Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „W środę Sąd Okręgowy w Warszawie wydał list żelazny wobec byłego wiceministra sprawiedliwości Marcina Romanowskiego. Orzeczenie jest nieprawomocne. Prokuratura oceniła decyzję sądu jako »niezasadną« i zapowiedziała złożenie zażalenia. ” [TVN24]

• „Karol Nawrocki podpisał rządową ustawę wprowadzającą podatek od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych. Decyzję prezydenta skomentował premier Donald Tusk. »To nie ja wygrałem. Wygrali Polacy« – podkreślił szef rządu. Szef PiS Jarosław Kaczyński ocenił, że Tusk już »nie może przerzucać na nikogo odpowiedzialności«. ” [TVN24]

• „O północy ruszyła trzecia odsłona pakietu Ceny Paliwa Niżej (CPN). Od soboty do poniedziałku włącznie litr benzyny 95 kosztuje nie więcej niż 6,73 zł, benzyny 98 – 7,59 zł, a diesla – 7,88 zł. Mechanizm został uruchomiony po wejściu w życie ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych, podpisanej przez prezydenta Nawrockiego. ” [Polsat News]

• „Wyniki wyborów w Krakowie kuszą, by potraktować je jako zapowiedź przyszłorocznej kampanii parlamentarnej. Tyle że krakowska scena była wyjątkowa: z silnym kandydatem bezpartyjnym, bez Konfederacji i z partiami, które nie zawsze grały o zwycięstwo. (...) Dlaczego krakowska fala referendalna nie rozlała się na inne miasta i jakie wnioski partie mogą z tego wyciągnąć przed kolejną kampanią?” [###]

• „Największą niespodzianką w wyborach na prezydenta Krakowa nie był wynik Łukasza Gibały, który wygrał pierwszą turę, ani Moniki Piątkowskiej (KO, PSL), która weszła z nim do drugiej tury, tylko wyniki kandydatek lewicy. Współprzewodnicząca partii Razem Aleksandra Owca wyprzedziła reprezentującą Nową Lewicę Darię Gosek-Popiołek.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie atakują centra danych w Kijowie. 1679. dzień wojny]

• „Rosja zbombardowała kolejny ważny most w Kijowie w momencie, gdy niemiecki kanclerz Friedrich Merz przybył do stolicy, aby wyrazić poparcie dla Ukrainy.” [The Guardian]

• „Jak podał 3 października New York Times, negocjacje pokojowe administracji Trumpa z Kremlem objęły również rozmowy dotyczące wielomiliardowej transakcji związanej z aktywami należącymi do rosyjskiego koncernu naftowego Łukoil.” [Kyiv Independent]

• „W ukraińskiej jednostce wojskowej szkolącej bojowników z Chin. Pomimo ryzyka wielu żołnierzy z kraju uważanego za największego sojusznika Rosji dotarło na Ukrainę” [The Guardian]

• „Boom wydawniczy na Ukrainie, wywołany inwazją z 2022 roku, jest obecnie zagrożony z powodu siły i częstotliwości rosyjskich ataków” Polecamy dłuższy tekst Guardiana. [The Guardian]

Europa

• „Rosyjskie działania wobec Europy coraz wyraźniej wykraczają poza pojedyncze akty sabotażu, cyberataki czy operacje dezinformacyjne. Ich znaczenie wynika z łączenia różnych instrumentów w ramach szerszej strategii osłabiania Zachodu i ograniczania jego wsparcia dla Ukrainy. Działania państw europejskich pozostają jednak w dużej mierze reaktywne – inicjatywa jest po stronie Rosji. Skuteczna przeciwwaga wymaga więc nie tylko wzmacniania odporności, lecz także zmiany sposobu definiowania samego zagrożenia.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Przed wyborami prezydenckimi, które odbędą się w 2027 r., Francja wzmacnia system przeciwdziałania zagranicznym operacjom informacyjnym. Wyspecjalizowana struktura (VIGINUM) i międzyinstytucjonalna koordynacja ułatwiają wykrywanie ingerencji i szybkie reagowanie. Wyzwaniem pozostaje jednak ograniczenie wpływu narracji dezinformacyjnych na debatę publiczną. Francuskie doświadczenia mogą pomóc innym państwom, w tym Polsce, w usprawnianiu współpracy między instytucjami i stworzeniu kompleksowego mechanizmu ochrony wyborów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Policja w strojach bojowych starła się z demonstrantami, gdy tysiące uczniów protestujących przeciwko standardom edukacyjnym zakłóciło funkcjonowanie ponad 700 szkół we Francji.” [BBC], [The Guardian]

• „W niedzielę policja rozpoczęła operację Trampolín, mającą na celu likwidację prowizorycznej osady na plaży Trampolín w Ceucie, gdzie od ponad dwóch miesięcy w trudnych warunkach mieszkało około 3 000 osób.” [Euronews]

• „Władze poinformowały w niedzielę, że w wyniku ulewnych deszczy w północno-wschodniej prowincji Hiszpanii w pobliżu Barcelony zginęły dwie osoby, a jedna jest zaginiona, ostrzegając jednocześnie, że ekstremalne warunki pogodowe przemieszczają się na północ, w kierunku sąsiedniej prowincji Girona.” [France24]

• „Zjednoczona Lista premiera Łotwy Andrisa Kulberga wygrywa w sobotnich wyborach parlamentarnych – przekazała Centralna Komisja Wyborcza (CVK) po przeliczeniu ponad 95 procent głosów.” [TVN24], [Euronews]

• „W piątek przewodniczący szwedzkiego parlamentu zwrócił się do Magdaleny Andersson, przewodniczącej Partii Socjaldemokratycznej, z prośbą o ponowną próbę utworzenia nowego rządu, mimo że w poniedziałek stwierdziła ona, iż nie jest w stanie zapewnić sobie wystarczającego poparcia, by to zrobić.” [Reuters]

• „Rumuński parlament odrzuca proeuropejskiego kandydata na premiera. W środę rumuński parlament odrzucił kandydaturę proeuropejskiego liberała na stanowisko premiera, przedłużając kryzys polityczny, który postrzegany jest jako czynnik napędzający wzrost popularności skrajnej prawicy.” [France24]

• 4 października w Bośni i Hercegowinie (BiH) odbędą się dziesiąte wybory powszechne od czasu zakończenia wojny w 1995 roku. Jest mało prawdopodobne, by wybory te doprowadziły do ​​rozwiązania długotrwałych sporów politycznych czy wyznaczyły jasną ścieżkę do akcesji do Unii Europejskiej i NATO. Jednak dobry wynik opozycji w Republice Serbskiej złagodzić może destabilizujący wpływ tego wyniku na kraj. Czy tak będzie? To się dopiero okaże. [Atlantic Council], [Euronews]

• „Aleksandar Vucić podał się do dymisji, tym samym zrezygnował ze stanowiska prezydenta Serbii. Teraz wystartuje jako lider swojego ugrupowania w wyborach parlamentarnych. Jego celem jest stanowisko premiera rady ministrów, a co za tym idzie – jeśli wygra wybory – będzie dalej rządził krajem. O tym, w jakiej sytuacji jest Serbia i jakie szanse na zwycięstwo ma Aleksandar Vucić wyjaśnia Jan Nowinowski.” [###]

• „25 września 2026 r. rosyjska państwowa agencja RIA Nowosti opublikowała na swojej stronie głównej felieton Aleksandra Nosowicza pod tytułem »Rosję czeka kolejna Specjalna Operacja Wojskowa. Będzie bardzo krótka«[1]. Autor sugerował w nim potrzebę uderzenia rakietowego na Litwę. Po kilku godzinach redakcja usunęła tekst jako niezgodny z polityką państwową Federacji Rosyjskiej.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Oficjalne wyniki »wyborów« do Dumy, które przyniosły większość konstytucyjną Jednej Rosji uznawanej za partię wojny, pokazują, że Rosja nie jest zainteresowana deeskalacją. Należy zatem oczekiwać nasilenia ataków powietrznych na Ukrainę oraz działań hybrydowych przeciwko państwom NATO, które ją wspierają. Dla członków Sojuszu oznacza to nie tylko konieczność kontynuowania pomocy wojskowej i humanitarnej dla Ukrainy, ale także zintensyfikowania wspólnych operacji mających na celu zapobieganie działaniom hybrydowym i zwiększenie ochrony obiektów infrastruktury krytycznej” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Alaksandr Łukaszenka o Polsce wypowiada się często. Obecnie można nawet powiedzieć, że Polska w jego oczach jest głównym wrogiem. Również podejrzany z jego perspektywy jest Kościół katolicki. Białoruś jest krajem, który prześladuje katolików i księży. Potwierdzają to liczne raporty organizacji kościelnych. O szczegółach opowiadają Wojciech Konończuk i Kamil Kłysiński. ” [###]

• „Dżuma wróciła na Syberię? Darja Szypiłowa zmarła w nocy z 1 na 2 października na oddziale intensywnej terapii szpitala powiatowego w Szelechowie. Według lokalnych mediów w laboratorium rozbiła probówkę z patogenem wywołującym dżumę. To nadzwyczajne zdarzenie doprowadziło do natychmiastowego wprowadzenia rygorystycznych środków kwarantanny: pod ścisłą kontrolę medyczną trafiło około 200 osób. Portal ”Ludzie Bajkału„ informuje, że kilka irkuckich szpitali zamknięto na kwarantannę. Ma ona potrwać trzy tygodnie. W sobotę w Irkuckim Zakładzie Aluminium w Szelechowie w ramach profilaktyki wprowadzono obowiązek noszenia masek.” [Euronews]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Huti przejęli kontrolę nad strategicznymi obszarami Jemenu i zagrozili żegludze przez cieśninę Bab al-Mandab. W dzisiejszym odcinku Łukasz Wójcik z »Polityki« opowiada o źródłach ich siły, wykorzystaniu nowych technologii i relacjach z Iranem. Zastanawia się też, co osłabienie Arabii Saudyjskiej i stopniowe wycofywanie się Stanów Zjednoczonych oznaczają dla przyszłego układu sił na Bliskim Wschodzie.” [###]

• Jeśli zastanawiacie się czasami, o co tak właściwie chodzi tym jemeńskim Hutim, a tak właściwie to skąd się wzięli to OSW przygotowało odpowiadający na to odcinek z osobą, która właśnie Jemen zna bardzo dobrze. „W tym podcaście przyglądamy się historii Jemenu, rewolucjom, przemianom i Hutim, organizacji która potrafi sparaliżować międzynarodowy rynek transportu ropy naftowej. O tym czym był, a czym jest Jemen mówi Jakub Sławek, były pracownik placówki w Jemenie i współpracownik Ośrodka Studiów Wschodnich.” [###]

• „Ataki Hutich na Ta’izz, mimo intensywności, nie przyniosły skutku. Coraz głośniej jest za to na temat potencjalnej saudyjskiej ofensywy, która mogłaby odepchnąć Hutich od cieśniny Bab al-Mandab lub poprawić sytuację na innym odcinku czy też odcinkach. Decyzja o ofensywie może być jednak o wiele trudniejsza, niż się wydaje. Obie strony nadal wymieniają się atakami powietrznymi.” [Konflikty]

• „Od 28 lutego bieżącego roku trwa konflikt zbrojny między USA i Izraelem a Iranem. Zarówno działania militarne, jak i presja na destabilizację systemu irańskiego okazały się niewystarczające do osiągnięcia zakładanych celów. W kolejnych miesiącach ciężar konfliktu przeniósł się na walkę o kontrolę nad cieśniną Ormuz i – szerzej – na gospodarcze wyczerpanie Iranu, jak też USA. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Jak poinformowały w sobotę władze, pilot oskarżony o atak siekierą na kapitana podczas lotu do Izraela oraz próbę przejęcia sterów był obywatelem Omanu; wcześniej zakazano mu latania w liniach lotniczych jego kraju z powodu obaw o jego ekstremistyczne poglądy.” [AP News]

• „25 września minister sprawiedliwości Turcji poinformował o aresztowaniu 45 osób w toku śledztwa dotyczącego podejrzeń o manipulowanie kursami akcji na giełdzie stambulskiej, za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych. Śledczy badają m.in., czy środki inwestorów wykorzystywano do sztucznego podbijania cen mało płynnych spółek, których akcjami handlowano na niewielką skalę, aby fundusze mogły wykazywać wysokie zyski i przyciągać kolejnych klientów. Opozycja zarzuciła wiceprzewodniczącej rządzącej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) Fatmie Betül Sayan Kayi, że tuż przed wybuchem afery sprzedała akcje o łącznej wartości ok. 44 mln dolarów. 26 września polityczka podała się do dymisji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Z końcem września Amerykanie zakończyli „trwającą ponad 20 lat obecność wojskową w Iraku. Wydarzenie to było przesądzone od 2024 roku, kiedy prezydent Joe Biden ogłosił wycofanie stacjonujących tam oddziałów. Działania w Iraku kosztowały Amerykanów 4500 żołnierzy. Ale brak obecności na miejscu nie oznacza, że Waszyngton ma zamiar oddać kraj Iranowi.” O sytuacji w Iraku opowiadają Konflikty. A o amerykańskiej perspektywie, która mówi, że i bez żołnierzy na miejscu, Ameryka powinna być obecna w Iraku, pisze Atlantic Council. [Konflikty], [Atlantic Council]

Azja

• „15 marca 2026 r. w referendum konstytucyjnym mieszkańcy Kazachstanu opowiedzieli się za nową ustawą zasadniczą, która od 1 lipca 2026 r. obniżyła status języka rosyjskiego z formuły »na równych prawach« do »używanego obok« kazachskiego. Jest to kolejny etap procesu dekolonizacji pamięci oraz budowania podmiotowości państwowej i narodowej, rozpoczętego po wybuchu pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022 r.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Chiny doczekały się trzeciej – po Dżibuti i kambodżańskim Ream – oficjalnej bazy zagranicznej, tym razem w Laosie. Jak zawsze kluczowa jest terminologia. Obiekt w Ban Keun to baza wsparcia i chińsko-laotańskie centrum szkolenia lotniczego, będące częścią Chińsko-Laotańskiej Akademii Lotniczej. Cały czas dyskusyjna jest też kwestia strategicznej przydatności takiej bazy dla Chin.” [Konflikty]

• „Dwa wielozadaniowe samoloty bojowe F-16C Block 70 wylądowały dziś w bazie lotniczej Chihhang w Taidongu. To pierwsze fabrycznie nowe samoloty bojowe dostarczone na Tajwan od 25 lat. Łącznie Republika Chińska otrzyma 66 maszyn tego typu, które wraz ze zmodernizowanymi F-16V zapewnią skokowy wzrost potencjału bojowego tamtejszych sił powietrznych.” [Konflikty]

• Władze Afganistanu oraz Organizacja Narodów Zjednoczonych poinformowały w czwartek, że w wyniku przeprowadzonych w nocy pakistańskich nalotów na dwie afgańskie prowincje zginęło co najmniej 10 cywilów. Pakistańskie Ministerstwo Informacji oświadczyło, że ataki wymierzono w kryjówki bojowników w dwóch lokalizacjach, a wstępne doniesienia wskazywały na śmierć 22 bojowników. Resort nie odniósł się natychmiast do informacji o ofiarach wśród ludności cywilnej. Podanych przez stronę pakistańską danych o liczbie zabitych bojowników nie udało się od razu niezależnie zweryfikować. Trwający między tymi krajami konflikt graniczny nie wykazuje oznak wygasania. [AP News]

Afryka

• W Etiopii nabiera rozpędu kolejna wojna sił rządowych z siłami tigrajskimi (rdzennej ludności regionu Tigraj). Poprzednia odsłona tego konfliktu z 2020-2022 skutkować mgła śmiercią około 500 tysięcy ludzi, głownie cywilów. W ostatnich dniach siły rządowe zajęły Mekelie, stolice regionu Tigraj, wraz z tamtejszym lotniskiem. Siły tigrajskie miały wycofać się w góry. Równolegle ma miejsce kryzys dyplomatyczny między Etiopią i Erytreą. W poprzedniej odsłonie konfliktu Erytrea wspierała siły rządowe, obecnie może stanąć po przeciwnej stronie. Dodatkowym zagadnieniem jest wsparcie innych aktorów zewnętrznych, już obecnych w wojnie domowej mającej miejsce w sąsiednim Sudanie. [DW]

• Marie-Célestin Karondwa, lokalny działacz rządzącej DR Konga partii, został zaatakowany w niedzielę w swoim domu w Butembo – mieście we wschodniej prowincji Kiwu Północne, będącym jednym z ognisk epidemii Eboli. Do napaści doszło po tym, jak polityk bronił w programie radiowym rządowych działań podjętych w odpowiedzi na kryzys. „Pobili go, a następnie podpalili dom” – powiedziała agencji Associated Press Sagesse Kavira, wnuczka Karondwy, podczas środowej ceremonii pogrzebowej. Mężczyzna zmarł później w lokalnym szpitalu w wyniku odniesionych obrażeń. Zabójstwo to jest kolejnym z serii ataków na pracowników służby zdrowia i inne osoby zaangażowane w walkę z epidemią. Kraj ten zmaga się obecnie z siedemnastą i zarazem najbardziej śmiercionośną falą zachorowań na ebolę; do tej pory odnotowano ponad 8 tysięcy przypadków zakażenia, w tym blisko 4 tysiące zgonów. [AP News]

• Libia pozostaje podzielona na rządzony przez watażkę Chalifę Haftara wschód kraju, oraz zachód kraju pod kontrolą rządu jedności narodowej (GNU). Od kilku lat trwają próby pojednania obu stron i scalenia kraju. Ostatnie doniesienia, jakoby syn libijskiego watażki Chalify Haftara kierował „komórką terrorystyczną” odpowiedzialną za ataki dronów na składy paliw i elektrownie w zachodniej Libii ponownie zatrzymała ten proces. Niestabilność i brak wewnętrznej jedności kraju sprawia, że bogata w ropę Libia jest zdana na łaskę korupcji, bojówek, przemytników ludzi oraz licznych podmiotów zagranicznych. [AP News]

• W Maroku odbyły się wybory parlamentarne. Chociaż rok temu miały miejsce najwieksze od 2011 roku protesty młodych wyborców, to niska (szczególnie wśród młodych) frekwencja, pokazuje brak wiary w możliwość zmian drogą demokratyczną. Jedna trzecia populacji Maroka mieści się w przedziale wiekowym 15–30 lat, a ponad jedna trzecia tej grupy pozostaje bez pracy. Brak perspektyw w kraju skłania zwłaszcza młodych mężczyzn do podejmowania ogromnego ryzyka, by dotrzeć do Unii Europejskiej. Wybory wygrała partia związana z obecnym królem Maroka (Autentyczność i Nowoczesność, w marokańskim standardzie berberyjskiego: ⴰⵎⵓⵍⵍⵉ ⵏ ⵜⴰⵥⵖⵓⵕⵜ ⴷ ⵜⴰⵎⵜⵔⴰⵔⵜ), a na czele rządu stanie pierwsza w historii Maroka premierka Fatima-Zahra Mansouri. [Reuters], [BBC]

• Prezydent Republiki Południowej Afryki wezwał mężczyzn do wzięcia większej odpowiedzialności za przemoc wobec kobiet. Dzieje się to w obliczu społecznego niezadowolenia wywołanego niedawną falą morderstw. Cyril Ramaphosa przyznał, że dotychczasowe działania na rzecz ochrony kobiet były niewystarczające. Poinformował, że policja dokona przeglądu spraw dotyczących niewyjaśnionych morderstw, usiłowań zabójstwa oraz poważnych przestępstw seksualnych na szkodę kobiet i dzieci, a także opracuje – w ciągu 60 dni – finansowany plan likwidacji zaległości w analizach kryminalistycznych dotyczących takich spraw. [The Guardian]

• W dwóch oddzielnych masowych strzelaninach w pobliżu dwóch największych miast Republiki Południowej Afryki zginęło co najmniej 27 osób. Do zdarzeń tych doszło w czasie, gdy kraj zmaga się z jednym z najwyższych na świecie wskaźników zabójstw oraz z dochodzeniami dotyczącymi korupcji i przestępczości w szeregach policji. Do obu ataków doszło zaledwie kilka dni po tym, jak trzech napastników otworzyło ogień podczas domówki w pobliżu położonego na wschodnim wybrzeżu miasta Durban, zabijając 11 osób, w tym kobietę w ciąży. RPA od lat boryka się z wysokim wskaźnikiem przestępczości, jednak seria masowych strzelanin wstrząsnęła społeczeństwem. „Tak dłużej być nie może” – powiedział lokalnym stacjom telewizyjnym prezydent RPA Cyril Ramaphosa. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Już w drugich z rzędu wyborach brazylijscy wyborcy stoją przed wyborem między lewicowym kandydatem Luizem Inácio Lulą da Silvą a prawicowym kandydatem z rodziny Bolsonaro. Te burzliwe wybory odbędą się w kontekście fali sukcesów skrajnie prawicowych kandydatów w całej Ameryce Łacińskiej oraz w newralgicznym momencie współczesnej historii politycznej Brazylii.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• Jaka Brazylia wyłoni się po tych wyborach? Amerykańską perspektywę na wynik wyborów prezentują eksperci [Brookings Institutions].

