryka

• „W piątek islamscy bojownicy zaatakowali miasto w północno-wschodniej Nigerii, porywając ponad 300 osób, w tym kobiety i dzieci, poinformowały lokalne władze.” [AP News]

• „Władze poinformowały, że osunięcie się ziemi spowodowane ulewnymi deszczami spowodowało śmierć ponad 200 osób w kopalni koltanu Rubaya we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Ministerstwo Górnictwa DRK poinformowało w środę, że wśród ofiar było około 70 dzieci, a ranni zostali ewakuowani do placówek medycznych w mieście Goma, stolicy prowincji Północne Kivu.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Prezydent Republiki Południowej Afryki Cyril Ramaphosa nazwał politykę Donalda Trumpa, polegającą na umożliwieniu białym Afrykanerom ubiegania się o status uchodźcy w Stanach Zjednoczonych, »rasistowską«, twierdząc, że prezydent USA jest »naprawdę niedoinformowany«. Była to rzadka sytuacja, w której prezydent RPA wyraził bezpośrednią krytykę.” [The Guardian]

• „Według dochodzenia ONZ, rok temu Uganda pomogła Sudanowi Południowemu w przeprowadzeniu nalotów, w wyniku których zginęli i odnieśli poważne poparzenia cywile.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum odwiedziła w piątek zachodni stan Jalisco, aby zająć się rosnącymi obawami dotyczącymi bezpieczeństwa przed zbliżającymi się mistrzostwami świata w piłce nożnej FIFA po fali przemocy w regionie.” [AP News]

• Pisaliśmy niedawno o nowym prezydencie Peru, jednak nie będzie on rządził długo gdyż pierwsza tura wyborów odbędzie się 12 kwietnia razem z wyborami parlamentarnymi. Americas Quarterly pisze o zbliżających się wyborach obecnym krajobrazie politycznym kraju oraz kandydatach mających największe szanse na wygraną w wyborach prezydenckich. [Americas Quarterly]

• „Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok i nakazał Peru wypłacenie odszkodowania za śmierć matki trójki dzieci, która zmarła w 1997 r. w ramach programu przymusowej sterylizacji prowadzonego przez administrację zmarłego Alberto Fujimori.” Na marginesie można dodać, że córka Fujimoriego kandyduje w najbliższych wyborach prezydenckich, o których piszemy wyżej. [AP News]

• „Wieloletnia kampania doprowadziła do uwolnienia 81 kobiet uwięzionych na mocy surowych przepisów dotyczących reprodukcji, ale zawieszenie praw obywatelskich przez prezydenta Nayiba Bukele wywołuje nową falę kryminalizacji.” O ty jak znowu można trafić do więzienia po poronieniu w Salwadorze pisze Guardian. [The Guardian]

• AP News pisze o naciskach administracji Trumpa na państwa regionu w celu przekonania ich do zmniejszenia powiązań z Chinami. Za to Al-Dżazira donosi o zapowiedziach amerykańskiej administracji dotyczących tego, że zamierza prowadzić działalność wojskową w regionie. W celu walki z kartelami rzecz jasna. [AP News], [Al-Dżazira]

• „Kubańskie władze poinformowały, że spodziewają się ponownego uruchomienia dużej elektrowni cieplnej w sobotę po jej zamknięciu na początku tygodnia, które spowodowało ogromną awarię zasilania.” [AP News]

• „Chociaż kawa jest jednym z najważniejszych towarów na świecie, niewielka część zysków trafia do rolników, a pracownicy opuszczają wieś w poszukiwaniu bardziej lukratywnych miejsc pracy w mieście.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „W piątek Japonia i Kanada podpisały strategiczne porozumienie mające na celu wzmocnienie współpracy w zakresie obronności, gospodarki i bezpieczeństwa energetycznego, podczas gdy ataki militarne Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran wzbudziły obawy dotyczące międzynarodowych dostaw ropy naftowej.” [AP News]

• „Dlaczego Trump zwolnił Kristi Noem ze stanowiska sekretarza DHS? Kim jest Markwayne Mullin?” Osoba odpowiedzialna za działalność ICE straciła posadę. Żeby było zabawniej Trump ogłosił jej zwolnienie wpisem w internecie gdy ona prowadziła konferencję prasową. [Al-Dżazira], [AP News]

• „W czwartek Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych opublikował dokumenty FBI zawierające streszczenie przesłuchania nieznanej kobiety, która oskarżyła prezydenta Donalda Trumpa o rzekomy kontakt seksualny.” [Reuters]

• „Sędziowie nadal nakazują przeprowadzanie przesłuchań imigracyjnych, ale twierdzą, że ich wyniki są często fikcyjne. Sądy twierdzą, że administracja Trumpa nie wywiązuje się w dobrej wierze z wymogu zapewnienia zatrzymanym przez ICE odpowiedniej procedury prawnej.” [Politico]

• „Kontrowersyjny szef ds. szczepionek w Agencji ds. Żywności i Leków (FDA), dr Vinay Prasad, po raz kolejny opuszcza agencję — po raz drugi w ciągu niecałego roku odchodzi po podjęciu kontrowersyjnych decyzji dotyczących przeglądu szczepionek i leków specjalistycznych stosowanych w leczeniu rzadkich chorób.” [NPR]

• „We wtorek rozpoczęły się wybory do Kongresu Stanów Zjednoczonych w połowie kadencji 2026 r., kiedy to wyborcy oddali swoje głosy w pierwszych prawyborach republikańskich i demokratycznych w Teksasie, Karolinie Północnej i Arkansas.” Co wynika z przeprowadzonych już prawyborów pisze Reuters. [Reuters]

Oceania

• „Poparcie dla rządzącej w Nowej Zelandii Partii Narodowej spadło do najniższego poziomu od ponad czterech lat, a premier Christopher Luxon nie jest już preferowanym przywódcą wyborców, jak wynika z piątkowych sondaży.” [Reuters]

• „Według najnowszego sondażu Nowozelandczycy opowiadają się za wyższymi podatkami dla najbogatszych, aby sfinansować opiekę zdrowotną, mieszkalnictwo i działania na rzecz klimatu. Inny sondaż wykazał również, że Nowozelandczycy w przeważającej większości chcą, aby politycy rządzili z myślą o przyszłych pokoleniach i aby zmieniono system gospodarczy.” [Radio New Zealand]

• „Prywatne budynki, publiczne grunty: jak australijskie parki narodowe stały się polem bitwy między ochroną środowiska a biznesem” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Według badań CBOS w 1993 roku 12% badanych dorosłych Polaków uważało się za osoby biedne, a 70% znało takie osoby lub rodziny z widzenia lub z sąsiedztwa. W listopadzie 2025 roku te wskaźniki spadły do 3% (sam jestem biedny) i 48% (znam osoby biedne). Jednocześnie od lat 90. XX wieku rośnie odsetek tych, którzy uważają, że bieda jest wynikiem życiowej niezaradności i lenistwa. Spada natomiast procent Polaków, którzy sądzą, że ubóstwo wynika z problemów systemowych takich jak brak pracy, czy brak wsparcia ze strony państwa. Jak to wytłumaczyć? ” [###]

• „Amerykańscy pracodawcy nieoczekiwanie zlikwidowali w zeszłym miesiącu 92 000 miejsc pracy, co świadczy o tym, że rynek pracy nadal znajduje się pod presją. Stopa bezrobocia wzrosła do 4,4%.” [AP News]

• „Axel Springer zamierza kupić wydawcę brytyjskiego Telegraph za 667 milionów dolarów (575 mln funtów) w gotówce – donosi Financial Times. Spółka potwierdza oficjalnie informacje i podaje, że przejmie wydawcę wspólnie z funduszem joint venture RedBird IMI.” [Wirtualne Media]

• „Podatek katastralny budzi w Polsce negatywne emocje. Tymczasem, jak przekonuje Adam Czerniak, ekonomista specjalizujący się w rynku nieruchomości, w rozmowie z Joanną Tyrowicz i Patrycją Maciejewicz, mógłby nie tylko zwiększyć sprawiedliwość systemu podatkowego, lecz także ograniczyć sztucznie pompowany popyt inwestycyjny” [OKO.press]

• „W rozmowie z Wojciechem Paczosem analizujemy, czym naprawdę jest bankructwo państwa, jak działa dług publiczny i dlaczego deficyt budżetowy bywa zarówno narzędziem stabilizacji, jak i źródłem ryzyka. Dlaczego państwa rzadko bankrutują całkowicie? Czy istnieje bezpieczny poziom długu w relacji do PKB? Jak inflacja wpływa na realną wartość zadłużenia i dlaczego bywa nazywana »podatkiem inflacyjnym«? Czym różni się dług krajowy od zagranicznego i jakie ma to konsekwencje dla gospodarki?” [###]

Nauka i technologia

• „Bliźniak jednojajowy popełnia przestępstwo i pozostawia swoje DNA na miejscu zdarzenia. Czy badanie DNA może wykazać, który z bliźniaków jest sprawcą?” Nature ma tekst o metodach badawczych, które mogą pomóc w rozwiązaniu takich problemów. [Nature]

• „Według wyników szeroko zakrojonego badania, popularne leki GLP-1[czyli np. Ozempic – przyp. red] mogą pomóc osobom uzależnionym od narkotyków, alkoholu, kokainy i opioidów w wyjściu z nałogu. Badanie wykazało również, że w przypadku osób już uzależnionych leczenie tymi lekami wiąże się z 50-procentowym zmniejszeniem ryzyka śmierci z powodu nadużywania substancji psychoaktywnych.” Nature ma tekst o tym badaniu a The Conversation publikuje felieton jednego z autorów omawianego badania. [Nature], [The Converstation]

• „Rękopisy Galileusza znalezione w starożytnym tekście astronomicznym. Odkrycie rzuca nowe światło na to, jak słynny astronom doprowadził do rewolucji naukowej.” [Science]

• „Według najnowszych badań, kiedy te dwa gatunki spotkały się dziesiątki tysięcy lat temu, związki między nimi często dotyczyły samców neandertalczyków i samic ludzkich. Wyniki badań, opublikowane 26 lutego w czasopiśmie Science, mogą wyjaśniać, dlaczego geny neandertalczyków są nierównomiernie rozłożone w genomie Homo sapiens.” [Smithsonian Magazine]

• „Według badań, które ustanawiają nowy sposób oceny stanu populacji, populacje koali w niektórych częściach Australii, które kiedyś były zagrożone wyginięciem, wykazują zaskakujące oznaki odbudowy genomowej. Sugeruje to, że nawet gatunki doprowadzone na skraj wyginięcia mogą odzyskać utraconą różnorodność genetyczną.” [Nature]

• Czy będziemy w stanie coś zrobić jeśli odkryjemy, że w Ziemię uderzy zbliżająca się asteroida? Wygląda na to, że nie jesteśmy bez szans. NASA ogłosiła, że udało im się zmienić kurs asteroidy wybranej do testu kilka lat temu. [AP News]

• O tym jak większość ludzkości zaczyna tracić widok gwiazd z powodu zanieczyszczenia świetlnego pisze (oraz pokazuje na pięknych zdjęciach) ABC News. [ABC News AU]

  

• A na koniec mamy dla Was galerię naukowych zdjęć z tego miesiąca. [Nature]

  

Idee, kultura, społeczeństwo

• Zastanawialiście się kiedyś czym jest „kłamstwo” z lingwistycznego punktu widzenia? [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „RPO szuka obejścia niepublikowania orzeczeń TK, kiedy stawką są prawa obywateli. Kieruje sprawę do NSA i proponuje: TK jest wadliwy, ale jeśli zakwestionuje jakiś przepis, to sprawę, którą przegrał obywatel, powinien ponownie ocenić sąd. Nawet jeśli rozstrzygnięcie TK nie jest publikowane” [OKO.press]

• „Adwokat Bartosz Lewandowski, obrońca zbiegłych na Węgry polityków obozu PiS, jest współautorem projektu, który wysyła sędziów do więzienia na 10 lat. Projekt ten jest antydemokratyczny, antyeuropejski i sprzeczny z Konstytucją” [OKO.press]

• „Wojna w Ukrainie nie wywróciła w Polsce stolika PO-PiS, ale postawiła go na bardziej chwiejnym gruncie. Język solidarności i braterstwa ustąpił retoryce ”twardego polskiego interesu„, a rząd nie ma pomysłu, jak zatrzymać rosnącą w siłę na antyukraińskich emocjach radykalną prawicę.” [Krytyka Polityczna]

• „Grzegorz Braun zamierza współpracować z politykami i aktywistami z Indii. Poinformował o tym podczas spotkania w Brukseli. Tyle że obywatele Indii, z którymi się spotkał, od lat współpracują z Rosją. Wiele wskazuje na to, że na poziomie międzynarodowym realizują oni interesy Kremla.” [OKO.press]

• „Czy zalewając internet dezinformacją i fejkami, rzeczywiście da się sterować poglądami milionów ludzi na krytycznie ważny temat? Jak najbardziej, jeszcze jak! Wystarczy spojrzeć na Polaków.” [Krytyka Polityczna]

• „Znamy szczegółowe zmiany ustawowe w Funduszu Kolejowym. Wprowadzenie nowych rozwiązań pozwoli na ustabilizowanie sytuacji na rynku infrastrukturalnym i zapewni rozwój kolei na lata. – Fundusz Kolejowy przestanie być biedafunduszem i ubogim krewnym Krajowego Funduszu Drogowego – podkreśla Adrian Furgalski prezes zarządu Zespołu Doradców Gospodarczych TOR i Railway Business Forum.” [Rynek Kolejowy]

• „Kiedy ona kończy 15 lat, on, niespełna 40-letni ksiądz, zaczyna zachowywać się tak, jakby byli parą. Piszą do siebie, że się kochają, ale duchowny kontroluje dziewczynę, decyduje o tym, jak ma się ubierać, jest o nią chorobliwie zazdrosny. Wreszcie przekracza kolejną granicę: na plebanii dopuszcza się przemocy seksualnej. Po wszystkim zamyka ją w swoim pokoju, a sam idzie modlić się do kaplicy.” [Onet]

• „System antydronowy SAN, pojazdy minowania BAOBAB, bojowe wozy piechoty Borsuk, transportery opancerzone ROSOMAK, zestawy przeciwlotnicze Piorun – to tylko kilka hitów polskiej zbrojeniówki, na których produkcję mają zostać przeznaczone środki z programu SAFE. Do polskich firm ma trafić 89 proc. funduszy z programu. Do niemieckich – 0,37 proc.” OKO.press pisze o tym na co pójdą pieniądze z SAFE a Euractiv donosi o tym, że program został przegłosowany przez parlament i oczekuje tylko podpisu prezydenta. [OKO.press], [Euractiv]

• „Karolina Lewicka rozmawia z redaktorem naczelnym tygodnika Polityka. Jerzy Baczyński komentuje najnowsze wydarzenia w polskiej polityce: czym dokładnie jest program SAFE, czy jest korzystny dla Polski i jak działa? Jednocześnie zwraca uwagę na związki unijnych pożyczek z programem KPO, który odbił się szerokim echem w 2025 r. Co łączy SAFE i politykę zagraniczną naszego kraju, dlaczego SAFE budzi tyle kontrowersji na linii Nawrocki kontra Tusk?” Poza programem SAFE w podcaście jest poruszany rozpad partii Polska 2050 oraz dalsze rozwalanie systemu sądownictwa przez Karola Nawrockiego. [###]

• „Prezydent Nawrocki może całkowicie sparaliżować polskie sądownictwo. Masowe odmowy nominacji sprawią, że w wymiarze sprawiedliwości zacznie brakować sędziów, co znów wydłuży i tak już niemiłosiernie długi okres oczekiwania na wyrok. Odmowy awansów sędziowskich oznaczają, że w sądach wyższej instancji pojawią się wakaty i powstanie zupełny chaos.” [Krytyka Polityczna]

• „Sejm przyjął uchwałę w sprawie przywrócenia konstytucyjnych standardów wyboru członków-sędziów Krajowej Rady Sądownictwa. Uchwała głosi, że Sejm, wybierając sędziowski skład do KRS, uwzględni wyniki wyborów dokonanych przez sędziów w wyborach powszechnych i transparentnych.” [Onet]

• Prawie w całej Polsce w ten weekend będzie piękna pogoda. Co można robić w taką pogodę? Słuchać podcastu o wojenkach jakie toczą się wewnątrz PiSu! [###]

Kolejna rocznica wojny w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosjanie nacierają w stronę Słowiańska i Kramatorska. 1462. dzień wojny

• Przypominamy o możliwości pomocy walczącym żołnierzom, za pomocą różnych zbiórek, jak ta, którą co jakiś czas polecamy. [Pomagam]

• Czwarty rok wojny: stabilizacja frontu, pozory negocjacji [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Wyzwania mobilizacyjne Ukrainy pod koniec czwartego roku wojny [Instuytut Europy Środkowej]

• 4 lata wojny, feat. Aldona Hartwińska [###]

• „W dzisiejszym odcinku Piotr Łukasiewicz, kierownik polskiej ambasady w Ukrainie i b. analityk Polityki Insight, opowiada o surowej zimie w Kijowie, która nie złamała ukraińskiego ducha walki, wzmocniła pogrążone w kłopotach władze i poprawiła sytuację wojskową Ukrainy na froncie. Rozmowę prowadzi Marek Świerczyński.” [###]

• „Atak na organy antykorupcyjne: europejski komisarz ds. rozszerzenia twierdzi, że Ukraina nie odzyskała zaufania UE” [Ukrainska Pravda]

• „Rosyjscy pracownicy sprowadzeni do obsługi elektrowni jądrowej w Zaporożu po jej zajęciu w marcu 2022 r. przekształcili pomieszczenia robocze w prowizoryczne pomieszczenia mieszkalne, co według byłego pełniącego obowiązki głównego inżyniera wydaje się naruszać zasady bezpieczeństwa elektrowni i stwarzać zagrożenie pożarowe.” Polecamy reportaż Kyiv Independent. [Kyiv Independent]

• „Po jakimś czasie stało się jasne, że w trakcie działań wojennych nadal trwa życie – ludzie przychodzą do muzeum, i musi ono pracować także w nowych warunkach, bez stałej ekspozycji i dostępu do kolekcji” Jak wygląda życie muzeum w czasie wojny? Jak wygląda życie artystów skoro mężczyźni w wieku poborowym mogą w każdej chwili trafić na front? Czy artysta który nie walczy może jakkolwiek krytykować wojnę? Polecamy długi tekst w Dwutygodniku, który chociaż stara się odpowiedzieć na te pytania to nie zawsze daje nam łatwe odpowiedzi. [Dwutygodnik]

Europa

Armenia chce odebrać Rosji koncesję na zarządzanie swoimi kolejami. Planowo bez przełomu – aktualny stan integracji rosyjsko-białoruskiej.

• „Porozumienie z Mercosurem jest jedną z najważniejszych umów handlowych pierwszej połowy tego stulecia – oświadczyła przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Poinformowała też, że KE rozpocznie tymczasowe stosowanie porozumienia UE-Mercosur. ” [TVP Info]

• „Skrajnie prawicowa partia opozycyjna Alternatywa dla Niemiec (AfD) wywołała obawy dotyczące bezpieczeństwa w Berlinie po tym, jak oficjalnie zwróciła się o informacje na temat słabych punktów systemu obronnego NATO — informacje, które okazałyby się przydatne dla Kremla.” [Politico]

• Skąd taka niechęć Niemców do atomu? Co myślą o cyfrowym zapóźnieniu? Jak oceniają Merkel? [###]

• „Partia Zielonych wygrywa wybory uzupełniające w Gorton i Denton, spychając Partię Pracy na trzecie miejsce, co stanowi cios dla Keira Starmera. Hannah Spencer zostaje wybrana pierwszą posłanką partii w północnej Anglii, a Partia Pracy odnotowuje spadek poparcia o 25,3% w porównaniu z rokiem 2024.” [The Guardian]

• „Wybuch pełnoskalowej wojny na Ukrainie oraz globalna pandemia doprowadziły do przetasowania regionalnych stosunków gospodarczych w państwach bałtyckich. W jakiej kondycji gospodarczej są Litwa, Łotwa i Estonia? Jakie są źródła multikryzysu w Estonii i na Łotwie? Jak to się stało, że Litwa pomału przejmuje pozycję lidera regionu? O sytuacji w krajach bałtyckich opowiada Bartosz Chmielewski, ekspert OSW.” [###]

• „Prawicowe partie rządzące we Włoszech osiągnęły porozumienie w sprawie zmiany ordynacji wyborczej na taką, która będzie dla nich korzystniejsza. Spotkało się to z ostrą krytyką ze strony opozycji.” [Euractiv]

• „24 marca w Danii odbędą się przedterminowe wybory, a premier Mette Frederiksen będzie ubiegać się o nowy mandat po napiętym sporze z USA w sprawie Grenlandii. ” [Euronews]

• „Premier Wiktor Orban wysyła wojska do ochrony obiektów energetycznych przed ukraińskim zagrożeniem i wstrzymuje kolejny pakiet sankcji europejskich na Rosję. W kampanii wyborczej Fidesz mówi, że Ukraina jest wrogiem Węgier, a Bruksela bezpośrednim niebezpieczeństwem. Czy to element kampanii czy rzeczywiste obawy Budapesztu? Rozmowa z Iloną Gizińską z Ośrodka Studiów Wschodnich o energetycznym uzależnieniu Węgier od Rosji, relacjach z Ukrainą, sojuszu z Trumpem oraz szansach Petera Madziara w nadchodzących wyborach.” [###]

• Monitor OSW. Wybory na Węgrzech, nr 2 [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Skoro nie można Węgrów usunąć z Unii Europejskiej, to dobrze byłoby im tak utrudnić funkcjonowanie, by sami zdecydowali się na ewakuację.” Czekamy aż ktoś zaproponuje kolejny Trianon. [Krytyka Polityczna]

• „Rosja dąży do militarnej dominacji nad Arktyką, ponieważ uznaje ten region za jeden z kluczowych dla realizacji jej mocarstwowych ambicji i rozwoju gospodarki. Ekspansja jest też elementem nacisku na USA, by przyjęły rosyjskie warunki zakończenia wojny na Ukrainie, oraz służy do podważania solidarności sojuszniczej w NATO. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Bliski i Środkowy Wschód

W godzinach porannych irańskiego czasu, Izrael rozpoczął atak wymierzony w struktury dowodzenia oraz obiekty wojskowe Iranu. Niedługo później do ataku dołączyły USA . W atakach zginąć mieli dowódcy i doradcy wojskowi, a także Najwyższy Przywódca Ali Chamenei (śmierć tego ostatniego ogłosił Donald Trump a później potwierdziły władze Iranu).

W odpowiedzi Irańczycy zaatakowali pociskami balistycznymi i dronami Izrael oraz amerykańskie bazy wojskowe w regionie tj. w Katarze, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Bahrajnie, Kuwejcie, Arabii Saudyjskiej i Jordanii. Część dronów oraz odłamki z przechwyconych rakiet balistycznych dokonały zniszczeń m.in. w mieszkalnych dzielnicach wymienionych wcześniej państw arabskich oraz w lotniska w Abu Zabi i Dubaju. Dodatkowo Iran wydał ostrzeżenie do wszystkich statków, że przejście przez strategiczną cieśninę Ormuz, którą płyną potężne ilości węglowodorów, jest zabronione.

Dokładny efekt amerykańskich i izraelskich nalotów poznamy w ciągu najbliższych dni oraz tygodni. Zagadką pozostaje jak szeroko zakrojoną operację planują Izrael i USA. Kolejna niewiadoma to jak zachowa się irański reżim, ile ma zdolności do odpowiedzi i jak skuteczne będą jego działania w cieśninie Ormuz. Ostatnia zagadka to zachowanie się państw arabskich, które ucierpiały w wyniku irańskiego odwetu. Nikt na ten moment nie ma odpowiedzi na te pytania. Będą się one stopniowo pojawiać i krystalizować przez najbliższe dni i tygodnie, a my będziemy o nich co tydzień informować.

Poniżej znajdziecie kilka jakościowych podsumowań, które różne redakcje i organizacje przygotowały pierwszego dnia nowej odsłony konfrontacji.

• Ośrodek Studiów Wschodnich przygotował materiał, który powstał o 11:00 28.02 i zbiera on informacje o tym dlaczego do tego ataku doszło oraz spekuluje jakie mogą być cele operacji. [###]

• Konflikty poza zbiorczym opisem sytuacji przygotowały kalendarium wczorajszego dnia, gdzie idąc od dołu strony możemy odtworzyć kolejności mających miejsce wczoraj wydarzeń. [Konflikty]

• Atlantic Council przygotował zestawienie, gdzie jego eksperci odpowiadają na kluczowe pytania dotyczące obecnego konfliktu – o przyczynach, celach i możliwych skutkach w różnych aspektach rzeczywistości. [The Atlantic Council]

• Całkiem zwięzłe podsumowanie pierwszego dnia konfliktu przygotował również Tomasz Rydelek. [Tomasz Rydelek]

• Według Komitetu Ochrony Dziennikarzy (CPJ) w 2025 roku rekordowa liczba 129 dziennikarzy i pracowników mediów została zabita podczas wykonywania swojej pracy, z czego dwie trzecie zginęły z rąk izraelskich sił zbrojnych.Był to drugi rok z rzędu, w którym liczba zabójstw przedstawicieli prasy osiągnęła bezprecedensowy poziom, a drugi rok z rzędu Izrael odpowiadał za około dwie trzecie wszystkich ofiar – podała w swoim dorocznym raporcie opublikowanym w środę niezależna organizacja z siedzibą w Nowym Jorku, dokumentująca ataki na dziennikarzy na całym świecie. [The Guardian]

• „Amerykanie rozpoczęli proces wycofy­wa­nia swoich wojsk z Syrii. Żołnierze mają opuszczać bazę Kasrak w północno-wschodniej części kraju, wcześniej stanowiącą jeden z głównych ośrodków walki z Da’isz. Cały proces może zająć kilka tygodni. Większość sprzętu ma znaleźć się w irackim Kurdystanie.” [Konflikty]

• „Turcja w tym roku będzie miejsce ważnych wydarzeń, takich jak szczyt NATO. W tym kontekście opowiadamy o tym, jak wygląda polityka zagraniczna Turcji. Jak dziś wyglądają relacje Turcja-Rosja? Jak Turcja widzi swoją rolę w NATO? Jak Turcja gra z Trumpem? O tym opowiada kierownik Karol Wasilewski, kierownik Zespołu Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej.” [###]

Azja

• „Władze chińskie traktują działania USA, m.in. wobec Wenezueli, rosyjskich tankowców i Grenlandii, jako potwierdzenie, że amerykańska polityka zagraniczna jest jednostronna i zorientowana na zachodnią półkulę. Nie wpływa to na zmianę celów Chin, ale komplikuje ich politykę wobec Stanów Zjednoczonych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Chiński parlament zwolnił 19 członków, w tym dziewięciu oficerów wojskowych, na tydzień przed rozpoczęciem corocznego posiedzenia. (...) Kampania antykorupcyjna rozpoczęta przez chińskiego przywódcę Xi Jinpinga nie wykazuje oznak osłabienia po ponad dziesięciu latach. W ostatnich latach celem kampanii stało się wojsko, w tym usunięcie w zeszłym miesiącu najwyższego rangą generała, ponieważ Xi dąży do reformy i modernizacji sił zbrojnych.” [AP News]

• Afghanistan vs Pakistan

  • „Pakistan zaatakował Kabul. Co wiemy o nowej wojnie? Spór o granicę przeszedł w najpoważniejszy konflikt Pakistanu z Afganistanem od podziału Indii w 1947 roku. Co to oznacza dla reżimu Talibów i bezpieczeństwa w regionie?” [OKO.press]

  • „Dlaczego Afganistan i Pakistan walczą ze sobą?” Al-Dżazira ma podsumowanie sporów jakie od jakiegoś czasu toczyły się między tymi państwami. [Al-Dżazira]

  • „W nocy pakistańskie siły zbrojne, wspierane przez artylerię i lotnictwo, przeprowadziły atak na kolejne obiekty wojskowe w głębi Afganistanu po tym, jak Pakistan ogłosił »otwartą wojnę« ze swoim wschodnim sąsiadem.” [AP News]

• „Pierwsze od 18 lat demokratyczne wybory w Bangladeszu, które odbyły się 12 lutego br., wygrała Nacjonalistyczna Partia Bangladeszu (BNP) pod przywództwem Tarique’a Zia Rahmana. Oznacza to zakończenie okresu przejściowego po obaleniu rządu Sheikh Hasiny w sierpniu 2024 r. i odradzanie się demokracji. Największymi wyzwaniami dla nowego rządu będzie wzmocnienie praworządności, przyspieszenie wzrostu gospodarczego i poprawa relacji z Indiami. UE, która wspierała proces tranzycji, powinna mocniej zaangażować się w pomoc dla demokratycznego rządu i współpracę gospodarczą.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Afryka

• „Setki osób powracają z Burundi do DRK po ponownym otwarciu granicy zamkniętej z powodu walk M23. Ponad 90 000 Kongijczyków uciekło przez granicę po tym, jak prawie trzy miesiące temu M23 wtargnęło do miasta Uvira i przejęło nad nim kontrolę.” [Al-Dżazira]

• „Organ śledczy ONZ ostrzegł, że Sudan Południowy ryzykuje »powrót do wojny na pełną skalę«, jeśli nie zdoła pilnie położyć kresu utrwalonej bezkarności i powszechnym nadużyciom w obliczu eskalacji przemocy w najmłodszym państwie świata.” [Al-Dżazira]

• „Co najmniej 55 obywateli Ghany zginęło w wojnie Rosji z Ukrainą po tym, jak zostali »zwabieni do walki« – poinformował minister spraw zagranicznych Ghany po wizycie w Kijowie, podczas której urzędnicy poruszyli kwestię rekrutacji Afrykanów przez Rosję.” [The Guardian]

• „Dwie kobiety zostały aresztowane i zatrzymane w Ugandzie po tym, jak rzekomo pocałowały się w miejscu publicznym, co w tym kraju Afryki Wschodniej stanowi akt »aktywności homoseksualnej« i może skutkować dożywotnim więzieniem.” [The Guardian]

• „To niezwykłe posunięcie dla wiodącej demokracji kontynentu afrykańskiego: prezydent Republiki Południowej Afryki ogłosił na początku tego miesiąca, że wyśle wojsko do obszarów o wysokiej przestępczości, aby zwalczać plagę przestępczości zorganizowanej, przemocy gangów i nielegalnego wydobycia.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Meksyk uchwalił ustawę o stopniowym skróceniu standardowego tygodnia pracy z 48 do 40 godzin, choć krytycy obawiają się, że zmniejszenie czasu pracy zostanie zrównoważone przez wydłużenie dopuszczalnego czasu pracy w godzinach nadliczbowych.” [Al-Dżazira]

• „Zginął ważny boss kartelu. W jaki sposób meksykańskie siły zbrojne zlokalizowały i zabiły El Mencho, najbardziej znanego barona narkotykowego w kraju?” Al-Dżazira opisuje zarówno akcję służb, która doprowadziła do śmierci szefa kartelu jak i łańcuch ataków odwetowych przeprowadzonych potem przez członków kartelu. Guardian za to przypomina o tym, że większość borni palnej w Meksyku pochodzi ze Stanów Zjednoczonych. [Al-Dżazira], [The Guardian]

• „Baron narkotykowy Nemesio El Mencho Oseguera Cervantes może nie żyje, ale kartel Jalisco, którym kierował przez lata, prawdopodobnie przetrwa go – częściowo dzięki wykorzystaniu technologii przez tę grupę przestępczą.” [WIRED]

• „Powodzie i osunięcia ziemi w Brazylii zabiły co najmniej 30 osób po rekordowych opadach deszczu. Strażacy szukają 39 osób zaginionych w gruzach po wylewie rzeki i zniszczeniu domów.” [The Guardian]

• „Administracja Trumpa blokuje rządowi Wenezueli możliwość pokrycia kosztów obrony przywódcy Wenezueli Nicolása Maduro przed zarzutami handlu narkotykami w Nowym Jorku, co według jego prawnika może naruszać jego konstytucyjne prawo do obrońcy.” [AP News]

• „Senat Argentyny zatwierdził reformy rynku pracy popierane przez prezydenta Javiera Milei, które łagodzą przepisy dotyczące zatrudniania, pozwalają na dłuższe dni pracy i nakładają nowe ograniczenia na prawo do strajku, wywołując ponowne protesty przeciwko polityce oszczędnościowej rządu.” [Al-Dżazira]

• „Kubańska straż przybrzeżna zabija 4 osoby na łodzi motorowej pływającej pod banderą USA. Kubańskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poinformowało, że amerykańska łódź otworzyła ogień do straży przybrzeżnej, raniąc dowódcę statku. Incydent ma miejsce w kontekście nasilonych napięć między Kubą a Stanami Zjednoczonymi.” [DW]

• „Prezydent Donald Trump zasugerował, że Stany Zjednoczone mogłyby przejąć Kubę, ale na polubownych warunkach. Oświadczenie to padło w piątek, gdy Trump przygotowywał się do wejścia na pokład prezydenckiego helikoptera Marine One na trawniku przed Białym Domem, aby udać się do Teksasu.” [Al-Dżazira]

• „Kubańczycy, którzy kiedyś szybko uzyskiwali prawo pobytu w Stanach Zjednoczonych, obecnie stali się celem represji imigracyjnych Trumpa.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Premier Kanady Mark Carney przybył w piątek do Bombaju z pierwszą oficjalną wizytą w Indiach, mającą na celu zresetowanie stosunków i pogłębienie współpracy handlowej z New Delhi po pogorszeniu się relacji w ostatnich latach za kadencji jego poprzednika.” [AP News]

• „Kanadyjski minister ds. sztucznej inteligencji poinformował, że wezwał przedstawicieli firmy technologicznej OpenAI po tym, jak firma odmówiła powiadomienia policji po zawieszeniu konta użytkownika, który stał się sprawcą jednej z najgorszych strzelanin w szkole w historii kraju.” [The Guardian]

• Jak co roku prezydent Stanów Zjednoczonych wygłosił orędzie o stanie państwa.