• „Zgodnie z wynikami najnowszego badania regionalnego, po raz pierwszy od rozpoczęcia tych badań w 1995 roku, Chiny są postrzegane w Ameryce Łacińskiej jako bardziej pozytywny czynnik wpływający na sytuację na świecie niż Stany Zjednoczone.” [Al-Dżazira]

• „Meksykańska reforma konstytucyjna, nakładająca na kandydatów na prezydenta obowiązek zrzeczenia się wszelkiego podwójnego obywatelstwa, zmierza w przyspieszonym tempie do ostatecznego zatwierdzenia, pomimo krytyki, że ten popierany przez partię rządzącą projekt narusza prawa polityczne i ma na celu zablokowanie rywali z opozycji.” [Reuters]

• „Zagorzali zwolennicy Hugo Cháveza mają trudności ze zrozumieniem ideologicznego zwrotu o 180 stopni, jaki przeprowadza tymczasowy rząd Delcy Rodríguez” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Wizyta przywódcy Chin Xi Jinpinga w USA od 23 do 25 września i rozmowy z Donaldem Trumpem były okazją do bilansu i rozwinięcia uzgodnień z ich poprzedniego spotkania w maju br. Strony m.in. zgodziły się na przedłużenie obowiązywania wcześniej wynegocjowanych ustępstw handlowych i uruchomiły rady ds. handlu i inwestycji oraz dialog w sprawie sztucznej inteligencji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• „Wybory uzupełniające w USA, które zadecydują o podziale sił w Kongresie – na mapie” The Guardian ma materiały graficzne, które pomogą zrozumieć zbliżające się wybory połówkowe w Stanach Zjednoczonych. [The Guardian]

• „Prezydent Donald Trump ogłosił w piątek plany wysłania czeków na kwotę »prawie 100 dolarów« do ponad 20 milionów seniorów objętych programem Medicare. Jest to jego najnowsza obietnica przekazania wyborcom środków finansowych przed kluczowymi wyborami uzupełniającymi, które odbędą się w listopadzie.” [Politico]

• „Prokuratura w Nowym Jorku wznawia śledztwo w sprawie domniemanego zbiorowego gwałtu na byłej studentce Uniwersytetu Cornell po tym, jak kobieta złożyła w tym miesiącu pozew cywilny, twierdząc, że uczelnia nie podjęła wystarczających działań, by ją chronić.” CNN ma dość rzeczowy artykuł o sprawie, którą obecnie żyje Ameryka. Przedstawia zarówno zarzuty ofiary, obecny stan prawny oraz opisuje dowody, która mają być filarem sprawy cywilnej. [CNN], [CNN #2]

• „Dziewczynka omal nie zmarła po wypiciu surowego mleka. Władze stanowe nie podjęły żadnych działań, by ukarać nielicencjonowanego rolnika, który je sprzedawał. W Kalifornii roi się od nielegalnych gospodarstw mlecznych, których działalność napędza popyt konsumentów wynikający z dezinformacji. Dysponując dowodami przeciwko jednej z farm produkujących surowe mleko kozie, organy regulacyjne mogły podjąć działania karne. Tak się jednak nie stało.” [ProPublica]

• „Christa Pike przeżyła środową próbę wykonania na niej kary śmierci poprzez śmiertelny zastrzyk w stanie Tennessee, jednak jej przyszłość pod względem medycznym i prawnym pozostaje niezwykle niepewna.” [CNN]

• Jakie są efekty spotkania Xi z Trumpem? Do Atlanty przybyły dwie pandy wielkie w ramach porozumienia między rządami Chin a Stanów Zjednoczonych. Jak poinformowali przedstawiciele władz, Ping Ping i Fu Shuang wyruszyły z Chengdu w południowo-zachodnich Chinach na pokładzie specjalnego samolotu Boeing 777, należącego do linii FedEx i oznaczonego jako „FedEx Panda Express”. Dzięki nowej umowie zawartej między Zoo Atlanta a Chińskim Stowarzyszeniem Ochrony Przyrody (China Wildlife Conservation Association), Atlanta dołączyła do grona trzech amerykańskich ogrodów zoologicznych – obok zoo w San Diego w Kalifornii oraz Smithsonian’s National Zoo w Waszyngtonie – w których przebywają pandy wielkie. [AP News]

Oceania

• Na Fidżi blisko 40 kg kokainy przechowywanej w depozycie sądowym zostało podmienionych na mąkę. Kokaina była powiązana z głośną sprawą obywatela Fidżi i Kanady Joshuy Rahmana. [Radio New Zealand]

• Parlament Fidżi przyjął ustawę umożliwiającą wdrożenie programu wymiany igieł, którego celem jest powstrzymanie gwałtownego wzrostu liczby zakażeń wirusem HIV wynikającego z dożylnego przyjmowania narkotyków. Fidżi dołącza tym samym do Australii, Nowej Zelandii i Papui-Nowej Gwinei jako kolejne państwo na Pacyfiku posiadające oficjalny program wymiany igieł i strzykawek. Fidżi odnotowuje jeden z najszybszych na świecie wzrostów liczby zakażeń HIV; w zeszłym miesiącu rząd ogłosił stan zagrożenia w związku z epidemią, gdyż z wirusem żyje obecnie co sześćdziesiąty dorosły mieszkaniec kraju. [Radio New Zealand]

Ekonomia i gospodarka

• „Unijny system handlu emisjami czeka kolejna duża przebudowa. Komisja Europejska chce tak zmienić ETS, by nadal wymuszał dekarbonizację, ale jednocześnie nie prowadził do nadmiernego wzrostu kosztów dla przemysłu i całej gospodarki.” [###]

• „Rozwój sztucznej inteligencji coraz częściej budzi obawy o miejsca pracy, szczególnie wśród osób dopiero rozpoczynających karierę. Nowa analiza Eurofound pokazuje jednak, że w Europie na razie trudno znaleźć dowody na wypieranie młodych pracowników przez AI. Od 2019 roku zatrudnienie młodych w zawodach o wysokim wykorzystaniu sztucznej inteligencji wzrosło aż o 16,4%. Pogorszenie ich sytuacji po 2022 roku może być natomiast w dużej mierze konsekwencją pandemii i końca wyjątkowego popandemicznego boomu na rynku pracy.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Bezrobocie w Polsce należy do najniższych w historii i najniższych na świecie. Mimo tego czas poszukiwania pracy należy do najdłuższych w historii (przynajmniej w badaniu Monitor Rynku Pracy). Co się więc dzieje? Czy czeka nas powtórka z bardzo wysokiego bezrobocia?” [###]

• „Przywódcy krajów G7 zamierzają udostępnić do 100 mln baryłek ze swoich awaryjnych zapasów oleju napędowego i ropy naftowej po tym, jak Donald Trump zagroził wstrzymaniem dostaw amerykańskiego oleju napędowego.” [The Guardian]

• „Połączona firma Paramount–Warner Bros. Discovery będzie nosiła nazwę Skydance – ogłosił w piątek dyrektor generalny David Ellison, na kilka dni przed sfinalizowaniem fuzji.” [CNN]

• Czy Europa upada? Czy jej gospodarka skazana jest na pogrążanie się w spirali kryzysu? To popularne narracje, ale czy prawdziwe? Wydaje się, że są one co najmniej dyskusyjne. [###]

Nauka i technologia

• Czy potrafisz wymienić wszystkie kobiety, które otrzymały Nagrodę Nobla? Nature ma dla Was ciekawy quiz. [Nature]

• „W czwartek czterech astronautów dotarło do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej po ośmiogodzinnym locie ekspresowym, który ustanowił amerykański rekord prędkości.” [AP News]

• „Bardziej aktywne życie towarzyskie niesie ze sobą mnóstwo korzyści: mniejszy stres, zmniejszone stany zapalne – a nawet dłuższe życie! Niedawno niektórzy naukowcy dodali do tej listy obniżenie poziomu cukru we krwi. Aby to zbadać, badacze poprosili uczestników o spożywanie posiłków zarówno w parach, jak i w pojedynkę. Uważają oni, że wyniki tych badań mogą rzucić światło na źródła naszej społecznej natury. Potraktujmy to jako kolejny powód, by nadać priorytet naszemu życiu towarzyskiemu.” [###]

• „Odkrycie kompletnej skamieliny gatunku pierzastego dinozaura stanowi kolejny dowód na to, że ptaki wykształciły zdolność latania wielokrotnie, a nie w ramach jednej linii ewolucyjnej.” [Nature]

• „Dwóch pakistańskich pilotów uczy się na pamięć języka mandaryńskiego, bierze udział w ćwiczeniach w wirówce oraz uczy się jeść, spać i naprawiać sprzęt w stanie nieważkości, podczas gdy zbliża się decyzja, który z nich zostanie pierwszym zagranicznym astronautą na pokładzie chińskiej stacji kosmicznej Tiangong.” [Reuters]

• „Badacze zajmujący się rakiem z entuzjazmem podchodzą do koncepcji »przechwytywania raka« — techniki polegającej na leczeniu osób z grupy wysokiego ryzyka w celu zapobieżenia rozwojowi nowotworu.” [Nature]

• „Zmodyfikowana forma niklosamidu, leku stosowanego w leczeniu zakażeń pasożytniczych, złagodziła niektóre objawy przewlekłej choroby, jaką jest endometrioza, u myszy. Naukowcy podali zmodyfikowany lek myszom, u których wywołano zmiany przypominające endometrium, i stwierdzili, że wrażliwość zwierząt na ból uległa zmniejszeniu.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly Rachel Feltman rozmawia z kryminologiem Fangzhou Wangiem o tym, jak oszustwa matrymonialne przekształciły się z prostych internetowych podstępów w wyrafinowane operacje oszukańcze oparte na sztucznej inteligencji.” [###]

• „Boeing został wybrany na konstruktora F/A-XX – pokładowego samolotu bojowego szóstej generacji dla amerykańskiej marynarki wojennej. Kontrakt obejmuje ”pozyskanie egzemplarzy testowych do prób naziemnych, badań zdatności do lotu oraz testów integracji systemów i uzbrojenia„. Jego wartość na etapie rozwoju pełno­skalo­wego określono na 20 miliardów dolarów. Wybór ten czyni Boeinga jedynym dostawcą myśliwców szóstej generacji dla amerykańskich sił zbrojnych.” [Konflikty]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Od początku pełnoskalowej wojny z Ukrainą władze Rosji oraz Patriarchat Moskiewski systematycznie przekształcają prawosławne sacrum w narzędzie prowadzenia wojny. Masowe wysyłanie na front kopii ikon i relikwii świętych przestało pełnić wyłącznie funkcję wsparcia duchowego, a stało się zinstytucjonalizowanym mechanizmem legitymizacji wojny. Kreml i Cerkiew stosują specyficzny religijno-militarny synkretyzm, w którym tzw. procesje frontowe służą sakralizacji inwazji, duchowej aneksji terytoriów okupowanych oraz mobilizacji żołnierzy wokół mitu o eschatologicznym starciu Rosji z Zachodem.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa.” [Radio Naukowe], [###]

• Skąd wzięła się Słowacja? To pytanie, które Polacy zadają sobie niezbyt często, a jeszcze rzadziej szukają na nie odpowiedzi. Dlatego polecamy rozmowę z prof. Michalem Vašečką z Bratislava Policy Institute, który opowiada nam o słowackości, o byciu słowakiem w nieswoim kraju, o ruchu narodowym, relacji z Czechami i Węgrami. [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „»W planie rosyjskim, w ocenie wywiadów, są także hybrydowe uderzenia dronami i rakietami na państwa wspierające Ukrainę, w tym Polskę« – mówił w ubiegłym tygodniu w Sejmie Donald Tusk. Polski premier nie jest jedynym europejskim liderem, który w ostatnim czasie publicznie odnosił się do strategii, jaką w ostatnim czasie intensyfikuje putinowska Rosja. Z przedstawicielami największych partii spotkał się w Pałacu Elizejskim Emmanuel Macron, a w wyniku tego spotkania oświadczenie potępiające Kreml wydali Marine Le Pen i Jordan Bardella. Nie oznacza to, że w obliczu rosyjskich prowokacji kraje UE mówią jednym głosem. ” [###]

• „Byłam świadkiem stosowania przemocy fizycznej i psychicznej wobec kilkuletnich dzieci – pisze w oświadczeniu rzeczniczka praw dziecka Monika Horna-Cieślak. Tymczasem opozycja już zapowiedziała wnioski o jej odwołanie. Wszystko po publikacji portalu Zero, którego autor opisał, jak rodzinie odebrano dzieci po interwencjach rzeczniczki, podczas gdy sąd i policja nie widziały do tego podstaw. Oświadczenie wydała też Komenda Stołeczna Policji.” Portal Zero kolejny raz z gównem. Jak wiadomo niebieska karta w rodzinie i pobyt w placówce interwencyjnej to wina RPD a nie wskaźnik tego, że rodzice mogą nie nadawać się do opieki nad dziećmi. Ale co z tego, najwyżej zginą i Kanał Zero będzie mógł zrobić materiał o tym jaki ten rząd Tuska zły bo nie chroni dzieci. [TVN24], [Wirtualne Media]

• „Agenci CBA zatrzymali w środę Piotra M. i Annę P. Dotyczy to śledztwa w sprawie nieprawidłowości w Polskiej Fundacji Narodowej – przekazał rzecznik ministra koordynatora służb specjalnych Jacek Dobrzyński. P. to aktualnie dyrektorka w kancelarii prezydenta, zaś M. jest pracownikiem Telewizji Republika. Wcześniej oboje byli powiązani z PiS.” [TVN24]

• „Michał Moskal poinformował o zawieszeniu swojego członkostwa w klubie parlamentarnym Prawa i Sprawiedliwości. Decyzję podjął po rozmowie z Jarosławem Kaczyńskim w związku z doniesieniami dotyczącymi Zondacrypto. Poseł odniósł się również do informacji o poprawkach do ustawy o rynku kryptoaktywów. ” [Polsat]

• „Prokuratura ustala okoliczności czwartkowego ataku nożownika w Opactwie Benedyktynek w Jarosławiu. Według ustaleń 31-letni Ukrainiec w nocy wjechał do Polski z Niemiec i udawał się na przejście graniczne z Ukrainą, ale granicy nie przekroczył. Nie wiadomo, jak trafił na teren opactwa i jakie są motywy jego działania.” [TVN24 #1], [TVN24 #2]

• „W polskiej debacie publicznej jest mnóstwo mitów (i trochę prawdy) na temat Ukraińców. Postanowiliśmy sprawdzić najważniejsze rzeczy. Czy Ukraińcy zabierają Polakom pracę? Czy obniżają pensje? Czy mają pierwszeństwo w kolejkach do lekarzy? A może pobierają nienależne emerytury?” [###]

• W Krakowie odbywają się w niedzielę wybory na prezydenta. Bardzo możliwe, że zwycięzcę poznamy dopiero po drugiej turze, która odbędzie się 11 października. W związku z wyborami Kraków odwiedził Grzegorz Braun, który postawił fałszywy znak, żeby go dumnie przed kamerami zdemontować – świetna metafora polskiej prawicy. [Onet]

• To wydanie tygodnika wychodzi tak późno (przepraszamy ale niestety życie stawia nam ostatnio wymagania nie do przeskoczenia), że już po głosowaniu w Krakowie i znamy już wyniki exit pollu. [TVN24]

  

• „Ostateczna decyzja USA o budowie stałej bazy amerykańskiej armii w Polsce może zapaść w grudniu. Do budowy potrzebna będzie specustawą, bo budowa bazy to de facto budowa małego miasteczka dla pięciu tysięcy żołnierzy i ich rodzin. Prawdopodobne lokalizacje to Wrocław, Oleśnica, Poznań lub Szczecin” [OKO.press], [###]

• „Osoby, które uzyskały tak zwaną transkrypcję aktu małżeństwa, będą miały przed polskimi urzędami skarbowymi dokładnie takie same prawa i obowiązki jak pozostali małżonkowie – powiedział minister finansów i gospodarki Andrzej Domański w czwartkowych Faktach po Faktach w TVN24. ” [TVN24]

• „Ostatnie tygodnie nie były dla Karola Nawrockiego łatwe. Kolejne starcia z rządem, sprawa konferencji biznesowej w Nowym Jorku i niezręczności w polityce bezpieczeństwa składają się na wyraźnie słabszy okres prezydentury. Andrzej Bobiński i Wojciech Szacki zastanawiają się, czy pałac prezydencki stracił formę, czy problem jest głębszy: brakuje strategii, która łączyłaby codzienne polityczne zagrania z ambicjami Karola Nawrockiego. ” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińcy przeciążają obronę powietrzną Moskwy. 1672. dzień wojny]

• „Rosja nie rezygnuje z wojny przeciwko Ukrainie. Przeciwnie przygotowuje się do jej dalszej eskalacji. Moskwa chce podporządkować Ukrainę, zastraszyć Europę i ograniczyć zaangażowanie Stanów Zjednoczonych. Dlaczego Kreml, mimo braku decydującego przełomu na froncie i rosnących problemów gospodarczych, nadal wierzy w możliwość zwycięstwa? Dlaczego działania hybrydowe Rosji stają się coraz bardziej agresywne?” [###]

• „Prezydent Donald Trump odmówił w sobotę odpowiedzi na pytanie, czy zgodził się zezwolić Ukrainie na produkcję rakiet Patriot w celu odparcia rosyjskich ataków – co dzień wcześniej stwierdził prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.” [CNN]

• „Jak poinformował 7. Korpus Szybkiego Reagowania Sił Desantowo-Powietrznych (DShV) Sił Zbrojnych Ukrainy, stał się on pierwszą jednostką w Siłach Obronnych tego kraju, która wprowadziła do użytku egzoszkielety w rzeczywistych warunkach bojowych. Egzemplarze testowe są już wykorzystywane na stanowiskach logistycznych i bojowych w rejonie Pokrowska, gdzie 147. Samodzielna Brygada Artylerii DShV prowadzi testy w trakcie trwającej rosyjskiej ofensywy.” [Euromaidan Press]

• „Ukraina nie ustaje w precyzyjnych uderzeniach w strategiczną infrastrukturę reżimu Władimira Putina. Minionej nocy miał miejsce bezprecedensowy atak na rosyjskie rafinerie oraz kluczowe zakłady zbrojeniowe i chemiczne. Ukraińskie drony pokonały setki kilometrów, docierając m.in. do Kraju Permskiego, położonego niemal 1800 km od granicy, gdzie wybuchł potężny pożar w zakładach Łukoil. Działalność wielu obiektów, w tym dużej rafinerii w Nowoszachtyńsku, została natychmiast wstrzymana.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Choć oba języki – rosyjski i ukraiński – pochodzą z rodziny języków wschodniosłowiańskich i dla niewprawionego ucha ich odróżnienie może być niełatwe, to są to dwa odrębne języki. W tym filmie wyjaśniamy podstawowe różnice oraz wskazujemy jak łatwo, nawet nie znając żadnego z nich, je odróżnić. O językach mówi Tadeusz Iwański.” [###]

Europa

• „Minister spraw zagranicznych Niemiec Johann Wadephul wezwał Rosję do porzucenia »niebezpiecznej drogi eskalacji« w stosunkach z Niemcami, Europą i NATO podczas rozmów ze swoim rosyjskim odpowiednikiem Siergiejem Ławrowem w Nowym Jorku. Spotkanie, które odbyło się w sobotę przy okazji Zgromadzenia Ogólnego ONZ – pierwsze tego rodzaju rozmowy od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku – zostało zainicjowane przez stronę niemiecką, jak poinformowała rzeczniczka rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Maria Zacharowa.” [Al-Dżazira]

• „W wyborach landowych w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, które miały miejsce 20 września, partia CDU odniosła historyczną porażkę. Nie przekroczyła progu wyborczego i nie wejdzie do parlamentu kraju związkowego. Zwyciężyła AfD, uzyskując 38,2% głosów. Z kolei w Berlinie sukces odniosła Lewica (Die Linke), uzyskując 25,7% poparcia. O wynikach wyborów oraz ich skutkach dla polityki lokalnej jak i federalnej mówią eksperci OSW Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• „Wyważanie otwartych drzwi: umowa między USA, Danią i Grenlandią. 22 września po ośmiomiesięcznych negocjacjach Stany Zjednoczone, Dania i Grenlandia zawarły porozumienie uzupełniające duńsko-amerykański układ o obronie wyspy z 1951 r. Dokument potwierdza pełen wojskowy dostęp USA do Grenlandii, gwarantując możliwość rozbudowy i modernizacji bazy Sił Kosmicznych USA w Pituffik oraz ustanowienia dodatkowych baz w Narsarsuaq i Mestersvig.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Francuski przemysł zbrojeniowy otrzymał silny impuls rozwojowy po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę. W 2025 r. siły zbrojne Francji i klienci zagraniczni złożyli w nim zamówienia na sumę ok. 58 mld euro, co stanowi blisko potrojenie wartości sprzedaży sprzed dekady. Francja uzyskała też w 2022 r. status drugiego światowego eksportera uzbrojenia i sprzętu wojskowego (UiSW), wyprzedzając Rosję. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Kwiaty z Grasse przez lata były podstawą najbardziej luksusowych perfum świata. Dziś ich producenci mierzą się z coraz mniejszymi zbiorami, tańszą zagraniczną konkurencją i zmianami klimatu, które mogą zmienić nie tylko ilość, ale i zapach lokalnych roślin.” [###]

• „Skrajnie prawicowa partia Marine Le Pen – Zgromadzenie Narodowe – wraz ze swoimi sojusznikami zdobyła w niedzielę we francuskim Senacie wystarczającą liczbę mandatów, by po raz pierwszy w historii partii utworzyć grupę parlamentarną w izbie wyższej, zdobywając 14 z 348 mandatów. Połowa składu izby wyższej jest wybierana w wyborach pośrednich co trzy lata, a senatorowie w tej zdominowanej przez prawicę izbie pełnią swoje funkcje przez sześć lat.” [France24]

• „23 września prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew ułaskawił obywatela Francji Martina Ryana, skazanego w marcu br. przez sąd w Baku na 10 lat pozbawienia wolności za szpiegostwo obejmujące m.in. azerbejdżańską produkcję zbrojeniową. Zwolnienie dwóch odbywających kary w azerbejdżańskim więzieniu Francuzów to oczekiwana przez Paryż »zapłata« za wykreślenie z list sankcyjnych UE uzbecko-rosyjskiego oligarchy Aliszera Usmanowa, o co wielokrotnie apelował Alijew.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Jak wynika z ostatecznych wyników, w niedzielę 27 września szwajcarscy wyborcy zdecydowanie odrzucili propozycję zaostrzenia zasad neutralności swojego kraju, odrzucając inicjatywę popieraną przez skrajną prawicę i nazwaną przez przeciwników »prorosyjską«.” [Le Monde]

• 2 tygodnie temu pisaliśmy o wyborach w Szwecji a w zeszłym tygodniu zapomnieliśmy donieść o tym jakie były ich wyniki. Le Monde opisuje minimalną wygraną bloku lewicowego a The Guardian opisuje rezygnację premiera po ogłoszeniu tych wyników. [Le Monde], [The Guardian]

• „Chorwacja i Albania to popularne kierunki dla Polaków i nie tylko. Jednak turystyka w tych krajach ma coraz większe problemy. W tym odcinku mówimy o tym dlaczego Chorwacja jest coraz droższa, jak skandale korupcyjne wpływają na Albanię i tamtejszy rynek turystyczny i jak oba kraje chcą sobie radzić z tymi problemami.” [###]

• „Populistyczny prezydent Serbii, Aleksandar Vučić, złożył rezygnację, aby podjąć próbę objęcia stanowiska premiera w przedterminowych wyborach parlamentarnych, które będą sprawdzianem dla jego twardej władzy w tym bałkańskim kraju po prawie dwóch latach protestów.” A było to tak: bociana drapał szpak. A potem była zmiana i to szpak drapał bociana. [The Guardian]

• „Były prezydent Kosowa Hashim Thaçi, jeden z przywódców partyzanckiej Armii Wyzwolenia Kosowa (UÇK) i jej politycznego skrzydła – Demokratycznej Partii Kosowa (PDK), został skazany na 25 lat pozbawienia wolności. Izby Specjalistyczne Kosowa (KSC) uznały go oraz trzech innych liderów UÇK (Kadri Veseli, Rexhep Selimi, Jakup Krasniqi) winnych zbrodni wojennych popełnionych w latach 1998–1999 przeciwko serbskiej, romskiej i albańskiej ludności cywilnej.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „We wrześniu 2026 roku w Rosji odbyły się wybory do Dumy Państwowej. Rekordowe były frekwencja, poparcie dla Jednej Rosji (partii Władimira Putina) i oszustwa. Po co w kraju, w którym Putin trzyma dyktatorską ręką władzę, organizować wybory, które nawet nie tworzą iluzji demokracji? O tym mówi Maria Domańska, ekspertka Ośrodka Studiów Wschodnich?” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Naturalne źródła i starożytne zbiorniki wodne na okupowanym Zachodnim Brzegu od dawna stanowiły wytchnienie od uciążliwego letniego upału. Były one również kluczowe dla przetrwania palestyńskich społeczności, które wykorzystują je w celach turystycznych oraz do nawadniania pól uprawnych. Jednak dla 2,8 miliona Palestyńczyków zamieszkujących ten obszar, źródła te i zasilane przez nie kamienne zbiorniki stają się coraz trudniej dostępne. Dzieje się tak, ponieważ izraelscy osadnicy – ​​zachęcani przez twardogłowy rząd walczący o reelekcję – zintensyfikowali starania, by przejąć zarówno wspomniane źródła, jak i inne miejsca o znaczeniu historycznym i kulturowym.” [AP News]

• The Guardian spędził tydzień z pięciorgiem zwykłych Palestyńczyków w Strefie Gazy. Za doniesieniami o bombardowaniach i masowych ofiarach kryje się cichsza tragedia – codzienne zmagania Palestyńczyków żyjących w warunkach oblężenia, o których rzadko słyszymy. Czego zatem potrzeba, by w Strefie Gazy zaparzyć poranną herbatę? [The Guardian]

• Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka dodało 61 kolejnych firm do czarnej listy firm, które, jak twierdzi, są zaangażowane w łamanie palestyńskich praw człowieka poprzez powiązania biznesowe z izraelskimi osiedlami na okupowanym Zachodnim Brzegu. Zdecydowana większość z 214 firm, z siedzibą w 11 krajach, to firmy izraelskie. Pięć ze 158 firm wymienionych w zeszłym roku zostało usuniętych w najnowszej aktualizacji. Nie jest jasne, jak umieszczenie na liście wpłynęło na sytuację finansową tych firm. Izrael oświadczył, że „kategorycznie odrzuca” tę publikację. [The Guardian]

• Jak doniósł the Wall Street Journal Donald Trump miał odrzucić irańską propozycję porozumienia w sprawie przywrócenia swobody żeglugi w Cieśninie Ormuz. Teraz strona irańska ma oczekiwać ruchu ze storny amerykanów. [Reuters]

• Dane od Kpler, lidera w śledzeniu przepływów m.in. ropy naftowej, wskazują, że średnia wypływu ropy z zatoki perskiej za ostatnie 7 dni wynosi około 13,5 mbd (milionów baryłek ropy dziennie). Jest to ilość nadal mniejsza niż przed rozpoczęciem działań wojennych. Za największą część przyrostu odpowiada Arabia Saudyjska. [CNBC]

• Wiele wskazuje na to, że Arabia Saudyjska szykuje się na konfrontację. Trzej członkowie Paktu Mekkańskiego (pozostali dwaj to Turcja i Pakistan) zapowiedzieli, że planują zorganizowanie pilnego spotkania szefów sztabów. Retorykę wojenną przyjął również wielki mufti Arabii Saudyjskiej, który określił walkę z Hutimi jako religijny obowiązek. Dodatkowo do mobilizacji wezwał Raszad al-Alimi, który stoi na czele wspieranej przez Arabię ​​Saudyjską Rady Przywództwa Prezydenckiego Jemenu. [DW], [Konflikty]

• W przemówieniu wygłoszonym na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ prezydent Syrii Ahmad al-Sharaa poinformował, że od momentu objęcia przez niego władzy niespełna dwa lata temu Izrael przeprowadził ponad 500 ataków powietrznych i artyleryjskich na terytorium Syrii. Dodał, że Izrael dokonał również 1200 wtargnięć sił lądowych i zatrzymał blisko 300 osób. Al-Sharaa potępił także sprawowanie przez Izrael kontroli nad Wzgórzami Golan – terytorium przejętym od Syrii podczas wojny na Bliskim Wschodzie w 1967 roku i anektowanym w 1981 roku. „Żadne próby narzucenia stanu faktycznego (faktów dokonanych) nie mogą podważyć legitymacji naszego państwa, suwerenności naszego prawa ani mocy prawa międzynarodowego” – powiedział al-Sharaa. „Golan pozostanie ziemią syryjską”. [AP News]

Azja

• Napięcia pomiędzy Afganistanem i Pakistanem nie słabną. Władze Afganistanu poinformowały w niedzielę, że siły rządowe zabiły 28 bojowników i schwytały 32 kolejnych, w tym domniemanych członków tzw. państwa islamskiego, którzy mieli przedostać się na terytorium kraju z sąsiedniego Pakistanu. Pakistan poinformował w piątek, że w wyniku nocnych walk wzdłuż południowo-zachodniej granicy zginęło co najmniej 13 członków afgańskich talibów; strona afgańska zaprzeczyła tym doniesieniom. Wcześniej strona pakistańska zbombardowała cele ne terenie Afganistanu. Afganistan nie uznaje przebiegu granicy z Pakistanem. Państwa te dzieli linia o długości ponad 2600 kilometrów, znana jako linia Duranda, narysowana w 1983 roku, która przedziela tereny pasztuńskie. [AP News]

• „16 września w Seulu odbył się pierwszy szczyt przywódców Republiki Korei oraz pięciu państw Azji Centralnej – Kazachstanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Kirgistanu i Tadżykistanu (tzw. C5). Spotkanie zakończyło się przyjęciem strategicznego planu współpracy na najbliższe 30 lat oraz Deklaracji Seulskiej, która formalizuje współpracę stron. Jej podstawę mają stanowić południowokoreańskie technologie i inwestycje, które państwo to dostarczy w zamian za stworzenie przez państwa Azji Centralnej bezpiecznych łańcuchów dostaw minerałów krytycznych. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Kim są ludzie z Azji Centralnej? Społeczeństwa Azji Centralnej przechodzą teraz wielką zmianę. Wysokie wskaźniki demograficzne, duże oczekiwania i autorytarne systemy które mogą się nie podobać wszystkim młodym obywatelom sprawiają, że obserwacja przemian przechodzących w regionie jest niezwykle ważna. O tym, jak dziś funkcjonuje Azja Centralna mówią Krzysztof Strachota, Zuzanna Krzyżanowska i Mariusz Marszewski.” [###]

• Kto kieruje grupą Tata? Posiedzenie zarządu tego indyjskiego konglomeratu, które odbyło się 17 września, nie daje jednoznacznej odpowiedzi. O wpływy rywalizują dwie osoby: Noel Tata, przewodniczący Tata Trusts – grupy organizacji charytatywnych będącej największym udziałowcem koncernu – oraz Natarajan Chandrasekaran, prezes Tata Sons, spółki holdingowej zarządzającej działalnością operacyjną grupy. Zarząd większością głosów przegłosował Noela Tatę w kluczowych decyzjach personalnych i biznesowych. O konflikcie na czele jednego z największych pracodawców świata. [The Economist]

Afryka

• „Nasilenie walk między armią federalną Etiopii a siłami z północnego regionu Tigray budzi obawy, że porozumienie pokojowe, które w 2022 roku zakończyło wyniszczającą, trwającą dwa lata wojnę, może zostać zerwane.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Według ostatecznych wyników ogłoszonych w piątek przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych marokańska Partia Autentyczności i Nowoczesności zdobyła najwięcej mandatów w wyborach parlamentarnych, uzyskując 97 z 395 mandatów w Izbie Reprezentantów. Partia ta, założona przez doradcę królewskiego bliskiego królowi Mohammedowi VI i znana pod francuskim skrótem PAM, nie uzyskała większości bezwzględnej i będzie musiała prowadzić negocjacje z innymi partiami w celu utworzenia koalicji rządowej.” [AP News]

• Policja w RPA odkryła ciało kolejnej kobiety na wschód od handlowej stolicy kraju, Johannesburga, co zwiększa łączną liczbę ciał kobiet znalezionych w pobliżu miasta od połowy lipca do 10. [Al-Dżazira]

• „Podobnie jak w poprzednich latach, afrykańscy przywódcy uczestniczący w tegorocznym Zgromadzeniu Ogólnym ONZ domagają się reformy potężnej Rady Bezpieczeństwa, która przewidywałaby przyznanie krajom z tego kontynentu stałych miejsc w najwyższym organie decyzyjnym tej międzynarodowej organizacji.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva podpisał w piątek dekret zakazujący zakładów bukmacherskich o stałych kursach nieco ponad tydzień przed pierwszą turą wyborów prezydenckich. Jak stwierdził, posunięcie to miało na celu walkę z powszechnym problemem zadłużania się rodzin.” [AP News]

• „W Wenezueli uwolniono ponad trzy tuziny więźniów politycznych w wyniku drugiej rundy rozmów, wspieranych przez Waszyngton, między tymczasowym rządem kraju a opozycją.” [Al-Dżazira]

• „Jak wynika z oficjalnych danych opublikowanych w czwartek, w pierwszej połowie 2026 r. wskaźnik ubóstwa w Argentynie wzrósł do 32,3%, ponieważ dochody nie nadążały za rosnącymi kosztami podstawowych towarów. Stanowi to cios dla libertariańskiego prezydenta Javiera Mileiego nieco ponad rok przed jego staraniem się o reelekcję.” [AP News]

• „Rząd Kolumbii dokonał ekstradycji domniemanego przywódcy siatki handlarzy narkotyków do Stanów Zjednoczonych, co stanowi część zmian w polityce bezpieczeństwa tego kraju zmierzających do większego zbliżenia z Waszyngtonem.” [Al-Dżazira]

• „Wysoki rangą urzędnik kubański ostrzegł, że wszelkie ewentualne działania wojskowe Stanów Zjednoczonych skierowane przeciwko tej wyspiarskiej republice stanowiłyby poważną zbrodnię międzynarodową, i odrzucił twierdzenia prezydenta USA Donalda Trumpa, jakoby Kuba była państwem upadłym.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• Już w listopadzie odbędą się wybory do Izby Reprezentantów i Kongresu w USA. Czy Demokracie przejmą obie izby, tylko jedna czy może żadnej? Na to pytanie usiłują odpowiadać sondaże, które wskazują na coraz większe prawdopodobieństwo sukcesu Demokratów. Jedną z najbardziej sprzyjających im okoliczności są.... oczywiście wysokie ceny paliw. O sondażach w USA i zmianach poparcia opowiada [The Economist].