  • Wnioski z przemówienia Trumpa: nastawienie na sprzedaż w kwestiach gospodarczych, silny nacisk na patriotyzm, mroczny zwrot w stosunku do Demokratów. [AP News]

  • „Trump przedstawił szereg przesadzonych i fałszywych twierdzeń, chwaląc działania swojej administracji w zakresie gospodarki, przestępczości, imigracji i innych kwestii.” [NBC News]

  • „Czarni ludzie nie są małpami”. Demokrata usunięty z orędzia o stanie państwa [USA Today]

  • „Gubernatorka stanu Wirginia, Abigail Spanberger, udzieliła we wtorek wieczorem ostrej i dosadnej odpowiedzi na orędzie Donalda Trumpa o stanie państwa, skupiając się na tym, co nazwała niepowodzeniem prezydenta w zapewnieniu Amerykanom obniżki kosztów, bezpieczeństwa i humanitaryzmu.” [The Guardian]

• „Po miesiącach spekulacji, wywodów i domysłów, we wtorek rozpoczyna się sezon wyborów śródokresowych. Wyniki prawyborów w Teksasie, Karolinie Północnej i Arkansas dostarczą pierwszych konkretnych dowodów na to, czego oczekują wyborcy w połowie drugiej kadencji prezydenta Donalda Trumpa.” [AP News], [###]

• „Trzy notatki opisujące cztery przesłuchania przeprowadzone przez Federalne Biuro Śledcze w 2019 r. zawierają wyraźne, ale niepotwierdzone twierdzenia, że Donald Trump wykorzystał seksualnie kobietę, gdy była ona nieletnia na początku lat 80., z pomocą Jeffreya Epsteina, zgodnie z analizą tych dokumentów przeprowadzoną przez Guardian.” [The Guardian]

• „Według przedstawicieli Kongresu, amerykańskie siły zbrojne użyły systemu laserowego do zwalczania dronów, aby zestrzelić bezzałogowy statek powietrzny obsługiwany przez amerykańską służbę celną i straż graniczną w Teksasie. Incydent ten miał miejsce zaledwie kilka tygodni po tym, jak użycie systemu laserowego w pobliżu El Paso spowodowało zamieszanie i ujawniło braki w komunikacji między kilkoma agencjami amerykańskimi.” [CNN]

• „Ślepy uchodźca porzucony przez straż graniczną nie żyje. Nurul Amin Shah Alam, uchodźca rohindża z Mjanmy, był prawie ślepy i nie mówił po angielsku. Został wysadzony przez funkcjonariuszy w Buffalo, po drugiej stronie miasta od swojego domu. Jego rodzina nie została powiadomiona o jego zwolnieniu. Policja prowadzi dochodzenie.” Niestety ciągle można być zaskoczonym skurwieniem ludzi pracujących dla Trumpa. [Investigative Post], [CNN]

• „Porażki Demokratów w wyborach w 2024 r. ujawniły słabości ich programu w obszarach migracji, kontroli granic i bezpieczeństwa oraz gospodarczych, a także problem braku przywództwa politycznego. Wymusiły one korektę strategii i koncentrację na ważnych dla wyborców kwestiach kosztów życia, a efekty tej zmiany były widoczne w wyborach stanowych i lokalnych w 2025 r. Choć krótkoterminowo poprawiła się konkurencyjność partii i mogą zwiększyć się jej szanse w wyborach połówkowych do Kongresu w listopadzie 2026 r., nie przesądza to o wypracowaniu skutecznego podejścia w walce o urząd prezydenta w 2028 r.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „19 lutego w Waszyngtonie odbyło się pierwsze posiedzenie zainicjowanej przez Donalda Trumpa Rady Pokoju (BoP). Podczas spotkania część państw zadeklarowała wysłanie do Strefy Gazy swoich funkcjonariuszy i przekazanie wsparcia finansowego na jej odbudowę. Mniejszy sukces przewodniczący Trump odniósł w zakresie przekonywania partnerów do samej instytucji Rady Pokoju, co uwidoczniła stosunkowo niewielka liczba obecnych przywódców państw i szerokie grono obserwatorów, którzy nie zdecydowali się na przystąpienie do Rady.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Trump ogłosił wyścig kosmiczny z Chinami. Stany Zjednoczone przegrywają. Jeśli chcesz ponownie wysłać ludzi na Księżyc, nie niszcz agencji odpowiedzialnej za ich transport.” Mogliście zapomnieć o tym wyścigu kosmicznym ale WIRED Wam to dobrze przypomni. [WIRED]

• „Sędzia federalny stwierdził w czwartek, że IRS złamał prawo, ujawniając poufne informacje o podatnikach ”około 42 695 razy„ służbom imigracyjnym i celnym.” W Ameryce Trumpa łamanie prawa przez administrację federalną staje się normą a nie wyjątkiem. [AP News]

Oceania

• „Pastafarianin z wiejskiej części stanu Queensland postanowił walczyć o zachowanie swojego prawa jazdy ze zdjęciem, na którym ma na głowie durszlak, argumentując, że jest to kwestia wolności wyznania.” Aż przypomina się rok 2012 gdy sprawa związana z Kościołem Latającego Potwora Spaghetti była na pierwszych stronach gazet w Polsce. [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump oświadczył w piątek, że nakazuje rządowi zaprzestanie współpracy z firmą Anthropic, a Pentagon zapowiedział, że uzna ten start-up za zagrożenie dla łańcucha dostaw, co stanowi poważny cios dla laboratorium zajmującego się sztuczną inteligencją po starciu dotyczącym zabezpieczeń technologicznych.” Reuters donosi o decyzji administracji Trumpa a WIRED opisuje reakcję firmy Anthropic, która zapowiedzi Pentagonu nie mają podstaw prawnych i będzie je podważał w sądach. [Reuters], [WIRED]

• „Polska osiągnęła w 2025 roku wydatki obronne na poziomie 187 mld zł, czyli 4,7% PKB. W 2026 roku to ma być ok. 201 mld zł, czyli 4,8% PKB. Czy taki boom zbrojeniowy może przynieść nam cięcia w innych rodzajach wydatków budżetowych, w tym w wydatkach socjalnych? Jak to wyglądało w historii – czy jeśli chcemy mieć armaty, to musimy zrezygnować z masła? Co w okresie zbrojeń dzieje się z podatkami? A co z długiem publicznym? I co się dzieje po tym, gdy zbrojenia ustają?” [###]

• „Dlaczego chińskie samochody elektryczne są tańsze od Tesli?” Rest of World ma podsumowanie wszystkich powodów stojących za niższymi cenami chińskich aut elektrycznych – zarówno tych o których się dużo mówi, jak i tych często pomijanych. [Rest of World]

• „Gdzie te kobiety? Ile z nich naprawdę zasiada w zarządach i radach nadzorczych firm? Sprawdzimy na przykładzie 2 milionów europejskich przedsiębiorstw! Czy więcej kobiet to lepsze wyniki finansowe? Wyższe zyski? Co z płacami? Jedna kobieta na kierowniczym stanowisku robi różnicę, czy potrzeba więcej, żeby coś się zmieniło? I na koniec, czy dyskryminowane w firmach kobiety uciekają w samozatrudnienie?” [###]

• „Program Leki 75+ obniżył wydatki seniorów na leki i przyniósł im realną ulgę finansową. Jednocześnie najwięcej zyskali ci, którzy i tak byli w dobrej sytuacji. Co więcej, program wywołał niezamierzone skutki, które mogą w dłuższej perspektywie zaszkodzić zdrowiu seniorów.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W dzisiejszym odcinku Krzysztof Kropidłowski z PI Finance opowiada o kondycji polskiego sektora bankowego, który w 2025 roku znów zanotował rekordowe wyniki. Bankom sprzyjały rosnące wolumeny kredytów i spadające koszty frankowe.” [###]

• „W piątek rano Warner Bros. Discovery oraz Paramount Skydance zawarły umowę przejęcia o wartości 110 mld dolarów. Finalizacja transakcji planowana jest na trzeci kwartał 2026 roku.” [Wirtualne Media], [OKO.press]

Nauka i technologia

• „Era eksperymentów na zwierzętach dobiega końca. Dokąd zmierza nauka? Postępy w dziedzinie modeli organów i modeli komputerowych dają nadzieję na wyeliminowanie niektórych eksperymentów na zwierzętach. Jednak nadal istnieją ogromne przeszkody do pokonania.” [Nature]

• „Nie tylko buty piszczą, gdy ślizgają się po twardej powierzchni. Hamulce rowerowe, gumowe opony, a nawet niektóre implanty biomedyczne, takie jak sztuczne biodra, również wydają charakterystyczny dźwięk, gdy miękkie i twarde powierzchnie stykają się ze sobą.” [###]

• „Pochodzenie COVID-19: co wiemy, a czego nie wiemy. Naukowcy podsumowują najważniejsze wnioski z pierwszego na świecie kompleksowego badania dotyczącego początków pandemii.” [Nature]

• Chociaż Stany Zjednoczone oficjalnie wycofały się ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to amerykańscy przedstawiciele brali (wirtualnie) udział w corocznej konferencji naukowców decydującej o tym jak będą wyglądały szczepionki przeciw grypie na przyszły rok. Dlaczego o szczepionkach decyduje się rok wcześniej i jaki wpływ na ich wygląd może mieć zmiana w stosunku administracji Stanów Zjednoczonych z WHO? [NPR]

• „Fikcyjny świat Pokémonów znalazł swoje miejsce w nauce i badaniach akademickich, w tym w ekologii, paleontologii, ewolucji, bioróżnorodności, edukacji, a nawet w krytyce nieuczciwych czasopism naukowych.” Polecamy tekst z okazji 30 rocznicy powstania pierwszej gry Pokemon. [Nature]

• „Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi odpornościowemu, z jakim elementem ma walczyć. Niektóre przekazują sygnały z jednych tkanek do drugich, np. hormony takie jak insulina. Inne «dyktują» komórkom naszego ciała, które geny powinny uruchomić i skopiować. A jeśli funkcjonują błędnie, to komórki nie mogą dobrze pracować i chorujemy lub nawet umieramy. – Nasz organizm jest w dużej mierze maszyną opartą o białko – mówi dr Takao Ishikawa, prodziekan Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „II RP była jednym z najbiedniejszych krajów Europy. Niezwykły eksperyment mający na celu walkę z biedą przeprowadzono w Poznaniu. Przy projekcie połączyli siły przyszły komunistyczny marszałek Polski, najsłynniejszy poznański architekt, wdowa po sanacyjnym generale i fałszerz dolarów.” [Hrabia Tytus]

• Tydzień temu polecaliśmy Wam tekst z Guardiana „Jak CIA i MI6 zdobyły informacje o planach Putina dotyczących Ukrainy i dlaczego nikt im nie uwierzył”. Teraz Krytyka Polityczna ma dla Was artykuł, który stara się zwrócić uwagę, na potencjalne problemy tego tekstu oraz na zmieniającą się rolę dziennikarstwa śledczego w dzisiejszym świecie. [Krytyka Polityczna]

• „Apki randkowe są jak sokowirówki, w których mężczyźni niskiego wzrostu i statusu opadają na dno. Rządzą trzy bożki: uroda, pozycja społeczna i intelekt, wszystkie przereklamowane – dr Anna Gromada opowiada, jak życie w sieci blokuje wchodzenie w związki. Dokłada się pornografia. A terapia? Wzbogaca kobiety i... nasila walkę płci” [OKO.press]

• Kolejny odcinek z serii historii nazizmu od podkastu Za Rubieżą. W tym materiale omówiona zostaje powojenna sytuacja ekonomiczna Niemiec, to jakie nastroje wywoływały one w Bawarii, czemu tak właściwie zapobiec miał pucz monachijski według osób, które próbowały go dokonać, jak blisko Adolf Hitler był śmierci w tych wydarzeniach, jak niepoważnie został przygotowany pucz oraz jak niepoważne były wyroki dla jego organizatorów. [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

„W Polsce mamy dziś system taniego niewolnictwa” – tak wygląda wyzysk Kolumbijczyków. Prezydent nie zgłosił poprawek do SAFE – pomimo licznych wątpliwości i zapowiedzi. Sąd wydał nowe ENA dla Romanowskiego, który uciekł na Węgry.

• „Biskup tarnowski Andrzej Jeż jako pierwszy hierarcha w kraju został oskarżony przez prokuraturę o to, że wiedział o pedofilii wśród księży w swojej diecezji. Chodzi o przynajmniej sto skrzywdzonych dzieci przez dwóch duchownych. Biskup, zamiast niezwłocznie zgłosić sprawę organom ścigania, zrobił to dopiero po czasie, kiedy Watykan potwierdził zarzuty. (...) Tymczasem oczekiwanie na decyzję Stolicy Apostolskiej pozbawiło – ze względu na przedawnienie – 23 ofiary księży możliwości dociekania przed sądem sprawiedliwości, a przede wszystkim ścigania ich oprawców.” OKO.press pisze o procesie urzędnika kościelnego, który właśnie się rozpoczął. O2 za to ma tekst o tym, że ten pan Jeż nie chce przeprosić ofiary kościelnego pedofila, chociaż tak nakazał mu sąd i woli płacić tysiąc złotych dziennie zamiast to zrobić. Pamiętajcie o tym jak usłyszycie następnym razem, że jest bieda w kościele. [OKO.press], [O2]

• Czego boi się polski żołnierz? Według ministra Kosiniak-Kamysza boi się gender. Chociaż wojsko zaakceptowało szkolenie pt. „prawa człowieka i perspektywa gender w operacjach wojskowych” to po histerii prawicy minister się szybko z tego wycofał. Dość żałośnie to wygląda. [OKO.press]

• Karol Nawrocki zawetował rządowy projekt reformy Krajowe Rady Sądownictwa. Zaraz potem zgłosił swój projekt ustawy „naprawiającej” sądy. To ustawa kagańcowa 2.0, tylko bardziej brutalna. Zakazuje sędziom stosowania prawa UE. A za wykonywanie wyroków ETPCz i TSUE będą grozić kary więzienia, płacenie odszkodowań do 40 tys. i automatyczne wyrzucanie z zawodu [zawetował rządowy projekt], [OKO.press]

• „Drony z termowizją, amunicja poddźwiękowa i karabinki M4A1 i M4A3, które przywodzą na myśl amerykańskie filmy wojenne o siłach specjalnych. Ten arsenał miał posłużyć władzom Szydłowca w województwie świętokrzyskim do walki z bobrami. Po tym, jak w mediach społecznościowych rozpętała się burza, burmistrz swój wniosek wycofał” [OKO.press]

• „Z rozpadu Polski 2050 wydają się zadowoleni wszyscy. Z wyjątkiem Szymona Hołowni, który nie zdołał stworzyć stabilnej formacji konkurującej z PiS-em i PO” [OKO.press], [###]

• „W dzisiejszym odcinku Joanna Sawicka opowiada, jak doszło do rozłamu w Polsce 2050, którzy politycy tworzą nowy byt Centrum i co ta fronda oznacza dla koalicji rządzącej.” [###]

• „Ten sam dzień, ta sama godzina, dwie różne imprezy PiS i przedstawiciele dwóch różnych zwaśnionych frakcji. W Stalowej Woli w południe zorganizowano konwencję programową o obronności, na której są między innymi Mariusz Błaszczak i Antonii Macierewicz. Natomiast w Słupsku z wyborcami spotykają się inni politycy partii, w tym Mateusz Morawiecki.” [TVN24]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie kontrataki w obwodzie zaporoskim. 1455. dzień wojny]

• „Jak CIA i MI6 zdobyły informacje o planach Putina dotyczących Ukrainy i dlaczego nikt im nie uwierzył” W związku ze zbliżającą się rocznicą pełnoskalowego ataku Rosji na Ukrainę polecamy Wam długi reportaż Guardiana, który opisuje to co działo się zaraz przed 24 lutego 2022 roku. [The Guardian]

• „Po wyrażeniu zgody na udzielenie Ukrainie pakietu pożyczek UE w wysokości 90 mld euro, przedstawiciele władz w Budapeszcie oświadczyli w piątek, że zamierzają zawetować tę umowę, chyba że rosyjska ropa znów zacznie płynąć na Węgry.” [DW]

• Sankcje na Łukaszenkę. Zmiana ukraińskiej polityki wobec Białorusi [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Węgierski rząd zdecydował w środę o wstrzymaniu dostaw oleju napędowego na Ukrainę – poinformował na X minister spraw zagranicznych Peter Szijjarto. Jak wyjaśnił, decyzja ma obowiązywać do momentu przywrócenia przepływu ropy rurociągiem Przyjaźń, którego praca została wstrzymana po styczniowym rosyjskim ataku na infrastrukturę energetyczną Ukrainy. Podobny krok ogłosiła tego dnia również Słowacja.” O oleju napędowym pisze TVN24 a Kyiv Independent donosi o groźbach tych państw o odcięciu dostaw prądu do Ukrainy. [TVN24], [Kyiv Independent]

• „Podczas gdy rosyjskie rakiety i drony pogrążają większość Ukrainy w ciemnościach tej zimy, górska społeczność Ust-Chorna w dużej mierze zachowała dostęp do energii elektrycznej — dzięki zielonej energii.” [Kyiv Independent]

• „Równolegle z przedłużaniem się działań wojennych na Ukrainie rośnie liczba weteranów. Mają oni duży wpływ na życie polityczne i społeczne, a ich rola zwiększy się wraz z potencjalnym ograniczeniem działań wojennych czy zawieszeniem broni. Z jednej strony będą kształtować ukraińską politykę, a z drugiej – stanowić wyzwanie dla spójności społecznej i obciążenie dla systemu pomocy socjalnej i zdrowotnej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W warunkach przedłużającej się wojny, narastających afer korupcyjnych i spadku zaufania do tradycyjnych elit, wojskowi oraz weterani zyskali istotny kapitał społeczny. Dymisja gen. Wałerija Załużnego i »zesłanie« do Wielkiej Brytanii nie osłabiły jego pozycji – przeciwnie, wzmocniły wizerunek niezależnego lidera, pozostającego poza bieżącą walką partyjną.” [Instytut Europy Środkowej]

Europa

Niemcy wobec ETS: złagodzenie – tak, dekonstrukcja – nie. Nowy rząd w Kosowie: koniec kryzysu politycznego. Mołdawia: fundusz konwergencji zamiast planu reintegracji.

• „Strategie migracyjno-azylowa i wizowa, zaprezentowane pod koniec stycznia br. przez Komisję Europejską, wyznaczają ramy polityki migracyjnej UE na najbliższe lata. Zgodnie z założeniem obu dokumentów dyplomacja migracyjna ma wspierać priorytety bezpieczeństwa i globalnej konkurencyjności Unii. Planowane reformy mają wyeliminować nadużycia systemu azylowego i wizowego oraz przyciągnąć do UE wykwalifikowanych pracowników i inwestycje. Wyzwaniem dla wdrażania strategii będą zarówno niestabilność w sąsiedztwie Europy, jak i utrzymująca się niechęć wobec migrantów w państwach członkowskich.” [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych]

• „Kraje UE przygotowują się do umożliwienia Stanom Zjednoczonym dostępu do krajowych baz danych biometrycznych – zawierających wrażliwe dane osobowe, takie jak odciski palców i skany twarzy – w celu utrzymania ruchu bezwizowego do Stanów Zjednoczonych. Projekt dokumentu dotyczy umowy ramowej, która jest przygotowywana na szczeblu UE.” [Euractiv]

• „Według agencji Reuters Stany Zjednoczone stworzyły portal, który umożliwi Europejczykom przeglądanie zablokowanych treści, w tym rzekomych wypowiedzi nawołujących do nienawiści i terroryzmu.” [The Guardian]

• „Policja aresztowała młodszego brata króla Karola III, Andrzeja Mountbattena-Windsora. Zarzuca mu się nadużycia stanowiska publicznego w związku z jego relacjami z Jeffreyem Epsteinem.” Wygląda, że jakiekolwiek skutki związane z upublicznionymi aktami Epsteina widać po tej stronie Atlantyku. [Euractiv]

• „Od 18 lutego 2026 roku w Słowacji wprowadzono stan wyjątkowy. W kraju zaczęło brakować ropy, co zaś zmusiło rząd do uwolnienia zapasów strategicznych tego surowca. Jedna z rafinerii ma otrzymać do 250 tysięcy ton ropy z owych rezerw. Cała sytuacja jest spowodowana uszkodzeniem rurociągu Przyjaźń.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Lider węgierskiej opozycji Péter Magyar twierdzi, że padł ofiarą operacji w stylu radzieckich służb specjalnych. Na rozesłanym do dziennikarzy fragmencie nagrania wideo z sypialni widać substancje wyglądające jak narkotyki. Polityk poinformował, że owszem, był seks za obopólną zgodą, lecz nikt nie zażywał nielegalnych środków. I sam złożył zawiadomienie” Węgierska prawica zazdrości liderowi opozycji skandalu, w którym bierze heteroseksualna para osób dorosłych uprawiająca seks za obopólną zgodą. [OKO.press]

• Jeśli Péter Magyar ze swoją partią wygra wybory parlamentarne na Węgrzech to jakiej polityki zagranicznej można się spodziewać? Właśnie na to pytanie stara się odpowiedzieć analiza ECFR. [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]

• Rząd Gruzji znacząco zmienia strukturę państwowych uniwersytetów. Działania te mają na celu pacyfikację uczelni wyższych nieprzychylnych władzy. [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych]

• „Czy Rosja naprawdę jest »rajem tradycyjnych wartości«? Dziś analizujemy narrację promowaną przez propagandę oraz wypowiedzi polityków takich jak Władimir Putin. Co kryje się za hasłami o obronie rodziny, religii i moralności oraz dlaczego rzeczywistość często przeczy oficjalnej propagandzie? Czy »konserwatywny raj« to mit budowany na potrzeby polityki?” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Rozmowy między Stanami Zjednoczonymi i Iranem nadal trwają, jednak nie przynoszą konkretnych rezultatów. Tymczasem Amerykanie gromadzą coraz większe siły, które jeszcze w tym tygodniu mają być gotowe do przeprowadzenia kolejnej serii ataków. Według mediów ilość zgromadzonego lotnictwa w regionie Bliskiego Wschodu jest największa od czasów przygotowań do operacji «Iraqi Freedom» w 2003 roku.” [Konflikty], [DW]

• Mimo ostrzeżeń od własnej generalicji, premier Izraela, Binjamin Netanjahu, prze wo ataku na Iran. [Al-Monitor]

• Ambasador Stanów Zjednoczonych w Izraelu, Mike Huckabee, twierdzi, że „byłoby w porządku”, gdyby Izrael zajął cały obszar Bliskiego Wschodu. W wywiadzie z Tuckerem Carlsonem powiedział, że Izrael ma biblijne prawo do ziemi od „Rzeki Egipskiej aż do rzeki wielkiej, rzeki Eufrat”, czyli tak jak opisuje to Biblia. [The Guardian]

• Izraelskie naloty na Liban nadal trwają. W ostatnim, który miał miejsce we wschodnim Libanie bomby zabiły ośmiu członków bojowej grupy Hezbollah, w tym kilku lokalnych urzędników, poinformowało w sobotę dwóch przedstawicieli tej grupy. Libańskie Ministerstwo Zdrowia oszacowało liczbę ofiar na 10, ale nie rozróżniło bojowników od cywilów. [AP News]

• Ostatnio naświetlony spór między Arabią Saudyjską, a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi rodzi pytanie – gdzie występuje podział między tymi państwami i jakie mają cele? Na to pytanie, z perspektywy Arabii Saudyjskiej opowiadał ostatnio mieszkający w królestwie publicysta i myśliciel Ahmed Altuwaijri (pisownia z języka angielskiego). Tego typu teksty, publikowane w Arabii Saudyjskiej są najpewniej zgodne z linią władzy. Co zatem możemy z tego tekstu wyczytać? [Middle East Eye]

• „Turcja i Rosja podzielają przekonanie o słabnięciu dominacji Zachodu i ewolucji systemu międzynarodowego w stronę wielobiegunowości. Między Ankarą a Moskwą jest wiele podobieństw, ale i różnic. O dwuznacznych i nieoczywistych relacjach Turcji i Rosji mówią Witold Rodkiewicz i Adam Michalski.” [###]

• Po przeprowadzeniu zakrojonej na szeroką skalę akcji repatriacyjnej, leżące na terenie Syrii obozy dla osób powiązanych z tzw państwem islamskim są obecnie w dużej mierze puste. [AP News]

Azja

• „Bezprecedensowa w historii powojennej Japonii skala zwycięstwa Partii Liberalno-Demokratycznej w przedterminowych wyborach do Izby Reprezentantów (izby niższej parlamentu) zaskoczyła przywódców ChRL. Nie postrzegają jednak oni swojej trwającej kilka miesięcy eskalacji dyplomatycznej skierowanej przeciwko premier Takaichi Sanae jako jednoznacznej porażki.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „6 lutego br., podczas obrad Konferencji Rozbrojeniowej ONZ, podsekretarz stanu USA oskarżył Chiny o przeprowadzenie latem 2020 r. skrytego testu nuklearnego o bardzo małej mocy. Zarzut ten nie został potwierdzony przez inne rządy i służby, ale wpisuje się we wcześniejsze spekulacje amerykańskich ekspertów na ten temat. ” [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych]

• „Były prezydent Korei Południowej Yoon Suk Yeol przeprosił w piątek za swoją krótkotrwałą deklarację stanu wojennego w grudniu 2024 r., dzień po tym, jak sąd w Seulu skazał go na dożywocie za kierowanie powstaniem.” [Reuters]

• „W sobotę Indie podjęły działania mające na celu pogłębienie stosunków handlowych z Brazylią, podpisując porozumienie o rozszerzeniu współpracy w zakresie górnictwa i minerałów, aby sprostać rosnącemu popytowi na stal na rynku krajowym i wesprzeć rozbudowę mocy produkcyjnych w obliczu globalnego wyścigu o surowce.” [Reuters]

• „Prawie rok po uruchomieniu ogólnokrajowego systemu płatności kryptowalutowych dla turystów, sprzedawcy twierdzą, że prawie nikt z niego nie korzysta — co rodzi pytania o to, komu tak naprawdę służy ten eksperyment.” [Rest of World]

• „Nowy premier Bangladeszu został zaprzysiężony we wtorek po zdecydowanym zwycięstwie jego partii w wyborach parlamentarnych w zeszłym tygodniu. Były to pierwsze wybory w tym kraju od czasu wielkiego powstania w 2024 r. i głosowanie uznane za kluczowe dla przyszłego krajobrazu politycznego po latach intensywnej rywalizacji i spornych wyborów.” [AP News]

• Zamachowiec-samobójca wjechał pojazdem wypełnionym materiałami wybuchowymi w konwój sił bezpieczeństwa w północno-zachodnim Pakistanie zabijając dwóch żołnierzy, w tym podpułkownika – poinformowało pakistańskie wojsko. Do ataku doszło w Bannu, dystrykcie w graniczącej z Afganistanem prowincji Chajber Pasztunchwa, gdzie siły bezpieczeństwa od lat walczą z bojownikami. Wojsko oświadczyło, że będzie ścigał sprawców zamachu „niezależnie od ich lokalizacji”, co zdaje się sygnalizować rosnące napięcie między Islamabadem a Kabulem. Żadna grupa na ten moment nie wzięła odpowiedzialności za atak. [AP News]

Afryka

• Pisaliśmy już wcześniej o napięciach w etiopskim Tigraju i ryzyku ponownego konfliktu zbrojnego tam. Al-Dżazira ma reportaż o tej sytuacji jak i nastrojach jakie panują w regionie. [Al-Dżazira]

• „14–15 lutego w Addis Abebie odbył się 39. szczyt głów państw i rządów Unii Afrykańskiej (UA). Obrady odbywały się w cieniu narastających napięć w Rogu Afryki, rywalizacji między państwami Zatoki Perskiej oraz przyspieszenia niekorzystnych zmian w porządku międzynarodowym.” PISM przygotował podsumowanie szczytu Unii Afrykańskiej, o którym wspominaliśmy tydzień temu. [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych]

• „Rządzący Nigrem generał Abdouraha­mane Tchiani wprost określił prezydenta Emmanuela Macrona jako sponsora światowego terroryzmu działającego przeciwko suwerennym państwom afrykańskim. Szef sztabu generalnego Nigru generał Amadou Ibro poszedł o krok dalej, wzywając ludność do przygotowania się do nadchodzącej wojny przeciwko Francji.” [Konflikty]

• „Według raportu ponad 1000 Kenijczyków zostało zwabionych do walki po stronie Rosji w wojnie na Ukrainie.” The Guardian pisze o raporcie kenijskiego parlamentu a Al-Dżazira opisuje starania rodzin o powrót swoich bliskich walczących w Ukrainie. [The Guardian], [Al-Dżazira]

• „Formalne uznanie przez Izrael Somalilandu za niepodległe państwo uruchomiło szereg niebezpiecznych procesów w Rogu Afryki. Mogą one doprowadzić do eskalacji zbrojnych konfliktów w obrębie deklarowanych granic Somalilandu i w jego najbliższym otoczeniu. UE powinna w tej sprawie kierować się kryteriami legalności i stabilności regionu.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Najmłodszy syn byłego prezydenta Zimbabwe Roberta Mugabe został aresztowany po tym, jak ogrodnik został postrzelony w jego domu w RPA, poinformowała policja i prawnik rodziny.” [Al-Dżazira]

• „Ponad osiem miesięcy po śmierci byłego prezydenta Zambii Edgara Lungu jego zwłoki nadal znajdują się w południowoafrykańskim domu pogrzebowym, będąc przedmiotem makabrycznego sporu między jego rodziną a długoletnim rywalem, który przejął po nim władzę.” [AP News]

• „Dzieci-żołnierze powiązani z walczącymi frakcjami w Sudanie zyskali ogromną popularność na TikToku, a ich filmy przyciągają miliony widzów.” Polecamy śledztwo serwisu [Bellingcat].