• „Biały Dom uniemożliwił stacji CNN podróż samolotem Air Force One w sobotę, utrudniając jej wykonywanie obowiązków w ramach puli prasowej – co stanowi najnowszy etap eskalacji konfliktu administracji z mediami informacyjnymi.” [The Guardian]

• „Wśród kilkudziesięciu protestujących zatrzymanych w czwartek w Nowym Jorku podczas demonstracji przeciwko premierowi Izraela Benjaminowi Netanjahu, który przebywał z wizytą w ONZ, znalazły się wielokrotnie nagradzana aktorka Susan Sarandon oraz Hannah Einbinder, gwiazda serialu Hacks.” [CNN]

• „Gdy rok temu Charlie Kirk zginął od kuli zamachowca, wielu komentatorów spodziewało się, że jego śmierć zostanie wykorzystana do zaostrzenia masowych represji wymierzonych w lewicę i stworzenia mobilizującego radykalnie prawicową bazę kultu. Tak się nie stało – dlaczego?” Czytając ten artykuł warto jednak pamiętać, że mimo braku masowych represji to nie znaczy, że ich nie było. Ludzie tracili pracę czy lądowali w więzieniu na 37 dni. [Krytyka Polityczna],

• „Z dokumentów i wiadomości e-mail wynika, że w 2024 roku FBI zamierzało wszcząć szeroko zakrojone śledztwo w sprawie praktyk »pay-to-play«, mające na celu zbadanie powiązań między senator Susan Collins a jednym z głównych darczyńców. Darczyńca, były wykonawca kontraktów dla resortu obrony, powiedział agentom, że jego firma zdobyła kontrakty federalne warte miliony dzięki finansowaniu kampanii wpływowych polityków. Po powrocie Donalda Trumpa na urząd śledztwo zostało umorzone – padło ofiarą przeprowadzonej przez niego czystki w FBI. Jego zamknięcie pozbawiło nas potencjalnego wglądu w to, jak funkcjonuje Waszyngton.” [Pro Publica]

• „W Pentagonie trwa wielka przebudowa. Donald Trump i sekretarz obrony Pete Hegseth wymieniają najwyższych rangą dowódców, ograniczają liczbę stanowisk generalskich i zapowiadają koniec tego, co określają jako ”woke„ w amerykańskich siłach zbrojnych. Czy chodzi wyłącznie o walkę z biurokracją i programami DEI? Czy za masowymi zmianami personalnymi kryje się również próba stworzenia bardziej lojalnego wobec prezydenta dowództwa?” [###]

Oceania

• W wyniku eskalacji konfliktu zbrojnego w Papui Zachodniej, prowincji będącej pod kontrolą Indonezji, przesiedlono ponad 125 tysięcy osób, jednak rzeczywista liczba ta jest prawdopodobnie znacznie wyższa. Z niedawnego raportu organizacji Human Rights Monitor wynika, że ​​w bieżącym roku działania wojskowe i przemoc zbrojna przybrały na sile zwłaszcza w centralnych wyżynach tego regionu Papui. Siły indonezyjskie prowadzą nieustanne walki z niewielkimi grupami partyzantów z Armii Wyzwolenia Papui Zachodniej (TPNPB) w górzystych rejonach wnętrza wyspy. [Radio New Zealand]

• Epidemia HIV na Fidżi zbiera żniw również wśród najmłodszych. W ubiegłym roku w największym szpitalu na Fidżi urodziło się 59 dzieci zakażonych wirusem HIV; 18 z nich zmarło przed ukończeniem pierwszego roku życia. Dzieci te przyszły na świat, gdy ich matki – nosicielki HIV – nie przyjmowały leków z obawy przed stygmatyzacją. Tymczasem w kraju gwałtownie rośnie liczba zakażeń; nowe statystyki wskazują, że wirusem zakażona jest jedna na 60 dorosłych osób. W obliczu kryzysu rząd Fidżi ogłosił stan zagrożenia epidemicznego w związku z HIV, a przedstawiciele władz szacują, że opanowanie epidemii zajmie „ponad pięć lat”. [Radio New Zealand]

Ekonomia i gospodarka

• Przy obecnych cenach paliw wydaje się, że elektromobilność dostanie kolejny impuls do jeszcze szybszego rozwoju. Dotyczyć to będzie również transportu ciężarowego. Polska jest największym rynkiem drogowego transportu towarowego w Unii Europejskiej. Elektryfikacja ciężarówek nie oznacza, że w ciągu kilku lat cała flota przejdzie na prąd, ale możliwość zaoferowania transportu nisko- i zeroemisyjnego będzie coraz ważniejszym elementem konkurencyjności. Czy Polska zdąży zbudować sieć ładowania i infrastrukturę energetyczną, zanim brak odpowiedniej mocy zacznie ograniczać konkurencyjność przewoźników? [Wysokie Napięcie]

• „Podwyżki płacy minimalnej w Polsce wyraźnie zwiększały wynagrodzenia w najbiedniejszych regionach państwa. Badanie Macieja Albinowskiego i Piotra Lewandowskiego pokazuje, że gdyby po 2007 roku relacja płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia przestała rosnąć, to w 2018 roku przeciętne płace w najniżej opłacanych regionach byłyby o około 3,4% niższe.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Australia wezwała dyrektorów generalnych firm OpenAI i Anthropic do stawienia się przed senacką komisją śledczą ds. sztucznej inteligencji, zaledwie kilka dni po ujawnieniu informacji, że niekontrolowany bot OpenAI włamał się do bazy danych krajowego systemu opieki zdrowotnej.” [Al-Dżazira]

Nauka i technologia

• Operacje często ratują życie i podnoszą komfort życia. To prawda. Jednak coraz więcej danych wskazuje, że wiele operacji, szczególnie pleców oraz barków, jest wykonywanych niepotrzebnie. Analogiczne efekty nierzadko można osiągnąć fizjoterapią i zmianą trybu życia, a biorąc pod uwagę możliwe powikłania, efekt operacji sumarycznie może być gorszy niż nieinwazyjna alternatywa. [The Economist]

• „Starożytny mur odkryty pod Paryżem został określony przez francuskie ministerstwo kultury jako »przełomowe odkrycie«, a znalezisko archeologiczne może potwierdzać lokalizację pierwotnej osady miasta.” [The Guardian]

• „Nietoperze są wyjątkowe: to jedyne ssaki, które potrafią latać, są odporne na wirusy i nie chorują, a ponadto charakteryzują się wyjątkową długowiecznością i odpornością na nowotwory. Dlatego naukowcy z zadowoleniem przyjmują przełomowe badanie dotyczące genomiki nietoperzy: pierwszą fazę projektu Bat1K, którego celem jest stworzenie genomów na poziomie chromosomowym dla wszystkich żyjących gatunków nietoperzy.” [Nature]

• „Około 10–15% osób stosujących popularne leki z grupy GLP-1, takie jak Wegovy, traci niewiele na wadze lub w ogóle nie traci na wadze — a naukowcy tak naprawdę nie wiedzą, dlaczego.” [Nature]

• „Świat przygotowuje się na najgorsze skutki zjawiska »Super El Niño«. Albo »Godzilla El Niño«. Ale co to właściwie oznacza? Od tysiącleci zjawisko El Niño kształtuje pogodę na całym świecie, powodując powodzie w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych, susze i pożary lasów w Australii i Indonezji oraz zakłócając działalność rybołówstwa na całym Pacyfiku.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• DZIECI NIE ĆWICZĄ! Olaboga... i co teraz? A może warto zacząć od siebie? Kibol, ale jednocześnie wuefista oraz dziennikarz portalu TETRYCY.PL, Jakub Olkiewicz, w swoim felietonie zachęca nas do pewnego wysiłku. Jeśli nie chcemy ciągle narzekać, że dzisiejsza młodzież to nie to co kiedyś,to może pomóżmy rozpalić tę iskrę aktywności fizycznej. Jak? A to już musicie przeczytać felieton [Olkiewicz w środę]

• „Niewiele postaci polskiej historii budzi dziś tyle emocji, co Tadeusz Rozwadowski. Jedni widzą w nim kluczowego autora zwycięstwa w 1920 roku, inni wypowiadają się znacznie ostrożniej, wskazując, że jego rola bywała po latach wyolbrzymiana. Po 1926 roku jego postać została w Polsce w znacznym stopniu zmarginalizowana. Reakcją na to jest z kolei eksponowanie Rozwadowskiego i przypisywanie mu rozmaitych zasług. Nic więc dziwnego, że narosło wokół niego wiele legend.” [Konflikty]

• Ludzie od tysiącleci mają obsesję na punkcie marmuru. Równie długo wytwarzają też jego imitacje. Dlaczego jednak tak jest? Od starożytnych Rzymian po siedemnastowiecznych książąt, od malarzy po szklarzy, od unikatowego rzemiosła po masowo produkowane blaty kuchenne – oto prawdziwa historia sztucznego marmuru. [Aeon], [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Poczyniliśmy wielkie postępy w kierunku ustanowienia bazy USA w Polsce. Wkrótce możemy ogłosić jej lokalizację – przekazał prezydent USA Donald Trump.” [TVN24]

• „W ocenie wywiadów w planie rosyjskim są także hybrydowe uderzenia dronami i rakietami na państwa wspierające Ukrainę, w tym Polskę – przekazał w Sejmie premier Donald Tusk. ” [TVN24]

• „Wirtualna Polska i TVN24 dotarły do przelewów i korespondencji pokazujących, co ludzie związani z Telewizją Republika robili dla Zondacrypto i czego oczekiwali od jej szefa. Sławomir Jastrzębowski, prowadzący program w tej stacji, działał w grupie zajmującej się PR-em giełdy. Marcin Dobski atakował w social mediach dziennikarzy opisujących Zondacrypto.” [Wirtualna Polska]

• „Rosja zaatakowała zachodnią Ukrainę, a w związku z zagrożeniem we wschodniej Polsce zawyły syreny alarmowe. Szkoły w Lublinie i Rzeszowie ewakuowały uczniów z klas. Doszło też do ewakuacji w urzędach, w stan alarmowy postawiono szpitale, a dwa lotniska wstrzymały loty.” [Onet]

• „W sondażach poparcia rządu nastąpiło lekkie odbicie. I w koalicji poprawiły się nastroje. W mediach króluje afera Zondacrypto, która z każdym tygodniem dostarcza nowej pożywki. Dla rządu to podwójne złoto – nie tylko odwraca uwagę od jego problemów, ale także zahacza o większość podmiotów na prawicy. I doprowadza do jej dalszych podziałów. Oto Mateusz Morawiecki dostaje kolejny argument do kłótni z partią Jarosława Kaczyńskiego; Ruch Narodowy odcina się od Wiplera i Mentzena. A prezydent składa ponownie ustawę o kryptowalutach – bardzo zbliżoną do rozwiązania rządowego – bo dotychczasowe trzy weta zaczynają mu politycznie ciążyć.” [###]

• „Wizyta indyjskiego ministra spraw zagranicznych w Warszawie 2–4 września i planowana w październiku br. wizyta premiera RP Donalda Tuska w Indiach pokazują rosnące znaczenie dwustronnych relacji politycznych i gospodarczych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Konfederacja od miesięcy utrzymuje się w okolicach 15 proc. poparcia, ale jej sytuacja jest bardziej skomplikowana, niż wskazywałyby sondaże. Nieudana próba wystawienia Bartosza Bocheńczaka w Krakowie, spory wokół Przemysława Wiplera, napięcia między narodowcami a Nową Nadzieją oraz sposób, w jaki Sławomir Mentzen konsoliduje władzę w swojej partii, odsłaniają wewnętrzne problemy ugrupowania.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie uderzają przy granicy z Polską. 1665. dzień wojny]

• „Operacja »Kartagina« NABU ujawniła podejrzenia dotyczące zorganizowanej grupy, która miała zapewniać ochronę nielegalnym call center w zamian za łapówki. W centrum sprawy znalazł się Serhij Kropywa, pseudonim »Kanclerz«, a także Elizavieta Iwachnenko, znana jako »Muza«. Sprawa szybko dotknęła jednak najwyższych szczebli ukraińskich instytucji. Prokurator generalny Rusłan Kravchenko złożył dymisję, został odwołany przez parlament i opuścił Ukrainę. ” [###]

• Ataki ukraińskie na Morzu Czarnym uderzają w rosyjską gospodarkę [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Porty Morza Północnego. W pułapce stagnacji [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Europa

• „Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła w środę swoje priorytety dla Unii Europejskiej na nadchodzący rok, w tym zacieśnienie stosunków z Kanadą, ochronę dzieci w internecie, zmianę klimatu oraz wojnę Rosji przeciwko Ukrainie.” [AP News], [Euronews]

• „Przewodnicząca Komisji Europejskiej poparła propozycje, by Kanada stała się pierwszym »członkiem stowarzyszonym« UE. Ursula von der Leyen oświadczyła w środę przed Parlamentem Europejskim, że zamierza pracować nad »otwarciem drzwi« dla Kanady, co wiązałoby się z zacieśnieniem współpracy w różnych kluczowych sektorach.” [BBC]

• „13 września rosyjskie drony uderzyły w pobliżu przejścia granicznego Dorohusk – Jagodzin. To kolejna eskalacja ze strony Kremla i kolejne agresywne działania w pobliżu Polski? Czy to eskalacja wobec państw NATO? O tym, co planuje i co robi Rosja mówi kierownik zespołu rosyjskiego OSW Marek Menkiszak.” [###]

• „Bardzo możliwe, że Czarnogóra będzie następnym członkiem Unii Europejskiej. Ten kraj prowadzi coraz bardziej zaawansowane rozmowy o członkostwie. Kandydatura Czarnogóry budzi też stosunkowo najmniejsze kontrowersje. Jakim krajem dziś jest Czarnogóra? Czy Unia Europejska może mieć nowe państwo członkowskie? Jaki jest stan demokracji w Czarnogórze? Na te i inne pytania odpowiada Jan Nowinowski, ekspert OSW.” [###]

• „Stany Zjednoczone i Dania ogłosiły porozumienie w sprawie bezpieczeństwa Grenlandii, rozwiązując spór dyplomatyczny wywołany groźbami prezydenta Donalda Trumpa dotyczącymi zajęcia tego terytorium siłą.” [BBC]

• „Portugalia ma najwięcej w Europie skazanych podpalaczy, w tym rekordowo wiele podpalaczek. Kim są ci ludzie i co jeszcze powoduje, że to najczęściej płonący kraj na kontynencie?” [###]

• „15 i 16 września br. w Mińsku odbyły się kolejne białorusko-amerykańskie negocjacje z udziałem Alaksandra Łukaszenki i wysłannika Donalda Trumpa – Johna Coale’a. Ich rezultatem było uwolnienie 25 więźniów politycznych i zniesienie sankcji nałożonych na dwie białoruskie firmy. Obie strony zapowiedziały kontynuowanie rozmów, co może się przełożyć na nowe oczekiwania względem Litwy i Polski.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Dekret Putina przerzuca na rosyjski biznes obowiązek zapewnienia infrastrukturze krytycznej ochrony przed ukraińskimi atakami. Tym samym Putin przyznał, że odpowiedzialne za to organy państwowe nie są w stanie jej zapewnić. Co to oznacza? Czy w Rosji znowu zobaczymy prywatne armie na wzór Grupy Wagnera? O tym mówi ekspertka OSW Iwona Wiśniewska.” [###]

• „Od sierpnia w Rosji ponownie zaobserwowano oznaki zaostrzenia kryzysu paliwowego, objawiające się m.in. deficytem benzyny w wielu regionach, wzrostem cen oraz kolejkami na stacjach benzynowych. Pogorszenie nastąpiło w wyniku intensyfikacji ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie i po częściowej stabilizacji rynku w połowie lipca. W sierpniu doszło do co najmniej 22 uderzeń, co stanowi rekord od początku wojny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Jeszcze mniej ropy z Bliskiego Wschodu. 10 września – na skutek ataków ze strony sił sprzyjających Iranowi oraz zniszczeń infrastruktury – saudyjskie Aramco wyłączyło z użytku ropociąg Wschód–Zachód. 15 września pojawiły się informacje o anulowaniu lub odłożeniu w czasie szeregu przewidzianych na koniec września dostaw surowca do europejskich rafinerii. Tym samym czasowo przestał funkcjonować najważniejszy szlak transportu surowców i produktów z Zatoki Perskiej, alternatywny do blokowanej przez Iran od marca cieśniny Ormuz.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W pierwszej połowie września doszło do intensyfikacji wojny domowej w Jemenie. Ofensywa wspieranych przez Iran Hutich umożliwiła im przejęcie kontroli nad praktycznie całym jemeńskim wybrzeżem Morza Czerwonego. Konflikt, któremu towarzyszy przedłużający się impas w wojnie z Iranem, podaje w wątpliwość skuteczność sojuszu z Mekki i roli USA jako regionalnego gwaranta bezpieczeństwa. Walki natychmiast negatywnie odbiły się na światowej gospodarce, co odczuje również Europa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Na terytorium Jemenu rozbił się saudyjski samolot bojowy F-15SR, prawdopodobnie zestrzelony przez bojowników Ruchu Huti. Jeśli faktycznie padł ofiarą rebelianckich przeciwlotników, będzie to ogromny sukces propagandowy Hutich, który będzie też miał wymierne przełożenie na szczebel operacyjny. Wrak znajduje się na terytorium prowincji Ma’rib, gdzie od wielu dni trwają walki.” [Konflikty]

• „W szeregach jemeńskich sił walczących z Huti trwa burzliwa analiza przyczyn, dla których operacja zapowiadana jako decydujące uderzenie na kontrolowaną przez rebeliantów Huti stolicę, Sanę, zakończyła się klęską i chaotyczną ucieczką wojsk. Porażkę poniosło ponad 15 brygad, a całe zachodnie wybrzeże kraju znalazło się w rękach Huti.” [The Guardian]

• 27 października w Izraelu odbędą się wybory parlamentarne. To co po ataku Hamasu z 7 października 2023 roku wydawało się niemożliwe, tj utrzymanie się obecnego premiera u władzy, jest niewykluczone. Jak co wybory, wydaje się, że właśnie te najbliższe są „o wszystko”. Jednak tym razem, w Izraelu, rzeczywiście konsekwencje dla Izraelczyków oraz ich sąsiadów mogą być większe niż zazwyczaj. O atmosferze przed wyborami, o obawach, że mogą to być ostatnie wybory w Izraelu opowiada Jonathan Freedland z The Guardian. [The Guardian]

• Film dokumentalny NAZA (akronim z języka hebrajskiego stosowany przez izraelskie wojsko jako eufemizm określający cywilów, których śmierć jest przewidywana w atakach wojskowych) w reżyserii Yuvala Abrahama oraz Rachel Szor przedstawia relacje 24 izraelskich żołnierzy i członków wywiadu, którzy opisują wykorzystywanie sztucznej inteligencji do wyznaczania celów ataków w Strefie Gazy. Choć na Festiwalu Filmowym w Wenecji obraz zachwycił publiczność, zdobywając Specjalną Nagrodę Jury i 25-minutową owację na stojąco, w Izraelu wywołał falę oburzenia. Twórców publicznie oskarżono o zdradę, kierowano pod ich adresem groźby śmierci, a premier Benjamin Netanjahu zapowiedział działania dążące do odebrania im obywatelstwa. [The Guardian]

• „Departament Stanu USA zatwierdził potencjalną sprzedaż do Arabii Saudyjskiej wielozadaniowych samo­lotów bojowych F-35A Lightning II. To przełom w amerykańskim podejściu do uzbrajania państw Bliskiego Wschodu. Rijad może pozyskać 48 maszyn za szacunkową kwotę 24,3 miliarda dolarów. Sprzedaż uzbrojenia oczywiście nigdy nie jest zwyczajną transakcją handlową. Ale w tym konkretnym wypadku nabiera szczególnego znaczenia w kontekście wojny w Jemenie i lobbyingu Izraela, chcącego zachować przewagę jakościową nad państwami regionu.” [Konflikty]