Ameryka Łacińska

• „Członkowie opozycji w Wenezueli, organizacje zajmujące się prawami więźniów oraz krewni osób od dawna przetrzymywanych z powodów politycznych przyjęli w piątek z umiarkowanym entuzjazmem decyzję o amnestii, która ma uwolnić setki osób, w tym działaczy politycznych i obrońców praw człowieka.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Były wieloletni przywódca Boliwii, socjalista Evo Morales, pojawił się w czwartek w swojej politycznej twierdzy w tropikach po prawie siedmiu tygodniach niewyjaśnionej nieobecności, popierając kandydatów w zbliżających się wyborach regionalnych i uciszając plotki, że uciekł z kraju w następstwie aresztowania przez Stany Zjednoczone jego sojusznika, byłego prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro.” [The Guardian]

• Nie zgadniecie co stało się w Peru. Znowu parlament usunął prezydenta ze stanowiska. Americas Quarterly przedstawia reakcje swoich analityków a Al-Dżazira donosi o mianowaniu nowego prezydenta. [Americas Quarterly], [Al-Dżazira]

• „ChRL przekazuje pomoc humanitarną na Kubę. Dostawy to sposób ChRL na symboliczne wsparcie swojego partnera w sytuacji sankcji nałożonych przez USA.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Raport Panamerykańskiej Organizacji Zdrowia wskazuje Gujanę jako państwo z najwyższą liczbą samobójstw w obu Amerykach, czyli tak samo jak dekadę temu. Dlaczego skala tej tragedii jest wciąż tak wielka, chociaż w międzyczasie ten jeden z najbiedniejszych krajów zaczął się bogacić najszybciej na świecie?” [###]

• The Guardian ma tekst o tym jak hodowla kwiatów w Ekwadorze wpływa na lokalne środowisko jak i zdrowie pracowników zajmujących się kwiatami. [The Guardian]

• „Prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum oświadczyła, że jej rząd wyśle oficjalne pismo z protestem do władz Wielkiej Brytanii po tym, jak żona byłego gubernatora poszukiwanego za rzekome sprzeniewierzenie 4,8 mln funtów z funduszy publicznych otrzymała azyl w Wielkiej Brytanii.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „W piątek Sąd Najwyższy orzekł, że prezydent Donald Trump naruszył prawo federalne, nakładając jednostronnie szerokie cła na całym świecie.” Z tekstu CNN dowiecie się jakie były uzasadnienia sędziów a z tekstu w Apricitas Economics dowiecie się jak szło wprowadzanie i egzekwowanie ceł oraz przede wszystkim – co teraz? [CNN], [Apricitas Economics]

• „Prezydent Donald Trump ogłosił w sobotę, że podnosi nowo ogłoszoną globalną stawkę celną do 15%, niecały dzień po ogłoszeniu 10-procentowego cła na całym świecie.” Jak widzicie Trump nie próżnuje. [NBC News]

• Rada pokoju„Grupa w większości represyjnych i autorytarnych przywódców światowych oraz ich wysłannicy lecą do Waszyngtonu na inauguracyjne posiedzenie nowo utworzonej Rady Pokoju Donalda Trumpa.” Już po inauguracji ale nic tam znaczącego się nie stało więc możecie sobie przeczytać, kto w niej zasiada. Warto dodać, że Komisja Europejska wysłała swoją wysłanniczkę na inaugurację, co nie spodobało się niektórzym europejskim rządom. [The Guardian], [Euractiv]

• „Lekarze w całej Karolinie Południowej, gdzie odnotowano największą od dziesięcioleci epidemię odry, udzielają pacjentom porad bez dostępu do aktualnych danych dotyczących hospitalizacji spowodowanych zapaleniem płuc, obrzękiem mózgu i innymi poważnymi powikłaniami związanymi z odrą.” [ProPublica]

• „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump planuje nominować inwestora biotechnologicznego Jima O’Neilla na stanowisko dyrektora Narodowej Fundacji Naukowej (NSF), co potwierdził rzecznik Białego Domu w rozmowie z magazynem Nature. Jeśli Senat zatwierdzi tę nominację, O’Neill zostanie pierwszym dyrektorem NSF niebędącym naukowcem ani inżynierem.” [Nature]

Oceania

• „Minister spraw wewnętrznych Tony Burke »konsultuje się« z agencjami bezpieczeństwa w sprawie tymczasowego zakazu powrotu australijskich kobiet i dzieci przebywających w syryjskim obozie dla uchodźców, ale nie jest jasne, ilu członków tej grupy dotknąłby taki zakaz.” [The Guardian]

• „Policja konfiskuje plakaty przedstawiające Trumpa, Putina i Netanjahu w nazistowskich mundurach z baru w Canberze.” Wszystko z powodu zgłoszenia związanego z niedawno przegłosowanym prawem o symbolach nienawiści. Chociaż znajduje się w nim wyłączenie dla dzieł artystycznych to jednak nie zastosowano go w tym przypadku co wzbudziło oburzenie części polityków. [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Sędzia z Kalifornii upomniał członków zespołu Marka Zuckerberga za noszenie okularów Ray Ban-Meta AI, które są wyposażone w kamerę, gdy w środę weszli do sali sądowej w Los Angeles na przełomowy proces dotyczący wpływu mediów społecznościowych na dzieci.” Ładnie Zuckerberg pokazał lekceważenie zarówno sądowi jak i samej koncepcji prywatności. W końcu bogatemu wolno więcej, prawda? [CBS News]

• „Ile zdaniem Polaków należy zarabiać, żeby być zamożnym? I co prowadzi do bogactwa? Na takie pytania odpowiadali respondenci pytani przez CBOS o kryteria zamożności. Zestawiliśmy to z danymi z rynku. Co się okazało?” [###]

• „W ciągu ostatnich kilku miesięcy firma Tesla dokonała znaczącej zmiany kierunku, odchodząc od bardzo dochodowych pojazdów elektrycznych na rzecz humanoidalnych robotów, które są obsesją prezesa Elona Muska. Wydaje się, że ta restrukturyzacja przebiega szybciej niż planowano, ponieważ sprzedaż pojazdów elektrycznych Tesli spadła do zaskakująco niskiego poziomu.” [Futurism]

• „Czy płaca minimalna to bat na biznes? Jak wynika z badania przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych, nic na to nie wskazuje. Jej wzrost ma zerowy wpływ na zyski przedsiębiorców.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• Dlaczego sportowcy są w stanie częściej bić rekordy właśnie w czasie Olimpiady? Czy związane jest to z większym prestiżem jaki przynosi zwycięstwo na tych zawodach? Czy ten prestiż wiąże się też z tym, że niektórzy sportowcy nie dają rady wykonać tego co udawało im się zrobić wielokrotnie wcześniej? Naukowcy nie są w stanie przeprowadzać badań przed publicznością porównywalną do tej na stadionach olimpijskich ale Vikram Chib bada sprawność i reakcje mózgu na nagrody na Uniwersytecie Johna Hopkinsa. Jego badania dają wgląd w to co może się dziać w umysłach i mózgach sportowców ale także zwykłych ludzi. [###]

• „Proste badanie krwi, które mierzy poziom nieprawidłowej formy białka tau, może pewnego dnia posłużyć jako molekularny »zegar«, który pozwoli przewidzieć nie tylko, czy dana osoba zachoruje na Alzheimera, ale także kiedy to nastąpi. Jeśli badanie zostanie potwierdzone w większych badaniach, może ono zapewnić sposób na interwencję w chorobie neurodegeneracyjnej na wcześniejszym etapie, kiedy leczenie ma większe szanse powodzenia.” [Nature]

• „Naukowcy ze Stanford Medicine twierdzą, że wynaleźli »uniwersalną formułę szczepionki«, która chroni myszy przed szeroką gamą alergenów, bakterii i wirusów układu oddechowego. Zamiast podawać ją w formie zastrzyku, potencjalny lek na wszystko można przyjmować w postaci prostego aerozolu do nosa.” Nic tylko trzymać kciuki za to żeby działało to także na ludziach a nie tylko na myszach. [Futurism], [Nature]

• Zapotrzebowanie na psy przewodniki wzrasta a nie wszystkie psy, które rozpoczynają szkolenia kończą je gotowe do pracy. Artykuł z magazynu Science opisuje metody jakie są obecnie używane do znalezienia idealnych psich kandydatów ale zwraca też uwagę na głosy krytyczne. [Science]

• Czy w pracy w laboratorium roboty zastąpią całkowicie biologów? Niedawno opublikowana praca naukowa właśnie to sugeruje, ale badacze uważają, że całkowicie nie da się wyeliminować człowieka z tej pracy. [Nature]

• „Nowy szef NASA skrytykował w czwartek firmę Boeing i agencję kosmiczną za nieudany lot statku Starliner, w wyniku którego dwóch astronautów utknęło na kilka miesięcy na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.” [AP News]

• „Dlaczego w Polsce prywatne finansowanie badań podstawowych niemal nie istnieje? Jak pod tym względem wyglądamy na tle innych krajów o podobnym poziomie rozwoju? W jaki sposób efekt ciepłego blasku (warm glow) wpływa na motywację darczyńców i czy bycie mecenasem nauki może być elementem budowania marki pracodawcy?” Polecamy ciekawy odcinek, w którym znajdzie się nie tylko krytyka finansowania nauki w Polsce ale także przegląd tego jak wygląda to na świecie. [###]

• Azbest jest rzeczą równocześnie zbudowaną z bardzo powszechnych na ziemi pierwiastków, posiadającą własności niezwykle użyteczne ale też niebezpieczne dla zdrowia. Zanim jego użycie zostało zakazane w sporej części świata, pozwolił zgromadzić ogromne fortuny ludziom, którzy wprowadzali go na rynek pod kolejnymi formami. Dzisiaj, przy całej naszej wiedzy o nim i jego niebezpieczeństwach w niektórych krajach nadal jest używany. Opowieść o tym czym azbest jest, gdzie rozwinął skrzydła, o tym jak powszechnie można na niego się natknąć i jak ogromnym jest problemem opowiada Veritasium. [###]

• „– Neutrina są naturalnym oknem do nowej fizyki – mówi w Radiu Naukowym dr hab. Sebastian Trojanowski, fizyk teoretyk związany z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz Astrocent (CAMK PAN). To już brzmi dobrze, a kiedy dodamy do tego ciemną materię, robi się ekscytująco! Zdaniem gościa odcinka, to właśnie zmagania ze zrozumieniem natury neutrin i ciemnej materii sprawiają, że pojawia się potrzeba «wyjścia poza to, co już wiemy na temat cząstek mikroświata». – Prawdopodobnie wyjaśnienie tych zagadek będzie się wiązało z wprowadzeniem nowych cząstek i nowych sił między nimi – dodaje fizyk.” – o ciemnej materii, o neutrinach, o ich poszukiwaniu i zrozumieniu, o trwających pracach nad zrozumieniem tego fenomenu, a także o mniej i bardziej grudkowatych sernikach usłyszycie w najnowszym odcinku Radia Naukowego. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Trwają XXV Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Mediolanie oraz Cortinie d’Ampezzo. Jedną z najbardziej widowiskowych dyscyplin jest big air – konkurencja gdzie po wyskoku na sztucznej rampie wykonuje się w powietrzu różne ewolucje. Przedstawiamy materiał z finału tej imprezy w wykonaniu narciarzy. [YouTube]

• „W najnowszym odcinku serii ”Powojnie„ zająłem się tematem wkroczenia Armii Czerwonej do Polski w ostatnich miesiącach II wojny światowej. Potem przez dziesięciolecia komunistyczna propaganda przekonywała, że był to akt ”wyzwolenia„ spod niemieckiej okupacji. Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej brutalna. Jeden terror został zastąpiony kolejnym. Miejsce gestapowców i esesmanów zajęli funkcjonariusze NKWD oraz żołnierze sowieckiej armii. Wraz z ich pojawieniem się rozpoczęła się fala grabieży, przemocy i samowoli. Najeźdźcy ze wschodu rabowali majątek prywatny i państwowy. Dochodziło do podpaleń i zbrodni. W tym czasie sowieccy komendanci wojenni przejmowali pełnię władzy, nie licząc się z polską administracją ani lokalną społecznością. ”Wyzwoliciele„ bardzo szybko pokazali swoje prawdziwe oblicze. W wielu miejscach początkowo witano ich z nadzieją — były kwiaty, uściski dłoni, atmosfera ulgi po latach niemieckiego terroru. Jednak nie wszędzie. W części miejscowości od pierwszych dni dochodziło do brutalnych działań.” [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Sejm skierował do dalszych prac rządowy projekt ustawy o statusie osoby najbliższej. Przeciwko głosowali posłowie opozycji, a także dwóch polityków PSL.” [TVN24]

• „Wygląda na to, że rządząca koalicja właśnie straciła możliwość obsadzenia wolnych miejsc w Trybunale Konstytucyjnym” Jeśli liczyliście że prawny chaos wokół Trybunału Konstytucyjnego się kiedyś skończy to mamy dla Was złą wiadomość. [OKO.press]

• „Minister sprawiedliwości i Prokurator Generalny Waldemar Żurek wyznaczył 49 prokuratur rejonowych i 1 okręgową, które będą specjalizować się w ściganiu mowy nienawiści. Dla Żurka walka z narastającym hejtem, w tym wobec Ukraińców, jest jednym z priorytetów.” [OKO.press]

• „W dzisiejszym odcinku Michał Piedziuk opowiada o sytuacji lewicy, o sporze marszałka Włodzimierza Czarzastego z ambasadorem USA Thomasem Rose’em, o przyszłości lewicy w koalicji rządzącej oraz o wewnętrznych tarciach między ugrupowaniami.” [###]

• „Przez sześć godzin Karol Nawrocki rozmawiał z ministrami rządu Donalda Tuska na Radzie Bezpieczeństwa Narodowego. Wymienili się uprzejmościami i złośliwościami. Po co właściwie prezydent zaprosił do siebie ministrów? Co wynikło z tego spotkania?” [###]

• „W momencie, gdy międzynarodowa sytuacja Polski jest szczególnie skomplikowana – z jednej strony Putin i wojna w Ukrainie, z drugiej szarże Trumpa, z trzeciej rosnące w siłę Chiny – Nawrocki zmienia jedno z ostatnich miejsc, gdzie można na poważnie o tym porozmawiać, w kolejną aferę zrytualizowanego, jałowego konfliktu politycznego.” Jakub Marmurek pisze o ostatniej Radzie Bezpieczeństwa Narodowego. [Krytyka Polityczna]

• „Zdawać by się mogło, że dofinansowanie armii i rozwój polskiego przemysłu zbrojeniowego połączy polskich polityków ponad podziałami. Jednak PiS grzmi o utracie suwerenności i głosuje przeciwko SAFE” PiS jest gotowy podpalić państwo licząc tylko, że dzięki temu wrócą do władzy. Jeśli skończy się na wecie prezydenta dla SAFE to będziemy de facto jak Orban. [OKO.press]

• „Weto wobec ustawy o języku śląskim nikogo na Górnym Śląsku nie rozczarowało, bo nikt nie spodziewał się innego scenariusza. Na szczęście nie wszystko zależy od światopoglądu tego czy innego prezydenta. Trwa rewolucja górnośląska, ludzie rozwijają i umacniają śląszczyznę – pisze Zbigniew Rokita” Mamy już 25 wet obecnego prezydenta. [OKO.press]

• „Czy dziennikarz z Zachodu może stworzyć uczciwy materiał w Rosji, czy z góry staje się narzędziem propagandy?Anna Mierzyńska – ekspertka od dezinformacji i rosyjskich wpływów – tłumaczy, jak działają mechanizmy manipulacji i dlaczego materiały pokazujące Rosję jako »normalny kraj« mogą być niebezpieczne.” Mamy pewne wątpliwości czy użycie określenia „nieświadomy” w tytule tego podcastu nie robi z kierownictwa Kanału Zero większych idiotów niż są w rzeczywistości. [###]

• Na drugą nóżkę proponujemy Wam tekst Doniesień z putinowskiej Polski o materiale Marii Wiernikowskiej w Kanale Zero, materiale określa jako „ 34-minutowy blok reklam, przerywany treścią, która ma Was przede wszystkim skłonić do dotrwania do kolejnej reklamy.”. [Doniesienia z putinowskiej Polski]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosjanie odcięci od systemu Starlink. 1448. dzień wojny

• „Prezydent Wołodymyr Zełenski powiedział 14 lutego, że ustępstwa terytorialne Ukrainy nie przyniosą pokoju, podobnie jak porozumienie monachijskie z 1938 r. nie zapobiegło II wojnie światowej.” [Kyiv Independent]

• „Wybory prezydenckie na Ukrainie odbędą się dopiero po osiągnięciu zawieszenia broni z Rosją i uzyskaniu przez Kijów niezbędnych gwarancji bezpieczeństwa – powiedział w środę prezydent Wołodymyr Zełenski, odrzucając doniesienia sugerujące, że rozważa wezwanie Ukraińców do urn wyborczych w ciągu najbliższych trzech miesięcy.” [France24]

• „Zawodnik skeletonowy poświęcił swoje marzenie o zdobyciu medalu i udało mu się ponownie zwrócić uwagę na okropności wojny na Ukrainie.” Felieton opublikowany przez The Guardian zwraca uwagę na to, że MKOL chociaż stara się przedstawić swoją decyzję jako jedynie „egzekwowanie reguł” to na tych igrzyskach dopuszczał podobne manifestacje polityczne w tym eksponowanie flagi Rosji przez włoskiego zawodnika. [The Guardian]

• „W tym tygodniu Wołodymyr Zełenski ogłosił, że otworzy w Europie dziesięć centrów eksportu broni. Pozwolą one finansować potrzeby obronne Ukrainy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Tortury w rosyjskiej niewoli są systematyczne. W nowym filmie dokumentalnym jednostka ds. ścigania zbrodni wojennych The Kyiv Independent ujawnia tortury stosowane wobec ukraińskich cywilów przetrzymywanych przez siły rosyjskie i śledzi korzenie tych praktyk w historii Rosji.” [###]

• „Od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, wiele ukraińskich miast zmaga się z brakami energii. Dla Kijowa to najgorsza zima od rosyjskiego ataku. Dlaczego kryzys dla stolicy przyszedł właśnie teraz? Jak Ukraińcy sobie radzą i czy sobie poradzą? O tym mówi Sławomir Matuszak, ekspert OSW.” [###]

Europa

• „Stany Zjednoczone działające w pojedynkę osiągnęły granice swoich możliwości i być może utraciły już rolę światowego lidera – ostrzegł Donald Trump podczas otwarcia konferencji bezpieczeństwa w Monachium niemiecki kanclerz Friedrich Merz.” [The Guardian]

• „Marco Rubio dowodził, że w szaleństwie prezydenta Trumpa jest metoda. »Powodem dlaczego jesteśmy czasem tak bezpardonowi wobec Europy, jest to, że chcemy, by Europa była silna« – mówił w Monachium. Wyraźnie zaznacza: Europa powinna dać się prowadzić USA. Uderza też w zasady, na których oparta jest Unia” [OKO.press]

• „Dziś rozpoczyna się Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa, podczas której przywódcy polityczni i wojskowi będą dyskutować o rozpadającym się porządku światowym. A w naszym podcaście Piotr Buras z ECFR i Marek Świerczyński zastanawiają się, czy będziemy świadkami kolejnego starcia między USA a Europą, czy może łagodzenia konfliktów i pojednania.” Podcast jeszcze sprzed konferencji w Monachium. Ciekawe ile z jego przewidywań się spełni. [###]

• „11 lutego Sojusznicze Dowództwo ds. Operacji uruchomiło wzmocnioną wielodomenową aktywność NATO (enhanced Vigilance Activity, eVA) na północnej flance – Arctic Sentry. Obejmie ona obszary europejskiej (Daleka Północ) i pozaeuropejskiej Arktyki w rejonie odpowiedzialności Sojuszniczego Dowództwa Sił Połączonych (JFC) w Norfolk, które kieruje Arctic Sentry. Komunikacja struktur NATO i sekretarza generalnego wskazuje, że działania te mają stanowić przeciwwagę dla aktywności militarnej Rosji za kołem podbiegunowym i rosnącego zainteresowania Chin regionem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Kojarzycie portal/telewizję Euronews? Powinniście ponieważ co jakiś czas wrzucamy ich artykuły tutaj. Możecie też pamiętać jak w 2022 pisaliśmy o przejęciu Euronews przez firmę zarządzaną przez finansistę, który jest uważany za przyjaciela Orbana. Minęło kilka lat i serwis Euractiv przygotował długi tekst opisujący jak kanał finansowany w części przez środki UE stał się platformą dostępną dla reżimów autorytarnych. Nie zobaczycie propagandy na poziomie TVP za czasów PiS ale tekst opisuje rzeczy, które nie powinny się wydarzać (a przynajmniej nie z taką częstotliwością) w mediach, które chcą uchodzić za bezstronne. [Euractiv]

• „W środę paryski sąd apelacyjny wyznaczył datę 7 lipca jako termin ogłoszenia wyroku w sprawie nadużycia funduszy parlamentarnych UE przez liderkę skrajnej prawicy Marine Le Pen. W zeszłym roku sąd niższej instancji zakazał jej pełnienia funkcji publicznych przez pięć lat, a jeśli sąd apelacyjny utrzyma ten wyrok, nie będzie ona mogła kandydować w przyszłorocznych wyborach prezydenckich.” [France24]

• „Szczyt Trójkąta Sławkowskiego w Bratysławie. Przebieg spotkania szefów rządów Austrii, Czech i Słowacji w Bratysławie 10 lutego br. wskazuje na przemianę Trójkąta Sławkowskiego (S3) w platformę koordynującą stanowiska w kwestiach unijnych. Tym samym S3 dla Czech i Słowacji zaczął odgrywać rolę pełnioną dawniej przez V4.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W drugiej turze wyborów prezydenckich w Portugalii zdecydowane zwycięstwo odniósł kandydat Partii Socjalistycznej, Antonio Jose Seguro – wynika z danych państwowej komisji wyborczej. (...) Seguro poparło 66,8 proc. uczestników niedzielnych wyborów; jego rywal, lider populistyczno-prawicowej partii Chega Andre Ventura otrzymał 33,18 proc. głosów.” [TVN24]

• „Dochodzenie przeprowadzone przez organizację Good Law Project ujawniło istnienie sieci finansowanej przez autorytarnego przywódcę Węgier Viktora Orbána, która wykorzystuje zyski z rafinacji rosyjskiej ropy naftowej do wspierania skrajnie prawicowych i antytranspłciowych działaczy w Wielkiej Brytanii.” [The Good Law Project]

• „Tysiące zmarłych otrzymają karty do głosowania korespondencyjnego podczas tegorocznych wyborów na Węgrzech. Jak to możliwe? Wpis do bazy wyborców uprawnionych do takiego głosowania dokonywany jest na 10 lat. Państwo z automatu nie weryfikuje śmierci wyborcy, który teoretycznie może głosować.” Nasz ulubiony Domki Héjj o zbliżających się wyborach na Węgrzech. [Interia]

• Czy Samsung truł swoich pracowników w węgierskiej fabryce a urzędnicy mu w tym pomagali? Śledztwo portalu TELEX na to wskazuje a na stronie Daily Hungary News znajdziecie podsumowanie w języku angielskim. [Daily News Hungary]

• „W dniach 9–10 lutego wiceprezydent Stanów Zjednoczonych J.D. Vance odwiedził Armenię, a następnie Azerbejdżan. W Erywaniu podpisał z premierem Nikolem Paszynianem porozumienie o współpracy w dziedzinie energetyki jądrowej, które umożliwia USA inwestycje w ten sektor armeńskiej gospodarki.” OSW ma analizę wizyty wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych na Kaukazie a CNN zwraca uwagę na znikający tweet, który mówił o ludobójstwie Ormian. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [CNN]

• „Tajemnicze śmierci urzędników, zamachy, zabójstwa, kolonie karne, lista terrorystów z setkami nazwisk nastolatków, blokady internetu, kary za »promocję bezdzietności« – to nie jest scenariusz dystopijnego filmu. To codzienność Rosjan, której nie pokazują internetowi blogerzy” [OKO.press]

• „Rosja mierzy się z narastającym kryzysem infrastruktury komunalnej. Tylko w 2025 roku odnotowano ponad 4 tysiące awarii w energetyce i ciepłownictwie, a początek 2026 roku przyniósł kolejne masowe blackouty i przerwy w dostawach ciepła- często przy temperaturach sięgających -30°C. (...) Czy sektor mieszkaniowo-komunalny może stać się jednym z najbardziej niebezpiecznych punktów zapalnych dla Kremla. Na pytania odpowiada Miłosz Bartosiewicz- ekspert OSW.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Czy partia założona przez byłego SS-mana i nazistę może blisko współpracować z Izraelem? Najwidoczniej nie jest to problem ani dla jednej ani drugiej strony. Izrael od lat zacieśnia współpracę z europejską skrajną prawicą i można powiedzieć, że tworzy międzynarodówkę nacjonalistyczną. Ostatnio w Jerozolimie odbyła się konferencja, na którą zostały zaproszone także prawicowe partie spoza Izraela. Dokładną analizę tego jak do tego doszło oraz co z tego ma rząd Izraela. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „USA wraz z sojusznikami przystąpiły do wdrażania kolejnego etapu planu dla Strefy Gazy. Proces niesie za sobą liczne zagrożenia wynikające z polityki Izraela, możliwego umocnienia się Hamasu, nieprzejrzystej formuły oraz roli poszczególnych uczestników. W konsekwencji rośnie ryzyko, że USA i inni partnerzy skupią się na doraźnej stabilizacji sytuacji w Strefie Gazy, bez wspierania politycznych rozwiązań konfliktu.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• W Iranie służby dokonują nalotów aby wyłapywać osoby, które brały udział w protestach przeciwko reżimowi. Represje trwają od kilku tygodni. Osoby zatrzymywane podczas łapanek często są odcinane od kontaktu z krewnymi przed całe dnie lub nawet tygodnie. O ile śledzenie i gromadzenie danych o zatrzymanych przez irańskich siłowników pozostaje trudne ze względu na blokadę i kontrole internetu, szacunki sięgają nawet 50 tysięcy osób, które miały być aresztowane. Jest to oczywiste zastraszanie społeczeństwa. W tym samym czasie, stan zdrowia aresztowanej po raz kolejny laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, Narges Mohammadi, ma się pogarszać. [AP News #1], [AP News #2]

• „Napięcie wokół Iranu rośnie, a negocjacje – przynajmniej na razie – nie przynoszą efektu. Tymczasem w kierunku Morza Arabskiego zmierza druga lotniskowcowa grupa uderzeniowa US Navy. Jak dowiedział się The New York Times, USS Gerald R. Ford (CVN 78) wraz z eskortą został zadysponowany do przemieszczenia na Bliski Wschód. Dołączy tam do lotniskowca USS Abraham Lincoln (CVN 72), który wraz ze swoją grupą uderzeniową przebywa w regionie od końca stycznia.” [Konflikty]

• Amerykańskie siły powietrzne dokonały nalotów na ponad 30 celów powiązanych z tzw państwem islamskim na terenie Syrii. W tym samym czasie siły syryjskie przejęły od amerykanów bazę at-Tanf nieopodal granicy z Jordanią i Irakiem. Dodatkowo zakończono przekazywanie stronie irackiej ponad 5,7 tysiące więźniów, powiązanych z ISIS z obozów, które znajdowały się na terenie Syrii. W Iraku czekają ich obecnie procesy. [AP News]

• „– Obecnie prowadzimy rozmowy z Królewskimi Saudyjskimi Siłami Powietrznymi w sprawie F-15EX – powiedział wiceprezes Boeing Defense, Space & Security Vince Logsdon (...) – W grę wchodzi potencjalna modernizacja samolotów w wersji SA, a także potencjalny zakup nowych maszyn. Według raportu Military Balance 2025 w dyspozycji Rijadu pozostaje obecnie 237 samolotów rodziny Eagle.” Czyli o tym czy Arabia Saudyjska zakupi amerykańskie samoloty bojowe F-15EX. [Konflikty]

Azja

• „W przyspieszonych wyborach parlamentarnych w Japonii, które przeprowadzono 8 lutego, rządząca Partia Liberalno-Demokratyczna (LDP) odniosła historyczne zwycięstwo, uzyskując większość (2/3) miejsc w izbie niższej parlamentu. Wzmocniony mandat społeczny umożliwi rządowi premier Takaichi Sanae realizację postulatów dotyczących m.in. zwiększenia potencjału obronnego Japonii i otworzy drogę do zmiany jej konstytucji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Prezydent Kirgistanu Sadyr Dżaparow 10 lutego wydał dekret o usunięciu ze stanowiska szefa Państwowego Komitetu Bezpieczeństwa Narodowego (GKNB) Kamczybeka Taszijewa, de facto drugiej osoby w państwie. Wkrótce po nim zwolniono trzech jego zastępców, a także przeprowadzono zmiany w samym GKNB.” O politycznym trzęsieniu ziemi w Kirgistanie pisze OSW. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Indonezji wyraźnie zależy na przyspieszeniu pozyskania włoskiego lotniskowca lekkiego Giuseppe Garibaldi. Jak informują tamtejsze media, szef sztabu marynarki wojennej (TNI-AL), admirał Muhammad Ali, chce, aby okręt mógł zostać zapre­zen­to­wany w Indonezji z okazji 81. Dnia Narodowych Sił Zbrojnych (TNI) – 6 paź­dzier­nika tego roku. Wciąż nie wiadomo, na jakich warunkach i za ile Włosi odstąpiliby ponad 40-letni okręt.” [Konflikty]

• „Partia Narodowa Bangladeszu (BNP) pod przewodnictwem Tarique’a Rahmana zdobyła większość dwóch trzecich głosów w historycznych wyborach w tym południowoazjatyckim kraju – pierwszych od czasu powstania studenckiego w 2024 r., które doprowadziło do obalenia poprzedniej premier Sheikh Hasiny.” [Al-Dżazira]

• „Wpływy Chin w Bangladeszu, wzmocnione przez obalenie w 2024 r. przywódczyni Sheikh Hasiny, sprzymierzonej z New Delhi, prawdopodobnie pogłębią się po wyborach w tym tygodniu, chociaż politycy i analitycy twierdzą, że Indie są zbyt dużym sąsiadem, aby można je było całkowicie pominąć.” [Reuters]

• 22 grudnia 2025 roku w największym mieście Pakistanu miał miejsce protest grup konserwatywnych. Padły tam stwierdzenia muzułmańskich duchownych, że osoby o niejednoznacznej płci powinny być traktowane z szacunkiem i mają swoje miejsce w społeczności, a także, że termin transpłciowości został zawłaszczony przez zachodnią ideologię. Nie jest to zestaw wypowiedzi, o które byśmy posądzali konserwatywnych duchownych muzułmańskich, jednakże cała sprawa jest rzeczywiście nieoczywista z naszego punktu widzenia. Osoby interpłciowe w lokalnej kulturze były obecne od wieków, a penalizację tego typu zachowań wprowadzili Brytyjczycy, po skolonizowaniu subkontynentu indyjskiego. O ostatnich zmianach w prawie, a przede wszystkim o pozycji osób transpłciowych w Pakistanie opowiada najnowszy odcinek Działu Zagranicznego. [Dział Zagraniczny], [###]

Afryka

• „Najważniejsza regionalna organizacja Afryki rozpoczęła w sobotę w Etiopii coroczny szczyt, aby omówić przyszłość kontynentu zamieszkałego przez około 1,4 miliarda ludzi, w sytuacji gdy organizacja boryka się z powszechnym niezadowoleniem.” [AP News]

• „Konflikt między Arabią Saudyjską a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi w regionie Rogu Afryki rzuca cień na weekendowy szczyt Unii Afrykańskiej, choć większość przywódców kontynentu będzie starała się nie opowiadać się po żadnej ze stron – twierdzi dziewięciu dyplomatów i ekspertów.” [Reuters]

• „Prezydent Republiki Południowej Afryki oświadczył w czwartek, że kraj wyśle swoje wojsko do społeczności lokalnych, aby pomóc policji w walce z plagą nielegalnego wydobycia i przemocą gangów w dwóch największych prowincjach, w których znajdują się dwa największe miasta.” [AP News]

• „Etiopia kolejny raz znalazła się w centrum napięć w Afryce Wschodniej. Odkrycie potencjalnych baz szkoleniowych wykorzystywanych przez bojowników z Sił Szybkiego Wsparcia może sugerować zamiar zaangażowania się w wojnę domową w Sudanie. Chartum nie pozostaje bierny: udziela wsparcia Tigrajowi, który nadal ma nadzieję na zemstę za krwawą masakrę, którą zakończyła się niedawna konfrontacja z rządem centralnym. ” [Konflikty]

• Jak podaje ONZ gdy w zeszłym roku sudańskie bojówki Sił Szybkiego Wsparcia prowadziły ofensywę w kierunku al-Faszir, zabiły ponad 6 tysięcy ludzi. 29-stronicowy raport ONZ szczegółowo opisał szereg okrucieństw, od masowych zabójstw i egzekucji, przemocy seksualnej, porwań dla okupu, tortur, po zatrzymania i zaginięcia. W wielu przypadkach ataki miały mieć podłoże etniczne. [AP News]

• „19 lutego przypada 89. rocznica brutalnych wydarzeń w Addis Abebie i Debre Libanos, kiedy włoski kolonializm pod wodzą Mussoliniego doprowadził do masowych egzekucji i represji wobec ludności cywilnej. To okazja, by przypomnieć, że faszystowska okupacja Etiopii pozostaje jedną z najtragiczniejszych kart afrykańskiej historii XX wieku.” [Krytyka Polityczna]

• „Władze poinformowały w czwartek, że cyklon Gezani spowodował śmierć co najmniej 36 osób, ranił ponad 370 i zniszczył prawie 18 000 domów na Madagaskarze.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Po ogłoszeniu w zeszłym miesiącu przez tymczasowego przywódcę Rodrigueza ustawy o amnestii, niektórzy więźniowie polityczni zostali uwolnieni. Jednak jeden z nich został ponownie aresztowany, a analitycy twierdzą, że nowa ustawa musi iść w parze z reformami.” [DW]

• „Tysiące protestujących wyszło na ulice stolicy Argentyny, Buenos Aires, aby wyrazić sprzeciw wobec reformy rynku pracy, która ograniczyłaby prawo do strajku i zmniejszyła świadczenia pracownicze.” [Al-Dżazira]

• Peru nie ma szczęścia do prezydentów. Parlament ma w przyszłym tygodniu dyskutować o usunięciu ze stanowiska pełniącego rolę prezydenta Jose Jeriego, który zastąpił usuniętą ze stanowiska Dilmę Boluarte, która zastąpiła usuniętego ze stanowiska Pedro Castillo. [Al-Dżazira]

• „Stany Zjednoczone wznowiły współpracę wywiadowczą w zakresie zwalczania narkotyków z Boliwią pod rządami konserwatywnego prezydenta, poinformował wysoki rangą boliwijski urzędnik, przywracając delikatne stosunki prawie 20 lat po tym, jak lewicowy były prezydent Evo Morales wydalił amerykańskich agentów antynarkotykowych z trzeciego co do wielkości producenta kokainy na świecie.” [AP News]

• „W czwartek gubernatorka Portoryko podpisał ustawę zmieniającą prawo, zgodnie z którą płód uznaje się za istotę ludzką. Lekarze i eksperci prawni ostrzegają, że posunięcie to będzie miało poważne konsekwencje dla tego terytorium zależnego Stanów Zjednoczonych na Karaibach.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Kanadyjska policja podaje, że osiem osób zginęło w masowej strzelaninie w szkole i domu w odległej wiejskiej miejscowości Tumbler Ridge w zachodniej prowincji Kolumbia Brytyjska.” [BBC]

• „Jeśli miarą sukcesu jest to, czy życie osób używających narkotyków stało się bezpieczniejsze i mniej represyjne, to pilotażowy program dekryminalizacji w Kolumbii Brytyjskiej okazał się wyraźnym sukcesem. Jednak rząd Kolumbii Brytyjskiej nie wydaje się podzielać tej opinii.” [Breach Media]

• „Prezydent Donald Trump poparł budowę mostu Gordie Howe International Bridge podczas swojej pierwszej kadencji. Obecnie most ten jest symbolem narastających napięć między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą, a stan Michigan znalazł się w samym środku konfliktu.” [ProPublica]

• „Zainicjowana przez Donalda Trumpa Rada Pokoju jeszcze przed rozpoczęciem działania stała się instrumentem polityki zagranicznej USA. Stworzyła bowiem nową formę integracji skupioną wokół silnego lidera oraz wymykającą się kluczowi regionalnemu i dotychczasowych sojuszy. Zaproszone do niej państwa przyjmują różne strategie odpowiedzi.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Krytyka Polityczna w tym tygodniu ma dla Was całkiem sporo tekstów na temat Stanów Zjednoczonych.