Azja

• W piątek Bank Japonii podniósł główną stopę procentową z 1,0% do 1,25%, osiągając tym samym najwyższy poziom od 31 lat. Bank Japonii dąży do normalizacji polityki pieniężnej po dekadach utrzymywania stóp procentowych na poziomie bliskim zeru lub poniżej zera – co miało zachęcać do zaciągania kredytów i zwiększania wydatków, a tym samym przeciwdziałać deflacji i ożywić japońską gospodarkę. Prezes Banku Japonii Kazuo Ueda poinformował, że „japońska gospodarka kontynuuje stopniowe ożywienie” – powiedział dziennikarzom, zauważając jednocześnie, że inflacja zbliżyła się do docelowego poziomu 2%. [AP News]

• Dlaczego Chiny nie chcą połknąć trumpowskiej przynęty? W trakcie swojej drugiej kadencji prezydent Trump wykonał znaczące gesty pojednawcze wobec Xi Jinpinga i Chin, mimo że jego administracja podejmowała jednocześnie szereg działań o charakterze konkurencyjnym. Jendak Pekin zachowuje czujność. Chiny koncentrują się na wzmacnianiu swojej długoterminowej pozycji w rywalizacji ze Stanami Zjednoczonymi, a nie na osiągnięciu przełomu w relacjach z Trumpem. Chińscy przywódcy nadal traktują rywalizację strategiczną jako trwały i niezmienny element tych relacji. [Brookings Institution]

• Pakistańskie siły bezpieczeństwa zakończyły w sobotę akcję przeciwko bojownikom, którzy zabarykadowali się na terenie kompleksu policyjnego w północno-zachodnim Pakistanie. Do starcia doszło w piątek, gdy zamachowiec samobójca wjechał wypełnionym materiałami wybuchowymi pojazdem w meczet, a uzbrojeni napastnicy wtargnęli na teren obiektu, zabijając 21 osób i raniąc 103 kolejne. Żadne ugrupowanie nie przyznało się natychmiast do przeprowadzenia zamachu, jednak podejrzenia prawdopodobnie padną na pakistańskich talibów – znanych oficjalnie jako Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP) – którzy w ostatnich latach nasilili ataki na policję i inne siły bezpieczeństwa. [AP News]

• „Na Sri Lance afera pedofilska pogrąża jednego z najważniejszych mnichów lokalnej odmiany buddyzmu, traktowanego jak oficjalna państwowa religia. Dlaczego do tej pory inni duchowni czuli się bezkarni i czy teraz się to zmieni?” [###]

Afryka

• W piątek w Nigerii policja użyła gazu łzawiącego wobec tłumu protestującego w związku ze śmiercią 37 górników; mężczyźni ci przebywali w areszcie po zatrzymaniu pod zarzutem nielegalnego wydobycia surowców. Aktywiści kwestionują oficjalną wersję wydarzeń, według której przyczyną zgonów mogła być epidemia choroby. Okoliczności śmierci są przedmiotem dochodzenia. Przedstawiciele służb obrony cywilnej poinformowali, że górnicy – ​​zatrzymani wcześniej w tym tygodniu pod zarzutem nielegalnego wydobycia – zmarli wskutek choroby, a ich ciała przekazano do szpitala w celu przeprowadzenia badań. Jednak osoby, które przeżyły, przekazały agencji Associated Press, że zatrzymani byli stłoczeni w słabo wentylowanej celi, sugerując, iż przyczyną śmierci było uduszenie. [AP News]

• Organizacja Lekarze bez Granic ostrzegła przed przedwczesnym optymizmem w obliczu największej w historii epidemii eboli w Demokratycznej Republice Konga. „Epidemia nie słabnie, lecz się przemieszcza” – stwierdził przedstawiciel organizacji, wskazując, że dociera ona do nowych regionów, które są jeszcze gorzej przygotowane do walki z chorobą. [DW]

• Prezydent Sudanu Południowego Salva Kiir ogłosił we wtorek wieczorem decyzję o odwołaniu szefa krajowej komisji wyborczej – zaledwie trzy miesiące przed pierwszymi wyborami w tym państwie. Abednego Akok Kacuol został zwolniony ze stanowiska bez podania publicznego uzasadnienia tej decyzji. Od czasu uzyskania niepodległości w 2011 roku Sudan Południowy wielokrotnie przekładał wybory, powołując się na opóźnienia we wdrażaniu ustaleń pokojowych. [AP News]

• Policja w Republice Południowej Afryki poinformowała, że ​​w czwartek na wschód od Johannesburga odnaleziono dziewiąte kobiece ciało. Funkcjonariusze prowadzą tam dochodzenie w sprawie serii zabójstw, do których doszło w ciągu ostatnich dwóch miesięcy i które wywołały w społeczności poważne obawy. Wszystkie dziewięć ciał znaleziono na terenie gminy Ekurhuleni, co rodzi podejrzenia, że ​​za zbrodnie odpowiada ta sama osoba lub grupa osób. Wcześniej policja wskazywała, że ​​pewne podobieństwa w okolicznościach śmierci pierwszych ośmiu ofiar były „wystarczająco niepokojące, by wydać publiczne ostrzeżenie”. [AP News]

• Egipt liczy na to, że budowa turbin wiatrowych na własnym terytorium pozwoli mu rozwinąć sektor energii odnawialnej i uczyni z niego wzór dla innych państw afrykańskich dążących do uprzemysłowienia opartego na „zielonej” energii. Kraj ten podpisał umowę z chińską firmą SANY Renewable Energy na realizację projektu farmy wiatrowej o mocy 2000 megawatów w Zatoce Sueskiej oraz budowę pierwszego w Egipcie zakładu produkującego turbiny wiatrowe. Przewiduje się, że farma zostanie przyłączona do krajowej sieci energetycznej w ciągu 23 miesięcy od zawarcia ostatecznych porozumień, natomiast fabryka ma zaopatrywać rynek egipski oraz – potencjalnie – eksportować urządzenia do innych krajów Afryki i na Bliski Wschód. [AP News]

• Według relacji świadków i prawników zajmujących się prawami człowieka, dwaj mężczyźni wydaleni przez administrację Trumpa do Gwinei Równikowej zostali skrępowani, mieli założone na głowy worki, byli bici i zepchnięci ze schodów – a wszystko to działo się na oczach innych osób deportowanych z USA. Następnie mężczyzn – jednego z Egiptu, drugiego z Erytrei – przewieziono do więzienia. Inni deportowani twierdzą, że mężczyźni zostali pobici za poinformowanie prasy i obrońców praw człowieka o fatalnych warunkach oraz przemocy panującej w hotelu. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Głównymi tematami rozmów Marco Rubio w Kolumbii, Ekwadorze i Peru (8–10 września br.) były walka z przestępczością zorganizowaną oraz zwiększenie współpracy gospodarczej. Podróż służyła także zademonstrowaniu – głównie republikańskim wyborcom – sukcesów administracji Donalda Trumpa w odbudowie wpływów USA w Ameryce Łacińskiej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Rząd prezydenta Brazylii Luiza Inácio Luli da Silvy ogłosił 15-procentową podwyżkę świadczeń socjalnych przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi w październiku, które budzą duże zainteresowanie.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• „Przedstawiciele państw karaibskich opracowują wieloaspektowy »plan działania«, obejmujący środki prawne, mający na celu skłonienie Wielkiej Brytanii do podjęcia negocjacji w sprawie porozumienia dotyczącego odszkodowań za niewolnictwo, które miały miejsce kilkadziesiąt lat temu – poinformowali przedstawiciele uczestniczący w konferencji poświęconej odszkodowaniom.” [The Guardian]

• „W piątek po raz kolejny doszło do awarii sieci energetycznej na Kubie, w wyniku której miliony ludzi na całej wyspie pozostały bez prądu – już co najmniej po raz szósty od czasu, gdy prezydent USA Donald Trump w styczniu wstrzymał dostawy paliwa na wyspę.” [AP News]

• „W piątek boliwijscy parlamentarzyści zatwierdzili umowę pożyczkową z Międzynarodowym Funduszem Walutowym na kwotę 1,9 mld dolarów, zapewniając konserwatywnemu rządowi kluczowe zwycięstwo w działaniach mających na celu złagodzenie głębokiego kryzysu gospodarczego w kraju, podczas gdy związki zawodowe groziły wznowieniem protestów.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Prezydent USA Donald Trump zagroził ograniczeniem wymiany handlowej z UE lub nałożeniem »bardzo wysokich ceł« po tym, jak Unia zaproponowała, by Kanada została jej pierwszym w historii »członkiem stowarzyszonym«.” [Euronews]

• Prezydent Donald Trump oświadczył w piątek, że zakazuje wstępu do Białego Domu przedstawicielom CNN, MSNBC i Politico z powodu – jak to określił – nieprzychylnych relacji i rozpowszechniania „fake newsów”; zagroził też kolejnymi zakazami dla mediów, co stanowi kolejny krok w coraz bardziej agresywnej reakcji prezydenta na relacje medialne, które uważa za niekorzystne. [AP News]

• „Prezydent USA Donald Trump oświadczył w piątek, że jego syn, Donald Trump Jr., poinformował go, iż zamierza zwrócić pieniądze rosyjskiemu oligarsze, który sfinansował jego uroczystości weselne na Bahamach w maju. Demokraci w Kongresie USA wszczęli w tym tygodniu dochodzenie w sprawie doniesień, że Umar Kremlev, zamożny rosyjski biznesmen i prezes Międzynarodowego Związku Bokserskiego, zapłacił setki tysięcy dolarów za uroczystości weselne.” [Reuters]

• „Tego lata w nieoczekiwany sposób przekazano do Hongkongu poufną technologię dotyczącą myśliwców F-35, co wywołało dochodzenie na Kapitolu i nasunęło podejrzenie, że Chiny mogły uzyskać dostęp do kluczowych elementów tego ściśle tajnego systemu uzbrojenia.” [Politico]

• „Ustawa sankcyjna USA na Rosję: narzędzie polityczne bez gwarancji wykorzystania. 16 września Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przegłosowała ustawę dotyczącą sankcji wobec Rosji, której pomysłodawcą był nieżyjący senator Lindsey Graham. Decyzja ta zakończyła procedurę akceptacyjną dokumentu w Kongresie i obecnie czeka on na podpis prezydenta.” Trump już ustawę podpisał o czym pisze BBC [Ośrodek Studiów Wschodnich], [BBC]

Oceania

• Zastępca sekretarza stanu USA Christopher Landau, w towarzystwie premiera Wysp Cooka Marka Browna oraz ministra spraw zagranicznych Nowej Zelandii Winston Peters, ogłosił projekt budowy portu głębokowodnego na atolu Penrhyn – miejscu, gdzie w czasie II wojny światowej znajdowała się baza wojskowa – o wartości 60 milionów USD. Decyzja ta, ogłoszona podczas szczytu Forum Wysp Pacyfiku w Palau, zapada w czasie narastających napięć geopolitycznych w regionie, w którym o wpływy rywalizują Stany Zjednoczone i Chiny. [1News]

Ekonomia i gospodarka

• „Rada Fiskalna po raz pierwszy oceniła projekt budżetu państwa i zapaliła kilka czerwonych lampek. Prognozy makroekonomiczne uznaje za zasadniczo realistyczne, ale wskazuje na bardzo wysokie ryzyko przekroczenia krajowego progu ostrożnościowego długu, problemy z dochodami oraz niedoszacowane wydatki.” O nowym budżecie Polski posłuchacie w podcaście Polityki Insight. [###]

• „Krzysztof Stanowski pochwalił się, że Kanał Zero jako jedyny podmiot w Polsce uzyskał od YouTube status Affiliate Content Owner. W komentarzach natychmiast zaczęły pojawiać się pytania, czym ACO różni się od działających od lat sieci MCN. Wyjaśniamy, o co dokładnie chodzi. ” [Wirtualna Polska]

• Jak widzimy na stacjach benzynowych ceny paliw, a szczególnie diesla, sa ponownie na rekordowych poziomach. Czy można spodziewać się ich szybkiego spadku? Niestety nikt nie ma w tej materii dobrych wieści. Globalna konkurencja o ograniczone dostawy diesla pcha ceny w górę. [S&P Global]

Nauka i technologia

• „Odchudzanie oraz bieganie często są ze sobą ściśle powiązane. Wiele osób zaczyna biegać właśnie po to żeby schudnąć i czuć się lepiej w swoim ciele oraz być zdrowszym. Gdy to osiągną i wkręcą się w bieganie to chcą… schudnąć, żeby lepiej biegać.” [###]

• „Z pomocą Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) Ruth Alexander sprawdza, gdzie na świecie zdrowy koszyk żywności kosztuje najwięcej oraz dlaczego miliardy ludzi na całym świecie nie mogą sobie pozwolić na odżywczą i urozmaiconą dietę.” [###]

• „Mały dziki kot zamieszkujący lasy mgliste w Boliwii został zidentyfikowany jako dotychczas nieznany gatunek, co stanowi pierwszy od ponad wieku przypadek formalnego nazwania i opisania nowego żyjącego gatunku kota.” [Reuters]

  

• „Hiszpańscy paleontolodzy twierdzą, że znaleźli pierwsze dowody na to, iż diplodok, kultowy dinozaur o długiej szyi, niegdyś przemierzał Europę – wynika z badań opublikowanych we wtorek w czasopiśmie Journal of Vertebrate Paleontology.” [AP News]

• „Wydaje się, że chińskie firmy objęte sankcjami rządu amerykańskiego zgłaszały więcej patentów z dziedziny nauki i publikowały więcej artykułów naukowych niż przedsiębiorstwa nieobjęte sankcjami.” [Nature]

• „Naukowcy twierdzą, że znaleźli nowe dowody na poparcie intrygującej, choć kontrowersyjnej teorii, zgodnie z którą w grobowcu Tutanchamona znajdują się dotychczas nieodkryte komory, w których mogą spoczywać szczątki egipskiej królowej Nefertiti.” [Nature]

• Czy AI nas zabije? Szansa na to jest niezerowa. Ostatnio w przestrzeni medialnej przybyło głośnych nagłówków w tym temacie. MIT Technology Review odpowiada na kilka pytań, które mogły się narodzić w naszych głowych w związku z potencjalnymi niebezpieczeństwami związanymi ze sztuczną inteligencją. [MIT Technology Review]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Mowa matczyna (zwana też mową skierowaną do niemowląt) przez lata spotykała się z dużą krytyką, ale najnowsze badania mogły położyć kres tej kontrowersji.” [###]

• Poza zakazem używania telefonów w szkołach coraz częściej postulowany jest zakaz używania sztucznej inteligencji. Przeciwnicy takiego podejścia argumentują, że ograniczy to innowacje i nie przygotuje to uczniów na race z technologią. jednak Rebecca Winthrop z Brookings Institution przekonuje, że podejście ograniczające użycie sztucznej inteligencji w edukacji szkolnej może być tym słusznym, które przynosi długofalowe korzyści dla uczniów i ich innowacyjności. [Brookings Institution]

• „Lalka Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy ogromna różnica. Ludność miasta zwiększyła się w tym czasie o połowę, zaostrzyły represje ze strony rosyjskich władz. – Warszawa na oczach jednego pokolenia ludzi zamienia się w nabite ludźmi, bardzo gęste, ogromne, nieznane miasto – opowiada prof. Błażej Brzostek z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Prus opisał więc świat, który widział, ale z istotnym przemilczeniem. – Mowy nie ma o żadnej administracji, mowy nie ma o policji, mowy nie ma oczywiście o cenzurze, bo cenzura nie pozwalała pisać, że jest cenzura – wyjaśnia historyk. W odcinku rozmawiamy o życiu w Warszawie w czasach Lalki.” [Radio Naukowe], [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Przyjdzie taki moment, że z pewnością będziemy musieli podjąć te działania – oceniła w Tak jest w TVN24 sędzia Trybunału Konstytucyjnego Anna Korwin-Piotrowska. Tak odpowiedziała na pytanie, czy asysta policji to właściwy sposób na wyegzekwowanie prawa do orzekania przez sędziów.” [TVN24]

• „Michał Sopiński, który był rektorem Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, nie uznaje decyzji Waldemara Żurka o swoim odwołaniu. Doprowadziło to do sytuacji, w której na uczelni doszło do przepychanek z policją. Wyjaśniamy, o co chodzi z aferą dotyczącą uczelni.” [Onet]

• „Antoni Macierewicz nie poniesie partyjnych konsekwencji za swoje zachowanie podczas tzw. miesięcznicy smoleńskiej. Nikt nie bierze tego pod uwagę. Działania Macierewicza są akceptowane przez PiS, bo były szef smoleńskiej podkomisji jest ważny dla istotnej części wyborców tej partii – twierdzą politycy PiS” Macierewicz biega sobie po ulicy z pistoletem do paintballa (co możecie zobaczyć na filmie w artykule) a PiS udaje, że nic się nie dzieje. [Wirtualna Polska]

• „(...) w czwartek 10 września lider skrajnie prawicowej Konfederacji Korony Polskiej Grzegorz Braun tego dnia po południu opublikował w mediach społecznościowych nagranie. Widać na nim, jak sam Braun oraz jego partyjny kolega Marcin Miksza dewastują siekieromłotami granitowy obelisk, postawiony na zbiorowym grobie ukraińskich żołnierzy UPA, którzy zginęli w 1946 roku podczas walk z radzieckim NKWD.” [OKO.press], [Wirtualna Polska]

• Nie będziemy silić się na „śmieszny komentarz”, bo sama sytuacja jest śmieszna. No może na jeden

  Dzieci w umyśle prawaka są od tego żeby się słuchały, pokazanie im tęczy zmienia w geja ale nakarmienie go czymś innym niż snickersy i nuggetsy jest NIEWYKONALNE.