  • Towarzysz Trump? Twardych dowodów nie ma, ale…

  • Polityka jako shitposting i pierwszy postpiśmienny prezydent

  • Tak, owszem, możemy was pozabijać i będziemy to robić

• „Republikanie w Izbie Reprezentantów proponują gruntowne zmiany w krajowych przepisach wyborczych, co stanowi odległy priorytet prezydenta Donalda Trumpa i wiązałoby się z nałożeniem bardziej rygorystycznych wymagań, w tym niektórych przed jesiennymi wyborami uzupełniającymi.” Jak możecie się domyślić, sondaże nie wyglądają dobrze dla Republikanów przed zbliżającymi się wyborami uzupełniającymi. [AP News]

• W czasie łapanek migrantów (oraz obywateli) przez bojówki Trumpa łapane są także dzieci. Serwis ProPublica dotarł do nich i przeprowadził z nimi rozmowy. Możecie zobaczyć nagrania wideo z tych rozmów oraz przeczytać listy napisane przez małych osadzonych. [ProPublica]

  

• „Rok po likwidacji USAID badania wskazują, że globalne cięcia pomocy mogą doprowadzić do 9,4 mln zgonów do 2030 r.” [CNN]

  

• „Nowy amerykański system laserowy do zwalczania dronów spowodował, że władze wstrzymały ruch lotniczy do i z El Paso w Teksasie, po tym jak urzędnicy lotniczy zgłosili poważne obawy dotyczące zagrożeń dla samolotów komercyjnych.” [Al-Dżazira]

Oceania

• Lisy stanowią główne zagrożenie dla gatunków rodzimych i programów reintrodukcji w Parku Narodowym Booderee na południowym wybrzeżu Nowej Południowej Walii w Australii. Australijskie ABC przedstawia artykuł o tym jak badacze za pomocą fotopułapek, obroży z GPS i testów DNA śledzą lisy i starają się lepiej zrozumieć ich zachowania, aby lepiej zapobiegać ich negatywnemu wpływowi na lokalną faunę. [ABC News]

Ekonomia i gospodarka

• „Świat nakładających się na siebie kryzysów, niepewność jutra, zagrożenie ze strony AI, katastrofa klimatyczna, drożyzna oraz narastająca fala prawicowego populizmu. To wszystko powoduje, że przyszłość jest, delikatnie mówiąc, niepewna. Zgadzacie się z tymi diagnozami? Jeśli tak, to widzicie przyszłość w sposób dość typowy dla osób z krajów rozwiniętych. Paradoksalnie w znacznie jaśniejszych barwach widzą nadchodzące dekady osoby z państw biedniejszych. Skąd ta różnica? Dlaczego członkowie zamożnych społeczeństw stali się takimi malkontentami?” [###]

• „Meta podobno chce dodać funkcję rozpoznawania twarzy do inteligentnych okularów, podczas gdy obrońcy prywatności są zajęci innymi sprawami.” Jak widać dla Mety autorytarne rządy Trumpa to wyłącznie świetna okazja żeby uniknąć krytyki. [The Verge]

• „Polska gospodarka wyraźnie nabiera tempa, kończąc 2025 rok z wynikiem przewyższającym oczekiwania i deklasującym sąsiadów z regionu. Według najnowszego szacunku Głównego Urzędu Statystycznego, produkt krajowy brutto w IV kwartale wzrósł o 4,0% w ujęciu rocznym, co stanowi istotne przyspieszenie względem 3,5% odnotowanych rok wcześniej. Podczas gdy polski PKB rósł w tempie 1,0% kwartał do kwartału, gospodarki Czech i Węgier pozostały daleko w tyle, notując dynamikę roczną w przedziale od zaledwie 1,8% do 2,5%.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Małżeństwo z miłości czy z rozsądku? Na chwilę czy na całe życie? Decyduje przypadek czy przeznaczenie? Kto zyskuje, a kto traci? Państwo zachęca, czy raczej zniechęca do małżeństwa? Któremu z małżonków dobrze robią ulgi podatkowe? Jaką rolę w związku odgrywa pralka automatyczna? I co ma z tym wszystkim wspólnego gaz łupkowy? Jak to widzą ekonomistki? Co mówią dane? Jaki jest klucz do małżeństwa? Gościnią trzeciego odcinka podcastu GRAPE Tłoczone z Danych jest Oliwia Komada. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski.” [###]

• „Czechy kończą wydobycie węgla. Przy granicy z Polską, w zakładzie CzSM w Stonawie należącym do Kopalni Ostrawsko-Karwińskich (OKD), wydobyto ostatni wagonik węgla kamiennego. Uroczystość, w której uczestniczyli także polscy górnicy z firmy Alpex, oficjalnie zakończyła niemal 250 lat wydobycia węgla w Czechach.” [Business Insider]

• „W dzisiejszym odcinku Jakub Borowski, główny ekonomista Credit Agricole, opowiada o istotnych procesach i wydarzeniach w polityce pieniężnej. O inflacji, która w Europie i Polsce jest pod kontrolą, a w USA jest w centrum sporu politycznego czy o zakupach złota przez NBP.” [###]

Nauka i technologia

• „Jako gatunek jesteśmy szczególnie przywiązani do kofeiny. Herbata jest drugim najczęściej spożywanym napojem na świecie, zaraz po wodzie, a większość dorosłych w Stanach Zjednoczonych zaczyna dzień od kawy. I chociaż wiele osób spożywa kofeinę, aby uzyskać zastrzyk energii, badanie opublikowane dzisiaj w JAMA sugeruje, że ten środek pobudzający ma również długoterminowe korzyści dla mózgu: pozwala zachować ostrość umysłu przez długi czas.” [Nature]

• „Ćwiczenia fizyczne mogą być równie skuteczne jak leki w leczeniu depresji i lęków – nowe badania” Jeśli macie uczucie deja vu to nic dziwnego ponieważ takie informacja pojawiają się regularnie od kilku lat i jest to poruszone w samym artykule. Warto też podkreślić, że pozytywne działanie ćwiczeń fizycznych nie zmienia tego, że inne formy leczenia (w tymf farmakoterapia) są skuteczne, przydatne i mają swoje miejsce w dochodzeniu do zdrowia. [The Conversation]

• Ćwiczenia wpływają nie tylko na nastrój ale także na to jak wyglądają połączenia pomiędzy neuronami w mózgu. Przynajmniej w mysim. Nature opisuje ciekawe badanie na myszach. [Nature]

• „Odra szaleje na całym świecie: czy jesteś zagrożony? Przypadki zachorowań wśród osób w pełni zaszczepionych są rzadkie i zazwyczaj mają łagodny przebieg, ale prawdopodobnie będą się nasilać wraz ze wzrostem narażenia na wirusa.” Artykuł Nature odpowiada na pytania jakie możecie mieć, chociaż w Polsce ciągle nie ma takiej liczby przypadków zachorowań jak w innych zachodnich państwach. [Nature], [OKO.press]

• Przez większą część historii naszej cywilizacji, lód produkowany był przez mrozy, a ludzkość optymalizowała jedynie sposoby przechowywania go, aby wystarczyło go na jak najdłużej. Pewien odważny człowiek, który zaczął eksportować lód statkami zbił na tym fortunę. Gdy zatem pojawiły się pierwsze prototypy urządzeń chłodniczych, które mogły być zagrożeniem dla jego monopolu, podsycał on w mediach narracje, że lód zrobiony przez człowieka, jest bezbożny (bo stworzył go człowiek, a nie Bóg siłami natury). Jednak wynalazek, który zmienił świat (od rynku spożywczego, przez przechowywanie leków czy nawet rezonans magnetyczny) rozpowszechnił się m.in. przez zanieczyszczenia wód potężnie rosnące w erze rozkwitu rewolucji przemysłowej. [###]

• Prof. Kinga Kamieniarz-Gdula z Centrum Zaawansowanych Technologii i Wydziału Biologii UAM w Poznaniu w najnowszym odcinku Radia Naukowego opowiada o stosunkowo niedawno odkrytej słabości komórek nowotworowych i o jej badaniach, które mają na celu stworzenie nowych sposobów walki z rakiem. Audycja zawiera też szerokie wprowadzenie do tematu – o tym czym są nowotwory, skąd się biorą, dlaczego tak trudno się z nimi walczy, o tym, że codziennie powstają w naszym organizmie mutacje potencjalnie nowotworowe, ale nasz organizm sobie z nimi dobrze radzi, a także o tym, dlaczego sen czy unikanie substancji szkodliwych pomaga zmniejszyć prawdopodobieństwo zapadnięcia na nowotwór. [Radio Naukowe], [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „280 lat temu na świat przyszedł Tadeusz Kościuszko – a 250 lat temu, jako trzydziestoletni kapitan, przekroczył Atlantyk i jako jeden z pierwszych cudzoziemców przyłączył się do walki o niepodległe Stany Zjednoczone. Dziś opowiemy o losach Kościuszki w Ameryce: czy rzeczywiście opuścił Polskę z powodu miłosnego zawodu? Czy faktycznie ledwo przeżył morską katastrofę na Karaibach? Czy rzeczywiście pierwsze kroki w nowym kraju skierował do Ojców Założycieli, Benjamina Franklina i George’a Washingtona? A może losy Kościuszki w Ameryce były znacznie mniej spektakularne? Może to zmagania z kwatermistrzostwem o przydział butów i rumu dla robotników, żmudna praca nad budową mostów, obozów i fortów?” [###]

• „Wiem – w bloku wschodnim nie obchodzono święta zakochanych. Jednocześnie w Polsce potrafimy sobie jeszcze wyobrazić, jak wyglądały relacje i małżeństwa w czasach stalinizmu. Ale jak wyglądało to w samym Związku Radzieckim – w państwie, w którym najważniejsza była ideologia? W kraju, gdzie należało «kochać» przede wszystkim przywódcę i partię, nawet związki podporządkowano polityce. W pierwszych latach istnienia ZSRR nie było miejsca na tradycyjny ślubny ceremoniał. W początkowym okresie formalne i nieformalne relacje traktowano niemal na równi. Ślub oznaczał wizytę w urzędzie. Bez symboliki, bez oprawy, bez tradycji. Wesela były legalne, ale w realiach gospodarki niedoboru niewielu stać było na większe przyjęcia. Zmiany przyszły dopiero po śmierci Stalina. Urzędy stanu cywilnego, czyli tak zwane ZAGS-y zaczęły nabierać bardziej uroczystego charakteru. Stopniowo wracał ceremoniał przypominający czasy sprzed rewolucji, choć oczywiście w świeckiej formie. Prawdziwą nowością stały się Pałace Ślubów. Pierwszy otwarto w Leningradzie w 1959 roku, rok później – w Moskwie.” [###]

• Kolejny odcinek z serii historii nazizmu. W tym odcinku Adolf Hitler, który już jest ważnym członkiem partii DAP zagra va banque i złoży rezygnację z członkostwa z partii, jednak w efekcie całej intrygi zostanie jej szefem. [Za Rubieżą], [###]

• Ile osób żyje na świecie? Odpowiedź na to pytanie wydaje się przecież niezbyt trudna, przecież w internecie są liczniki ludności, które zdają się liczyć z wielka dokładnością, a kolejne państwa corocznie podają swoje szacunki własnych populacji, bazując na przeprowadzanych zazwyczaj nie rzadziej niż co 10 lat spisach ludności. Jednak jeśli zagłębimy się w szczegóły, to dane z niektórych państw wydają się być obciążone mocniej niż inne. I nie mowa tutaj o Chinach i głośnych w internecie od czasu do czasu tezach o dużo mniejszej niż oficjalna liczebności populacji. Mowa o państwach ze słabym centralnym rządem, dla którego przeprowadzenie rzetelnego spisu ludności jest wyzwaniem przekraczającym jego możliwości (przy okazji pomijam jakość ostatniego spisu z Polski). Mowa o np Papui-Nowej Gwinei, gdzie rząd podaje szacunki w oparciu o spis z roku 2000, a bazujący na danych satelitarnych i statystycznych raport ONZ (który został wycofany pod wpływem dyplomatycznych zabiegów) szacował populację tego kraju na niemalże 2x większą niż oficjalne dane rządowe. Gdzie zatem jest prawda i jak wielki procent populacji może nie istnieć (bądź być niedoszacowanym)? [David Oks Blog]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• List gończy za Ziobrą. To historyczna decyzja i sukces Prokuratury Krajowej [OKO.press]

  

• Nikomu nie udało się tak podbić notowań Włodzimierza Czarzastego jak ambasadorowi Stanów Zjednoczonych gdy ogłosił, że zrywa z nim kontakty.

  Na razie wszyscy zyskują na konflikcie wokół marszałka Czarzastego. Cieszy się Nowa Lewica, bo zyskała bohatera, koalicja rządząca pokazuje jedność. I wszyscy zapomnieli o wewnętrznych konfliktach w PiS.

  [OKO.press]

  

• Klakierzy Trumpa – czyli jak PiS staje się polską ekspozyturą ruchu MAGA [OKO.press]

• „Służba Ochrony Państwa zawiesiła funkcjonariusza, który w prywatnych rozmowach groził »połamaniem nóg« pracownikowi Telewizji Republika. Złożyła też zawiadomienie do prokuratury w tej sprawie.” [TVN24]

• „Nowe informacje w sprawie zatrzymanego w MON szpiega. Z informacji pochodzących z kierownictwa polskich służb specjalnych wynika, że osoba zatrzymana w Ministerstwie Obrony Narodowej pracowała dla białoruskiego wywiadu. Jak informuje Onet, SKW zidentyfikowała go jako współpracownika białoruskiego wywiadu już w połowie 2024 r.” [Wirtualna Polska]

• „Zadośćuczynienie sędzi Beacie Morawiec zasądził ETPCz, który orzekł, że jej zawieszenie za czasów PiS było nielegalne i było częscią strategii zastraszania sędziów. Morawiec zawiesił neo-sędzia SN Adam Tomczyński z Izby Dyscyplinarnej. Ale zapłaci za to państwo, czyli obywatele.” Nie możemy się doczekać kiedy pojawi się kwestia tego czy neo-sędziowie będą mieli wypłacane państwowe emerytury. [OKO.press]

• „Polska 2050 ma nową przewodniczącą. Jej strategia to inkluzywność malowana na zielono. Być może na ocalenie partii jest już za późno, ale czy w Polsce w ogóle jest miejsce na centrum wg pomysłu Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz?” Jakub Majmurek na łamach Krytyki Politycznej komentuje niedawne wybory partyjne Polski 2050. [Krytyka Polityczna]

• „Grupa myśliwych urządzająca polowanie w rejonie czynnej linii kolejowej – brzmi nieprawdopodobnie? Jednak sytuacja z minionego weekendu okazała się prawdziwa. Potwierdziło ją PKP Intercity oraz PKP PLK.” Czyżby myśliwi pomylili lokomotywę z dzikiem? [Rynek Kolejowy]

• Mróz ze wschodu i wir polarny. Ekspert wyjaśnia, dlaczego w tym roku mamy prawdziwą zimę [OKO.press]

• „W dzisiejszym odcinku Joanna Sawicka i Wojciech Szacki opowiadają o notowaniach polskiego rządu, sytuacji koalicjantów i poparciu dla premiera. Szukają rządowych gwiazd i zastanawiają się, czyje gwiazdy bledną.” [###]

• Czym uwodzi Grzegorz Braun? [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Pozorny „rozejm energetyczny”. 1441. dzień wojny

• Przypominamy o możliwości pomocy walczącym żołnierzom, za pomocą różnych zbiórek, jak ta, którą co jakiś czas polecamy. [Zrzutka]

• Negocjacje w Abu Zabi się skończyły, w Kijowie wyją syreny. Czy Ukraina coś ugrała? [OKO.press]

• „Stany Zjednoczone i Rosja mogą zawrzeć dwustronne porozumienia dotyczące Ukrainy bez udziału Kijowa – powiedział prezydent Wołodymyr Zełenski 6 lutego podczas briefingu z dziennikarzami w Kijowie.” [Kyiv Independent]

• Co sądzimy o Ukraińcach? Ale my, fizyczne istoty, a nie ewakowalskacyferki z socjal mediów. Ale także, co Ukraińcy myślą o Polakach. Centrum Mieroszewskiego publikuje raport o opinii Polaków na temat Ukrainy oraz Ukraińców na temat Polski i wychodzi na to, że jest tak jak było, czyli w miarę neutralnie (Polacy o Ukraińcach) oraz pozytywnie (Ukraińcy o Polakach). Polecamy rozmowę z Jakubem Bodzionym z KL oraz link bezpośrednio do raportów. [Centrum Mieroszewskiego], [###]

• „Kazaski sektor naftowy stanął w obliczu poważnego kryzysu w związku ze spadkiem przepustowości Kaspijskiego Konsorcjum Rurociągowego (CPC), wywołanym przez ataki ukraińskich dronów z listopada 2025 r. i stycznia br. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „25 stycznia 2026 roku w Wilnie doszło do pierwszego bezpośredniego, dwustronnego spotkania prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego z liderką białoruskiej opozycji Swiatłaną Cichanouską. O tym, czego oczekuje rząd w Kijowie, i dlaczego Cichanouska musiała na to spotkanie czekać kilka lat mówią Krzysztof Nieczypor i Kamil Kłysiński.” [###]

Europa

• „Najważniejszym rezultatem 16. szczytu UE–Indie, który odbył się 27 stycznia w Nowym Delhi, było ogłoszenie porozumienia w sprawie umowy handlowej. Gdy wejdzie w życie, stworzy jedną z największych stref wolnego handlu na świecie i szerzej otworzy ogromny indyjski rynek dla towarów i usług z UE. W okresie rosnącego protekcjonizmu w handlu międzynarodowym i prowadzenia polityki opartej na sile zwiększenie gospodarczych powiązań UE i Indii zyskuje strategiczny wymiar.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „23 stycznia kanclerz Friedrich Merz (CDU) i premier Włoch Giorgia Meloni wzięli udział w 33. niemiecko-włoskich konsultacjach międzyrządowych w Rzymie. (...) Intensyfikacja współpracy z Włochami może pozwolić Merzowi skuteczniej wpływać na politykę UE w tak kluczowych kwestiach jak relacje transatlantyckie, konkurencyjność i modyfikacja strategii klimatycznej. We wszystkich tych sprawach Berlinowi i Rzymowi udało się osiągnąć zbliżenie stanowisk, podczas gdy tandem niemiecko-francuski – dotychczasowy fundament polityki europejskiej RFN – okazał się niezdolny do sformułowania wspólnej linii.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „We wtorek francuska policja przeprowadziła nalot na biura sieci społecznościowej X należącej do Elona Muska, a prokuratura nakazała miliarderowi z branży technologicznej stawienie się na przesłuchanie w ramach rozszerzającego się śledztwa, w związku z rosnącą kontrolą platformy przez władze w całej Europie.” [Reuters]

• „Hiszpania stanowczo odpowiedziała na krytykę ze strony założyciela Telegrama Pawła Durowa. Oskarżył on premiera Pedra Sáncheza o zagrażanie wolności w internecie, co zaostrzyło spór wokół proponowanych ograniczeń dotyczących mediów społecznościowych.” [Euractiv]

• „Druga tura wyborów prezydenckich w Portugalii – 8 lutego – to więcej niż tylko głosowanie na nową głowę państwa. To barometr zmian, które dopadły bodaj najbardziej do tej pory stabilny politycznie kraj Unii Europejskiej.” OKO.press ma tekst o pierwszej turze wyborów prezydenckich w Portugalii, który przypomina też o tym jak skrajna prawica zaczęła rosnąć w sondażach na przestrzeni ostatnich lat. [OKO.press]

• We Włoszech odbywają się właśnie Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2026 a wiadomością z tym związaną, jaka przykuła naszą uwagę jest afera związana z tym, że skoczkowie narciarscy powiększali sobie penisy żeby uzyskać przewagę w czasie zawodów. [The Guardian]

• „Koncern zbrojeniowy Czechoslovak Group wszedł na giełdę w Amsterdamie. Jego debiut był dużym sukcesem. Ta firma stała się najdroższą firmą Europy Środkowej (wyprzedziła tym samym Orlen). Skąd taki sukces czeskiego sektora zbrojeniowego? Kto stoi za tą firmą? Dlaczego firma wystrzeliła akurat teraz? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW Krzysztof Dębiec i Jacek Tarociński.” [###]

• „W kwietniu odbędą się wybory parlamentarne na Węgrzech. Péter Magyar i jego partia TISZA mogą zakończyć 15-letnią dominację Viktora Orbána. Kim jest Péter Magyar, jaką drogę polityczną przeszedł i dlaczego jego ugrupowanie w krótkim czasie stało się głównym rywalem Viktora Orbána. Jaki jest program partii TISZA? O tym opowiedzą Ilona Gizińska i Andrzej Sadecki- eksperci OSW.” Możecie przeczytać pierwsze wydanie Monitora OSW o zbliżających się wyborach na Węgrzech lub posłuchać rozmowy ekspertów. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „W szwajcarskich Alpach ubywa hoteli trzygwiazdkowych i niższych, a przybywa tych wyższej klasy, zwłaszcza najdroższych. Czy to, że kurorty stawiają na coraz bogatszych i głównie zagranicznych turystów, sprawi, że zwykłych szwajcarskich rodzin nie będzie stać na ferie w ojczyźnie?” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• W końcu otworzono przejście graniczne w Rafah między Gazą a Egiptem. Miało być to swoiste okno nadziei dla lokalnej społeczności. Ograniczenia wynegocjowane przez izraelskich, egipskich, palestyńskich i międzynarodowych urzędników oznaczały, że tylko 50 osób dziennie będzie mogło wjechać do Gazy, a 50 pacjentów – wraz z dwoma osobami towarzyszącymi – będzie mogło wyjechać z niej do Egiptu. Jednak w ciągu pierwszych czterech dni operacji, według danych ONZ, tylko 36 Palestyńczykom potrzebującym opieki medycznej zezwolono na wyjazd do Egiptu, plus 62 osoby towarzyszące. Palestyńscy urzędnicy twierdzą, że prawie 20 000 osób w Gazie stara się o wyjazd w celu uzyskania opieki medycznej, która – jak twierdzą – nie jest dostępna w tym zrujnowanym wojna terytorium. [AP News]

• Armia Izraela stała się narzędziem, za pomocą którego żydowscy osadnicy na okupowanym Zachodnim Brzegu, prześladują mieszkających tam Palestyńczyków. Według izraelskich żołnierzy i aktywistów, jednostki rezerwowe z osiedli działają jako samozwańcze milicje. Hagmar, czyli regionalne jednostki obronne, zostały utworzone na Zachodnim Brzegu od października 2023 roku, gdy poborowi i stacjonujące tam wojsko przygotowywały się do przemarszu do Gazy. System ten przekazał broń i uprawnienia tysiącom osadników, którzy utworzyli jednostki wojskowe we własnych społecznościach, z niewielką kontrolą nad sposobem wykorzystania tych uprawnień. [The Guardian]

• Liban oskarżył Izrael o opryskiwanie gruntów rolnych na południu kraju herbicydem powiązanym z rakiem, uznając to za zbrodnię na zdrowiu, która zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu i źródłom utrzymania rolników. Prezydent kraju, Joseph Aoun, obiecał podjąć „wszelkie niezbędne środki prawne i dyplomatyczne w celu przeciwdziałania tej agresji”. W tym samym czasie żołnierze sił ONZ, które stacjonują na południu Libanu donoszą o rosnącej ilości agresywnych zachowań w wykonaniu sił Izraelskich. [The Guardian], [AP News]

• Arabia Saudyjska zainwestuje w nową prywatną linię lotniczą w Syrii. Jest to element szerszego planu inwestycji saudyjskich w dźwigającą się z ruin Syrię. W ubiegłym roku Saudowie ogłosili inwestycje na kwotę 6,4 miliarda dolarów w około 100 różnych projektach w obszarach głównie nieruchomości, infrastruktury, w tym infrastruktury cyfrowej. [Reuters]

• Temat potencjalnego ataku Stanów Zjednoczonych na Iran wraca jak bumerang. Pomimo że protesty w Iranie zostały stłumione, ryzyko kolejnego konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie wydaje się rosnąć. Siły zgromadzone przez Amerykanów nadal jednak czekają na wyniki rozmów w Omanie. Na razie nie ma powodów do wielkiego optymizmu. Dzisiejsze rozmowy miały charakter niebezpośredni – pośredniczyli w nich Omańczycy. [Konflikty]

• Premier Izraela spotka się w środę w Waszyngtonie z prezydentem USA Donaldem Trumpem w sprawie amerykańskich rozmów z Iranem, poinformowało w biuro strony Izraelskiej. „Premier uważa, że ​​wszystkie negocjacje muszą obejmować ograniczenie liczby pocisków balistycznych i zakończenie wsparcia dla irańskiej osi” – poinformowało biuro Netanjahu w krótkim oświadczeniu, odnosząc się do wsparcia Teheranu dla grup bojowych, w tym Hezbollahu w Libanie i Hamasu na terytoriach palestyńskich. Ostatnie spotkanie Trumpa i Netanjahu odbyło się w grudniu. Biały Dom na ten moment nie skomentował tej sprawy. [AP News]

• Irański reżim co prawda brutalnie pacyfikuje protesty, ale za to umożliwił kobietom wyrobienie sobie prawa jazdy na motocykl. [Al-Monitor]

Azja

• Od 2023 roku prognoza pogody w Korei Północnej pokazuje widzom dane jedynie dla... Korei Północnej, a nie jak wcześniej dla obu Korei. Z czego to wynika? Jakie są obecnie stosunki między Koreami? Na jakim etapie jest plan pokojowy, a właściwie pokojowego współistnienia. O obustronnych próbach sabotażu, spisku, dywersji i szpiegostwa. O tym, dlaczego to Polska ma jedną z naprawdę niewielu ambasad w Korei Północnej. O tym jak i dlaczego Koreańczycy z południa patrzą na Rosję. O władzy najmłodszego z Kimów, wpływie edukacji na Zachodzie na jego rządy i kształt polityki oraz co ma z nimi wspólnego konfucjanizm. A także o ucieczkach z Korei Północnej i trudnym losie uciekinierów. Opowiada dr Oskar Pietrewicz z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. [###]

• „Próby Korei Płd. poprawy stosunków z Koreą Płn. nie przynoszą efektów. Choć wynika to głównie z niechęci KRLD do wznowienia kontaktów z Republiką Korei, to dodatkowym problemem są niespójne działania urzędującej od czerwca ub.r. administracji prezydenta Lee Jae-myunga.” Drugi materiał (chociaż tym razem dużo krótszy) pod którym podpisał się Oskar Pietrewicz. [Polski Instytut Spraw Międzyanrodowych]

• „W piątek główny kandydat na premiera Bangladeszu, Tarique Rahman, odrzucił propozycję swojego głównego rywala dotyczącą utworzenia rządu jedności narodowej po przyszłotygodniowych wyborach, twierdząc, że jego partia jest przekonana o samodzielnym zwycięstwie.” [Reuters]

• „Impreza poświęcona grze karcianej Pokémon, która miała odbyć się w świątyni ku czci poległych w wojnie Japończyków, została odwołana w wyniku negatywnej reakcji Chin.” Chociaż tekst BBC stara się tłumaczyć dlaczego ta świątynia jest kontrowersyjna to jeśli chcecie to naprawdę zrozumieć to polecamy tekst z serwisu Konflikty. [BBC], [Konflikty]

• „Władze odwołują festiwal kwitnącej wiśni w parku Arakurayama Sengen w pobliżu góry Fuji z powodu naruszania granic prywatnych posesji przez turystów, zaśmiecania terenu i »załatwiania potrzeb fizjologicznych na prywatnych podwórkach«.” Pisaliśmy już o tym, że Japonia nie opiera już swojej turystyki na zagranicznych turystach i wygląda, że proces ten będzie postępował. [The Guardian]

Afryka

• Trzeci odcinek z serii historii Somalii. Materiał zaczyna się w 1995 roku, po tym gdy kraj opuszczają siły ONZ. O rywalizacji między sądami islamskimi, a watażkami żerującymi na chaosie. Ponowne ingerencje USA, inwazja Etiopii, kolejne rządy watażków i ciągły spór z islamistami, którzy nierzadko w oczach ludzi przynoszą stabilność. O pojawieniu się i wzroście piratów i kolejnych trudnych losach tego kraju. Czy Somalię da się naprawić? Czy obecna sytuacja tego państwa daje jakąkolwiek nadzieję na przyszłość? Polecamy produkcję kanału ciekawehistorie. [###]

• Sajf al-Islam al-Kaddafi, drugi syn byłego dyktatora Libii, został zamordowany w zachodniej części kraju. Do jego domu wejść miało czterech uzbrojonych mężczyzn. Śledczy prowadzą dochodzenie w sprawie. Kaddafi był jednym z 18 kandydatów w wyborach prezydenckich, do których miało dojść w 2021 roku. Wybory ostatecznie nigdy się nie odbyły. [BBC]

• W Sudanie nadal toczy sie wojna domowa, która rujnuje kraj. Kolejne regiony pogrążają się w klęsce humanitarnej, bądź są świadkami masakr. [AP News]

• Również w Etiopii nieustannie tlą się konflikty etniczne. Obecnie na celowniku rządu znajduje się przywódca Armii Wyzwolenia Oromo (funkcjonującego pod anglojęzycznym skrótem OLA). Rząd uznaje te organizację za terrorystyczną i oskarża o liczne masakry, do których dokonania OLA się nie przyznaje. Dostęp dziennikarzy do regionów zamieszkałych przez Oromów, największa grupę etniczną w kraju, jest ograniczony dlatego też wojna i jej skutki pozostają w dużej mierze nieznane. [AP News]

• „W piątek Chiny i Republika Południowej Afryki podpisały umowę ramową dotyczącą nowej umowy handlowej, ponieważ wiodąca gospodarka Afryki rozgląda się za innymi opcjami w związku z wysokimi cłami importowymi nałożonymi na nią przez Stany Zjednoczone oraz dyplomatycznym konfliktem z administracją Trumpa.” [AP News]

• W zachodniej Nigerii, przy granicy z Beninem, dżihadyści dokonali masakry dwóch wiosek. Najpierw wezwali na stawienie się do modlitwy, a następnie zamordowali tych, którzy się pojawili. Ofiarami stali się muzułmanie, którzy odrzucali skrajną wersję ich religii głoszoną przez sprawców. [BBC]

• „Demonstracje, które miały miejsce w czterech głównych miastach Malawi w ciągu ostatniego tygodnia, doprowadziły do opóźnienia wprowadzenia nowego systemu podatkowego, który według przedsiębiorców zrujnuje ich źródła utrzymania.” [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Wenezuela ogłasza amnestię. Ale to nie jest akt skruchy autorytarnej władzy. Parlament Wenezueli przyjął w czwartek projekt ustawy o amnestii. To dowód na to, że pragmatyzm i gra pozorów stały się narzędziami przetrwania reżimu ” [OKO.press]

• Dlaczego uciekinierzy polityczni z Wenezueli nie zaczęli masowo wracać do kraju? Na pewno widok starego reżimu, który trzyma się mocno nawet po porwaniu Nicolasa Maduro miał na to wpływ. Al-Dżazira ma reportaż, który przedstawia właśnie głosy Wenezuelczyków czekających na możliwość powrotu do ojczyzny. [Al-Dżazira]

• „W środę argentyński sędzia zwrócił się do Stanów Zjednoczonych o ekstradycję byłego prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro, który został porwany przez amerykańskie siły zbrojne w zeszłym miesiącu i obecnie odpowiada przed sądem federalnym w Nowym Jorku za terroryzm narkotykowy i spisek mający na celu import kokainy.” [AP News]

• „Prezydent Panamy José Raúl Mulino powiedział w czwartek, że ma nadzieję, iż trwająca batalia prawna z firmą z Hongkongu dotycząca działalności portów Kanału Panamskiego »nie ulegnie eskalacji«, ale rząd Panamy pozostanie nieugięty w swojej decyzji przeciwko tej firmie.” [AP News]

• „Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum ogłosiła, że jej kraj wyśle pomoc humanitarną na Kubę, kontynuując negocjacje z prezydentem Stanów Zjednoczonych Donaldem Trumpem w sprawie złagodzenia blokady naftowej, którą nałożył on na ten wyspiarski kraj.” [Al-Dżazira]

• „W sobotę rada prezydencka Haiti podała się do dymisji po prawie dwóch latach burzliwych rządów wraz z popieranym przez Stany Zjednoczone premierem, który prawdopodobnie pozostanie u władzy, podczas gdy kraj przygotowuje się do pierwszych od dziesięciu lat wyborów powszechnych.” To już prawie dwa lata chaosu na Haiti a nie wiemy czy sytuacja tam się znacząco poprawiła. [AP News]

Ameryka Północna

• „Chiny uchyliły wyrok śmierci wydany na Kanadyjczyka Roberta Lloyda Schellenberga, poinformował w piątek kanadyjski urzędnik. Może to być oznaką ocieplenia stosunków dyplomatycznych w momencie, gdy premier Mark Carney stara się zacieśnić więzi handlowe z Pekinem.” [The Guardian]

• „W dzisiejszym odcinku Mateusz Mazzini, współpracownik Gazety Wyborczej i Polityki, opowiada historię Jeffreya Epsteina, analizuje ujawnione dokumenty i zastanawia się, jak ta afera wpłynie na amerykańską politykę.” Polecamy ten podcast jeśli chcecie się dowiedzieć podstawowych faktów o sprawie Epsteina oraz aktach, które zostały niedawno upublicznione. [###]

• Czytając to co ludzie wyciągają z akt Epsteina wygląda jakby był odwrotnym Forrestem Gumpem – osobą zamieszaną w wydaje się wszystkie okropne wydarzenia ostatnich kilkudziesięciu lat. Ten tekst Guardiana opisuje jak mężczyźni, którzy mieli problem z ruchem MeToo często szukali pomocy właśnie u Jeffrey’a Epsteina. [The Guardian]

• „Według informacji przekazanych przez adwokata informatora, wiosną ubiegłego roku Agencja Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) wykryła dowody niezwykłej rozmowy telefonicznej między osobą powiązaną z zagranicznym wywiadem a osobą blisko związaną z Donaldem Trumpem.” O tym co administracja Trumpa zrobiła a czego nie zrobiła z tą informacją pisze The Guardian. [The Guardian]

• Trump publikuje filmik gdzie Obamowie to małpy. Chociaż film został usunięty to prezydent nie przeprasza. [The Guardian]

• „Po wygaśnięciu 5 lutego br. amerykańsko-rosyjskiego traktatu Nowy START USA prawdopodobnie zwiększą swoje siły nuklearne. Będzie to odpowiedź na ich rozbudowę przede wszystkim przez Chiny, ale też przez Rosję. Może to pomóc we wzmocnieniu odstraszania przez NATO, choć dla Europy długoterminowe skutki wzmożonych zbrojeń strategicznych są trudne do przewidzenia. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „AIPAC [pro izraelska grupa lobbingowa – przyp. red.] wydał 2 miliony dolarów na atakowanie umiarkowanego Toma Malinowskiego w wyborach specjalnych do Izby Reprezentantów – i prawdopodobnie przyczynił się do zwycięstwa postępowej Analilii Mejia.” [Politico]

• „W styczniu amerykański oddział TikToka przeszedł pod kontrolę amerykańskich inwestorów, wśród których znaleźli się sojusznicy aktualnej administracji. Niedługo potem na platformie doszło do przypadków ograniczania zasięgów treściom atakującym m.in. ICE czy samego Trumpa. Czy trzeba się przyzwyczajać do tego rodzaju ukrytej cenzury?” [Krytyka Polityczna]

• „Korzenie choroby, która toczy USA, sięgają głębokiej, nieprzepracowanej mentalności rasistowskiej, która odsłoniło groźną twarz przemocy wobec wszystkich, którzy nie mieszczą się w kulturowym projekcie białego nacjonalizmu chrześcijańskiego – pisze prof. Stanisław Obirek.” Ciekawy tekst, zwłaszcza fragment o tym jak to amerykański Kościół katolicki aktywnie daje opór działaniom obecnej administracji Trumpa. [OKO.press]

Oceania

• „W nowym raporcie Kongresu Stanów Zjednoczonych otwarcie rozważa się nie sprzedawanie Australii żadnych atomowych okrętów podwodnych – zgodnie z obietnicą zawartą w porozumieniu Aukus – ponieważ Ameryka chce zachować kontrolę nad okrętami podwodnymi na wypadek potencjalnego konfliktu z Chinami w sprawie Tajwanu.” [The Guardian]

• „Indonezja i Australia podpisały w piątek traktat bezpieczeństwa, który zobowiązuje je do konsultacji w przypadku zagrożenia dla któregokolwiek z tych krajów, poinformował prezydent Prabowo Subianto po spotkaniu z premierem Australii Anthonym Albanese w Dżakarcie.” [Reuters]

Ekonomia i gospodarka

• Taksówki autonomiczne Waymo, okazały się nie być tak autonomiczne jak niektórzy mogli myśleć. Jest to jeden z kilku wniosków jakie można wyciągnąć z przesłuchania jakie odbyło się w Waszyngtonie. [Business Insider]

• „Cena bitcoina spadła do najniższego poziomu od 16 miesięcy, pomimo osobistego i publicznego poparcia prezydenta USA Donalda Trumpa dla kryptowaluty.” [BBC]

• „Producent samochodów Stellantis ogłosił, że poniesie koszty w wysokości 22 mld euro i sprzeda udziały w swoim joint venture zajmującym się produkcją akumulatorów po tym, jak przyznał, że »przecenił« tempo przejścia na pojazdy elektryczne.” [The Guardian]

• „Na polskim i europejskim rynku pojawia się coraz więcej inteligentnych samochodów – w tym z Chin. Czy auta z Chin wyposażone w liczne czujniki, radary, kamery i podłączenie do internetu są zagrożeniem? Jakie zbierają dane i do kogo one trafiają? Oraz czy istnieją regulacje, które dbają o nasze bezpieczeństwo i bezpieczeństwo naszego państwa?” [###]

• „Globalna platforma wydawnicza Substack generuje przychody z biuletynów promujących agresywną ideologię nazistowską, supremację białej rasy i antysemityzm – wynika z dochodzenia przeprowadzonego przez Guardian.” Wolelibyśmy nie musieć publikować tego newsa ale cóż zrobić. [The Guardian]

• We względu na zimową aurę, miał miejsce kolejny rekord zapotrzebowania na energią elektryczną oraz rekordowa generacja naszego krajowego systemu elektroenergetycznego. Kontrybucja węgla (kamiennego i brunatnego) w zaspokojeniu tego szczytowego zapotrzebowania wyniosła jedynie 53%. To pokazuje jak stopniowo zmienia się nasz system elektroenergetyczny, który jeszcze dekadę temu polegał na węglu w ponad 90% procentach. [Wysokie Napięcie]

Nauka i technologia

• „Według jednego z pierwszych badań tego typu, w którym przeanalizowano dziesiątki rodzajów nowotworów w prawie 200 krajach, prawie 40% nowych przypadków raka na całym świecie można potencjalnie zapobiec.” [Nature]

• Czy statyny są tak niebezpieczne jak do tej pory się nam wydawało? Naukowcy sporządzili metaanalizę dostępnych badań dotyczących skutków ubocznych tych leków na obniżenie cholesterolu LDL i wyniki wskazują, że tylko mała część skutków ubocznych jakie się tym lekom przypisuje jest przez nie powodowana. [The Guardian]

• „Mechanizm, w którym asystenci AI »wchodzą ze sobą w interakcje« na platformie Moltbook, przypomina przedstawienie dla lalek, w którym niewidoczni ludzcy animatorzy decydują, co ma zostać odegrane. Moltbook stanowi też niebagatelne zagrożenie dla cyberbezpieczeństwa.” [OKO.press]

• Noworodki mają wyczucie rytmu ale z melodią już jest im trudniej. Skąd to wiemy? Z najnowszego badania, które zostało opublikowane w tym miesiącu. Dlaczego coś takiego się bada i jak? O tym przeczytacie w tekście The Guardian. [The Guardian]

• „Samiec bonobo o imieniu Kanzi jest pierwszym zwierzęciem innym niż człowiek, które w pełni zrozumiało pojęcie udawania. W eksperymentach opisanych dzisiaj w czasopiśmie Science małpa preferowała kubek, który naukowcy udawali, że napełnili sokiem, od kubka, który udawali, że opróżnili.” [Nature]

• „Badania wykazały, że nowotwory przyspieszają swój wzrost poprzez przyciąganie, a następnie przejmowanie kontroli nad pobliskimi nerwami czuciowymi. Podłączając się do komórek nowotworowych, nerwy te mogą wysyłać do mózgu sygnał, który osłabia ochronną aktywność komórek odpornościowych w miejscu występowania nowotworu, umożliwiając komórkom nowotworowym niekontrolowaną proliferację.” [Nature]

• „Ślimak wielkości guzika, który kiedyś był zagrożony wyginięciem na Bermudach, znów ma się dobrze po tym, jak ekolodzy wyhodowali i wypuszczono ponad 100 000 tych mięczaków.” [The Guardian]

• W styczniu zmarła Gladys Mae West – matematyczka, której praca służyła za podstawę powstania systemu GPS. Nature opublikował obszerny nekrolog, który przybliża jej niełatwą karierę naukową oraz osiągnięcia. [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „»Polska zawsze wierna«, ale bez wzajemności. Watykan wobec polskich powstań. Zawsze wierna katolicka Polska to kraj całkowicie oddany Rzymowi, o lojalność którego nikt za Spiżową Bramą nie zamierzał się martwić. Inaczej traktowano protestancko-katolickie Niemcy, od czasów kulturkampfu prowadzące nie zawsze przyjazną wobec papiestwa politykę.” [Krytyka Polityczna]

• „Światowy Dzień Mokradeł to okazja, by przypomnieć, jak ogromne znaczenie mają tereny podmokłe dla ludzi i przyrody! Mokradła to najszybciej ginące ekosystemy świata. Zanikają trzy razy szybciej niż lasy. Wiele roślin i zwierząt występujących na terenach podmokłych jest zagrożonych wyginięciem. W Polsce tereny podmokłe jeszcze w połowie XX wieku stanowiły znaczącą część kraju. Patrząc historycznie, trzeba przyznać, że nie czyniono roztropnie w stosunku do tych terenów. Zabiegi melioracyjne w ubiegłym wieku, polegające na osuszaniu i powiększaniu obszarów do produkcji rolnej, zaburzały stosunki wodne, a tym samym zdolność do naturalnego zatrzymywania wody. Potrzebne są systemowe rozwiązania, ale także szerokie działania edukacyjne, by wszyscy widzieli korzyść w ochronie mokradeł, kluczowych dla przyszłości całego naszego globu. Dbajmy o mokradła – to inwestycja w wodę, klimat i przyszłość naszej przyrody.” [###]

• „Dlaczego tak bardzo kochamy filmy postapo? W dzisiejszym wideo eseju zapraszam na krótką podróż w głąb postapokaliptycznego świata i analizę jednego z najbardziej fascynujących gatunków filmowych. Choć apokalipsa zombie lub wybuch bomby atomowej nie kojarzą się z czymś estetycznym — filmy, seriale i gry komputerowe takie jak «The Last of Us», «Fallout», «Mad Max» czy «28 lat później» udowadniają, że piękno niejedno ma imię. Jednak fascynacja postapokalipsą nie ma wyłącznie natury estetycznego zachwytu nad fantastyczną architekturą i scenografią. Analizując kino postapokaliptyczne, poruszam również tę rzadziej dyskutowaną stronę sztuki postapo — opowiadającą nie o naszych lękach, lecz przede wszystkim o naszych pragnieniach.” [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Waldemar Żurek popełnił wykroczenie drogowe. Mogło się zdarzyć, choć nie powinno. Gorzej, że tłumaczył się wykrętnie i nie wykorzystał okazji, by na własnym (złym) przykładzie zachęcić do uważania na pieszych. Najgorsze, że zgodził się na udzielanie wywiadu za kierownicą” [OKO.press]

• „Odpowiedzialny za masowe represje wobec sędziów za władzy PiS Piotr Schab demonstracyjnie chce złamać zasadę apolityczności sędziów. Ma być panelistą na imprezie skrajnie prawicowej Konfederacji Korony Polskiej. Za to powinien mieć dyscyplinarkę – to test dla ministra Żurka.” [OKO.press]

• „Gdyby rząd razem z Europą zaczął prowadzić politykę realnie wzmacniającą autonomię kontynentu wobec Stanów, PiS rozpętałby prawdziwe piekło.” Jakub Marmurek pisze o pierdolcu jakiego ma polska Prawicą na punkcie Trumpa, używając jednak trochę bardziej wygładzonego języka. [Krytyka Polityczna]

• „»Proces legislacyjny nie może toczyć się pod dyktando prezydenta. On chce decydować o kształcie projektów ustaw, które dopiero wychodzą z Sejmu« – słyszę w Lewicy. Ta nie odpowiedziała na zaproszenie Karola Nawrockiego – inaczej niż PSL, który na stole położył ustawę o parazwiązkach partnerskich. Tyle że ta przejdzie przez Sejm dopiero przed wakacjami” Byłoby dobrze gdyby ta kadłubkowa ustawa została podpisana ale jeśli dojdzie do tego dzięki PSLowi to będzie to dość groteskowe. [OKO.press]

• „Polska 2050 i przekleństwa demokracji. Czy Szymon Hołownia ostatecznie rozbije własną partię? Polska 2050 miała ambicję być partią najbardziej demokratyczną, przejrzystą, oferującą nowe standardy i przyciągającą ludzi dalekich od cynizmu i politycznych gierek. A może co za dużo demokracji to niezdrowo?” [###]

• Jeśli śledzicie polityków na Twitterze to mogliście widzieć jak lobbysta amerykańskich nazistów pluje się do Donalda Tuska. Chodzi nam o to jak Andrzej Duda miał pretensje do Tuska, że ten stanął w obronie dobrego imienia polskich żołnierzy. Jeśli nie wiecie kiedy Duda został lobbystą to polecamy wam tekst Doniesień z putinowskiej Polski, który opisuje jak to rozpoczął on pracę dla Heritage Foundation. Dokładnie dla tej organizacji, której zależy m.in na rozwaleniu Unii Europejskiej. [Doniesień z putinowskiej Polski]

• „Dokładnie wtedy, kiedy Polacy w kolejnej publicznej zbiórce składali się na kupno generatorów dla zamarzających po atakach Rosjan Ukraińców w Kijowie, w podkarpackiej Birczy odbyły się uroczyste obchody. Świętowano 80. rocznicę obrony tej miejscowości przed oddziałami nacjonalistycznej Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).” Upamiętnianie historii jest ważne ale forma jaką wybrano na Podkarpaciu powinna budzić sporo zastrzeżeń. Zwłaszcza patrząc zaangażowanie w te obchodu narodowców oraz oddźwięk jaki inscenizacja mordowania Ukraińców wywołuje u części komentujących. [OKO.press]

• W tym roku zima trzyma na tyle długo i mocno, że nawet na największych krajowych rzekach występują zjawiska lodowe. W ostatniej dekadzie prawie ich nie widzieliśmy. Jednak nawet na tym skąpanym w śniegu i lodzie krajobrazie widać oznaki ocieplającego się klimatu. Materiał kanału Dobre Rzeki prezentuje żurawie, które zimują w Polsce, obserwowane na Wiśle na wysokości Annopola. Takie obserwacje, w takim miejscu, czasie i liczbie są rzeczą kompletnie nową. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie przegrupowują siły. 1434. dzień wojny]

• „Minister energii Denys Shmyhal poinformował o »kaskadowym wyłączeniu« ukraińskiej sieci energetycznej rano 31 stycznia, po zakłóceniach w liniach przesyłowych między Rumunią a Mołdawią, a także między zachodnią a środkową Ukrainą.” [Kyiv Independent]

• „64 proc. Ukraińców wierzy, że za 10 lat ich kraj będzie kwitł i należał do UE. Sondaże i badania w Ukrainie w przededniu czwartej rocznicy inwazji pokazują, że rosyjskie nękanie przynosi efekt odwrotny do zamierzonego.” [Krytyka Polityczna]

• „Na razie chodzi o to, żeby znaleźć szybkie rozwiązania i przywrócić prąd, ogrzewanie i wodę, aby ludzie nie cierpieli. Partnerzy zagraniczni, w tym Polska, pomagają. Żaden kraj w tej sytuacji nie poradziłby sobie sam. A tydzień bez rosyjskich ataków, którym chwalił się Trump, potrwa (może) do... niedzieli ” [OKO.press]

• „Oleksandr Adamenko nie szuka schronienia, gdy rosyjskie rakiety i drony zbliżają się do kluczowego ukraińskiego obiektu energetycznego, w którym pracuje. Zamiast tego zakłada kamizelkę kuloodporną i hełm, a następnie wchodzi do specjalnej metalowej kapsuły ochronnej, kucając, aby się w niej zmieścić.” Polecamy reportaż o CNN o pracy pracowników sektora energetycznego w czasie masowych ataków Rosji na infrastrukturę energetyczną. [CNN]

• Pisaliśmy już wielokrotnie o tym jak Rosja oszukuje ludzi z Afryki, wabiąc ich ofertami zwykłej pracy a potem gdy przyjadą to siłowo wcielając ich do wojska. The Guardian ma kolejny reportaż o tym ponieważ to ciągle się dzieje a AP News ma tekst o takich samych praktykach skierowanych do mieszkańców Bangladeszu. [The Guardian], [AP News]

• Jak zoo w Kijowie sobie radzi bez prądu? Krótki materiał Kyiv Independent odpowie na to pytanie. [###]

Europa

• Opóźnienie umowy UE–Mercosur wzbudza niezadowolenie Berlina [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Reagując na najniższy od 2021 roku poziom nielegalnych przekroczeń granic, Komisja Europejska przedstawiła strategię zarządzania azylem i migracją na najbliższe pięć lat. Bruksela stawia na dyplomację i technologie. Warszawa przedłużyła obowiązywanie strefy zamkniętej.” [Euractiv], [Euronews]

• „Kierownictwo trzech holenderskich partii porozumieli się w sprawie utworzenia mniejszościowego rządu koalicyjnego. Na czele nowego gabinetu stanie Rob Jetten, którego ugrupowanie wygrało wybory.” [Euractiv]

• „W piątek Dania ogłosiła reformę prawa, która umożliwia deportację cudzoziemców skazanych na co najmniej rok pozbawienia wolności bez możliwości zwolnienia warunkowego za poważne przestępstwa.” [AP News]

• „Wraz z ponownym zbrojeniem Europy na skalę niespotykaną od czasów zimnej wojny, wahadło w kwestii sprzedaży broni przez Szwajcarię do krajów uwikłanych w konflikty waha się na korzyść przemysłu obronnego tego kraju. Szwajcarscy urzędnicy twierdzą, że eksport ten jest zgodny z zasadą neutralności.” [Swiss Info]

• Czy bojówki trupa z ICE będą pilnowały porządku w Europie w czasie zimowej Olimpiady w 2026? Na ten temat krąży sporo, sprzecznych z sobą informacji (a część pochodzi z amerykańskiej administracji) więc serwis Euronews postarał się uporządkować to co wiemy na pewno. [Euronews]

• „Licytacja świadectw Holokaustu, która miała się odbyć w listopadzie 2025 roku, wywołała wielki skandal. Dom aukcyjny Felzmann w Neuss na zachodzie Niemiec chciał wystawić na aukcji zatytułowanej »System terroru Vol. II 1933-1945« m.in. listy z obozów koncentracyjnych, kartoteki Gestapo i inne dokumenty sprawców. Pod wpływem protestów aukcję odwołano. Teraz 433 historyczne dokumenty z planowanej aukcji zostały przekazane na zasadach powiernictwa Fundacji Auschwitz-Birkenau – poinformowało Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz.” [DW]

• „Stosunki między prezydentem Czech Petrem Pavlem a ministrem spraw zagranicznych Petrem Macinką uległy niemal całkowitemu załamaniu. Premier Andrej Babiš popiera Macinkę, co powoduje pogłębianie się konfliktu między prezydentem a rządem.” Jeśli chodzi o sprawę, rzekomego, szantażowania prezydenta przez ministra. [DW]

• „W piątek Komisja Europejska wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Słowacji w związku z pochopnie przyjętą ustawą znoszącą krajowy Urząd Ochrony Sygnalistów (WPO), której wykonanie zostało obecnie zawieszone przez Trybunał Konstytucyjny tego kraju.” [Eruactiv]

• „Premier Słowacji powiedział przywódcom UE podczas szczytu w zeszłym tygodniu, że spotkanie z Donaldem Trumpem zaszokowało go stanem umysłu prezydenta Stanów Zjednoczonych – poinformowało pięciu europejskich dyplomatów, którzy zostali poinformowani o tej rozmowie.” [Politico]

• „Mołdawia chce stworzyć własny Instytut Pamięci Narodowej. Co stoi za tą decyzją i dlaczego temat historii wraca dziś w Kiszyniowie z taką siłą? Dlaczego tak bardzo zależy na tym obecnym władzom w Kiszyniowie? Jak mało wiedzą Mołdawianie o zbrodniach popełnianych przez Sowietów na swoich terytoriach?O tym w podcaście opowie Kamil Całus.” [###]

• „Putin lubi mówić o współczesnej Rosji jako o ostatniej ostoi wartości tradycyjnych we współczesnym świecie. (...) Okazuje się, że normą w życiu prywatnym Putina i wielu z jego otoczenia jest stręczycielstwo, nieskrywana pedofilia czy rosyjska wersja poligynii. Prym wiedzie w tym Ramzan Kadyrow, który faktycznie zalegalizował w Czeczenii wielożeństwo i stworzył swój prywatny harem. Można zadać sobie pytanie – a co, jeśli propaganda Kremla nie kłamie i właśnie tak wygląda powrót do wartości tradycyjnych, których apologetą jest Kreml i jego prawicowy akolici w państwach zachodnich?” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• O ile „rozejm” w Strefie Gazy nadal trwa, to nie przeszkodziło to Izraelowi w dokonaniu kolejnego krwawego ataku. Zginęło w nim nie mniej niż 32 osoby, w tym dzieci. [DW]

• Izrael odzyskał szczątki ostatniego zakładnika porwanego przez Hamas 7 października 2023 roku. W wyniku zakrojonej na szeroką skalę akcji specjaliści kryminologii przeczesali cmentarz w północnej części Strefy Gazy gdzie zidentyfikowali i dokonali ekshumacji szczątków 24-letniego policjanta, Rana Gwiliego, który zginął podczas ataku Hamasu. Kończy to pewien rozdział w życiu izraelskiego społeczeństwa, a także zwraca uwagę na dalsze losy Strefy Gazy. [AP News]

• W wyniku niedawnych starć z siłami kurdyjskimi, rząd w Damaszku odzyskał kontrolę nad arabskimi etnicznie regionami wschodniej Syrii. Znajdują się tam obozy dla bojowników tzw państwa islamskiego i ich rodzin. Czy siły rządowe będą odpowiednio pilnować wobozów? Czy ostatnie starcia i plany na stopniowe przywracanie więźniów do społeczeństwa mogą rodzić ryzyko odrodzenia Da’isz? Dodatkowo pogarsza się sytuacja humanitarna obozu – ze względu na trwające napięcia i występujące nadal potyczki mocno ograniczone zostały dostawy do obozu, w którym nadal znajduje się ponad 20 tysięcy ludzi. [The Guardian], [AP News]

• Tymczasowy prezydent Syrii, asz-Szara, odwiedził Moskwę na drugie już w przeciągu roku rozmowy. Głównym tematem pozostaje współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa, a więc obecność wojskowa Rosjan w Syrii, a także możliwa współpraca gospodarcza. Rosjanie, po tym gdy opuścili znajdującą się na północy Syrii bazę Al-Kamiszli obecni pozostają w dwóch bazach na wybrzeżu. [AP News], [AP News]

• Ile osób zostało zabitych przez irański reżim podczas tłumienia protestów? Nie jest to do końca wiadome, a liczby wahają się między 5, a nawet 50 tysięcy. Sky News w swoim artykule opowiada skąd pochodzą te liczby oraz na czym bazują, co daje nam pewien kontekst do ich oceny. Blokada internetowa Iranu nie tylko utrudnia kontakt ze światem zewnętrznym ale również zbieranie informacji wewnątrz Iranu jest utrudnione. Co więcej, irański reżim ma prowadzić swoistą zemstę na lekarzach, którzy udzielali pomocy medycznej protestującym. [Sky News], [The Guardian]

• Zaatakują czy nie zaatakują? Mowa oczywiście o możliwym ataku na Iran w wykonaniu USA dokonanego być może z pomocą Izraela. Prezydent USA w reakcji na brutalne tłumienie protestów w Iranie zapowiedział, że pomoc już nadchodzi, następnie uznał, że sytuacja się polepszyła, a teraz ponownie wraca do gróźb ataku. The Guardian prezentuje kalendarium wypowiedzi Donalda Trumpa z ostatniego miesiąca. [The Guardian]

• Donald Trump mówi również o tym, że w regionie znajduje się wielka amerykańska armada. Artykuł od PA News opisuje siły jakie amerykanie mają do dyspozycji w regionie – zarówno te, które właśnie przypłynęły jak i te, którymi dysponują w swoich bazach na Bliskim Wschodzie. [AP News]

• Ale tak właściwie co taki atak miałby przynieść? Zabić Najwyższego Przywódcę? Zaatakować ponownie ośrodki nuklearne i zajmujące się rakietami balistycznymi? Zniszczyć bazy wojskowe i celować w generalicję Korpusu Strażników Rewolucji? A może wszystko na raz? W każdej opcji pozostaje jednak pytanie – co dalej? Jaki efekt ma przynieść użycie amerykańskiej siły? Możliwości jest wiele, ale trudno jest dostrzec pozytywne scenariusze, które miałyby z amerykańskiej interwencji wyniknąć. [The Guardian]

• „Gdzie są ci od »wolnej Palestyny«, kiedy w Iranie władza morduje demonstrantów? – pytają osoby, które do dziś usprawiedliwiają izraelskie zbrodnie w Gazie, a wrażliwość na los Irańczyków odkryły w sobie po to, by użyć jej jako pałki na ruch propalestyński.” [Krytyka Polityczna]

• Po rozłamie między Saudami i Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi w Jemenie siły sprzymierzonych z ZEA z niektórych obszarów. W konsekwencji, BBC udało się dotrzeć do portowego miasta Mukalla gdzie odnaleźli dowody na prowadzenie przez ZEA i powiązane z nimi siły sieci tajnych więzień. Nie jest to nic dziwnego dla osób śledzących poczynania koalicji prorządowej w Jemenie, a podobne obiekty prowadzą również sami Saudowie, którzy jednak obecny konflikt z ZEA wykorzystują do ujawniania przypadków łamania praw człowieka przez swego ex-sojusznika. [BBC]

Azja

• „Czyżby czystka w chińskich siłach zbrojnych osiągnęła swoje apogeum? 24 stycznia ministerstwo obrony poinformowało, że aresztowani zostali generałowie Zhang Youxia i Liu Zhenli. Tym sposobem Centralna Komisja Wojskowa, główny organ nadzorujący siły zbrojne i formacje paramilitarne, został zredukowany z siedmiu do dwóch członków, Xi Jinpinga i generała Zhang Shengmina. Z uwagi na status i pochodzenie obu aresztowanych i szybkie ujawnienie zatrzymania cała sytuacja jest bezprecedensowa.” [Konflikty]

• „Co najmniej 10 funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa i 11 cywilów zginęło w wyniku skoordynowanych ataków uzbrojonych mężczyzn w prowincji Beludżystan w Pakistanie, poinformowały władze. Jest to najnowszy incydent w dotkniętym przemocą regionie południowo-zachodnim kraju.” [Al-Dżazira]

• Próby Korei Płd. poprawy stosunków z Koreą Płn. nie przynoszą efektów. Choć wynika to głównie z niechęci KRLD do wznowienia kontaktów z Republiką Korei, to dodatkowym problemem są niespójne działania urzędującej od czerwca ub.r. administracji prezydenta Lee Jae-myunga. Jej cel „pokojowej koegzystencji” oznacza de facto pogodzenie się z nierealnością zjednoczenia obu państw, dla którego poparcie w południowokoreańskim społeczeństwie spada. Aby uniknąć eskalacji napięć na Półwyspie Koreańskim, Korea Płd. może poszukiwać współpracy z państwami utrzymującymi regularne kontakty z KRLD, np. Polską. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Wybuch epidemii wirusa Nipah we wschodnim stanie Bengalu Zachodniego w Indiach wzbudził niepokój w Chinach i kilku krajach Azji Południowo-Wschodniej, skłaniając je do zaostrzenia kontroli zdrowotnych na lotniskach w związku z milionami osób przygotowujących się do podróży z okazji święta Księżycowego Nowego Roku.” [Al-Dżazira]

• „Zaplanowana na sobotę impreza poświęcona grze karcianej Pokemon, która miała odbyć się w kontrowersyjnej świątyni poświęconej japońskim ofiarom wojny, została odwołana, a firma Pokemon Company przeprosiła za opublikowanie informacji o imprezie na swojej stronie internetowej w związku z negatywną reakcją Chin, gdy napięcia między obiema stronami nasiliły się.” [AP News]

Afryka

• „W tym tygodniu ponad 200 osób zginęło w wyniku zawalenia się kopalni koltanu Rubaya we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga – poinformował w piątek agencję Reuters Lumumba Kambere Muyisa, rzecznik mianowanego przez rebeliantów z grupy M23, gubernatora prowincji, w której znajduje się kopalnia.” [The Guardian]

• W stolicy Nigru, Niamey, doszło do strzelaniny obok głównego lotniska w kraju. Generał stojący na czele junty rządzącej krajem oskarża o atak Francję, Benin i Wybrzeże Kości Słoniowej. Władze ogłosiły, że jeden z zabitych napastników był Francuzem, jednak nie przedstawiła na to dowodów. Niger, w którym operują rosyjscy najemnicy z Korpusu Afrykańskiego, mierzy się z rosnącą aktywnością grup dżihadystycznych, w tym Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin oraz lokalnej al-Kaidy. Po zamachu stanu w 2023 roku, rządząca junta wyprosiła z kraju francuskie wojska i zaprosiła siły rosyjskie. Od tego czasu sytuacja bezpieczeństwa uległa znacznemu pogorszeniu. [The Guardian]

• „Zgodnie z dekretem zatwierdzonym przez rząd w czwartek junta wojskowa Burkina Faso rozwiązała wszystkie partie polityczne w kraju i uchyliła przepisy dotyczące ich działalności.” Wszystko po to żeby zapobiec polaryzacji w kraju. [AP News]

• „Jedna osoba zginęła, a druga została ranna w wyniku ataków dronów w północnym regionie Tigray w Etiopii, poinformowali wysoki rangą urzędnik z Tigray i pracownik organizacji humanitarnej. Jest to kolejny znak wznowienia konfliktu między siłami regionalnymi a federalnymi.” [Al-Dżazira]

• Dowódca armii Ugandy oskarżył urzędników ambasady USA o pomoc liderowi opozycji Bobiemu Wine’owi, który ukrywa się, po spornych wyborach prezydenckich. Generał Muhoozi Kainerugaba, syn prezydenta Yoweriego Museveniego i jego domniemany następca, napisał na serwisie X, że „pozbawieni wyobraźni biurokraci w ambasadzie” od lat „podważają” więzi bezpieczeństwa między Ugandą a Waszyngtonem. Ambasada USA nie skomentowała tej sprawy. Wine, którego prawdziwe nazwisko brzmi Kyagulanyi Ssentamu, był najbardziej znanym z siedmiu kandydatów, którzy rywalizowali z Musevenim w wyborach 15 stycznia. Ukrył się kilka dni po głosowaniu, twierdząc, że obawia się o swoje bezpieczeństwo. Z tego samego powodu prowadził kampanię w kamizelce kuloodpornej i hełmie. [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Tymczasowa prezydentka Wenezueli Delcy Rodriguez ogłosiła projekt ustawy o amnestii, który może doprowadzić do uwolnienia setek więźniów. Jest to jej najnowsza poważna reforma od czasu porwania prezydenta kraju Nicolasa Maduro i jego żony przez amerykańskie siły zbrojne na początku tego miesiąca.” Wreszcie perspektywa na jakieś zmiany chociaż nie będziemy ciągle zbyt dużymi optymistami w redakcji. [Al-Dżazira]

• „Meksyk znalazł się w trudnej sytuacji dyplomatycznej po tym, jak prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zagroził nałożeniem ceł na kraje wysyłające ropę na Kubę.” [CNN], [Al-Dżazira]

• „Coraz więcej mieszkańców Ameryki Łacińskiej nie wyznaje żadnej religii, ale wiara w Boga pozostaje silna w całym regionie.” Pew Research Center przeprowadziło ostatnio szereg badań w regionie i w tekście przedstawiają wnioski. Jeśli czytaliście Pomocnik Neuropejski: Zmierzch Katolicyzmu to nie powinniście być tak bardzo zaskoczeni słabnącą rolą Kościoła katolickiego. [Pew Research Center]

• „Meksyk w ostatnich latach może stanowić dla lewicy jedną z nielicznych historii sukcesu za sprawą ogromnego postępu społecznego, którego dokonały tam socjaldemokratyczne władze. Jednak krytycy zarzucają prezydentce Claudii Sheinbaum i jej poprzednikowi autorytarne zapędy. Chociaż jest w tym ziarnko prawdy, to większy problem stanowić może zbytnia zachowawczość lewicy, niż jej domniemany radykalizm.” Nie wiemy czy zgadzamy się z tezą autora, że rządząca Meksykiem partia działa zachowawczo czy uważamy, że celowo wchodzi w rolę wcześniej odgrywaną przez przez poprzednie elity ale i tak uważamy sam tekst za warty uwagi jako przyzwoite podsumowanie obecnej sytuacji wewnętrznej w Meksyku (chociaż brakuje w nim zwrócenia uwagi na coraz większą rolę wojska w meksykańskiej polityce i gospodarce). [Krytyka Polityczna]

• „Duńska firma Maersk będzie tymczasowo obsługiwać dwa porty na Kanale Panamskim po tym, jak sąd orzekł, że umowy przyznane firmie z Hongkongu były niezgodne z konstytucją.” [Al-Dżazira]

• „Dlaczego w Peru mordowani są kierowcy autobusów? Peru, do niedawna stosunkowo bezpieczne, ma dziś największy procentowy wzrost morderstw na całym kontynencie. Dlaczego ich ofiarami padają zwłaszcza kierowcy autobusów i muzycy, oraz co z tym wspólnego mają tamtejsi prezydenci?” [###]

Ameryka Północna

• „W tym tygodniu kanadyjski przywódca Mark Carney ponownie wezwał Trumpa do »poszanowania suwerenności Kanady« po tym, jak Financial Times poinformował, że od kwietnia ubiegłego roku urzędnicy Departamentu Stanu spotkali się trzykrotnie z przywódcami grupy, która dąży do secesji prowincji Alberta od Kanady.” [CNN]