  O co chodzi? Tym razem Pan Jaki wrzuca kolejny materiał o tym, że dieta planetarna to zagłada narodu polskiego i ma na to badania. Na szczęście, niektórym się jeszcze chce i Orestes Kowalski zrobił piękny film na temat takich (Jakich) wynaturzeń. [###]

• „Projekt nowelizacji Prawa o ruchu drogowym ma na celu poprawę bezpieczeństwa na przejazdach kolejowych oraz zaostrzenie kar dla wobec sprawców przestępstw i wykroczeń popełnionych na przejazdach. Zakłada między innymi utratę prawa jazdy w kilku sytuacjach.” [TVN24]

  

• „Miliard złotych dla Mety! To kara, o którą wystąpiło do Komisji Europejskiej pod koniec sierpnia Ministerstwo Cyfryzacji. Powodem jest brak skutecznej walki z fałszywymi reklamami i oszustwami, a pretekstem wejście Rafała Brzoski w publiczny spór z cyfrowym gigantem. Jak to się dzieje, że fejkowe reklamy z wizerunkiem właściciela InPostu wciąż pojawiają się na portalach należących do Mety, skoro kilka miesięcy temu miliarder uzyskał w tej sprawie prawomocne sądowe postanowienie o zabezpieczeniu?” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Trzy dni spokoju w Kijowie. 1658 dzień wojny]

• „Rosyjski dron, który wkroczył do przestrzeni powietrznej Mołdawii, opóźnił we wtorek odlot samolotu przewożącego prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego do Norwegii – poinformował mołdawski urzędnik.” [CNN]

• „Jak poinformował prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, dwie osoby zginęły w wyniku uderzenia rosyjskich dronów w przejście graniczne między Ukrainą a Mołdawią. Przejście graniczne Starokozache zostało zamknięte po nocnym ataku. Zdjęcia z miejsca zdarzenia pokazują kilka spalonych samochodów pośród gruzów.” [BBC]

• „5 września specjalni wysłannicy prezydenta Donalda Trumpa, Steven Witkoff i Jared Kushner, przebywali w Moskwie, wznawiając, po ponad półrocznej przerwie, próby doprowadzenia do zakończenia agresji Rosji na Ukrainę. (...) Dzień po wizycie w Moskwie amerykańscy negocjatorzy przybyli do Kijowa, gdzie rozmowy odbyły się w trzech formatach: osobistego spotkania z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, następnie z delegacją ukraińską, a później z udziałem doradców ds. bezpieczeństwa Wielkiej Brytanii, Niemiec i Francji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W ciągu ostatnich trzech miesięcy Ukraina zintensyfikowała ataki na zaplecze operacyjne armii rosyjskiej na Krymie: węzły logistyczne, infrastrukturę drogową, kolejową i morską, zgrupowania wojsk, systemy obrony powietrznej, składy amunicji i stanowiska dowodzenia. Celem stało się odcięcie półwyspu od uzupełnień wojskowych i paliwowych, a także uszkodzenie obiektów infrastruktury energetycznej oraz linii komunikacyjnych dostarczających zaopatrzenie dla ludności. W efekcie władze okupacyjne na Krymie ogłosiły pod koniec czerwca trwający do dziś stan sytuacji nadzwyczajnej. Szczególną rolę w realizacji tej operacji odgrywają ataki bezzałogowych statków powietrznych średniego zasięgu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „4 września Narodowe Antykorupcyjne Biuro Ukrainy (NABU) dokonało przeszukania w siedzibie Prokuratora Generalnego (PG) Rusłana Krawczenki. Tego samego dnia służba poinformowała o przeprowadzeniu operacji ”Kartagina„ skierowanej przeciwko zorganizowanej grupie przestępczej w biurze PG. Według NABU w 2025 r. prokurator Serhij Kropywa, zastępca dyrektora Departamentu współpracy międzynarodowej w PG, stworzył wraz ze współpracownikami organizację przestępczą, która otrzymywała łapówki od ”biznesmenów„ kierujących nielegalnymi call center, w zamian obiecując im brak ingerencji w ich działalność (tzw. krysza).” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Kyiv Independent]

• „3 września prezydent Wołodymyr Zełenski zapowiedział dymisje zastępców szefów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) i Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy (HUR). Decyzja jest reakcją na incydent użycia broni przez funkcjonariuszy SBU wobec członków HUR w Kijowie. Konflikt był wynikiem działań SBU wobec Stepana Kapłunowa, zastępcy dowódcy Rosyjskiego Korpusu Ochotniczego (RDK), podporządkowanego strukturom HUR.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W jaki sposób Rosja wzmocniła kontrolę nad okupowanym Krymem? Od czasu nielegalnej okupacji Krymu w 2014 roku Rosja systematycznie zatrzymuje osoby sprzeciwiające się jej rządom, fabrykuje przeciwko nim sprawy karne oraz wysyła je do aresztów śledczych i więzień na całym półwyspie i poza nim. Po rozpoczęciu pełnej inwazji na Ukrainę w 2022 roku system ten uległ dalszemu rozszerzeniu, a ukraińscy cywile z nowo okupowanych terytoriów są również przenoszeni do ośrodków detencyjnych na Krymie.” [###]

Europa

• „Komisja Europejska (KE) chce zwiększenia do ok. 150 mld euro środków na cele obronne w projekcie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034. W ramach reformy unijnego budżetu KE planuje odejście od wielu małych programów sektorowych na rzecz większych i bardziej elastycznych instrumentów. Obrona ma stać się jednym z priorytetów finansowania. Większość środków miałaby być rozdysponowana w ramach nowego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności premiującego najbardziej innowacyjne i rentowne projekty.” [Osrodek Studiów Wschodnich]

• „Nagłe i duże ćwiczenia rosyjskich sił nuklearnych w maju br., rozmieszczenie elementów potencjału jądrowego w Białorusi oraz zmiany w doktrynie, mające na celu wywołanie presji politycznej – to tylko niektóre z przejawów ewolucji rosyjskiej polityki zastraszania nuklearnego wobec państw NATO od rozpoczęcia pełnoskalowej agresji na Ukrainę. Ważnymi adresatami tych sygnałów są Polska, Litwa, Łotwa i Estonia – państwa na środkowo-wschodniej flance NATO, które byłyby szczególnie narażone na skutki wykorzystania przez Rosję broni nuklearnej w konflikcie w Europie.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Oburzenie Francji związane z tym, że prezentacja odbyła się wyłącznie w języku angielskim, może skomplikować ratyfikację umowy handlowej między UE a Indiami, mimo że Francja popiera samą umowę i uważa Indie za partnera strategicznego.” [Euronews]

• „W niedzielę w Szwecji odbędą się wybory, w których wyniki zapowiadają się niezwykle wyrównane i które mogą po raz pierwszy doprowadzić do wejścia skrajnej prawicy do rządu, o ile prawicowe partie w kraju zdołają uzyskać większość.” [The Guardian]

• „Norwegia zatrzymała rosyjski statek na Svalbardzie. Działania Norwegii mają na celu wsparcie ukraińskiego Naftohazu w wyegzekwowaniu od Rosji odszkodowania za aktywa tej firmy przejęte w wyniku aneksji Krymu. Oprócz ostrej reakcji dyplomatycznej Rosja może zdecydować się na odwet w postaci ataków hybrydowych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „AfD odniosła spektakularne zwycięstwo w wyborach do parlamentu Saksonii-Anhalt. Partia zdobyła aż 43,8 proc. głosów, poprawiając swój wynik o 23 punkty procentowe i osiągając najlepszy rezultat w swojej historii. CDU, która przez 24 lata nieprzerwanie rządziła landem, poniosła porażkę, zdobywając zaledwie 17,2 proc.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• „W ciągu ostatnich 18 miesięcy w Wielkiej Brytanii powstało co najmniej 28 antyimigranckich grup straży obywatelskiej – od nielegalnych patroli ulicznych, które twierdzą, że chronią kobiety i dzieci, po grupy nękające imigrantów we Francji i blokujące porty.” [The Guardian]

• „Donald Trump stwierdził, że »bardzo chętnie« widziałby zjednoczoną Irlandię i że »równie dobrze może to nastąpić już teraz«. Prezydent USA zdawał się popierać dążenia do zmian konstytucyjnych na wyspie na początku swojej dwudniowej wizyty w Irlandii, która rozpoczęła się w sobotę. Ta nieoczekiwana wypowiedź wywołała natychmiastową reakcję ze strony rządu Wielkiej Brytanii oraz przywódców unionistów z Irlandii Północnej.” Już jesteśmy spóźnieni o 2 lata względem Star Trek. [The Guardian]

  

• „Naddniestrze obchodzi 36. rocznicę ogłoszenia tzw. niepodległości. (...) Jednocześnie Kiszyniów krok po kroku zwiększa kontrolę nad gospodarką Naddniestrza. (...) Czy to początek końca gospodarczego odrębności Naddniestrza? Czy można mówić o »pełzającej reintegracji« regionu z Mołdawią? Jak głęboki jest kryzys Naddniestrza i przede wszystkim- czy sam Kiszyniów jest gotowy na pełne zjednoczenie z lewym brzegiem Dniestru?” [###]

• „Od sierpnia w Rosji ponownie zaobserwowano oznaki zaostrzenia kryzysu paliwowego, objawiające się m.in. deficytem benzyny w wielu regionach, wzrostem cen oraz kolejkami na stacjach benzynowych. Pogorszenie nastąpiło w wyniku intensyfikacji ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie i po częściowej stabilizacji rynku w połowie lipca. W sierpniu doszło do co najmniej 22 uderzeń, co stanowi rekord od początku wojny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Ruch Huti w ciągu ostatnich dni odnotował serię sukcesów na jemeńskim wybrzeżu i zajął miasto Mokka. Utrata niewielkiego, ale strategicznie ważnego portu jest pierwszym istotnym zwycięstwem Hutich, które w dodatku budzi obawy o bezpieczeństwo cieśniny Bab al-Mandab. Na jaw wyszły również podziały wewnątrz wojsk prorządowych.” Od czasu napisania artykułu, Huti dokonali kolejnych postępów. [Konflikty]

• Zaatakowany został rurociąg łączący wschodnie pola naftowe z zachodnim wybrzeżem Arabii Saudyjskiej. Jest to główny ropociąg używany przez Saudów do omijania cieśniny Ormuz, o zdolności przesyłu do 7 milionów baryłek ropy dziennie. Rurociąg został czasowo wyłączony z eksploatacji, a zaatakowano go z terytorium Iraku, co potwierdziły irackie władze. Nie wiadomo, czy działali tam bojownicy Huti czy dokonały tego irackie milicje wspierające Iran. [DW]

• Ile ropy płynie przez cieśninę Ormuz? Ciężko o jednoznaczną i precyzyjną informację na ten temat, jednak podawane liczby oscylują około 6 milionów baryłek dziennie. Razem z emirackimi i saudyjskimi alternatywnymi trasami eksport z regionu Zatoki Perskiej wynosić może nawet ~75% stanu sprzed wojny. Czy utrzymanie się takiego stanu oznacza, że paliwa stanieją? Najpewniej nie, dlatego, że rynek paliw jest bardziej napięty niż rynek ropy – światowej gospodarce brakuje mocy przerobowych w rafineriach aby szybko nadrobić to co zostało stracone. [Reuters], [The Economist]

• „Czy Turcja będzie »drugim Iranem« i co na to NATO? Pełnoskalowa wojna między Izraelem a Turcją wydaje się bardzo mało prawdopodobna. Sceną dla działań zbrojnych pozostanie Syria – mówi kierownik zespołu Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej w OSW, wyjaśniając zawikłaną sieć sojuszy w regionie po podpisaniu Porozumienia Mekkańskiego.” [Krytyka Polityczna]

• „»Tarcza Achillesa« to wielowarstwowa sieć obrony powietrznej, którą w Grecji wybuduje Izrael. Czego boją się Ateny? Czy konflikt z Turcją będzie eskalował? Czego na południu Europy szuka Izrael? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich Karol Wasilewski, Marek Matusiak i Jacek Tarociński.” [###]

• Przez znaczną część minionego roku Pakistan odgrywał podwójną rolę: partnera obronnego Rijadu oraz kanału nieformalnej komunikacji między Waszyngtonem a Teheranem; jednak trwające w tym tygodniu walki między wspieranym przez Iran ruchem Huti a siłami saudyjskimi coraz bardziej wystawiają na próbę zdolność Islamabadu do jednoczesnego utrzymania obu tych pozycji. Starcia te stanowią pierwszy poważny sprawdzian dla sojuszu obronnego zawartego w zeszłym miesiącu przez Pakistan, Arabię ​​Saudyjską i Turcję, który uzupełnił wcześniejsze porozumienie między Islamabadem a Rijadem. Zgodnie z tymi ustaleniami, atak zbrojny na którykolwiek z trzech krajów ma być traktowany jako atak na wszystkie z nich. [Reuters]

• W sobotę w więzieniu w Kobani zamieszkanym głównie przez ludność kurdyjską w północnej Syrii wybuchły pożar i zamieszki, w wyniku których zginęło co najmniej siedem osób. Państwowa agencja informacyjna SANA podała, że ​​pożar wybuchł, gdy osadzeni w więzieniu w Kobani wszczęli bunt na tle napięć, do jakich doszło w mieście dzień wcześniej między Kurdami a Arabami. Zamieszki wybuchły, gdy Kurdowie oskarżyli Arabów o zabójstwo jednego z Kurdów. Napięcie między mniejszością kurdyjską a rządem centralnym utrzymuje się na wysokim poziomie, mimo niedawnych działań mających na celu przejęcie kontroli nad północno-wschodnią Syrią przez nowy rząd w Damaszku. [AP News]

Azja

• Prezydent Chin Xi Jinping został powitany w Indiach z honorami z okazji szczytu krajów rozwijających się z grupy BRICS, podczas gdy regionalni rywale – Pekin i Delhi – publicznie demonstrują ocieplenie stosunków, jednocześnie po cichu rywalizując o przywództwo w czasach, gdy globalna dominacja Stanów Zjednoczonych ulega zachwianiu. [The Guardian]

• „W sobotę grupa państw BRICS jednogłośnie przyjęła wspólną deklarację, w której wyraziła »głębokie zaniepokojenie« wojną na Bliskim Wschodzie oraz wezwała do zachowania maksymalnej powściągliwości, opowiadając się za »wielostronnym podejściem« uwzględniającym stanowiska poszczególnych państw.” [Reuters]

• „26 sierpnia Nepal i Tybet nawiedziła powódź błyskawiczna. Władze nepalskie przy wsparciu partnerów zagranicznych podjęły natychmiastową akcję ratunkową. Działania Chin budzą wątpliwości, a skala zniszczeń w Tybecie pozostaje niejasna. O tym, jaka politykę prowadzi Pekin względem nawiedzonego przez niszczycielski żywioł Tybetu wyjaśnia Michał Bogusz.” [###]

• „Dwóch działaczy prodemokratycznych, którzy stanęli przed sądem za zorganizowanie corocznej czuwania upamiętniającego masakrę na placu Tiananmen w Hongkongu, zostało skazanych na siedem lat więzienia w jednej z najważniejszych spraw dotyczących bezpieczeństwa narodowego w tym mieście.” [The Guardian]

• „Korea Północna wystrzeliła w sobotę kilka pocisków balistycznych krótkiego zasięgu z okolic Wonsanu w kierunku morza u swojego wschodniego wybrzeża – poinformowała w sobotę Sztab Generalny Korei Południowej (JCS). Pociski zostały wystrzelone około godziny 5:20 rano (...) i przeleciały około 250 km (...) – podała JCS w oświadczeniu, dodając, że władze Korei Południowej i Stanów Zjednoczonych przeprowadzają szczegółową analizę ich parametrów technicznych.” [Reuters]

• „Filipińskie służby ratownicze wydobyły kolejne 41 zwęglonych szczątków z płonącego promu – poinformowały w sobotę władze. Liczba ofiar śmiertelnych wzrosła tym samym do 76, a 13 osób nadal uznaje się za zaginione. Zespoły medycyny sądowej stoją przed trudnym zadaniem identyfikacji ofiar.” [Reuters]

Afryka

• „Według danych podanych przez władze kongijskie w Demokratycznej Republice Konga (DRK) odnotowano ponad 7 000 przypadków eboli w ramach najpoważniejszej epidemii tej śmiertelnej choroby w historii kraju.” [Al-Dżazira]

• „Uber wycofuje się z Nigerii i Ugandy w momencie, gdy koszty prowadzenia działalności w branży przewozowej stają się coraz trudniejsze do pokrycia w niektórych częściach Afryki.” [Al-Dżazira]

• „W piątek do Stanów Zjednoczonych wydano sześciu obywateli Nigerii powiązanych z zorganizowaną siatką przestępczą, która rzekomo wyłudziła od amerykańskich kobiet ponad 6 mln dolarów w ramach internetowych oszustw matrymonialnych.” [The Guardian]

• „Król Ugandy Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, który przez długi czas był najmłodszym monarchą na świecie, został pochowany wśród grobowców swoich królewskich przodków, podczas gdy jego królestwo Tooro starało się zapomnieć o gorzkiej walce o sukcesję.” [The Guardian], [BBC]

Ameryka Łacińska

• „Brazylijski kandydat na prezydenta, senator Flávio Bolsonaro, jest przedmiotem śledztwa w sprawie korupcji, prania brudnych pieniędzy i uchylania się od płacenia podatków w związku z otrzymaniem milionów dolarów od skompromitowanego bankiera na sfinansowanie filmu o swoim ojcu, byłym prezydencie Jairze Bolsonaro.” [AP News]

• „W czwartek brazylijski Sąd Najwyższy odwołał drugą z rzędu sesję obrad – to rzadki krok, który uwidacznia głęboki kryzys instytucjonalny i polityczny tej instytucji. Nad kilkoma członkami Sądu wiszą podejrzenia o korupcję, stronniczość polityczną i ingerencję policji, a zamieszanie to już teraz rzutuje na październikowe wybory krajowe.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Sąd w Gwatemali uniewinnił wiceministra i trzech innych przywódców społeczności rdzennej z zarzutów terroryzmu, które postawiono im w związku z ich rolą w kierowaniu protestami przeciwko prokuratorowi oskarżonemu o próbę uniemożliwienia prezydentowi Bernardo Arevalo objęcia urzędu.” [Al-Dżazira]

• „Peru dołączy do koalicji »Tarcza Ameryk« pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych, skierowanej przeciwko kartelom narkotykowym – ogłosiła w czwartek prezydent Keiko Fujimori podczas wizyty sekretarza stanu USA Marco Rubio, pogłębiając współpracę i zacieśniając więzi w zakresie bezpieczeństwa z Waszyngtonem już na początku swojej prezydentury.” [Reuters]

• „Meksyk i Stany Zjednoczone starają się jak najszybciej zawrzeć dwustronną umowę handlową przed wyborami uzupełniającymi w USA, które odbędą się za niecałe osiem tygodni – wynika z informacji sześciu źródeł z obu krajów zaznajomionych z przebiegiem rozmów. Wysiłki te stały się jeszcze pilniejsze w związku z załamaniem się negocjacji Kanady z Waszyngtonem.” [Reuters]

Ameryka Północna

• „W czwartek Kanada zaoferowała wsparcie w celu wzmocnienia ukraińskiej obrony powietrznej oraz uzupełnienia zapasów dronów, a podczas wizyty Wołodymyra Zełenskiego oba kraje zobowiązały się do zacieśnienia sojuszu.” [The Guardian]

• „Rosnąca presja ze strony konsumentów, by kupować produkty kanadyjskie i bojkotować produkty amerykańskie, zmienia asortyment na półkach supermarketów w Kanadzie, zmuszając sprzedawców do ulepszenia oznakowania kraju pochodzenia oraz do pozyskania nowych źródeł zaopatrzenia.” [Reuters]

• „Biały Dom opublikował zdjęcie bielika amerykańskiego atakującego gęś kanadyjską, aby przekazać pewne przesłanie – jednak to właśnie Kanada odegrała kluczową rolę w odbudowie populacji tego ptaka w Stanach Zjednoczonych” [The Guardian]