• „Prezydent Donald Trump oświadczył w czwartek, że cofa certyfikaty wszystkim samolotom wyprodukowanym w Kanadzie i zagroził nałożeniem 50-procentowego cła na te samoloty do czasu certyfikacji amerykańskich samolotów Gulfstream w tym kraju.” [CNN]

• Jeśli macie zamiar przeczytać tylko jeden tekst o tym co dzieje się ciągle (mimo różnorakich deklaracji administracji Trumpa) w Minneapolis, to polecamy reportaż Roberta F. Wortha. [The Atlantic]

• ProPublica ma fotoreportaż z Minneapolis. [ProPublica]

• „ICE udaje, że jest jednostką wojskową. Ich taktyka doprowadziłaby do śmierć prawdziwych żołnierzy. WIRED poprosił czynnego oficera wojskowego o analizę działań imigracyjnych w Minneapolis i innych miejscach.” [WIRED]

• „Kongresmenka z Minnesoty Ilhan Omar została zaatakowana podczas wydarzenia, które prowadziła we wtorek, kiedy to jeden z uczestników użył strzykawki, aby spryskać ją płynem, poinformowała policja z Minneapolis.” BBC opisuje atak na kongresmenkę oraz jej postawę zaraz po ataku a AP News donosi, że atakującemu zostały już postawione zarzuty. [BBC], [AP News]

• „Organizacje zajmujące się ochroną wolności prasy ostrzegają, że aresztowanie dwóch niezależnych dziennikarzy, w tym doświadczonego byłego prezentera CNN Dona Lemona, stanowi sygnał do rozpoczęcia nowych represji wobec amerykańskich mediów przez administrację Trumpa.” [The Guardian]

• W stanie Kansas w błyskawicznym tempie procedowano szereg zmian w prawie skierowanych przeciwko osobom transpłciowym. Obecnie czekają one tylko na podpis gubernatora. [Erin in the Morning]

• Nie wiadomo czy Trump nie zaatakuje Iranu w ten weekend więc... kolejna dawka akt Epsteina! The Guardian ma tekst, z dość pobieżnym podsumowaniem tego co we właśnie upublicznionych dokumentach można znaleźć na wypadek gdyby Was to interesowało. [The Guardian]

• „Pomimo braku zarzutów karnych, czterech funkcjonariuszy zostało zatrzymanych od czasu, gdy statek MV Dali uderzył w most Francis Scott Key Bridge, powodując śmierć sześciu pracowników.” Przypominamy, że tragedia związana z mostem w Baltimore miała miejsce dwa lata temu. [The Guardian]

Oceania

• Skrajnie prawicowa zyskuje w ostatnich sondażach w Australii. Jeśli jesteście psychofanami polityki z antypodów to polecamy, w innym przypadku tekst Guardiana będzie zbyt hermetyczny. [The Guardian]

• Pożary w australijskim stanie Wiktoria spowodowały śmierć ponad 40 tysięcy sztuk zwierząt hodowlanych, głównie owiec. Straty są szacowane na ponad 20 mln dolarów australijskich. [ABC News]

Ekonomia i gospodarka

• „Działalność Tesli w zakresie magazynowania energii sprawiła, że fatalny raport finansowy nie stał się jeszcze gorszy.” [Tech Crunch]

• „Meta zaczęła blokować swoim użytkownikom możliwość udostępniania linków do ICE List, strony internetowej, na której zebrano nazwiska osób, które według niej są pracownikami Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego. Twórcy projektu twierdzą, że ma on na celu pociągnięcie tych pracowników do odpowiedzialności.” [WIRED]

• „Rok 2025 zakończył się dla potężnego koncernu Boeing zyskami. Jednak to nie umowy sprzedaży maszyn spowodowały taki obrót spraw. Koncern podjął decyzję o sprzedaży części swych aktywów. Owe działania przyniosły pierwsze od 2018 roku zyski.” [Obserwator Gospodarczy]

• „We wszystkich przebadanych 45 krajach to kobiety wykonują więcej prac domowych niż mężczyźni. Mało tego, mężczyźni z klas niższych, kiedy tracą pracę zawodową przestają pracować w domu w ogóle. Skąd ten paradoks? I dlaczego właściwie niemal wszędzie to panie gotują, piorą i odkurzają? Jak to jest z pracą domową, której wartość może sięgać nawet 40 proc. PKB?” [###]

Nauka i technologia

• Potencjał/energia potencjalna uogólniona (nie mylić z energią potencjalną) został wprowadzony do połączonego wtedy jeszcze świata matematyki i fizyki przez Josepha Louisa Lagrange’a. Był to matematyczny trik, który pomagał w opisie, który nazywamy dzisiaj Mechaniką Lagrange’a. Jednak jak niemal 200 lat później udowodniono, to nie jest jedynie matematyczny trik, a potencjał ma znaczenie fizyczne. na fascynującą podróż w czasie i kolejne kontrowersje wokół proponowanych teorii i ich rozwiązań zaprasza kanał Veritasium. jak zawsze świetnie ukazana droga rozumowania naukowców i długi ciąg wydarzeń i myśli, który doprowadził naukę do tego, gdzie jest teraz. [###]

• „28 stycznia drugi lotniskowiec typu Gerald R. Ford wyszedł ze stoczni Newport News Shipbuilding w stanie Wirginia w pierwszy rejs – na próby morskie prowadzone pod egidą stoczni Huntington Ingalls Industries. Po latach opóźnień CVN 79, dla którego wybrano imię USS John F. Kennedy, wreszcie wykonuje poważny krok w kierunku wcielenia do służby. Ale oczywiście wszystko jeszcze może się odwrócić, wszak próby są po to, aby zauważyć ewentualne problemy. Według danych z dokumentów budżetowych i analitycznych Kongresu przejęcie Kennedy’ego przez marynarkę wojenną przesunięto na marzec 2027 roku, a szacowany koszt pozyskania okrętu urósł do blisko 13,2 miliarda dolarów (prawie dwa miliardy więcej niż szacowano w roku 2018). (...) Skutek jest taki, że Waszyngtonowi przejściowo będzie brakowało jednego lotniskowca.” [Konflikty]

• „Czterdzieści lat temu prom kosmiczny Challenger rozpadł się tuż po starcie, zabijając swoją załogę i zmieniając historię lotów kosmicznych. Niewielki zespół inżynierów próbował zapobiec tragedii, ale ich opinia została zignorowana.” Polecamy ciekawy materiał o katastrofie Challengera od australijskiego serwisu ABC. Short Wave ma za to podcast o tym czego się nauczono (a jakich wniosków nie wyciągnięto) z tej katastrofy. [ABC News AU], [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Czy w świecie wielkiej polityki paragrafy mają jakąkolwiek moc, gdy zderzają się z ego mocarstw? Punktem wyjścia do dzisiejszej rozmowy jest głośna deklaracja Donalda Trumpa, który stwierdził wprost: »Nie potrzebuję prawa międzynarodowego«.” Bardzo ciekawa rozmowa o prawie międzynarodowym, tym jakie stoją przed nim problemy. [###]

• „W tym odcinku opowiadamy o tym, jak analizować sprawy międzynarodowe. Co da się wyczytać z otwartych źródeł? Czy prognozowanie w takich warunkach jest w ogóle możliwe? Jakie wyzwania stoją przed ekspertami i analitykami? Na te i inne pytania opowiada Wojciech Zajączkowski, były ekspert OSW aktualnie wiceminister spraw zagranicznych i autor książki »Rozumieć politykę międzynarodową: Metody analizy źródeł otwartych«” [###]

• „Wypowiedzi Donalda Trumpa są coraz bardziej istotne dla losów całego świata. Niemal za każdym razem z jego ust pada coś kontrowersyjnego. Tym bardziej istotne jest, aby nie przeinaczyć jego słów. A to zadanie dla tłumaczy. Ci nie mają łatwego życia starając się oddać sens słów amerykańskiego prezydenta. Sposób, w jaki mówi Donald Trump, porównują do rwącego potoku lub rollercoastera. Powstało nawet specjalne określenie: »Trumpslation«, sugerujące, że tłumaczenie słów prezydenta USA wymaga szczególnego podejścia.” [###]

• Jak Adolf Hitler został politykiem? O tym jak pracując w wywiadzie przyszedł na pierwsze spotkanie partii DAP i o tym jak mu się spodobało opowiada kolejny odcinek z serii Historii nazistów od Za Rubieżą. [Za Rubieżą.], [###]

• Miała także miejsce 81. rocznica wyzwolenia nazistowskiego obozu w Oświęcimiu. Na stronie miejsca pamięci i muzeum Auschwitz-Birkenau znaleźć można zapis filmowy obchodów wraz z przemówieniami gości, a także inne materiały powiązane. [Muzeum Auschwitz-Birkenau]

• Co robi Anubis pod Żabką w zimowy poranek? To jedno z pytań, które nasunąć się może podczas podziwiania obrazów Joanny Karpowicz. Kanał YT Na Marginesach Kultury przygotował „analizę i interpretację sztuki Joanny Karpowicz, w szczególności zaś mitologicznego motywu Anubisa i przestrzeni liminalnych występujących w jej malarstwie. Poza polską artystką wspomniana zostaje również twórczość Michaela Bracka i Edwarda Hoppera.” [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Prokuratura weszła do biura Schaba, Radzika i Lasoty. Szuka akt dyscyplinarek sędziów. Jak ustaliło OKO.press wejście na przeszukanie w asyście policji, ma związek ze śledztwem ws. nielegalnej działalności; Schaba, Radzika i Lasoty. Po odwołaniu ze stanowisk rzeczników dyscyplinarnych dalej okupują biuro rzecznika i bezpodstawnie ścigają sędziów.” [OKO.press]

• „Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna uważa, że świadczenie usług weterynaryjnych możliwe jest wyłącznie w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Fundacja Vet-Alert ma inne zdanie i chce charytatywnie leczyć zwierzęta. Spór o to trafił do Naczelnego Sądu Administracyjnego” [OKO.press]

• „Ile jeszcze takich tragedii? Na pasach ginie dziecko, a radni blokują zmiany w ruchu” O niedawnym tragicznym wypadku w Warszawie oraz uporze polityków, którzy nie chcą poprawy bezpieczeństwa pisze [OKO.press].

• „Styczeń 2026 roku to nie tylko ogromne zmiany geopolityczne — na naszym polskim podwórku również wiele się dzieje. Jednym z ciekawszych wydarzeń jest to, że szpitale mogą niebawem zostać zmuszone do ograniczenia wyżywienia swych pacjentów.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Antyszczepionkowa narracja nie znajduje potwierdzenia w faktach — przekonuje Główny Inspektor Sanitarny Paweł Grzesiowski. Analiza kart szczepień pokazuje: odsetek niezaszczepionych dzieci w kolejnych rocznikach pozostaje stabilny, a poziom realizacji obowiązkowych szczepień w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie.” [Medonet]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Dewastujące rosyjskie ataki na stołeczną infrastrukturę energetyczną. 1427. dzień wojny

• „80% Ukrainy boryka się z awaryjnymi przerwami w dostawach energii elektrycznej po nocnym ataku powietrznym Rosji, skoncentrowanym na Kijowie.” [Kyiv Independent]

• „Pierwsze trójstronne rozmowy między Rosją, Ukrainą i Stanami Zjednoczonymi zakończyły się bez wyraźnego przełomu, po ponownym zbombardowaniu przez Rosję ukraińskich celów.” [BBC]

• „Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski skrytykował w czwartek swoich europejskich sojuszników za to, co określił jako powolną, fragmentaryczną i nieadekwatną reakcję kontynentu na inwazję Rosji prawie cztery lata temu i jej ciągłą agresję międzynarodową.” AP ma tekst o przemówieniu prezydenta Ukrainy a felieton o nim możecie przeczytać na OKO.press. [AP News], [OKO.press]

• „Jak żyje Kijów bez prądu, ciepła i wody? – Skąd biorę siły? Inspirują mnie nasi obrońcy, energetycy, którzy pracują bez wytchnienia, w takie mrozy muszą jeszcze coś naprawiać, pracować na zewnątrz i narażając się na niebezpieczeństwo. Bo jeśli oni się poddadzą, to nie będzie nic dobrego ani dla Ukrainy, ani dla Europy. Musimy się trzymać, bo oni się trzymają, a to im jest najtrudniej – mówi Daryna” [OKO.press]

Światowe Forum Ekonomiczne w Davos (oraz Grenlandia)

• „W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński i Tomasz Bielecki próbują podsumować i wyciągnąć wnioski z ostatnich międzynarodowych wydarzeń. Ze zmieniających się nastrojów i deklaracji Donalda Trumpa, z asertywnej postawy europejskich przywódców czy rozmów podczas forum w Davos.” [###]

• „W dzisiejszym odcinku Hanna Cichy, Jan Jęcz i Karol Tokarczyk opowiadają o gospodarczych i technologicznych wątkach dyskutowanych podczas 56. Światowego Forum Ekonomicznego w Davos. O dedolaryzacji, wystąpieniach szefów największych firm technologicznych czy polskiej obecności na Forum.” [###]

• „Premier Kanady Mark Carney powiedział, że »stary porządek nie powróci« i wezwał inne średnie mocarstwa do zjednoczenia się w przemówieniu wygłoszonym podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w Szwajcarii.” [BBC]

• „Prezydent Trump zasugerował, że sojusznicy USA w NATO byli »poza linią frontu« podczas wojny w Afganistanie. Londyn zdecydowanie sprzeciwił się tej sugestii, która pojawiła się w kontekście napięć między USA a niektórymi członkami NATO.” Słowa skandaliczne tym bardziej, że także polscy żołnierze ginęli w Afganistanie. Jednak polska prawica, która na codzień krzyczy murem za polskim mundurem w tym wypadku udaje, że pada deszcz gdy ktoś pluje. [DW], [TVN24]

• „W poniedziałek wieczorem demonstracja przeciwko Światowemu Forum Ekonomicznemu przybrała gwałtowny charakter, powodując zniszczenia mienia i starcia z policją. Jak poinformowała policja miejska w Zurychu, w wiecu zorganizowanym na początku Światowego Forum Ekonomicznego wzięło udział kilka tysięcy osób.” Całkiem przypadkiem na miejscu byli przedstawiciele Tygodnika, więc macie kilka zdjęć protestów. [Swiss Info]

Europa

• „Europarlamentarzyści niewielką większością głosów opowiedzieli się za zaskarżeniem umowy handlowej UE z Ameryką Łacińską do najwyższego sądu Unii, co może doprowadzić do jej unieważnienia. Kanclerz Friedrich Merz stwierdził, że umowa powinna zostać tymczasowo wprowadzona w życie.” [DW]

• „W ocenie KE państwa członkowskie mają ograniczyć współpracę z firmami chińskimi (lub z niej zrezygnować) nie tylko w sektorze telekomunikacyjnym, ale również energii słonecznej czy skanerów lotniskowych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Europarlament przyjął rezolucję krytykującą próby litewskiego rządu osłabienia niezależności publicznego nadawcy LRT (Litewska Telewizja i Radio Narodowe). Proponowane zmiany legislacyjne, forsowane przez koalicyjną partię Nemunas Dawn, zakładają zamrożenie budżetu stacji oraz ułatwienie odwołania jej kierownictwa.” [Euractiv]

• „Francuscy posłowie odrzucili wczoraj dwa wnioski o wotum nieufności wobec rządu. Wcześniej premier Sébastien Lecornu przeforsował »dochodową« część budżetu na 2026 rok bez głosowania, korzystając z artykułu 49.3 konstytucji.” [Euractiv]

• „Hiszpańska sieć kolejowa znalazła się pod lupą po tym, jak pociąg podmiejski uległ wypadkowi w pobliżu Barcelony zaledwie kilka dni po tym, jak co najmniej 43 osoby zginęły, a 152 zostały ranne w wyniku zderzenia dwóch pociągów dużych prędkości.” [The Guardian]

• Węgierski MOL przejmie udziały Gazpromu w największym serbskim przedsiębiorstwie naftowym. Ma to pozwolić mu uniknąć kolejnych sankcji, które są wynikiem posiadania przez Gazprom pakietu większościowego w spółce. Obecnie jedyna serbska rafineria Pančevo pracuje i nie zanosi się na ten moment na kolejne, związane z sankcjami wstrzymanie dostaw ropy. [France 24]

• „W dniach 17–18 stycznia premier Słowacji Robert Fico złożył wizytę w USA. Pierwszego dnia podpisał w Waszyngtonie z amerykańskim sekretarzem energii Chrisem Wrightem porozumienie międzyrządowe o współpracy obu państw na polu cywilnej energetyki jądrowej. Stwarza ono ramy dla realizacji przez amerykańskie podmioty projektów na Słowacji, przede wszystkim budowy nowego bloku w elektrowni jądrowej Bohunice przez Westinghouse, a także stawiania małych reaktorów modułowych (SMR). Można się spodziewać, że do podpisania wiążącej umowy w sprawie tego pierwszego dojdzie w 2027 r., a uruchomienie obiektu nastąpi do 2041 r.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Wprowadzenie Euro jako waluty w Bułgarii to nie jedyna noworoczna zmiana w Bułgarii. Swoją rezygnację ogłosił również Prezydent Rumen Radew, który cieszy się poparciem i jest znany z sympatyzowania z Rosją. O tym, co się dzieje w Bułgarii i co czeka kraj mówi w podcaście OSW Jan Nowinowski.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Zachodnie instytucje traktują wygnanych rosyjskich opozycjonistów jako demokratyczną alternatywę dla Putina. W rzeczywistości rosyjskiej emigracyjnej opozycji brakuje społecznej legitymizacji. Jest za to głęboko podzielona i często przedkłada rosyjskie poczucie krzywdy nad cierpienia Ukraińców” [Nowa Europa Wschodnia]

• „Po II wojnie światowej w Bałtyku zatopiono ponad milion ton amunicji, w tym broni chemicznej. Czy wraz z postępującą korozją te ładunki stają coraz niebezpieczniejsze i czy Bałtyk uda się z nich oczyścić skoro do tej pory tego nie zrobiono?” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „W Strefie Gazy trwa zawieszenie broni, jednak Izrael wciąż przeprowadza ataki. W tym odcinku opowiadamy co się dzieje w tym regionie. Czy rozejm rzeczywiście obowiązuje? Kolejnym wątkiem jest także Rada Pokoju, która miała być częścią procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie. Poznaliśmy pierwsze szczegóły, jak ma ona wyglądać. Opowiada o tym Marek Matusiak, ekspert OSW.” [###]

• Na Zachodnim Brzegu trwa od lat trwa kampania izraelskich osadników przeciwko zamieszkującym te tereny Palestyńczykom. O ile po wydarzeniach z 7. października 2023 działania osadników uległy zaostrzeniu, tak rozejm w Strefie Gazy nie przekłada się na poprawę sytuację na Zachodnim Brzegu. Jak donoszą organizacje broniące praw człowieka kolejne wysiedlenia i niszczenie palestyńskich zabudowań trwają nadal. [DW]

• Protesty w Iranie nadal trwają, władza nadal blokuje internet, a skala ofiar jest trudna do oszacowania. Jedyne co wiadomo, to że ich liczba idzie w tysiące, protesty w różnej skali miały miejsce w ponad 400 miastach, a władza decyduje się na ich brutalne tłumienie. Światowe media usiłują zbierać obraz sytuacji na podstawie tych doniesień, którym udaje się wydostać z odciętego przez władze od świata Iranu. [AP News]

• Nawet jeśli reżim miałby upaść, to kto przejąłby w Iranie władzę? Iran nie ma tutaj oczywistej alternatywy, a wskazywany przez media syn ostatniego szacha Iranu nie cieszy się ogólnospołecznym poparciem (wszak z jakiegoś powodu rewolucja przeciwko rządom jego ojca miała miejsce). Opozycyjny i działający na wygnaniu MEK (Organizacja Bojowników Ludowych Iranu) też nie jest wskazywany do przejęcia władzy. O sytuacji na irańskiej opozycji pisze [DW].

• „W Syrii, jak wiadomo, nic nie jest proste. W ciągu dwóch dni porozumienie z Kurdami zdążyło upaść, aby następnie zostać reaktywowane pod zmienionymi warunkami. W tle mamy kolejne oskarżenia o czystki etniczne i ucieczki z więzienia bojowników Da’isz.” O tym piszą Konflikty w artykule z wtorku. Po napiętych kilku dniach strony zgodziły się na wydłużenie rozejmu o miesiąc, ma ma umożliwić sprawne przekazanie więzień z bojownikami i rodzinami tzw. państwa islamskiego. [Konflikty], [The Guardian]

• „Siły powietrzne Turcji spodziewają się dostaw pierwszych samolotów bojowych Eurofighter Typhoon już w lutym. Będą to maszyny pozyskane z zasobów sił powietrznych Kataru. 21 stycz­nia w Ad-Dausze odbyło się spotkanie trójstronne w tej sprawie z udziałem Turków, Katarczyków i Brytyjczyków. Docelowo w składzie Türk Hava Kuvvetleri ma się znaleźć 44 Typhoonów, z czego 20 będzie fabrycznie nowych. Szkolenie tureckich lotników już się rozpoczęło.” W obliczu braku rozwiązania problemów w relacjach Turcja – USA, modernizacja tureckich sił powietrznych postępuje z wykorzystaniem alternatywnych, ale nadal zachodnich kierunków dostaw. [Konflikty]

• Po ostatnim zaostrzeniu rywalizacji pomiędzy Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi oraz Arabią Saudyjską, konflikt o wpływy przenosi się w szerszy region, a obecnie to Saudowie wydają się być w ofensywie. Widać zbliżenie się Saudów zarówno z Egiptem jak i Somalią, a także ochłodzenie relacji tych państw z ZEA. [The Washington Post]

Azja

• „W piątek premier Japonii Sanae Takaichi rozwiązała izbę niższą parlamentu, torując drogę do przedterminowych wyborów, które odbędą się 8 lutego. Posunięcie to jest próbą wykorzystania jej popularności, aby pomóc partii rządzącej odzyskać pozycję po poważnych stratach poniesionych w ostatnich latach, ale opóźni ono zatwierdzenie przez parlament budżetu, którego celem jest ożywienie słabej gospodarki i rozwiązanie problemu rosnących cen.” [ABC News US]

• „Trwające od 28 grudnia ”wybory parlamentarne„ w Mjanmie mają zalegalizować przewrót wojskowy z 2021 r. i umożliwić rządzącej krajem juncie normalizację relacji zewnętrznych. Choć nie zakończą trwającej od czterech lat wojny domowej, osłabią zbrojną opozycję i pozwolą rządzącym umocnić kontrolę nad większością kraju. W wymiarze międzynarodowym wybory są zwycięstwem Rosji i Chin w rywalizacji z demokracjami zachodnimi, które w niewielkim stopniu wsparły opozycję.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Chińskie ministerstwo obrony poinformowało w sobotę, że najwyższy rangą generał chińskiej armii jest przedmiotem śledztwa w sprawie poważnych naruszeń dyscypliny i prawa. Zhang Youxia, starszy z dwóch wiceprzewodniczących potężnej Centralnej Komisji Wojskowej, jest kolejną osobą, która padła ofiarą trwającej od dawna czystki wśród wojskowych.” [AP News]

• „W środę południowokoreański sąd orzekł, że nieudane wprowadzenie stanu wojennego przez ówczesnego prezydenta Yoon Suk Yeola stanowiło akt buntu, skazując jego premiera na 23 lata więzienia za udział w tych wydarzeniach.” [AP News]

• „W środę japoński sąd skazał mężczyznę, który przyznał się do zamordowania byłego premiera Japonii Shinzo Abe, na dożywocie. Sprawa ta ujawniła trwające od dziesięcioleci bliskie powiązania między rządzącą partią Japonii a kontrowersyjnym południowokoreańskim kościołem.” [AP News]

• Serwis WIRED przekonuje, że żyjemy już w chińskim stuleciu. Może Państwo Środka nie zdominowało jeszcze świata ale dostaniecie 23 przykłady mające pokazać kluczowy wpływ China na Świat. [WIRED]

Afryka

• „Republika Południowej Afryki wszczęła dochodzenie w sprawie udziału Iranu w wspólnych ćwiczeniach morskich z krajami BRICS w zeszłym tygodniu, najwyraźniej wbrew rozkazom prezydenta Cyril Ramaphosa.” Chociaż ćwiczenia skończyły się ponad tydzień temu to ciągle się o nich mówi. Al-Dżazira stara się wytłumaczyć czemu są kontrowersyjne (także wewnątrz administracji RPA). [Al-Dżazira]

• „Tysiące zwolenników południowoafrykańskiego polityka opozycyjnego Juliusa Malemy zgromadziło się w piątek przed sądem, gdzie lider partii Ruch Bojowników o Wolność Gospodarczą (EFF) oczekiwał na wyrok za wystrzelenie z karabinu w powietrze podczas wiecu w 2018 roku.” O co chodzi w tej sprawie i jaki ten polityk ma związek z Donaldem Trumpem pisze Reuters. [Reuters]

• Tydzień temu pisaliśmy o prawdopodobnym zwycięstwie prezydenta Museveniego w kolejnych wyborach prezydenckich w Ugandzie. Od tamtego czasu oficjalnie ogłoszono jego zwycięstwo, jego opozycyjny kontrkandydat Bobi Winę zaczął się ukrywać, stary-nowy prezydent nazwał opozycję „terrorystami” a policja aresztowała ponad 2 tysiące zwolenników opozycji. [The Guardian], [Reuters]

• merge up [Al-Dżazira]

• „Prezydent Sudanu Południowego zwolnił swojego ministra spraw wewnętrznych, żonę zatrzymanego przywódcy opozycji, z którym wspólnie kierował rządem jedności narodowej po zawarciu porozumienia pokojowego kończącego pięcioletnią wojnę domową.” [AP News]

• „Rząd wojskowy Gwinei Bissau wyznaczył datę nowych wyborów po obaleniu prezydenta Umaro Sissoco Embalo w wyniku zamachu stanu pod koniec ubiegłego roku, zgodnie z oświadczeniem przywódcy armii.” [Al-Dżazira]

• „Ponad 300 000 osób zostało wysiedlonych w wyniku powodzi w prowincji Mozambiku, poinformował w poniedziałek jej gubernator. Władze ogłosiły już, że około 40% prowincji Gaza zostało zalane przez wodę po tygodniach ulewnych deszczy w niektórych częściach południowej Afryki.” [AP News], [Al-Dżazira]

• Senegal zdobył Puchar Narodów Afryki za rok 2025. The Guardian ma dłuższy tekst, w którym opisany jest tegoroczny chaotyczny turniej odbywający się w Maroku. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „W obliczu trudnej rzeczywistości, w której autorytarny reżim Wenezueli pozostaje zasadniczo niezmieniony nawet bez Nicolása Maduro, aktywiści, którzy od lat walczą o powrót kraju do demokracji, nie są pewni, jakie powinny być kolejne kroki.” Polecamy też drugi tekst Guardiana o nowym-starym reżimie w Wenezueli, który spotyka się z influencerami żeby przekazać im jak poważna jest obecna sytuacja. [The Guardian #1], [The Guardian #2]

• „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zamierza obalić przywództwo Kuby i aktywnie poszukuje osób z kręgów rządowych w Hawanie, które byłyby skłonne zawrzeć porozumienie z Waszyngtonem w celu »obalenia reżimu komunistycznego« – wynika z raportu opublikowanego w The Wall Street Journal.” Brzmi to o tyle zabawnie, że w przypadku Wenezueli ciągle nie widać perspektywy zmiany reżimu a jedyne co realnie się zmienia to amerykański dostęp do wenezuelskiej ropy. [Al-Dżazira]

• „Prezydent Ekwadoru Daniel Noboa ujawnił, że w przyszłym miesiącu jego kraj zacznie nakładać 30-procentową »opłatę bezpieczeństwa« na sąsiednią Kolumbię za nieskuteczną walkę z nielegalnym górnictwem i handlu kokainą.” Tekst Al-Dżaziry dobrze pokazuje, że konflikt pomiędzy prezydentami tych państw twa od dłuższego czasu i napędzany jest (przynajmniej częściowo) tym, że Noboa jest ogromnym fanem Donalda Trumpa, który też ma trudne relacje z prezydentem Kolumbii. [Al-Dżazira]

• „Meksyk wysłał kolejnych 37 domniemanych członków meksykańskich organizacji przestępczych do Stanów Zjednoczonych, poinformował minister bezpieczeństwa tego kraju, w związku z groźbą prezydenta USA Donalda Trumpa dotyczącą przeprowadzenia ataków lądowych przeciwko kartelom narkotykowym w regionie.” Oczywiście groźba Trumpa nie miała związku z tymi działaniami, a przynajmniej tak twierdzi prezydentka Sheinbaum o czym pisze AP News. [Al-Dżazira], [AP News]

• „Prezydent Gwatemali ogłosił 30-dniowy stan wyjątkowy w całym kraju w celu zwalczania gangów przestępczych po tym, jak władze oskarżyły je o zabicie ośmiu policjantów i wzięcie zakładników w trzech więzieniach.” [The Guardian], [link#2]

• „Nowy prezydent Chile, skrajnie prawicowy José Antonio Kast, mianował nową minister ds. kobiet i równości płci osobę, która jest zagorzałą przeciwniczką aborcji i wielokrotnie deklarowała swoje poparcie dla życia »od poczęcia do naturalnej śmierci«.” [The Guardian]

• „Prezydent Chile Gabriel Boric ogłosił w niedzielę stan katastrofy w dwóch południowych regionach kraju, gdzie szalejące pożary zmusiły ponad 50 000 osób do ewakuacji i spowodowały śmierć co najmniej 18 osób.” Al-Dżazira opisuje pożary a w tekście znajdziecie dużo zdjęć. AP News skupia się na tym jak jedna mała miejscowość walczyła z pożarami. [Al-Dżazira], [AP News]

• „Podczas gdy Trump mówi o cłach, jego argentyński sojusznik wita pierwszą dostawę chińskich samochodów elektrycznych.” [AP News]

• „Tymczasowy prezydent Peru José Jerí pojawił się w środę przed komisją nadzorczą Kongresu, aby wyjaśnić kwestię nieoficjalnych spotkań z dwoma chińskimi przedsiębiorcami — tajnych spotkań, które spowodowały wszczęcie postępowania karnego i wezwania do jego odwołania.” W tym Peru to ciągle mają problemy z prezydentami i prezydentami. [AP News]

Ameryka Północna

• „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump oświadczył w sobotę, że nałoży 100-procentowe cło na Kanadę, jeśli ta zawrze umowę handlową z Chinami, i ostrzegł kanadyjskiego premiera Marka Carney’a, że umowa ta zagrozi jego krajowi.” Płomienne przemówienie premiera Kanady w Davos chyba nie spodobało się Trumpowi. [Reuters]

• „Floryda i Utah wprowadziły zakaz fluoryzacji wody pitnej, a wiele innych stanów zamierza pójść w ich ślady. Krytycy fluoryzacji wody pitnej wskazują na suplementy jako alternatywę, ale wielu z nich stwarza bariery dla tych właśnie produktów.” [ProPublica]

• „Administracja Trumpa nakazuje pracownikom Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych zbadanie zagranicznych naukowców współpracujących z agencją przy tworzeniu prac badawczych pod kątem dowodów »działalności wywrotowej lub przestępczej«.” Brzmi jak coś co czytało się o życiu w ZSRR. [ProPublica]

• It Can’t Happen Here, ale jednak się dzieje

  • Bojówki Trumpa zabiły kolejnego człowieka w Minneapolis. [The Guardian]

  • Sekcja zwłok wykazała, że kubański imigrant przebywający w areszcie ICE zmarł w wyniku zabójstwa spowodowanego uduszeniem. [NPR]

  • Prawnicy twierdzą, że Departament Bezpieczeństwa Krajowego odmawia pomocy prawnej zatrzymanym w Minnesocie. [ABC News US]

  • Obywatel USA twierdzi, że ICE wyprowadziło go z jego domu w Minnesocie w bieliźnie po przeszukaniu bez nakazu. [AP News]

  • ICE zatrzymuje 5-letniego chłopca z Minnesoty; dyrektor szkoły twierdzi, że agenci wykorzystali go jako „przynętę”. [MPR News]

• Pamiętacie sprawę darowanego Donaldowi Trumpowi przez Katar luksusowego Boeinga 747, który ma zostać nowym, tymczasowym Air Force One? O nowych terminach, postulowanych kosztach, potrzebnym wyposażeniu i ogólnie sytuacji wokół tej maszyny piszą Konflikty. [Konflikty]

Oceania

• „Każdego roku 26 stycznia – w rocznicę przybycia pierwszej floty brytyjskiej do Sydney Cove w 1788 roku – opowiada się dwie konkurujące ze sobą historie o Australii. Jedna dotyczy budowania narodu i osiągnięć, druga – wysiedlenia i wywłaszczenia ludności aborygeńskiej i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa.” Z okazji zbliżającego się australijskiego święta mamy artykuł BBC z 2024 roku, który stara się zwięźle przybliżyć zarówno święto narodowe jak i kontrowersje z nim związane. Za to tegoroczny tekst ABC News skupia się na odbywających się tego samego dnia wydarzeniach Dnia Inwazji oraz historii tych protestów. [BBC], [ABC News AU]

• „Koale, symbol Australii, są dziś tak zagrożone, że w niektórych częściach kraju ich dzikie populacje mają wyginąć w ciągu jednego pokolenia. Skąd o tym wiadomo, skoro trudno je w ogóle policzyć i czy wreszcie pojawił się sposób na zatrzymanie tej katastrofy?” [###]

• „Służby ratownicze poszukują kilku osób, w tym dzieci, zaginionych po osunięciach ziemi w Nowej Zelandii, gdzie ewakuowano domy i zamknięto drogi w związku z ulewnymi deszczami, które nawiedziły prawie całe wschodnie wybrzeże północnej wyspy kraju.” [Al-Dżazira]

Ekonomia i gospodarka

• „Niedawno przez naszą bańkę przemknęło badanie z Tajwanu, które było wskazywane jako dowód na tezę odwrotną – adopcja psa wiązała się z większym prawdopodobieństwem tego, że para w kolejnych latach będzie miała dziecko. Pies był swego rodzaju »treningiem«, testem dla przyszłych rodziców. Sprawa jednak nie została wyczerpana, ponieważ inne badania wskazują na istnienie podgrupy osób, dla których zwierzęta rzeczywiście substytuują obiekt opieki, którymi tradycyjnie były dzieci.” [###]

• „Dylemat »armaty kontra masło« nie tylko nie ma pokrycia w danych, ale również pomija to, że wydatki społeczne mogą mieć znaczenie z punktu widzenia zdolności obronnych państwa. Z badania ekonomistów wynika, że amerykański Nowy Ład znacząco wzmocnił patriotyzm wśród Amerykanów podczas drugiej wojny światowej.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Dlaczego nauka nie jest klasyczną inwestycją, a mimo to przynosi jedne z najwyższych zwrotów w gospodarce? Odpowiedzi szukamy z Joanną Tyrowicz i Szymonem Glonkiem z Dziennika Gazety Prawnej w podcaście GRAPE | Tłoczone z danych.” [###]

• „Najnowsze dane Eurostatu za 2026 rok nie pozostawiają złudzeń: Europa zmienia swój model gospodarczy. Podczas gdy intensywność emisji w Polsce spadła o ponad 40%, cały kontynent zmaga się z jednym, rosnącym problemem. (...) Transport jako jedna z niewielu branż zanotował wzrost emisji aż o 14%.” [Obserwator Gospodarczy]

• Czy wszystkie kolejne państwa, w ramach swojego stopniowego rozwoju, najpierw muszą przejść przez fazę nasycenia gospodarki i energetyki paliwami kopalnymi? Wszystko wskazuje na to, że nie tyle nie muszą, co nawet tak się nie dzieje. I mowa tutaj już o porównaniu Indii i Chin, gdzie te pierwsze wskazują na przyspieszoną ścieżkę elektryfikacji względem historii rozwoju Państwa Środka. W przystępny sposób, serią wykresów ilustrujących kolejne wskaźniki demonstruje to [Ember Energy].