• „Donald Trump i Pete Hegseth wykorzystali swoje przemówienia wygłoszone podczas uroczystości upamiętniającej 25. rocznicę zamachów z 11 września, aby bronić wojny USA i Izraela przeciwko Iranowi – i zasugerować, że ten kontrowersyjny konflikt stanowi część dziedzictwa najgorszego ataku terrorystycznego w historii Stanów Zjednoczonych.” [The Guardian]

• „Prezydent USA Donald Trump zaproponował, że każdy dorosły Amerykanin otrzyma 5 000 dolarów, jeśli republikanie wygrają listopadowe wybory uzupełniające, jednak nie jest jasne, w jaki sposób taki plan miałby zostać sfinansowany i czy jest on zgodny z prawem.” To co PiS odkrył lata temu Trump wymyślił dopiero teraz. [BBC]

• „W związku ze zbliżającą się 25. rocznicą ataków terrorystycznych z 11 września w Nowym Jorku burmistrz Zohran Mamdani uruchomił portal, dzięki któremu społeczeństwo ma dostęp do około 170 000 stron dokumentów dotyczących jakości powietrza, zagrożeń dla zdrowia oraz działań rządu podjętych po wydarzeniach z 11 września.” [Time]

• „Jak wynika z akt sądowych, Departament Sprawiedliwości po raz pierwszy skierował sprawę do istniejącego od dziesięcioleci, ale dotychczas nieużywanego sądu specjalnego, aby deportować legalną mieszkankę Stanów Zjednoczonych do Afganistanu po tym, jak przyznała się do bycia »zagraniczną terrorystką«.” [NPR]

• „Republikanie coraz bardziej obawiają się, że wyścig o miejsce w Senacie w Karolinie Północnej wymyka się im z rąk.” [Politico]

Oceania

• „Zgodnie z projektem ustawy ogłoszonym we wtorek przez rząd australijscy użytkownicy mediów społecznościowych mieliby możliwość rezygnacji z algorytmów, co pozwoliłoby im na większą kontrolę nad treściami wyświetlanymi w ich kanałach w mediach społecznościowych.” [NPR]

Ekonomia i gospodarka

• „Rok 2026 pod względem turystyki może przebić wynik zeszłoroczny. Przypomnijmy, iż w 2025 roku odnotowano ponad 1,5 miliarda zagranicznych turystów na całym świecie. W tym roku wynik ten może być jeszcze większy. Wakacje kojarzą się z odpoczynkiem, jednak dla mieszkańców atrakcyjnych rejonów wizyty obcych stają się coraz bardziej problematyczne.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W piątek amerykańskie akcje odnotowały odbicie i odrobiły znaczną część strat poniesionych w ciągu tygodnia po tym, jak ceny ropy ustały w swoim ostatnim gwałtownym wzroście. Do uspokojenia rynku przyczyniły się również najnowsze dane dotyczące inflacji w Stanach Zjednoczonych, które okazały się zbliżone do prognoz ekonomistów, choć ceny nadal rosną zbyt szybko, by zadowolić wszystkich.” [AP News]

Nauka i technologia

• Czy Duże Modele Językowe (LLM) ukradną Twój przepis na ciasto? Odpowiedź zależy pewnie od tego, czy mogą na tym dużo zarobić. Radio Naukowe nagrało krótki komentarz z doktorem Bartosze Naskręckim na temat rozwiązania problemu milenijnego przez naukowców oraz dziwnych zbiegów okoliczności w wykonaniu OpenAI. [###]

• „Z przeglądu 71 badań wynika, że formy komunikacji odwołujące się do emocji są skuteczniejsze w motywowaniu do działań na rzecz klimatu niż same fakty naukowe. Przekazy skupiające się na indywidualnej odpowiedzialności miały niewielki wpływ — a czasami przynosiły efekt odwrotny do zamierzonego.” [Nature]

• „Ślady substancji odurzających znalezione w zębach dwóch szkieletów odkrytych w Indonezji mogą stanowić dowód na najwcześniejsze znane przypadki regularnego zażywania narkotyków.” [The Guardian]

• Kiedy ludzie chorują, szukamy leków i metod leczenia, które pomogą nam wyzdrowieć. Przez długi czas naukowcy uważali, że jest to zdolność charakterystyczna wyłącznie dla ludzi. Okazuje się jednak, że wiele innych zwierząt również stosuje podobne rozwiązania! Od końca lat 80. zachodni badacze próbują zajrzeć za kulisy tego zjawiska. Oprócz samego katalogowania wszystkich ciekawych przykładów dla samej wiedzy istnieje realna nadzieja, że badanie „apteczek” zwierząt może okazać się najbardziej obiecującym sposobem na poszerzenie naszych własnych możliwości. [###]

• „Najnowsze symulacje, w ramach których ponownie przeanalizowano pradawną kolizję Ziemi z protoplanetą Theią, sugerują, że Księżyc mógł powstać w wyniku tego zderzenia znacznie szybciej, niż wcześniej sądzili naukowcy.” [Live Science]

• „Jak podaje dziennikarz zajmujący się biotechnologią Niko McCarty, naukowcy w Stanach Zjednoczonych stworzyli za pomocą bioinżynierii mikroorganizmy, które potrafią rozkładać tworzywa sztuczne, wykrywać miny lądowe oraz pozyskiwać metale rzadkie. Jednak proces wprowadzenia ich z laboratorium do praktycznego zastosowania jest utrudniony przez amerykańską ustawę z 1976 roku – Ustawę o kontroli substancji toksycznych (TSCA) – która nie została opracowana z myślą o biotechnologii.” [Work in Progress]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Niedługo dwie nowe »Lalki« – film kinowy i serial na Netfliksie. Zacznie się zapewne znana debata na temat tego, czy twórcy dobrze oddali postacie, fabułę, przesłanie. Uznałem, że to niezły pretekst do napisania, czemu nie przekonuje mnie przesłanka stojąca za takim rozumowaniem: mianowicie, że zadaniem adaptacji jest wierne oddawanie oryginału. Szczególnie zaś nie przekonuje mnie – a nawet odrzuca – stosowanie w takich dyskusjach quasi-religijnego języka: że ktoś zbezcześcił oryginał, nie okazał należytego szacunku autorowi i tak dalej.” [Tomasz Markiewka @ Substack]

• Choć łatwo uznać troskę o zdrowie psychiczne za domenę współczesności, nasi przodkowie podchodzili do kwestii dobrostanu emocjonalnego w zaskakująco złożony i przemyślany sposób. W swoim fascynującym artykule dla „Aeon Essays” historyczka Katherine Harvey ukazuje, jak średniowieczni medycy zalecali metody holistyczne – takie jak muzyka, kontakty społeczne czy kontakt z naturą – by budować odporność psychiczną. Być może dzięki linkowanemu tekstowi odkryjesz, jak poznanie dawnego, różnorodnego repertuaru działań profilaktycznych może zmienić Twoje dzisiejsze spojrzenie na lęk i stres. [Aeon]

• W dzisiejszej rzeczywistości, często zdominowanej przez ponure nagłówki, optymizm łatwo uznać za złudzenie. Jednak popularyzator nauki Sumit Paul-Choudhury wyjaśnia, że ​​pierwotna koncepcja optymizmu – której twórcą był siedemnastowieczny myśliciel i polihistor Gottfried Wilhelm Leibniz – nie polegała na ślepym nastawieniu na pozytywy, lecz stanowiła logiczne, oparte na analizie scenariuszy podejście do oceny ścieżek, które przed nami stoją. [Psyche]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Sejm wybrał dra Macieja Berka, niedawnego szefa Stałego Komitetu Rady Ministrów, na sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Zgłosiła go grupa posłów KO. Zastąpi sędziego Justyna Piskorskiego, wskazanego w uchwale Sejmu z marca 2024 r. wprost jako następcę dublera, który nie jest sędzią TK i którego orzeczenia są dotknięte wadą prawną. Nie wiadomo jednak jak zachowa się prezydent Karol Nawrocki, czy zaprosi Berka na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego, czy odbędzie się ono np. w Sejmie, w obecności notariusza.” [Prawo]

• „Rząd przyjął autopoprawkę do projektu ustawy w sprawie najmu krótkoterminowego, która pozwala gminom tworzyć strefy wolne od takiej działalności — przekazało Ministerstwo Sportu i Turystyki.” [Business Insider]

• „Zakaz polowań komercyjnych, zakaz strzelania w pobliżu zabudowań, badania psychologiczne co pięć lat i odpowiedzialność karna za polowanie pod wpływem alkoholu – to tylko część zapisów z obywatelskiego projektu ustawy, która ma zmienić prawo łowieckie. Zbiórka wymaganych 100 tys. podpisów zakończyła się sukcesem, a podpisy trafiły właśnie do Sejmu.” [Wirtualna Polska]

• „Dymiąca strzelba w ręku i tabliczka z napisem: »Koniec dręczenia myśliwych i leśników«. Taką grafikę AI z sobą w roli głównej opublikowała w mediach społecznościowych Urszula Pasławska. To komentarz do rezygnacji ze stanowiska wiceministra klimatu i środowiska Mikołaja Dorożały.” PSL jak zwykle z gównem. [Onet]

• „Z zeznań ujawnionych przez premiera wynika, że Przemysław Kral miał zapłacić 2 mln zł Zbigniewowi Ziobrze za rozwiązanie jego problemów z prawem. Pośrednikiem miała być żona polityka, Patrycja Kotecka. Co więcej, według relacji Tuska, szef upadłej giełdy Zondacrypto miał usłyszeć od utajnionej osoby obietnicę ułaskawienia ze strony prezydenta Karola Nawrockiego.” [Onet]

• „Afera Zondacrypto łączy kryptowaluty, polityków, media, służby i wielkie pieniądze. Prokuratura bada kolejne wątki, a na prawicy narastają wzajemne oskarżenia i spory o odpowiedzialność za kontakty z Przemysławem Kralem. W dzisiejszym odcinku Wojciech Szacki i Maciej Czapluk przypominają, co dotąd wiadomo o aferze i zastanawiają się, jak może się dalej rozwijać. Mówią o politycznych konsekwencjach dla PiS, Konfederacji i środowiska Mateusza Morawieckiego.” [###]

• „Wydarzenie PRZYSZŁOŚĆ.PL prezydenta Karola Nawrockiego w Juracie nieprzypadkowo zorganizowano w weekend, w którym zaplanowany był Campus Polska Przyszłości. Impreza Rafała Trzaskowskiego jest oczywiście od lat obiektem ostrych ataków ze strony prawicy. Ale i obiektem zazdrości. (...) W tym kontekście zorganizowane naprędce przez Kancelarię Prezydenta wydarzenie w Juracie można uznać za sukces. W prezydenckim ośrodku pojawiło się 800 uczestników i uczestniczek, którzy wysłuchali koncertów uczestników Konkursu Chopinowskiego i gwiazdy disco polo Skolima. (...) Co politycznie wynika z Juraty? Karol Nawrocki najpopularniejszy jest właśnie wśród wyborców dwudziestoletnich, gdzie odsetek pozytywnych ocen jego prezydentury sięga 70 proc.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie sukcesy na północ od Łymanu. 1651. dzień wojny]

• „W sobotę prezydent Rosji Władimir Putin zarządził trzydniowe zawieszenie ataków na Kijów, podczas gdy amerykańscy wysłannicy specjalni Steve Witkoff i Jared Kushner przybyli do Moskwy z nadzieją na wznowienie utkniętych negocjacji mających na celu zakończenie wojny na Ukrainie.” [Politico]

• O Ukrainie, ale od strony Polski. Płk Piotr Lewandowski odpowiada na pytanie, czy Rosja zaatakuje NATO, wyjaśnia, jak działają rosyjskie służby specjalne w Polsce, i ocenia, czy wojna hybrydowa przeciwko Polsce już trwa. Rozmowa w podkaście KL [###]

• „Od maja br. siły ukraińskie dokonują uderzeń na dużą skalę przeciw celom z wybranych sektorów rosyjskiej gospodarki, zwłaszcza energetycznego, logistycznego i zbrojeniowego. Celem ataków jest ograniczenie zdolności Rosji do zaopatrywania wojsk i rozbudowy potencjału militarnego. Mają one także wywrzeć wpływ na rosyjskie społeczeństwo przed zaplanowanymi na 20 września br. wyborami do Dumy Państwowej. Ukraina próbuje w ten sposób doprowadzić do kryzysu społeczno-ekonomicznego w Rosji i wpłynąć na jej kalkulacje opłacalności kontynuowania wojny.” [Polski Instytut Studiów Międzynarodowych]

• „Spotkanie koalicji chętnych, które odbyło się 24 sierpnia 2026 r. w Kijowie, miało przede wszystkim potwierdzić trwałość europejskiego wsparcia dla Ukrainy. Wzięło w nim udział ponad 30 państw, a przywódcy ponownie zadeklarowali zwiększenie pomocy wojskowej, wzmocnienie ukraińskiej obrony powietrznej, wsparcie sektora energetycznego oraz dalsze prace nad przyszłymi gwarancjami bezpieczeństwa. Jednocześnie spotkanie nie przyniosło jednak zasadniczego przełomu w żadnej z najważniejszych kwestii stojących przed koalicją.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Queerowa armia? W ukraińskim wojsku służbę pełni 50 tysięcy osób LGBT+. Chociaż zdecydowana większość osób nieheteroseksualnych, pełniących służbę w co najmniej 59 jednostkach ukraińskiej armii, ukrywa swoją orientację w obawie o dyskryminację, ich sytuacja stopniowo zmienia się na lepsze.” [Krytyka Polityczna]

• „Jak Ukraińcy radzą sobie z niemal nieustannymi alarmami powietrznymi w obliczu nasilonej rosyjskiej kampanii ataków dronów wymierzonej w Kijów i okolice? W ciągu ostatnich dwóch tygodni stolica doświadczyła ataków z powietrza o częstotliwości kojarzonej zazwyczaj z miastami położonymi na linii frontu, co zakłóciło sen, pracę, naukę i codzienne życie lokalnych mieszkańców.” [###]

Europa

• „Dlaczego kraje europejskie wycofują swoje zasoby złota z Ameryki Północnej? Kiedy bank centralny Holandii potwierdził w tym tygodniu, że wywiózł z Ameryki Północnej tony krajowych zasobów złota, stwierdził, że przeniesienie tych zasobów pozwoli mu »lepiej przygotować się na poważne kryzysy«.” [BBC]

• „Pod koniec sierpnia unijne magazyny gazu były zapełnione w najniższym stopniu (średnio 65%) od co najmniej 15 lat, mniejszym niż w rekordowym do tej pory 2021 r., kiedy rozpoczynał się kryzys gazowy w UE. Obecny stan wynika z trwającej od pół roku wojny w Zatoce Perskiej. Utrzymujące się duże ograniczenia dla drożności cieśniny Ormuz w zasadzie wyeliminowały w ostatnich miesiącach dostawy LNG z Kataru na rynek globalny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „1 września rząd RFN po raz pierwszy przypisał Rosji próbę zamachu z 4 sierpnia br. na lotnisku Lipsk/Halle (...) i ogłosił pakiet retorsji. Minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt (CSU) uzasadniał zarzuty, dowodząc, że wykorzystane elementy techniczne, materiały wybuchowe i rozwiązania dotyczące zapłonu są znane niemieckim służbom z innych rosyjskich operacji hybrydowych oraz z wojny przeciw Ukrainie. Sama operacja wymagała także znacznej wiedzy technicznej i przygotowania. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Guardian]

• „Tematy energii pozostają jednymi z najważniejszych w niemieckiej polityce. Ta wpływa zarówno na sondaże, jak i wyniki wyborów, a kolejne pomysły dotyczące tak niemieckiego prawa, jak i stosunku do unijnych przepisów budzą emocje wśród Niemców. O tym, jak w tej chwili wygląda niemiecka polityka energetyczna, mówi Michał Kędzierski.” [###]

• „29 sierpnia 2026 r. w referendum Islandczycy odrzucili propozycję wznowienia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Przeciw głosowało 52,8% obywateli (118 040 osób), za – 47,2% (105 399 osób), przy frekwencji wynoszącej 82,6%. Wynik ma charakter doradczy, ale rząd Kristrún Frostadóttir zapowiedział, że go uszanuje i nie wznowi negocjacji do końca kadencji w 2028 r. ” [Instytut Europy Środkowej], [Euronews]

• „16 sierpnia 2026 r. nieustaleni sprawcy uzyskali dostęp do systemu redakcyjnego portalu Polskiego Radia PiK w Bydgoszczy i zamieścili tekst o rzekomym planie przejęcia przez Polskę około 600 hektarów terytorium Republiki Czeskiej. 25 sierpnia 2026 r. serwis Seznam Zprávy ujawnił, że incydent stanowił element szerszej operacji, obejmującej klon domeny czeskiego radia publicznego, fałszywe profile dyplomatów oraz wezwanie do demonstracji.” [Instytut Europy Środkowej]

• Estonia: wybory prezydenckie w cieniu kryzysu politycznego [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Minister obrony Estonii złożył rezygnację w związku z transakcją zbrojeniową na rzecz Ukrainy, w ramach której środki unijne zostały przekazane indyjskiej firmie, która nie ma doświadczenia w produkcji pocisków.” [Euronews]

• „Integracja Serbii z UE od niemal pięciu lat nie postępuje. Powodem jest brak poprawy stanu praworządności i regres standardów demokracji. Co więcej, państwo to wybiórczo dostosowuje politykę zagraniczną do wspólnotowej. Te niedostatki powodują, że choć Komisja Europejska (KE) w lipcu br. podtrzymała opinię o gotowości Serbii do otwarcia klastra 3. (konkurencyjność i wzrost), sprzeciwiają się temu niektóre państwa członkowskie.” [Polski Instytut Studiów Międzynarodowych]

• „Ratko Mladić – ludobójca odpowiedzialny za masakrę w Srebrenicy zmarł w szpitalu więziennym w Hadze. Mladić dla wielu Bośniaków jest symbolem ludobójstwa które rozegrało się w Bośni i Hercegowinie, a które przeprowadzili Bośniaccy Serbowie. Jednak wielu zwolenników serbskich nacjonalistów widzi w dowódcy kogoś zupełnie innego. Więcej o tym, jak reagowali obywatele i przywódcy różnych państw na śmierć Ratko Mladicia, mówi w podcaście OSW Michał Kucharski.” [###]