Nauka i technologia

• „Są w wodzie, powietrzu, spadają z deszczem. Znajdowano je na szczytach Himalajów i w lodzie Antarktydy. I wykrywano je w ludzkich jelitach, krwiobiegu i mózgach. Teraz te badania poddaje w wątpliwość spora część naukowców ” [OKO.press]

• „Naukowcy zostali zmuszeni do ponownego przemyślenia kwestii inteligencji bydła po tym, jak austriacka krowa o imieniu Veronika wykazała się imponującą – i dotychczas nieudokumentowaną – umiejętnością posługiwania się narzędziami.” [The Guardian]

• „Cystatyna C, białko wytwarzane przez komórki nowotworowe, może częściowo wyjaśniać, dlaczego osoby, które przeszły nowotwór, są mniej narażone na chorobę Alzheimera. W badaniach na myszach naukowcy odkryli, że białko to może przenikać do mózgu i wiązać się z cząsteczkami tworzącymi charakterystyczne dla choroby Alzheimera blaszki w mózgu.” [Nature]

• „Pomimo tego, że badania przesiewowe w kierunku niskiego poziomu testosteronu są w większości przypadków nieuzasadnione medycznie u młodych mężczyzn, grupa ta jest agresywnie atakowana w Internecie przez influencerów i firmy zajmujące się zdrowiem, promujące badania hormonalne i terapie jako niezbędne do bycia »prawdziwym mężczyzną« – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie Social Science and Medicine.” [The Guardian]

• „Nowe badania pokazują, że pingwiny rozmnażają się wcześniej niż kiedykolwiek na Półwyspie Antarktycznym. Region ten jest jednym z najszybciej ocieplających się obszarów świata w wyniku zmian klimatycznych.” [###]

• „Według archeologów, wyblakły ślad dłoni na ścianie jaskini w Indonezji może być najstarszym znanym dziełem sztuki naskalnej na świecie. Twierdzą oni, że powstało ono co najmniej 67 800 lat temu.” [The Guardian]

• „Na całym świecie dziewczęta wchodzą w okres dojrzewania wcześniej niż kiedyś — niektóre badania sugerują, że tendencja ta w tajemniczy sposób przyspieszyła podczas pandemii COVID-19. Naukowcy twierdzą, że prawie na pewno wpływ na tę zmianę miało zwiększenie masy ciała, a także narażenie na działanie substancji chemicznych zaburzających gospodarkę hormonalną lub stres.” [Nature]

• „Cechą charakterystyczną współczesnych programów wojskowych jest wzrost kosztów w sto­sunku do pierwotnych założeń. Niekiedy bardzo duży wzrost kosztów, jak chociażby w przypadku programu Joint Strike Fighter. Najnowszą odsłonę takiej historii przedstawiły Włochy, a dotyczy ona Globalnego Programu Walki Powietrznej (GCAP). Ten program samolotu bojowego następnej generacji jest rezultatem połączenia dwóch projektów: brytyjsko-włoskiego Tempesta i japońskiego F-X. Minister obrony Guido Crosetto przyznał podczas wystąpienia przed parlamentem, że włoska składka na finansowanie pierwszej i drugiej fazy GCAP wzrosła z 6 miliardów euro do 18,6 miliarda euro. Szef resortu obrony starał się przekonać parlamentarzystów do zatwierdzenia zwiększonych wydatków na myśliwiec.” [Konflikty]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Grifter. Pojęcie pojawiające się coraz częściej w dyskusjach na temat popkultury. Kim jest ta osoba? I dlaczego jej działania są negatywne dla całej branży? Subiektywny (a jakże) video-felieton Oskara Rogowskiego z Napisów Końcowych [###]

• Traktat Wersalski, nazywany bywa rozczarowaniem, które wyhodowało nazistów. O tym jakie nastroje miały strony siadając do traktatów, o tym jak część Niemców myślała o tym, że można traktatu nie podpisać i kontynuować wojnę, o tym jak do tego jednak nie doszło i jak mit noża wbitego w plecy jedynie się umacniał. Kolejny odcinek historii nazistów od podkastu [Za Rubieżą]. [###]

• „Kiedy za oknem mróz nie odpuszcza, naturalnie wraca temat zimy stulecia. Dzisiejsze warunki w Polsce są trudne, ale to, co wydarzyło się na przełomie 1978 i 1979 roku, było katastrofą na zupełnie inną skalę. Potężne mrozy, silny wiatr i obfite opady śniegu sparaliżowały cały kraj. Drogi stały się nieprzejezdne, a na głównych trasach powstały kilkumetrowe tunele śnieżne. Zamiast do pracy Polacy masowo zajmowali się odśnieżaniem ulic. Tylko 2 stycznia w Warszawie około 100 tysięcy osób walczyło z gigantycznymi zaspami zalegającymi na ciągach komunikacyjnych. Poruszanie się po mieście i między regionami było skrajnie utrudnione. Co chwila dochodziło do awarii systemów ciepłowniczych. W mieszkaniach pękały kaloryfery, a woda zalewała całe piony budynków. Władze i media zapewniały, że sytuacja jest pod kontrolą. Rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej. Zima stulecia bezlitośnie obnażyła słabość państwa i niewydolność struktur Polski Ludowej. Była też jednym z czynników, które przyspieszyły polityczny upadek Edward Gierek na stanowisku I sekretarza PZPR.” [###]

• „Kiedy ostatnio jedliście proso? Jeśli dopiero musieliście wyszukać, gdzie kupić to zboże, to mamy dla was złą wiadomość: nie odżywiacie się jak wcześni Słowianie. W badaniach archeologicznych porównano resztki naczyń z kultur słowiańskich i germańskich. Pozostałe w nich resztki jedzenia znacznie się od siebie różniły. – Ich dieta bazowała głównie na prosie i na takich zapewne papkach, bo tam też jest kwestia mleka i nawet miodu – opowiada prof. Marcin Wołoszyn, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytutu Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza w Lipsku. Profesor jest członkiem międzynarodowego zespołu badaczy HistoGenes, który łączy metody archeologiczne, historyczne i antropologiczne z genetyką i bada historię populacji zamieszkujących Europę od V do IX wieku.” [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Ucieczka Ziobry na Węgry zwiększa szanse na jego aresztowanie. A udzielenie mu azylu politycznego przez rząd Orbána może być uznane za celową ochronę przed zarzutami za aferę Funduszu Sprawiedliwości. Wynika to z orzeczenia sądu ws. innego zbiega na Węgry, Marcina Romanowskiego” [OKO.press]

• „Niedawno w tej sprawie doszło do politycznej scysji miedzy prezydentem a MON-em, ale wygląda na to, że jest już zażegnana. Decyzja zapadła – Polska przekaże Ukrainie myśliwce MiG-29 w zamian za jej technologie dronowe i antyrakietowe.” [TVN24]

• „Odszkodowanie sędziemu Łukaszowi Bilińskiemu zasądził ETPCz, który orzekł, że jego karne przeniesienie do innego wydziału sądu w czasach PiS, narusza prawo europejskie. To była decyzja prezesa sądu z nominacji Ziobry, ale odszkodowanie zapłaci państwo, czyli wszyscy obywatele” [OKO.press]

• „Pod koniec ubiegłego roku CBOS opublikował oparte na swoich badaniach portrety elektoratów głównych polskich partii politycznych. Obok rzeczy oczywistych i spodziewanych w raporcie pojawia się też kilka danych, którymi warto się bliżej przyjrzeć.” [Krytyka Polityczna]

• „Ministerstwo Cyfryzacji twierdzi, że wystarczy rozporządzenie, by zacząć uznawać w Polsce małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą. Projekt już pokazano. MSWiA upiera się, że potrzebna jest nowelizacja ustawy. Tyle że prezydent jej nie podpisze” [OKO.press]

• „Prezydent wetuje, prokuratura wznawia śledztwo ws. chłopców, którzy »rozebrali« zdjęcie koleżanki. Gdyby prezydent podpisał ustawę o DSA, państwo mogłoby stanąć po stronie krzywdzonych osób, wobec których użyto aplikacji do przetwarzania obrazów. A tak nie mamy nic – mówi Konrad Ciesiołkiewicz. Rząd szykuje zakaz mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 15 lat” [OKO.press]

• „Sprawdziłem statystyki IMGW. Ostatnie takie opady śniegu, zalegające tygodniami, mieliśmy w Polsce w 2013 roku. Jeśli chodzi o temperatury spadające nocami o więcej niż dziesięć stopni poniżej zera i mróz utrzymujący się także w ciągu dnia, to wystąpiły one ostatnio w roku 2010. To odpowiednio 13 i 16 lat temu.” Dla konserwatysty jakikolwiek śnieg to dowód, na brak katastrofy klimatycznej. Krytyka Polityczna przywołuje szkiełko i oko, które możecie skonfrontować z prawicowemu czuciu i wierze. [Krytyka Polityczna]

• „Po unieważnionej drugiej turze wyborów przewodniczącego Polski 2050 Rada Krajowa partii zdecyduje w piątek, czy zostanie ona powtórzona, czy też cała procedura wyborcza zostanie przeprowadzona od początku. W tym drugim przypadku do wyścigu o fotel szefa Polski 2050 mógłby dołączyć jej obecny lider Szymon Hołownia. W czwartek do dymisji podał się przewodniczący komisji wyborczej Polski 2050 Maurycy Przyrowski.” TVN24 opisuje co dokładnie stało się z internetowym głosowaniem na liderkę Polski 2050 a Krytyka Polityczna zastanawia się jaki właściwie jest sens istnienia tej partii. [TVN24], [Krytyka Polityczna]

• Pisaliśmy tydzień temu o tym jak Tusk storpedował reformę Państwowej Inspekcji Pracy a teraz mamy dla Was dłuższy materiał Ekonomii i całej reszty na właśnie ten temat. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosjanie niszczą zaplecze energetyczne Kijowa i Dniepru. 1420. dzień wojny

• Ciepło z Polski dla Kijowa. Jeśli macie ochotę i możliwości to polecamy waszej uwadzę zrzutkę na generatory prądu dla Ukrainy. [Pomagam]

• Ukraina: pogłębiający się kryzys większości parlamentarnej [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Moskwa planuje zaatakować podstacje podłączone do trzech działających elektrowni jądrowych na zachodzie i południu Ukrainy, aby całkowicie odciąć Ukraińców od ogrzewania i energii elektrycznej – ostrzegła 17 stycznia ukraińska wywiad wojskowy (HUR).” [Kyiv Independent]

• „W piątek sąd w Kijowie zwolnił byłą premier Julię Tymoszenko za kaucją w oczekiwaniu na proces, który ma rozstrzygnąć, czy przekupiła ona członków ukraińskiego parlamentu, aby wpłynąć na ich głosowanie.” France24 donosi o zatrzymaniu byłej premierka a Kyiv Independent przypomina jej dość burzliwą karierę polityczną. [France24], [Kyiv Independent]

• „Budżet Ukrainy na 2026 rok został przyjęty w warunkach trwającej wojny i dużej niepewności finansowej. O tym czemu rząd zmniejsza wydatki na obronność mimo trwającej wojny i o możliwych korektach, roli wsparcia zagranicznego porozmawiamy ze Sławomirem Matuszakiem- ekspertem OSW” [###]

• „15 stycznia w Warszawie rozpoczął się proces w sprawie ekstradycji z Polski do Ukrainy obywatela Rosji Aleksandra Butiagina, znanego badacza starożytności związanego z Ermitażem, który od lat kieruje ekspedycją archeologiczną na okupowanym Krymie.” O tym dlaczego ten wyrok będzie ważny pisze Olena Babakova. [Krytyka Polityczna]

Europa

• „Obalamy pięć najczęstszych argumentów przeciwko umowie UE z Mercosurem. W czasie narastającej globalnej rywalizacji gospodarczej i wobec odsuwania się USA od Europy Unia Europejska musi znaleźć nowego partnera. Grupa Mercosur to wybór niemal idealny.” Temat umowy UE z Mercosur ciągle przewija się przez media więc mamy dla Was tekst Krytyki Politycznej o najczęściej przywoływanych argumentach przeciwko. [Krytyka Polityczna]

• „Unia Europejska podpisała w sobotę w Asuncion umowę handlową z Mercosurem. Porozumienie ułatwi przepływ między UE a blokiem państw Ameryki Południowej produktów przemysłowych i rolnych. Umowa, która była przedmiotem ostrych sporów w Europie, musi teraz uzyskać zgodę Parlamentu Europejskiego. Musi również zostać ratyfikowana przez parlamenty państw członkowskich Mercosur: Argentyny, Brazylii, Paragwaju i Urugwaju.” [TVN24]

• Wyjaśniamy o co chodzi z Grenlandią. Czy naprawdę może wybuchnąć wojna USA-Dania? [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Europejczycy mają realną przewagę w obliczu gróźb Donalda Trumpa wobec Grenlandii – i czas po swojej stronie. Muszą ją wykorzystać, aby podnieść potencjalne koszty aneksji.” [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]

• „W obliczu lawiny amerykańskich gróźb dotyczących przejęcia Grenlandii, minister spraw zagranicznych Danii i jego grenlandzki odpowiednik udali się do Waszyngtonu, mając nadzieję na przychylne rozmowy z sekretarzem stanu Marco Rubio. Jednak ich plan na uspokajającą rozmowę dyplomatyczną przerodził się w napiętą konfrontację w Białym Domu z wrogiem UE, JD Vance’em.” [Politico]

• „W sobotę przez Kopenhagę i inne duńskie miasta przemaszerowały tłumy demonstrantów, wyrażając poparcie dla suwerenności Grenlandii w obliczu napięć z USA.” O protestach pisze Euronews a tymczasem AP News donosi o tym, że Trump grozi nałożeniem dodatkowych ceł na część europejskich państw właśnie w związku z jego staraniami o przejęcie Grenlandii. [Euronews], [AP News]

• „Zapowiedzi Donalda Trumpa możliwego przejęcia Grenlandii wywołują wstrząsy daleko poza samą wyspą. Presja zaczyna obejmować także sąsiednią Islandię, popychając ją coraz bliżej Unii Europejskiej.” [Euractiv]

• „Partia Socjalistyczna i jej sojusznicy rozpoczęli kampanię przed wyborami samorządowymi w Paryżu, ale mierzą się z dobrze znanym dla francuskiej lewicy problemem: konkurencyjną listą wystawioną przez lewicową Niepokorną Francję, która podbiera socjalistom głosy.” [Euractiv]

• „Razem ze Stasią Budzisz, reporterką i ekspertką ds. Kaukazu, wspominamy czasy, kiedy polskich turystów w Gruzji witano z szerokimi ramionami, za darmo karmiono i wożono taksówkami. Po kilku latach Gruzja nie jest już jednak tym krajem, który stawia opór Rosji, szybkimi krokami idzie do Unii Europejskiej i realizuje demokratyczną, wolnościową agendę.” [###]

• „Były premier Gruzji trafi na pięć lat do więzienia” Krótką notkę możecie o tym przeczytać w PISM a EurasiaNET ma dłuższy tekst. [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych], [EurasiaNet]

• „W najnowszym odcinku podcastu rozmawiamy z Kamilem Całusem o głośnej deklaracji prezydentki Mołdawii Mai Sandy, która przyznała, że w referendum zagłosowałaby za zjednoczeniem z Rumunią. Dlaczego ten temat wraca właśnie teraz? Czy to osobista szczerość, polityczna kalkulacja po wyborach, czy sygnał wysłany do Brukseli i Moskwy?” [###]

• „Stany Zjednoczone i Armenia uzgodniły ramy realizacji projektu utworzenia korytarza handlowego, który stanowi centralny element tymczasowego porozumienia pokojowego między Armenią a Azerbejdżanem podpisanego latem ubiegłego roku w Waszyngtonie. Zgodnie z dokumentem Stany Zjednoczone będą miały większościowy udział w rozwoju infrastruktury tzw. Szlaku Trumpa na rzecz Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu (TRIPP).” [EurasiaNet]

• „Rosja kontroluje Internet i buduje cyfrową żelazną kurtynę na wzór Chin. W tym odcinku pokazujemy, jak działa cenzura, propaganda i blokowanie informacji – i dlaczego ten system zaczyna się chwiać. Analizujemy źródła ”informacji„ w Rosji, mechanizmy kontroli narracji oraz rolę państwowych mediów. Sprawdzamy też, czemu wojenne kłamstwa coraz częściej rozpadają się jak domek z kart.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Od 28 grudnia Irańczycy protestują przeciwko rządowi. Kryzys i zagrożenie zewnętrzne stawia pod znakiem zapytania dalszy los kraju, tym bardziej, że Donald Trump poinformował o ”pomocy która już została wysłana„. Nie wyjaśnił co miał na myśli. O tym, co się dzieje w odciętym od Internetu Iranie i perspektywach kolejnego dużego konfliktu w regionie mówi ekspert OSW Krzysztof Strachota.” [###]

• „W poprzednim artykule, mówiąc o liczbie zabitych irańskich demonstrantów, przedstawia­li­śmy liczbę 2 tysięcy jako radykalną. Po tygodniu skala znacząco się przesunęła. Obecnie konserwatywne szacunki mówią o 2500 zabitych, a te radykalne nawet o 12 tysiącach osób. Wszystkie poprzednie serie demonstracji przeciwko Islamskiej Republice (a tych było dużo) rzadko kiedy przekraczały tysiąc zabitych. Jak na ironię – jedynymi równie krwawymi wydarzeniami tego rodzaju były te z czasów irańskiej rewolucji. ” [Konflikty]

• W wyniku starć w Aleppo, o których rozpoczęcie oskarżały się wzajemnie strona kurdyjska oraz rządowa, wojska kurdyjskie opuściły miasto. Syryjska armia zajęła następnie kolejne tereny na wschód od Aleppo, miasteczka z których wycofali się Kurdowie. Sprawa formy obecności Kurdów w życiu politycznym i wojskowym Syrii pozostaje nierozwiązana. [AP News], [DW]

• Hamas ogłosił, że rozwiąże obecny rząd w Strefie Gazy, gdy palestyński technokratyczny komitet przejmie terytorium. Na ten moment jednak taki gabinet nie jest sformowany. To samo można powiedzieć o Radzie Pokoju (tutaj pojawiają się pierwsze nazwiska) czy siłach pokojowych (nie są jeszcze sformowane), czyli kolejnych elementach, które mają zaistnieć w ramach rozejmu w Strefie Gazy. [AP News], [DW]

• Powyżej wymienione braki, nie przeszkodziły jednak amerykańskiej administracji ogłoszenia rozpoczęcia drugiej fazy rozejmu. [AP News]

• Abdulrahman Dżalal al-Sebaihi, sekretarz Południowej Rady Przejściowej (separatystycznej, jemeńskiej organizacji wspieranej przez Zjednoczone Emiraty Arabskie) zapowiedział, że Południowa Rada Przejściowa zamknie wszystkie swoje organy i biura w Jemenie i poza nim, powołując się na wewnętrzne spory i rosnącą presję regionalną. Decyzję tę zakwestionował jednak rzecznik rady, Anwar al-Tamimi, który w programie X stwierdził, że tylko pełna rada, pod przewodnictwem jej przewodniczącego, może podjąć takie kroki – co uwypukla wewnętrzne podziały w ruchu separatystycznym, które wybuchły po okresie walk przeciwko siłom rządowym. Po początkowych sukcesach separatystów, siły rządowe przy wsparciu Saudów szybko z nawiązką odbiły utracone tereny. [AP News]

• Przez lata, podczas gdy w Jemenie szalały walki, sąsiedni Oman usiłował zachować swoją pozycję neutralnego mediatora między walczącymi stronami. Jednak gdy wspierani przez ZEA separatyści wkroczyli do jemeńskiego regionu na jego granicy, Maskat opowiedział się po stronie Arabii Saudyjskiej. Dlaczego? Wynika to z historii rebelii w graniczącej z Jemenem prowincji al-Mahra, która toczyła się w latach 1962-1975. [Middle East Eye]

• „Prezydent as-Sisi rządzi Egiptem twardą ręką z pomocą wszechobecnej i potężnej armii. Jego rządy charakteryzują się faraonicznymi projektami, ogromnym zadłużeniem i rosnącym zubożeniem społeczeństwa. Każda krytyka prezydenta jest zakazana, a jego przeciwnicy kończą w więzieniach.” Film zrealizowany przez Arte. [###]

Azja

• Jak działania Trumpa wpływają na postrzeganie Chin na świecie? Jakie to ma znaczenie dla państw UE? Europejska Rada Spraw Zagranicznych (ECFR) ma dla Was tekst analizujący ten temat okraszony dużą ilością danych pochodzących z badań ankietowych przeprowadzonych specjalnie z tej okazji. [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]

• „Od ponad dziesięciu lat, za rządów premiera Modiego, nasiliły się akty przemocy wobec muzułmanów. Teraz chrześcijanie również odczuwają skutki hinduskiego nacjonalizmu.” O tym jak teraz chrześcijanie są atakowani przeczytacie w pierwszym tekście Al-Dżaziry. Drugi przypomina, że muzułmanie ciągle są prześladowani – zamknięto uniwersytet medyczny w stanie Kaszmir bo dostało się tam zbyt wielu muzułmanów co nie spodobało się nacjonalistom. [Al-Dżazira #1], [Al-Dżazira #2]

• „W sobotę dziennikarze, redaktorzy i właściciele mediów w Bangladeszu zażądali od władz zapewnienia im ochrony w związku z niedawnymi atakami tłumów na dwie czołowe krajowe gazety codzienne.” [AP News]

• „Były prezydent Korei Południowej Yoon skazany na pięć lat więzienia. Były przywódca został uznany za winnego zarzutów związanych z dekretem o wprowadzeniu stanu wojennego z 2024 r., ale w odrębnej sprawie grozi mu kara śmierci.” [Al-Dżazira]

  

• „Rząd Indonezji złożył kilka pozwów o odszkodowanie w wysokości ponad 200 mln dolarów przeciwko sześciu firmom po tym, jak w zeszłym roku powodzie spowodowały spustoszenie na Sumatrze, zabijając ponad 1000 osób. Ekolodzy skrytykowali te działania jako niewystarczające.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Prezydent Ugandy Yoweri Museveni, który rządzi krajem od 40 lat, uzyskał w piątek wczesną przewagę w napiętych wyborach prezydenckich, które zostały zakłócone przez odcięcie dostępu do internetu, opóźnienia w głosowaniu oraz zarzuty opozycji dotyczące fałszowania wyników wyborów i zatrzymań przez siły bezpieczeństwa.” AP News donosi o pierwszych wynikach wyborów prezydenckich w Ugandzie oraz opisuje kampanię wyborczą oraz dzień głosowania, które były pełne wydarzeń mogących podważyć zaufanie do wyniku tych wyborów. Za to Guardian opisuje jak ugandyjska policja miała zabić 10 osób według opozycji w wieczór wyborczy. [AP News], [The Guardian]

• „W tym tygodniu przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (MTS) rozpoczęła się przełomowa sprawa Gambii, w której oskarża ona Mjanmę o ludobójstwo na mniejszości Rohindża, składającej się głównie z muzułmanów.” Dlaczego to właśnie Gambia zajęła się tą sprawą stara się wytłumaczyć Al-Dżazira. [Al-Dżazira]

• „Prezydentka Tanzanii po raz pierwszy od kontrowersyjnych październikowych wyborów wypowiedział się na temat sześciodniowego blokowania dostępu do internetu, które miało miejsce w czasie najgorszych zamieszek po wyborach w tym kraju.” [AP News]

• „Rząd Sudanu wraca do stolicy – Chartumu. W normalnych warunkach byłoby to uznane za sukces i początek końca wojny domowej. W przypadku Sudanu oznacza jedynie, że wojsku udało się ukończyć zabezpieczanie miasta. Walki nadal trwają i koncentrują się w Darfurze i Kordofanie, gdzie Siły Szybkiego Wsparcia generała Mohameda Hamdana Dagalo ”Hemedtiego„ szykują się do oblegania stolicy kolejnego stanu.” [Konflikty]

• „Według Yap Boum, wysokiego rangą urzędnika Afrykańskiego Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC), kontrowersyjne badania nad szczepionkami przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B wśród noworodków w Gwinei Bissau, finansowane przez Stany Zjednoczone, zostały wstrzymane.” O kontrowersjach związanych z tym badaniem pisaliśmy w którymś z poprzednich wydań Tygodnika. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• Naczelny serwisu Americas Quarterly spogląda w historię relacji Stanów Zjednoczonych z państwami Ameryki Łacińskiej i przez ten pryzmat patrzy na niedawne działania Trumpa w regionie. W jaki sposób interwencja Trumpa jest podobna do tego co działo się wcześnie a co ją od tego odróżnia? M.in o tym przeczytacie w artykule. [Americas Quarterly]

• „Pełniąca obowiązki prezydenta Wenezueli Delcy Rodríguez wykorzystała swoje pierwsze orędzie o stanie państwa wygłoszone w czwartek, aby opowiedzieć się za otwarciem kluczowego państwowego przemysłu naftowego na większe inwestycje zagraniczne w następstwie zobowiązania administracji Trumpa do przejęcia kontroli nad sprzedażą wenezuelskiej ropy naftowej.” Jeśli ktoś myślał, że porwanie Maduro miało służyć przywróceniu demokracji w Wenezueli to chyba jeszcze trochę na to będzie czekał. [AP News #1], [AP News #2]

• „Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum powiedziała w piątek, że działania mające na celu walkę z meksykańskimi kartelami i spowolnienie migracji na północ przynoszą »zadowalające rezultaty«, próbując tym samym zapobiec rozmowom o interwencji administracji Trumpa.” [AP News]

• W maju odbędą się wybory prezydenckie w Kolumbii, jak na nie wpłyną dość burzliwe relacje obecnego prezydenta z Donaldem Trumpem oraz sytuacja w Wenezueli? O tym właśnie przeczytacie w tekście [Americas Quarterly].

Ameryka Północna

• Premier Kanady spotkał się w tym tygodniu z przywódcą Xi Jinpingiem, i pierwszy tekst analizuje to co wiemy o skutkach tych spotkań. Drugi skupia się na jednej określonej zapowiedzi – obniżeniu kanadyjskich ceł na chińskie samochody elektryczne w zamian za obniżenie chińskich ceł na kanadyjskie produkty rolnicze. [AP News #1], [AP News #2]

• „Premier Quebecu François Legault ogłosił swoją rezygnację ze stanowiska przywódcy prowincji. Jest to nagłe odejście tej budzącej kontrowersje postaci, której rząd boryka się z problemami i stoi w obliczu perspektywy porażki wyborczej w nadchodzących miesiącach.” [The Guardian]

• „»Nie miejcie złudzeń, to jest okupacja«: śmiertelna obecność ICE rzuca długi cień na Minneapolis.” The Guardian ma tekst o tym jak obecnie wygląda w mieście okupowanym przez bojówki administracji Trumpa. [The Guardian]

• „Wszczęcie śledztwa wobec prezesa Fed Jerome’a Powella potwierdza dążenie prezydenta Donalda Trumpa do ingerencji w politykę monetarną, co będzie miało negatywny wpływ m.in. na siłę dolara oraz koszty obsługi długu USA.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Donald Trump spełnił w końcu swoje marzenie i ma Pokoju Nagrodę Nobla. Dostał ją od Mari Coriny Machado, wenezuelskiej opozycjonistki, która jest laureatką tej nagroda i z którą właśnie po raz pierwszy (sic!) spotkał się Trump. Jednak Komitet Noblowski przypomniał, że chociaż Trump ma teraz medal to nadal nie jest to jego nagroda tylko pani Machado, ponieważ to ona jest laureatką. [Al-Dżazira]

• „To, jak administracja Trumpa przeszarżowała z przemocą w walce z nielegalną migracją, będzie jednym z kilku kamieni młyńskich u szyi republikanów w wyborach połówkowych. Podobnie jak wypowiedzi Vance’a na temat Renee Good w następnych wyborach prezydenckich.” Jakub Majmurek pisze dla [Krytyki Politycznej].

• „Nowe sondaże pokazują, że większość Amerykanów popiera teraz zniesienie ICE, a jeszcze mniej osób popiera tę agencję rządową.” [Polling USA]

• „Pentagon ogłosił w czwartek, że zmienia niezależną gazetę wojskową Stars and Stripes, aby skupiała się ona na »relacjonowaniu wydarzeń dla naszych żołnierzy« i nie zawierała już »treści woke«.” Przypominamy, że amerykańska administracja uwielbia krytykować UE za „dławienie wolności słowa”. [AP News]

• „We wtorek amerykańskie banki muszą zmierzyć się z trudnym politycznym wyzwaniem, jakim jest odpowiedź na apel prezydenta Donalda Trumpa o ograniczenie oprocentowania kart kredytowych. Według kilku źródeł branżowych, sektor finansowy nie wie, jak postąpić w tej sprawie.” [Reuters]

Oceania

• „Organizatorzy największego bezpłatnego festiwalu literackiego w Australii odwołali we wtorek wydarzenie po tym, jak ponad 180 pisarzy i prelegentów wycofało się z udziału w związku z odwołaniem wystąpienia australijsko-palestyńskiej pisarki i naukowczyni.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „W sobotę weszła w życie pierwsza na świecie prawnie wiążąca umowa dotycząca ochrony życia morskiego na wodach międzynarodowych, co stanowi historyczny moment dla ochrony oceanów po prawie dwóch dekadach negocjacji.” Co dokładnie wynika z tej umowy i które państwa podpisały ją podpisały, a które nie, dowiecie się z tekstu [AP News].

• „Dlaczego ekonomiści badają coming-outy? Jak dane z mediów społecznościowych pomagają zrozumieć ten proces? I co oznaczają dla gospodarki tzw. strefy wolne od LGBT? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Janem Gromadzkim (Uniwersytet Ekonomiczny w Wiedniu) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Piotr Żoch (GRAPE). Do posłuchania!” [###]

Nauka i technologia

• „Astronomowie korzystający z teleskopu Hubble’a zidentyfikowali zupełnie nowy rodzaj obiektu we wszechświecie. Ten dziwny obiekt to pozbawiona gwiazd, bogata w gaz chmura, w której dominuje ciemna materia. Uważa się, że jest to pozostałość po najwcześniejszych etapach formowania się galaktyk, tuż przed narodzinami kosmosu.” Polecamy tekst o tym co media (za naukowcami) określa „nieudaną galaktyką”. [BBC]

• „Chociaż niektórzy ludzie początkowo wahali się przed szczepieniem przeciwko COVID-19 podczas pandemii, wielu z nich ostatecznie zdecydowało się na przyjęcie co najmniej jednej dawki, jak wynika z badania przeprowadzonego na ponad milionie osób w Wielkiej Brytanii.” Tekst Nature jest o badaniu, które badało także co wpłynęło na finalną decyzję o wzięciu (lub nie) szczepionki. [Nature]

• „Naukowcy z Ugandy odkryli, że stosowanie owijek nasączonych środkiem odstraszającym owady permetryną zmniejsza liczbę zachorowań na malarię wśród niemowląt noszonych w nich o dwie trzecie. Malaria zabija ponad 600 000 osób rocznie, z czego większość to dzieci poniżej piątego roku życia w Afryce.” [The Guardian]

• „Dlaczego niektórzy ludzie poważnie chorują na infekcje, które innym nie wyrządzają żadnej szkody? Co sprawia, że układ odpornościowy niektórych osób jest podatny na choroby? Jak te różnice mogą wpływać na sposób, w jaki lekarze próbują zapobiegać chorobom lub je leczyć?” [Nature]

• „Nasi reporterzy i redaktorzy nieustannie debatują nad tym, które z nowych technologii będą miały decydujący wpływ na przyszłość. Raz w roku podsumowujemy nasze obserwacje i dzielimy się z czytelnikami naszymi przemyślanymi prognozami. Oto postępy, które naszym zdaniem będą napędzać rozwój lub wywoływać największe zmiany – na lepsze lub gorsze – w nadchodzących latach.” Polecamy listę 10 przyszłościowych technologii, które wybrała redakcja MIT Technology Review. Jeśli ciekawi was proces wybierania to w podcaście Short Wave możecie posłuchać rozmowy o powstawaniu tej listy oraz rzeczach, które się na nią nie zmieściły. [MIT Technology Review], [###]

• „Zachowania seksualne między osobnikami tej samej płci są częścią normalnego życia społecznego niektórych naczelnych i mogą odgrywać ważną rolę w ich długoterminowym sukcesie – wynika z badań przeprowadzonych na prawie 500 gatunkach małp człekokształtnych, małp i innych naczelnych innych niż ludzie.” [Nature]

• „Edukacja wpływa korzystnie na zdrowie, a edukacja komunistyczna nawet bardziej! Z ustaleń dwójki badaczy wynika, że ze względu na bardzo duży nacisk na wychowanie fizyczne lata nauki w systemach socjalistycznych skuteczniej pozytywne oddziaływały na zdrowie.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Jak ewoluowały ptaki? Odpowiedź jest bardziej zaskakująca, niż ktokolwiek przypuszczał. Odkrycia w skałach z okresu jurajskiego pokazują, że ptaki potrafiły latać wcześniej, niż sądzili naukowcy.” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Wiecie, że została wydana nowa książka J.R.R. Tolkiena? O czym jest The Bovadium Fragments i dlaczego została wydana dopiero teraz przeczytacie w eseju Los Angeles Review of Books. [Los Angeles Review of Books]

• „Największym problemem związanym z migracją klimatyczną może być to, że nie ma jej dostatecznie dużo – w swojej nowej książce Julian Hattem bada, w jaki sposób migracja może być rozwiązaniem problemów klimatycznych – nie tylko dla tych, którzy są w stanie się przemieszczać, ale także dla ich społeczności lokalnych.” [Grist]

• „Człowiek, który długofalowo czuje się samotny, będzie odczuwał negatywne skutki również fizycznie. Naukowcy potwierdzają, że dotyczy to nie tylko osób w obiektywnej izolacji społecznej (np. osób starszych, z ograniczoną mobilnością, bez stałego towarzystwa innych ludzi), ale też tego, co kojarzymy z samotnością w tłumie: mimo wielu relacji, ale nie na satysfakcjonującym poziomie. – Samotność nie jest tylko takim stanem, który objawia się w subiektywnej sferze psychicznej, tylko leży na styku dwóch obiektywnych sfer. Jedną jest świat społeczny, gdzie stykamy się z innymi ludźmi. Drugą są obiektywne, mierzalne procesy biologiczne – tłumaczy prof. Łukasz Okruszek, kierownik Pracowni Neuronauki Społecznej Instytutu Psychologii PAN.” [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Czy Karolowi Nawrockiemu nie przeszkadza, że serwisy społecznościowe serwują dzieciom treści pornograficzne czy ekstremistyczne? Czy mu nie przeszkadza, że obywatele polski mogą zostać zablokowani na platformie społecznościowej bez jasnej i szybkiej ścieżki odwoławczej?

  Biorąc pod uwagę, że zawetował on właśnie ustawę o treściach cyfrowych to wygląda, że mu to wszystko nie przeszkadza chociaż oczywiście prezydent Nawrocki uzasadniał weto groźbą cenzury – jakoś cenzura przez zachodnie korporacje mu nie przeszkadza.

  Polecamy tekst Fundacji Panoptykon, w którym znajdziecie komentarz do weta jak i przypomnienie co dokładnie znalazło się w zawetowanej ustawie. [Panoptykon]

  

• W Krakowie wprowadzono Strefę Czystego Transportu (SCT), która już na poziomie proponowanej uchwały budziła wiele kontrowersji. Jak wygląda sytuacja po wprowadzeniu? Są protesty, na razie głównie internetowe, w których przoduje (skrajna Prawicą). Polecamy tekst OKO.press, który nie tylko przygląda się tym kto i jak wyraża oburzenie (mamy nadzieję, że nie będziecie zaskoczeni, że protestują antyszczepionkowcy) ale też zwraca uwagę na to co Kraków mógł zrobić lepiej wprowadzając SCT. [OKO.press]

• Tusk najwyraźniej nienawidzi pomysłu żeby Państwowa Inspekcja Pracy była bardziej skuteczna ale ta okropna UE na nim wymusza zajęcie się jednak reformą PiP. TVN24 pisze o pomysłach Tuska na to a Tomasz Markiewka odpiera główne argumenty jakie były kierowane wobec wersji ustawy, która została przez Tuska odrzucona. [TVN24], [Tomasz Markiewka]

• „Wybory w Polsce 2050. Zostały dwie kandydatki. Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz i Paulina Hennig-Kloska znalazły się w drugiej turze wyborów na szefową Polski 2050.” [OKO.press]

• „Dochody na poziomie 647 miliardów złotych i deficyt nieprzekraczający 271,7 miliarda złotych – to główne parametry ustawy budżetowej na 2026 rok, nad którą Sejm zakończył właśnie prace. W piątek posłowie przyjęli 10 poprawek Senatu. Ustawa trafi teraz na biurko prezydenta.” [TVN24]

• „Wokół ustawy budżetowej znów polityczne napięcie i spekulacje o możliwym skróceniu kadencji Sejmu. Poseł PiS zapewnia, że prezydent Karol Nawrocki mógłby wykorzystać budżet jako pretekst do rozwiązania parlamentu. Sprawdziliśmy, czy to możliwe” [OKO.press]

• „Sąd Okręgowy w Katowicach zajmie się sprawą nieprawidłowości przy ubieganiu się o dotacje dla bytomskich parafii. Oskarżonych jest łącznie 10, a dwoje z nich to osoby duchowne. Jak informuje prokuratura, podejrzanym przedstawiono m.in. zarzuty prania brudnych pieniędzy, posługiwania się podrobionymi dokumentami czy składania fałszywych zeznań. Chodzi o oszustwa na łączną kwotę 32 mln zł.” [Onet]

• NAUKA vs KANAŁ ZERO│Sprawdziłem, co badania mówią o promowaniu radykałów [###]

• Znacie Dzikiego Trenera? Bardziej znany jest z darcia mordy do kamerki bardziej niż ze swoich planów treningowych. W swej twórczości ma pewne niemałe skrzywienie czyli spiskowe myślenie i szerzenie rosyjskiej propagandy, najczęściej w formie szczucia na Ukrainę i Ukraińców. Oto podróż w jego uniwersum. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Noworoczne spowolnienie na froncie. 1412. dzień wojny.

• „Podpisana 6 stycznia br. deklaracja paryska jest krokiem ku instytucjonalizacji gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy, niezbędnych jeśli jakiekolwiek zawieszenie broni ma stać się realne. Nie przybliża ona jednak jego wynegocjowania, ponieważ Rosja nie jest zainteresowana szybkim zakończeniem działań wojennych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „2 stycznia Wołodymyr Zełenski przeprowadził szereg zmian kadrowych w strukturach odpowiedzialnych za politykę bezpieczeństwa państwa.” Chociaż pisaliśmy wcześniej o większości zmian jakie opisuje OSW to zdecydowanie warto zerknąć na analizę polskiego think tanku. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Artykuł z New York Times podsumowuje rok 2025 w relacjach ukraińsko-amerykańskich – o kolejnych spotkaniach, o ich przebiegu i składzie, o stronnictwach w otoczeniu prezydenta Trumpa i samym prezydencie, który przed objęciem urzędu kilkadziesiąt razy zapewniał, że zakończy wojnę w 24 godziny. [The New York Times]

• „Jaka jest cena za 4322 kilometry kwadratowe terenu? Około 400 tysięcy zabitych i rannych. To odpowiednio – rosyjskie zyski terytorialne w całym 2025 roku, oraz straty ludzkie (zabici i ranni) wyłącznie za miniony rok.” Materiał od kanału Good Times Bad Times opowiada o minionym roku w Ukraińskiej wojnie (w pierwszej części omawia linkowany wyżej artykuł od NYT) i zastanawia się, czy 2026 będzie ostatnim rokiem tej wojny. [###]

• Po ostatniej fali zbrodniczych ataków na ukraińską infrastrukturę cywilną, po niemalże dobie przerwy przywracane jest zasilanie w Kijowie. Jest to kluczowe dla bezpieczeństwa ludności szczególnie, że temperatury nocami spadają poniżej minus 15 stopni Celsjusza. Regularnie przez podobne trudności przechodzą mieszkańcy kolejnych dużych i mniejszych Ukraińskich miast. [UNN]

Europa

• „Większość rządów państw UE dała dzisiaj zielone światło ratyfikacji przez Unię dużej umowy handlowej z Brazylią, Argentyną, Urugwajem i Paragwajem. Stało się tak mimo sprzeciwu Francji i Polski. Co mówili na ten temat unijni przywódcy?” [Euractiv]

• Patrząc na teksty o umowie Mercosur trudno znaleźć tekst, który by nie mieszał interesu rolników z interesem europejskim. Dlatego przypominamy dłuższą rozmowę Polityki Insight o tej umowie, gdzie jest wyjaśnione jakie bezpieczniki są umieszczone w celu ochrony rolników oraz dlaczego interes branży rolnej nie jest równoznaczny z bezpieczeństwem żywnościowym naszego kontynentu (nie mówiąc nawet o interesie większości obywateli). [###]

• „Niepowodzenie prezydenta Francji w zebraniu mniejszości blokującej porozumienie z Mercosurem podkreśla, jak jego słaba pozycja w kraju osłabia jego wpływy w Brukseli. Natomiast przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i Niemcy odniosły ważne zwycięstwo.” [Euronews]

• „3 stycznia w Steglitz-Zehlendorf, jednej z południowych dzielnic Berlina, doszło do ataku na sieć energetyczną. W wyniku podpalenia mostu kablowego bez prądu znalazło się ok. 45 tys. gospodarstw domowych (łącznie ok. 100 tys. osób) oraz ponad 2,2 tys. przedsiębiorstw, w tym 74 domy opieki dla chorych i starszych.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Europa rekompensuje straty niemieckiego eksportu [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Zima zawitała na wyjątkowo duży, jak na ostatnie lata, obszar kontynentu. Śnieg nie tylko spadł, ale utrzymuje się w wielu europejskich miastach. AP News prezentuje mały fotoreportaż z kontynentu w coraz rzadszej dla niego scenerii. Euronews za to przypomina, że w wyniku niedawnych śnieżyc zmarło już 10 osób. [AP News], [Euronews]

• „Prezydent Stanów Zjednoczonych wysłał list do premiera Węgier, potwierdzając swoją gotowość do odwiedzenia Węgier i życząc Orbánowi powodzenia w kluczowych wyborach w kwietniu.” [Euronews]

• Serbia uzyskała tymczasowe zwolnienie z amerykańskich na dostawy ropy do ich rafinerii, w której większość udziałów mają Rosjanie. Zwolnienie trwa do 23 stycznia i mowa o dostawie ropy, która już została rozładowana w chorwackim terminalu naftowym. Rozmowy o wykupie części rafinerii przez węgierski MOL trwają. [Reuters]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Mijają trzy miesiące od porozumienia o rozejmie w Gazie. Choć wielokrotnie łamane, zdołało się utrzymać, a Stany Zjednoczone mają naciskać na rozpoczęcie drugiej fazy wdrażania październikowych postanowień. Budzi to jednak uzasadnione obawy, zwłaszcza że część punktów pierwszej fazy nie została zrealizowana. Pierwsza faza planu Donalda Trumpa zakłada zaprzestanie walk, zamrożenie linii frontu na określonych liniach, wypuszczenie więźniów i wpuszczenie pomocy humanitarnej. Przyjrzyjmy się jak to wygląda w praktyce.” [Konflikty]

• W oczekiwaniu na wdrożenie drugiej fazy rozejmu, Izraelskie lotnictwo dokonało ataku skutkującego śmiercią 13 osób w Gazie. [AP News]

• W Iranie trwają protesty związane z sytuacją gospodarczą w kraju. Protesty rozpoczęli kupcy w związku z rekordowo niskim kursem irańskiej waluty. Protesty są rozległe, rząd przyznał, że sytuacja gospodarcza jest zła i ludzie maja prawo być źli jednak rozpoczął również pacyfikacje protestów – zginęło kilkadziesiąt osób, odcięty został internet. Protesty obecnie nie osiągnęły skali protestów z 2022 roku, które zostały wywołane zabiciem Mahsy Dżiny Amini przez służby bezpieczeństwa. W tle Donald Trump ponawia groźbę akcji przeciwko Iranowi, jeśli reżim będzie strzelał do protestujących. [Tomasz Rydelek @ Substack], [Reuters]

• Od blisko tygodnia trwają starcia między syryjskimi siłami rządowymi i bojówkami kurdyjskimi w Alleppo. W tym mieście przez całą wojnę domową utrzymała się kurdyjska dzielnica Asz-Szajch Maksud, która cieszyła się pewną autonomią. W czasie krótkiego zawieszenia broni część sił kurdyjskich miała opuścić miasto, a ze względu na walki 140 tysięcy cywilów opuściło swoje miejsce zamieszkania. Nie jest jasne, która strona rozpoczęła walki. Napięcie między Kurdami, a siłami rządowymi stopniowo narasta od wakacji. W obliczu sytuacji, gdzie rząd centralny nie był w stanie zapewnić bezpieczeństwa Druzom czy Alawitom, Kurdowie postrzegają własne siły jako gwarancję bezpieczeństwa. Pierwotnie, zgodnie z ogłoszonym porozumieniem, do końca 2025 roku siły kurdyjskie miały zostać zintegrowane z armią syryjską, jednak jak widzimy do tego nie doszło. [Reuters]

• „Proemirackie milicje po gwałtownej ofensy­wie z początku grudnia przeżywają bolesne zderzenie z rzeczywistością. Wojska rządowe przy pomocy saudyjskiego lotnictwa nie tylko odzyskały stracone pozycje, ale także pogoniły południowych separatystów aż do Adenu. W obecnej chwili nie jest pewne, gdzie znajduje się lider Południowej Rady Tymczasowej.” [Konflikty]

• Wysocy rangą urzędnicy Unii Europejskiej po raz pierwszy w piątek odwiedzili Syrię i spotkali się z tymczasowym prezydentem Syrii Ahmadem asz-Szarą. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej António Costa złożyli oświadczenia o wsparciu dla Syrii, która zmaga się z odbudową po prawie 14 latach wojny domowej, zakończonej w grudniu 2024. Asz-Szara prowadzi dużej mierze udaną ofensywę dyplomatyczną i przywraca stosunki dyplomatyczne i gospodarcze z krajami zachodnimi i arabskimi. [AP News]

• Zjednoczone Emiraty Arabskie ograniczyły finansowanie dla swoich obywateli, którzy chcą studiować na brytyjskich uniwersytetach, co jest kolejnym sygnałem napięć związanych z decyzją Wielkiej Brytanii o braku delegalizacji organizacji powiązanych z islamistycznym Bractwem Muzułmańskim. Jest to kolejna odsłona walki ZEA z Bractwem Muzułmańskim i jego wpływami. Przed kilkoma laty na jaw wyszła sprawa finansowania przez ZEA kampanii oszczerstw wymierzonej w tysiące ludzi i organizacji – przeczytacie o tym w Middle East Eye. [Financial TImes], [Middle East Eye]

Azja

• „Prezydent Korei Południowej Lee Jae Myung wezwał do rozpoczęcia »nowego etapu« w stosunkach z Chinami podczas poniedziałkowego spotkania z chińskim przywódcą Xi Jinpingiem w Pekinie.” [BBC]

• „Przyspieszone wybory parlamentarne w Kirgistanie z 30 listopada stały się kolejnym krokiem w konsolidacji władzy prezydenta Sadyra Dżaparowa. Ponad 80% mandatów zdobyli kandydaci formalnie bezpartyjni, powiązani z obozem władzy, a realna opozycja została wyeliminowana jeszcze przed głosowaniem. Niska frekwencja, delegalizacja niezależnych mediów i ograniczenia wobec opozycyjnych kandydatów pokazują, że wybory nie były wolne.” [###]

• „Chińskie interesy w ramach fasadowych wyborów w Mjanmie. Przeprowadzenie kontrolowanych przez władze »wyborów« ma służyć zwiększeniu kontroli ChRL nad działaniami junty wojskowej i stabilizacji wewnętrznej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W piątek w stolicy Filipin ogromny tłum składający się głównie z bosych filipińskich katolików wziął udział w corocznej procesji z wielowiekową figurą Jezusa Chrystusa. Niektórzy wykorzystali to zgromadzenie, aby wyrazić oburzenie skandalem korupcyjnym z udziałem wpływowych ustawodawców.” [AP News]

• Wraz z końcem burzliwego tygodnia nasilają się napięcia dyplomatyczne i gospodarcze między Chinami a Japonią. [AP News]

Afryka

• Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka poinformowało w piątek, że wybory prezydenckie w Ugandzie w przyszłym tygodniu będą „naznaczone powszechnymi represjami i zastraszaniem” wobec opozycji i innych.Obecny prezydent kraju, Yoweri Museveni, stoi na jego czele od 1986 roku. Jak widać nie planuje łatwo oddać władzy. Drugi link z AP News to fotoreportaż o głównym kandydacie opozycji i jego kampanii wyborczej. [AP News #1], [AP News #2]

• „Republika Południowej Afryki broniła tygodniowych ćwiczeń morskich z Rosją, Iranem, Chinami i innymi krajami jako »niezbędnych«, opisując manewry u swoich wybrzeży jako istotną reakcję na rosnące napięcia morskie na całym świecie.” [Al-Dżazira]

• „Sąd Najwyższy rozpatruje wniosek o uchylenie gambijskiego zakazu okaleczanie żeńskich narządów płciowych. Sprawa wniesiona przez przywódców muzułmańskich i posłów jest następstwem nieudanej próby uchylenia zakazu w 2024 r. i postrzegana jest jako część globalnej reakcji przeciwko prawom kobiet.” [The Guardian]

• „Stany Zjednoczone twierdzą, że zawiesiły wszelką pomoc dla rządu Somalii, zarzucając urzędnikom zniszczenie magazynu Światowego Programu Żywnościowego wypełnionego finansowaną przez nie pomocą żywnościową.” [Al-Dżazira], [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Niesiony na fali sukcesu operacji w Wenezueli prezydent Donald Trump zapowiedział zamiar zaangażowania się w walkę przeciwko kartelom w Meksyku. (...) Potencjalna zakrojona na dużą skalę interwencja przeciwko kartelom musi zostać przeprowadzona w porozumieniu z władzami, trudno ją sobie wyobrazić w przeciwnym wypadku. Claudia Sheinbaum, prezydentka Meksyku, podobnie jak wszyscy jej poprzednicy, niechętnie odnosi się do bezpośredniego zaangażowania amerykańskich żołnierzy na terytorium Meksyku. W wojnie przeciwko kartelom nie ma łatwego rozwiązania, z gatunku tych, jakie preferuje Trump. Nie ma jednego ojca chrzestnego, którego wystarczy uprowadzić i osądzić. Kartele stanowią mozaikę wzajemnie przenikających się wpływów i powiązań, którym sprzyja powszechna kultura korupcji przesiąkająca meksykańską administrację państwową na wielu szczeblach.” [Konflikty], [Americas Quarterly]

• „Mieszkańcy wyspy próbują zrozumieć, co upadek chavizmu może dla nich oznaczać i czy Kuba może stać się kolejnym celem Waszyngtonu, jak sugeruje sekretarz stanu Marco Rubio.” [EL PAÍS]

• „Impas po porwaniu Nicolása Maduro zaczyna być powoli przełamywany. Władze Wenezueli miały zawrzeć porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi dotyczące eksportu ropy naftowej. Reżim w Caracas – którego autorytet po utracie prezydenta został znacząco podważony – wyprowadził również na ulice swoje bojówki, starając się umocnić swoją władzę nad ulicą.” Czyli Maduro już nie będzie ale demokracji też ciągle nie widać. [Konflikty]

• „Władze Nikaragui aresztowały co najmniej 60 osób za świętowanie lub wyrażanie poparcia dla schwytania prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro, poinformowały w piątek organizacja zajmująca się ochroną praw człowieka oraz lokalne media.” [The Guardian]

Stany Zjednoczone i cyrk wokół Wenezueli

• Znaczenie i implikacje interwencji USA w Wenezueli [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Amerykańska operacja zbrojna w Wenezueli z 3 stycznia, zakończona schwytaniem współpracującego z Rosją dyktatora Nicolása Maduro, zaskoczyła Kreml, który ograniczył się do reakcji dyplomatycznej. W wydanym oświadczeniu rosyjskie MSZ skrytykowało działania Waszyngtonu, nazywając je agresją. Wyraziło też ubolewanie, wezwało do dialogu i pokojowego rozstrzygania sporu, a także zadeklarowało solidarność z narodem wenezuelskim. (...) Siłowe usunięcie Maduro przez USA oznacza wizerunkową porażkę Rosji, ponieważ obnaża jej ograniczone możliwości ochrony partnerów. Sytuacja ta niesie dla Kremla zagrożenia polityczne (spadek wpływów w regionie) i gospodarcze (możliwe obniżenie dochodów surowcowych)” [Ośrodek Studiów Wchodnich], [###]

• To nie jest pierwszy przypadek gdy Stany Zjednoczone chciały obalić Maduro (chociaż teraz można dyskutować czy udało się obalić jego reżim czy tylko go porwać) i Histmag przypomina co to się wydarzyło w 2019 roku. [Histmag]

• Wspominaliśmy tydzień temu o prawnych wątpliwościach związanych za porwaniem jak i sądzeniem Maduro w Stanach Zjednoczonych. Serwis prawny Lawfare przygotował dokładną analizę zarzutów oraz argumentów jakie obrona Maduro może wysunąć. Przypomina też wcześniejsze sprawy, które były mniej lub bardziej podobne. [Lawfare]

• „Po trwającym przeszło dwa tygodnie pościgu amerykańskie pododdziały specjalne i straż wybrzeża dokonały abordażu idącego pod rosyjską banderą zbiornikowca Marinera. Jakie będą dalsze losy statku – na obecną chwilę nie wiadomo. Natomiast działania Waszyngtonu i Moskwy nasuwają całą masę pytań, również bez odpowiedzi. Dlaczego Amerykanie ścigali oficjalnie pusty zbiornikowiec, a Rosjanie włożyli dużo wysiłku w jego ochronę, a przynajmniej coś takiego deklarowali?” Jeśli jesteście ciekawi jaki to ma związek z Wenezuelą to odpowiedź znajdziecie w tekście. [Konflikty], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• The New York Times opisuje dziennikarstwo od kuchni. O tym jak nad ranem, zaraz po tym gdy ogłoszono zatrzymanie prezydenta Maduro, reporter tejże gazety zadzwonił do prezydenta Trumpa. [The New York Times]

Ameryka Północna

• „Premier Kanady Mark Carney ogłosił w środę, że w przyszłym tygodniu odwiedzi Chiny, aby spotkać się z prezydentem Xi Jinpingiem, ponieważ Kanada zamierza zmniejszyć swoją zależność od Stanów Zjednoczonych, które zagrażają jej gospodarce i suwerenności.” [AP News]

• „Po sobotnim rajdzie amerykańskich sił specjalnych w Wenezueli i spektakularnym pojmaniu prezydenta Nicolása Maduro Donald Trump ponownie zaostrzył retorykę wobec Grenlandii. Jak informuje Wall Street Journal, amerykański sekretarz stanu Marco Rubio ujawnił, że w najbliższym czasie Waszyngton zamierza złożyć Kopenhadze ofertę zakupu wyspy, podkreś­la­jąc jednocześnie, że wypowiedzi Trumpa nie oznaczają przygotowań do inwazji. ” [Konflikty]

• „Większość członków Kongresu nie traktowała zbyt poważnie wypowiedzi prezydenta Donalda Trumpa na temat przejęcia kontroli nad Grenlandią – dopóki Stany Zjednoczone nie obaliły przywódcy Wenezueli.” [Semafor]

• Stany Zjednoczone wycofają się z 66 organizacji międzynarodowych, kontynuując proces wycofywania się ze współpracy globalnej. [AP News], [The Guardian]

• Nowe wytyczne żywieniowe RFK Jr. stawiają całkowicie na mięso i nabiał. [NPR]

• Autorytarny reżim w USA wykonuje wyrok śmierci na cywilach, a władca staje się coraz bardziej nieobliczalny i odizolowany.

  • „Aktywny strzelec” czy ofiara agenta ICE? Co wydarzyło się podczas zabójstwa w sylwestra w Los Angeles? [Los Angeles Times]

  • Dwie osoby postrzelone przez agentów federalnych w Portland. [The Guardian]

  • Pracownik służb migracyjnych zastrzelił kobietę w Minneapolis. [The Guardian]

  • Niedługo bo zabiciu Renee Nicole Good służby graniczne weszły do szkoły średniej w Minneapolis i użyły środków chemicznych. [MPR News]

  • Ciało Renee Nicole Good było jeszcze ciepłe jak Trump i jego administracja zaczęli kłamać na jej temat oraz tego co zaszło. [The Guardian]

  • FBI przejmuje sprawę zabójstwa Amerykanki przez agenta ICE i ogranicza dostęp Minnesoty do dowodów. [The Guardian]

  • Funkcjonariusz, który zastrzelił Renee Good w Minneapolis, może nigdy nie być zmuszony do uzasadnienia swoich działań przed sędzią lub ławą przysięgłych. [MS Now]

• Sędzia federalny blokuje zamrożenie przez Biały Dom dotacji na opiekę nad dziećmi w stanach rządzonych przez Demokratów. [The Guardian]

• Administracja Trumpa zawiesza wypłatę świadczeń w wysokości 129 mln dolarów dla stanu Minnesota. [The Guardian]

• Administracja Trumpa zawieszając świadczenia dla stanu Minnesota powołuje się m.in na oszustwa związane z przedszkolami organizowanymi przez Somalijczyków. Prawicowy influencer nakręcił nagonkę na wiele miejsc zajmujące się opieką nad dziećmi nie przedstawiając jednak poważnych dowodów. Serwis The 19th przedstawia to co naprawdę wiadomo o tej sprawie. [The 19th]

Oceania

• Australijski zakaz używania mediów społecznościowych przez osoby poniżej 16 roku życia wszedł w życie miesiąc temu. BBC rozmawia z kilkorgiem nastolatków aby zapytać ich o ich wrażenia. [BBC]

• Australię uderzyła potężna fala upałów. W rezultacie trwają pożary buszu poważe na tyle, że stan Wiktoria ogłosił stan kęski żywiołowej. Z kolei północna część stanu Queensland oczekuje nadejście cyklonu tropikalnego Koji. [The Guardian]

• Premier Samoa Laaulialemalietoa Polataivao Schmidt ogłosił, że polecił Ministerstwu Spraw Zagranicznych rozpocząć prace nad otwarciem placówki w Jerozolimie. Wyraził chęć aby ambasada zaczęła działać jeszcze w tym roku. Jest to kolejna placów państwa wysp Pacyfiku otwarta w Jerozolimie. Ambasada Fidżi w Jerozolimie została otwarta w zeszłym roku, a ambasada Papui-Nowej Gwinei w 2023 roku. [Radio New Zealand]

Ekonomia i gospodarka

• OpenAI wprowadza specjalną usługę do Chata GPT która ma pomóc użytkownikom w analizowaniu ich danych medycznych. Nie wątpimy, że współczesna nauka i algorytmy (także oparte na sztucznej inteligencji) mogą być pomocne także w temacie zdrowia ludzkiego ale nie jesteśmy pewni czy usługa, która z góry zastrzega, że absolutnie nie ma być używana do diagnozowania czy leczenia – a przecież wiadomo, że w USA gdzie zostanie to uruchomione w związku z ogromnymi kosztami wizyt u lekarza na pewno będzie do tego wykorzystywana. Warto też pamiętać, że także Chat GPT potrafił nakłaniać osoby w kryzysie zdrowia psychicznego do samobójstwa. [Futurism],

• „Bezrobocie w UE staje na głowie. Na północy Europy rośnie, na południu spada. Kraje Europy Północnej mają coraz wyższe bezrobocie, czego nie można powiedzieć o Europie Południowej” [Obserwator Gospodarczy]

• Mimo pewnych lokalnych sukcesów to sprzedaż samochodów marki Tesla nie wygląda najlepiej w Unii Europejskiej. [Reuters]

• Wiecie czym dla Elona Muska jest wolność słowa? To, że z pomocą jego czatbota można sobie wygenerować zdjęcie dziecka czy kobiety w wersji porno. Indonezja w związku z tym już tymczasowo zablokowała dostęp do tego serwisu. Wielka Brytania nad tym myśli ale Musk jest już tym rozeźlony – w końcu rozbieranie obcych osób to najwyraźniej najważniejsze prawo człowieka. A o tym jak powszechne jest to wykorzystanie tego czatbota i do czego jest w stanie się posunąć na prośbę użytkowników pisze [WIRED].

Nauka i technologia

• „NASA ogłosiła, że sprowadzi czteroosobową załogę z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), skracając ich misję o miesiąc z powodu »poważnego stanu zdrowia« jednego z astronautów.” [BBC]

• „Wybierz swojego gracza, który będzie walczył o pochodzenie wody na Ziemi! Czy zawsze tu była, czy też przybyła na tę planetę z innego miejsca we wszechświecie? A jeśli tak, to co to oznacza dla innych wodnych światów w naszej galaktyce?” Podcast Short Wave rozmawia z astrobiologiem o tym czy wiemy na pewno skąd na Ziemi wzięła się woda. [###]

• Dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu jest jedynym polskim naukowcem w międzynarodowym zespole FrontierMath. Zespół zebrał się, by stworzyć bazę zupełnie nowych, nigdzie wcześniej niepublikowanych problemów matematycznych i sprawdzić, jak sobie z nimi poradzą popularne duże modele językowe (LLM). O tym jakie problemy tworzą, jak weryfikują odpowiedzi, jak matematyka wykorzystuje LLMy, co już osiągnięto, jakie są ograniczenia i jakie będą kolejne kroki współpracy matematyków ze sztuczną inteligencją. Bardzo ciekawa rozmowa w Radiu Naukowym. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Wiecie kim byli najsłynniejsi polscy biegacze okresu międzywojennego? Nie musicie tego wiedzieć żeby posłuchać podcastu o ich rywalizacji.

  To opowieść o czasach, w których sport był symbolem ambicji i narodowej dumy, a rywalizacja tych dwóch biegaczy elektryzowała tłumy jak mało które wydarzenie w historii polskiej lekkoatletyki.

  Polecamy rozmowę, która tak naprawdę opowiada o okresie międzywojnia przez pryzmat lekkoatletyki więc nie trzeba interesować się bieganiem żeby z niej coś ciekawego wynieść. [###]

• Corocznie 26 grudnia świętujemy upadek Związku Radzieckiego, jedną z najpiękniejszych chwil wolnego świata w historii. Przy tej okazji często w mediach można usłyszeć, że rozpad był pokojowy i to zasługa ówczesnych władz radzieckich. Nie jest to jednak obraz w pełni prawdziwy. O ile uniknięto wojny na szeroka skalę, to dochodziło do brutalnego tłumienia protestów. Mniej znanym epizodem związanym z rozpadem ZSRR jest masakra w Wilnie. Odcinek z kanału YT powojnie opowiada o litewskich działaniach niepodległościowych, a także o brutalnej odpowiedzi Moskwy, której kulminacją była masakra w Wilnie. [###]

• „5 lipca 1904 roku car Mikołaj II otrzymał telegram donoszący o nietypowych zachowaniach wśród części koczowniczej ludności Ałtaju, regionu leżącego na południowo – zachodnich krańcach rosyjskiej Syberii. Wiadomość dotyczyła grupy nomadów zebranych od kilku dni w dolinie Tereng, nieopodal Kyrłyku...” O tym co działo się w dalekich krainach, kim są Ałtajczycy, skąd wziął się burchanizm głoszący tożsamość panałtajską, jak został zniszczony i jak wygląda sytuacja z nim dzisiaj? [Dasz Wiarę?]

• „Izrael jest państwem wielu tożsamości. W jego budowę były zaangażowane osoby o różnych sympatiach politycznych, pochodzeniu i wartościach. Podobnie było w przypadku Armii Obrony Izraela. Postawy, które promowała, zmieniały się wraz z upływem lat. Już w okresie przedpańs­two­wym środowiska związane z Haganą i Palmachem określiły sylwetkę idealnego wojownika, symbolu odzwierciedlającego ducha tamtych czasów, kiedy ruch syjonistyczny był zdomino­wany przez socjalistów, a w Palestynie powstawały moszawy i kibuce.” Później jednak, z biegiem lat, charakter zarówno społeczeństwa, jak i armii ulegał stopniowej zmianie. Obecnie zmiany te zdają się być szczególnie widoczne w siłach zbrojnych Izraela. Konflikty zapraszają na dłuższy materiał o tym jak zmieniała się Izraelska armia od instytucji zdecydowanie świeckiej, a taką coraz mocniej podlewaną religijno-radykalnym sosem. [Konflikty]