• „1 września Kiszyniów po raz pierwszy w historii objął podmioty gospodarcze działające w separatystycznym Naddniestrzu obowiązkiem odprowadzania do mołdawskiego budżetu podatku VAT i akcyzy od części importowanych przez nie towarów. (...) Działania Kiszyniowa to kolejny etap postępującego de facto od dwóch lat procesu stopniowego włączania Naddniestrza w przestrzeń prawno-gospodarczą Mołdawii.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Po dziewięciu miesiącach od wprowadzenia waluty euro w Bułgarii utrzymuje się trend wzrostowy inflacji. Zaproponowane przez rząd rozwiązania prawne i instytucjonalne jak dotąd nie przynoszą rezultatów. Źródeł wzrostu cen należy szukać zarówno w niestabilnej sytuacji na arenie międzynarodowej, jak i w nieskutecznych działaniach bułgarskich instytucji podczas wprowadzania euro. Skutkiem jest narastające społeczne niezadowolenie, które przekłada się na spadek poparcia dla Unii Europejskiej.” [Instytut Europy Środkowej]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Kontynuacja czy stylistyczna korekta? Izrael przed wyborami parlamentarnymi. 17 lipca Kneset zdecydował o samorozwiązaniu w związku z upływem kadencji. Nowe wybory odbędą się 27 października. Był to pierwszy parlament od lat 80., który przepracował pełne cztery lata, i pierwszy rząd od lat 70., który przetrwał całą kadencję. Formalnej stabilności towarzyszyły jednak głębokie wstrząsy.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Fala przemocy osadniczej na Zachod­nim Brzegu nie ustępuje. Oprócz ataków na Palestyńczyków ostatnie dni przyniosły również przypadki ataków na dziennikarzy. Tymczasem władze Izraela niezmiennie bagatelizują problem i starają się zrzucić winę na niewielkie grupy złożone z osób wywodzących się »z rozbitych rodzin«. Do aresztowań dochodzi jedynie wtedy, gdy nie ma już innego wyjścia.” [Konflikty]

• Od czasu wejścia w życie zawieszenia broni między Izraelem a Hezbollahem ponad dwa miesiące temu, walki ustały w dużej części Libanu. Jednak strategiczne wzgórze Ali Taher było miejscem codziennych ostrzałów i nalotów izraelskiego wojska. Hezbollah, ugrupowanie zbrojne wspierane przez Iran, wielokrotnie atakował izraelskie siły w tym rejonie za pomocą dronów. Stany Zjednoczone, które pośredniczą w rozmowach między Libanem a Izraelem, chciały, aby Hezbollah przekazał wzgórze armii libańskiej w ramach szerszego planu rozbrojenia ugrupowania zbrojnego.. Jednak Hezbollah odmówił. [AP News]

• Po przyjęciu dodatkowych sankcji USA na Iran, w Cieśninie Ormuz ponownie wzrasta intensywność konfliktu. Siły amerykańskie poinformowały o ataku na trzy tankowce powiązane z Iranem po tym, jak dwa okręty wojenne USA zostały ostrzelane przez siły irańskie. Dodatkowo Amerykanie zapowiadają wprowadzenie zasady „zbiornikowiec za zbiornikowiec” – czyli za każdy zbiornikowiec zaatakowany w Cieśninie Ormuz przez Iran, Amerykanie będą atakować zbiornikowiec powiązany z Iranem. Z innych informacji, amerykanie najpewniej nie wrócą prędko do bazy marynarki w Bahrajnie, która przed wojna była głowną tego typu placówką w regionie. Jest ona usytuowana ~200 km od terytorium Iranu. [BBC], [Konflikty]

Azja

• „Pod koniec sierpnia pakistański parlament uchwalił ustawę, która po raz pierwszy jasno określa w przepisach uprawnienia najwyższego rangą urzędnika wojskowego w kraju, kontynuując tym samym proces restrukturyzacji struktury dowodzenia sił zbrojnych, który rozpoczął się wraz z przyjęciem 27. poprawki do konstytucji w listopadzie ubiegłego roku.” [Al-Dżazira]

• „Sześcioletnie śledztwo Tajwanu w sprawie tajnych chińskich laboratoriów produkujących chipy. Niepublikowane dotąd dane rządowe ujawniają skalę działań Tajwanu wymierzonych w chińskie firmy oskarżane o ukrywanie swoich powiązań podczas rekrutacji specjalistów z branży chipowej i pozyskiwania wrażliwych technologii.” [Rest of World]

• „Rosja coraz mocniej zaostrza kurs wobec Japonii. W sierpniu Władimir Putin odwiedził Iturup – jedną ze spornych Wysp Kurylskich – a rosyjska Flota Pacyfiku przeprowadziła szeroko zakrojone ćwiczenia w regionie. Co Kreml chce osiągnąć? Czy chodzi o spór o Terytoria Północne, japońskie wsparcie dla Ukrainy i współpracę z USA, czy także o próbę odstraszenia Japonii przed zaangażowaniem w ewentualny konflikt wokół Tajwanu?” [###]

• „W czerwcu rząd Indii uruchomił program Prime Minister Research Chair (PMRC) – inicjatywę mającą na celu zachęcenie indyjskich naukowców, którzy wyjechali za granicę, do powrotu do kraju.” [Nature]

• „Przeklęta nostalgia. Czy gdyby nie ZSRR, Kirgizi wciąż żyliby w jurtach? Odczuwając nostalgię po radzieckim życiu Kirgizi i Kirgizki muszą się jakoś pozycjonować wobec współczesnej Rosji, a to już bardziej skomplikowane. Paulina Siegień rozmawia z Emilią Sułek, autorką książki »Baranie oko. Reportaż z Kirgistanu«” [Krytyka Polityczna]

• „W tym tygodniu prawie 2 000 osób, w większości uczniów, zachorowało w wyniku prawdopodobnych przypadków zatrucia pokarmowego związanych z flagowym programem prezydenta Prabowo Subianto »Bezpłatne, pożywne posiłki«, co wywołało nowe obawy dotyczące bezpieczeństwa żywności w sytuacji, gdy rząd szybko rozszerza tę wartą wiele miliardów dolarów inicjatywę na cały kraj – poinformowali w sobotę przedstawiciele władz.” [AP News]

Afryka

• „W piątek Zgromadzenie Ogólne ONZ zatwierdziło nową mapę świata, która dokładniej przedstawia Afrykę, pokazując ją jako większy kontynent. Było to zwieńczeniem niedawnej kampanii prowadzonej przez kraje afrykańskie i organizacje społeczne.” [AP News], [Al-Dżazira]

  

• „Próba przewrotu wojskowego w Niamey była kubłem zimnej wody dla miejscowej junty. Atak ze strony terrorystów nie byłby dużym zaskoczeniem, jednak mało kto spodziewał się buntu. Do tej pory Niger był najbardziej stabilnym członkiem Sojuszu Państw Sahelu (AES), jednak wydarzenia z ostatniego weekendu sierpnia ujawniły poważne pęknięcia wewnątrz sprawujących władzę elit wojskowych. Sytuację uratowały zdecydowane działania Gwardii Prezydenckiej i wspierających rząd rosyjskich najemników. Udało im się dość szybko opanować centrum stolicy, a później również odzyskać port lotniczy. Pucz pokazał, że mimo wyrzucenia z kraju Francuzów i Amerykanów Niger nadal jest uzależniony od wsparcia z zagranicy. Gdy opadł kurz po bitwie, jednym z pierwszych krajów, które udzieliły wsparcia Niamey, była Algieria.” [Konflikty]

• „Tunezyjska policja aresztowała znanego dziennikarza Mohameda Yousfiego, zagorzałego krytyka rządów prezydenta Kaisa Saieda – poinformował agencję Reuters przewodniczący Krajowego Związku Dziennikarzy Tunezyjskich.” [Al-Dżazira]

• „Ghana nakłada na niektórych eksporterów złota obowiązek rafinacji złota dore na terenie kraju przed wysyłką za granicę, co ma na celu zatrzymanie w kraju większej części wartości generowanej przez krajowy przemysł złota.” [Al-Dżazira]

• „Porywacze ciał: jak młody Nigeryjczyk został zwabiony do Londynu w ramach spisku mającego na celu handel organami” [###]

• „Jedna z największych indyjskich firm chemicznych, Tata Chemicals, została wezwana do wycofania się z Kenii po tym, jak rząd stwierdził, że nie przyniosła ona krajowi wystarczających korzyści.” [BBC]

Ameryka Łacińska

• „Liderka wenezuelskiej opozycji María Corina Machado zakwestionowała porozumienie Donalda Trumpa z tymczasowym rządem Wenezueli w sprawie ropy naftowej, twierdząc, że zasoby naturalne tego kraju nie należą do »nielegalnego reżimu«.” [The Guardian]

• „Miliarder, który pomógł wynegocjować szeroko zakrojone, długoterminowe porozumienie naftowe administracji Trumpa z Wenezuelą, był do niedawna przedmiotem amerykańskich dochodzeń w sprawie prania brudnych pieniędzy związanych ze środkami sprzeniewierzonymi z państwowej spółki naftowej PDVSA. Teraz, po udzieleniu pomocy władzom amerykańskim przed schwytaniem autorytarnego przywódcy Nicolasa Maduro, Alejandro Betancourt jest kluczowym partnerem Waszyngtonu w ramach niezwykłego porozumienia naftowego z Caracas.” [Reuters]

• „Prezydent Argentyny Javier Milei ogłosił plany nałożenia sankcji na koncerny naftowe prowadzące działalność w pobliżu Wysp Falklandzkich, co doprowadziło do eskalacji długotrwałego sporu z Wielką Brytanią kilka dni po tym, jak prezydent Donald Trump stwierdził, że stanowisko Stanów Zjednoczonych w sprawie tego archipelagu jest »przedmiotem przeglądu«.” [CNN], [AP News]

• „Sekretarz stanu USA Marco Rubio uda się w przyszłym tygodniu do Ameryki Łacińskiej, gdzie odwiedzi Ekwador oraz spotka się z dwoma nowo wybranymi prezydentami w Kolumbii i Peru – będą to jego pierwsze wizyty w tych dwóch krajach jako najwyższego rangą dyplomaty Stanów Zjednoczonych – poinformował w piątek Departament Stanu.” [Reuters]

• „W środę wieczorem brazylijski Senat przyjął przełomową ustawę regulującą poszukiwanie minerałów o znaczeniu krytycznym i strategicznym w tym południowoamerykańskim kraju, co stanowi krok w kierunku intensywniejszego wydobywania ogromnych zasobów pierwiastków ziem rzadkich, pod względem wielkości ustępujących jedynie Chinom.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Podczas gdy Kanada i Stany Zjednoczone toczą spór o cła, Kanada odniosła zwycięstwo na rzecz swojej kadry naukowej. 27 sierpnia rząd ogłosił, że kanadyjskie uniwersytety zatrudniły 64 naukowców z całego świata w ramach kampanii mającej na celu przyciągnięcie zagranicznych talentów — a 48 z nich przeniosło się ze Stanów Zjednoczonych.” [Nature]

• „Jak rozpoznać, czy Demokraci mają szansę na ogromne zwycięstwo w wyborach śródokresowych. Do wyborów śródokresowych pozostały już tylko dwa miesiące, a republikanie są coraz bardziej zaniepokojeni. Sondaże wskazują, że prezydent Donald Trump cieszy się bardzo małą popularnością wśród wyborców, a walka o kontrolę nad Kongresem toczy się na coraz bardziej konserwatywnych terenach.” [Politico]

• „Stany Zjednoczone i Chiny przygotowują się do omówienia zagrożeń związanych z bezpieczeństwem sztucznej inteligencji podczas dialogu zaplanowanego na połowę września – poinformowały agencję Reuters dwa źródła zaznajomione z przebiegiem rozmów – w sytuacji, gdy szybko rozwijające się przełomowe możliwości sztucznej inteligencji osiągają globalny punkt krytyczny.” [Reuters]

• „Według źródeł zaznajomionych z tą sprawą fabryka w stanie Tennessee, którą Waszyngton miał nadzieję chronić w ramach działań mających na celu zabezpieczenie amerykańskiego łańcucha dostaw półprzewodników, jest zagrożona zamknięciem po tym, jak nowe środki handlowe administracji Trumpa spowodowały odejście jej dwóch pozostałych klientów.” [Reuters]

• „Prezydent Donald Trump przez 20 miesięcy obiecywał, że Ameryka stoi u progu boomu gospodarczego. Jednak opublikowany w piątek zaskakująco pozytywny raport o zatrudnieniu ostatecznie wywołał u Trumpa frustrację.” [AP News]

• „Administracja Trumpa wywierała presję na amerykańskie firmy kosmiczne, aby nie brały udziału w głośnym światowym szczycie kosmicznym w Paryżu, zorganizowanym przez prezydenta Emmanuela Macrona, co spowodowało zmiany w programie w ostatniej chwili oraz odwołanie niektórych zapowiedzi w czwartek – poinformowały osoby zaznajomione z tą sprawą.” [Reuters]

Oceania

• „Przywódcy państw regionu Pacyfiku uzgodnili podczas szczytu, że wyrażą wspólne »zaniepokojenie« w związku z wystrzeleniem przez Chiny pocisku balistycznego na ich wody terytorialne, jednak w czwartek oświadczyli, że ich oświadczenie nie było jednogłośne i nie posunęli się do ostrzejszej krytyki działań Pekinu.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Administracja Donalda Trumpa opowiedziała się po stronie OpenAI w jednym z najważniejszych sporów dotyczących praw autorskich i sztucznej inteligencji. Departament Sprawiedliwości USA przekonuje sąd, że trenowanie modeli AI na chronionych prawem autorskim materiałach może być objęte zasadą »fair use«.” [Wirtualne Media]

• „Komisja Europejska poinformowała w poniedziałek, że ChatGPT, Reddit i Roblox zostały zakwalifikowane jako »bardzo duże platformy internetowe i wyszukiwarki« w rozumieniu unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA). Platformy spełniają warunki, ponieważ zadeklarowały co najmniej 45 mln miesięcznych użytkowników w Unii Europejskiej.” [Press]

• „Włochy po 1945 roku rozwijały się w sposób wyraźnie nierównomierny. Północ szybko stała się jednym z najważniejszych europejskich obszarów przemysłowych, natomiast Południe przez dekady zmagało się z niską produktywnością, bezrobociem i niedoborem inwestycji. Źródeł tej różnicy należy szukać zarówno w historii, jak i w polityce gospodarczej państwa oraz jakości lokalnych instytucji. Nie bez znaczenia dla pojawienia się trwałych różnic w poziomie również, były również wielowiekowe różnice polityczne oraz przynależność państwowa obu regionów. Mezzogiorno stało się z czasem symbolem słabości instytucji i granic możliwości pomocy rządu dla lokalnej gospodarki. ” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Wydaje się, że psilocybina – związek psychoaktywny – chroni myszy przed wyniszczającym skutkiem ubocznym chemioterapii zwanym neuropatią. Aż 60% osób leczonych lekami chemioterapeutycznymi na bazie platyny może doświadczać neuropatii, która powoduje ciągłe uczucie pieczenia lub mrowienia w dłoniach i stopach.” [Nature]

• „Naukowcy gromadzą dowody na to, że nienaprawione lub nieprawidłowo naprawione uszkodzenia DNA leżą u podstaw wielu charakterystycznych cech starzenia się. Skłoniło to do podjęcia badań nad tym, czy pobudzenie procesów naprawy DNA może pomóc ludziom dłużej zachować zdrowie.” [###]

• „Badania przeprowadzone na myszach sugerują, że semaglutyd – lek z grupy GLP-1 sprzedawany pod nazwą Wegovy i stosowany w leczeniu otyłości – może wykazywać właściwości przeciwstarzeniowe. Naukowcy odkryli, że starsze samice myszy przyjmujące lek z grupy GLP-1 żyły dłużej niż myszy, które go nie przyjmowały, a terapia spowolniła kilka zmian biologicznych związanych ze starzeniem się, takich jak stany zapalne.” [Nature]

• „Naukowcy mogli wykryć pierwsze oznaki istnienia cząstki ciemnej materii. Jeśli wynik ten zostanie potwierdzony, może to być jedno z najbardziej przełomowych odkryć w historii fizyki.” [New Scientist]

• „Sekunda przestępna może zostać zniesiona już w październiku. Okresowa korekta zegarów na całym świecie, przeprowadzana co kilka lat od 1972 roku, miała zakończyć się już w 2035 roku. Jednak władze rozważają natychmiastowe zniesienie tej praktyki, aby uniknąć realnego zagrożenia, że następna sekunda przestępna będzie ujemna – co oznaczałoby, że zegary musiałyby pominąć sekundę, a nie dodać ją. Jak twierdzą naukowcy, sytuacja taka nigdy wcześniej nie miała miejsca i wiąże się z bezprecedensowym ryzykiem.” [Nature]

• „Genetycznie zmodyfikowana nerka pochodząca od świni o imieniu Wilma pozwoliła 66-letniemu mężczyźnie cierpiącemu na niewydolność nerek przeżyć rekordowe dziewięć miesięcy i z powodzeniem pełniła rolę pomostu do przeszczepu ludzkiej nerki – co stanowi światową nowość.” [The Guardian]

• „W tym odcinku programu Science Quickly teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman należący do NASA rozpoczyna swoją misję, której celem jest badanie ciemnej energii, poszukiwanie odległych światów oraz sporządzenie mapy kosmosu z niespotykaną dotąd szczegółowością. Julie McEnery, główna naukowiec projektu, wyjaśnia, dlaczego astronomowie są tak podekscytowani tym, co teleskop Roman może odkryć.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Ekspert OSW, Kamil Frymark, przeanalizował niemieckie podręczniki. Co piszą Niemcy o Polsce? Jak Niemcy po II wojnie światowej mówią o tamtych wydarzeniach? Jak historia Polski jest opisywana w niemieckich podręcznikach? Na te i inne pytania odpowiadamy w tym odcinku.” [###]

• „Do Działu Zagranicznego dołącza Aleksandra Gorzkiewicz – arabistka, która otworzy program na tematy z tego kręgu kulturowego. W odcinku przedstawiającym opowie dlaczego Arabowie uczą się swojego języka jak obcego, czemu Rijad zmienia się z miesiąca na miesiąc i po co w Tunezji soli się kawę.” [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Nie otrzymaliśmy planu dochodów i wydatków Trybunału Konstytucyjnego, w związku z czym takiego finansowania w przyszłorocznym budżecie nie ma – powiedział minister finansów Andrzej Domański. Na decyzję ministra odpowiedział w oświadczeniu Trybunał Konstytucyjny.” [TVN24]

• „Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie przedstawił liderowi Konfederacji Korony Polskiej zarzut publicznego i wbrew faktom zaprzeczania zbrodniom nazistowskim.” [Onet]

• „Lublin przygotował aplikację, w której zapisał europejskie wartości, w tym inkluzywność. W walkę o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 zaangażowana była m.in. Jolanta Sienkiewicz-Prochowicz ze społeczności LGBTQ+. Właśnie z tej funkcji zrezygnowała. Na znak protestu.” Jak potrzeba chwalić się inkluzywnością gdy mogą być z tego frukta to polskie miasta pierwsze, ale gdy trzeba naprawdę być inkluzywnym to już nagle dużo trudniejsze. [Krytyka Polityczna]

• „Prezydent Karol Nawrocki przekazał w piątek, że zawetował nowelę ustawy o przeprowadzeniu pilotażu bezpłatnego, państwowego eDziennika. Zaznaczył, że nie jest przeciwny rozwiązaniu, ale ustawa musi być dobrze przygotowana. Według szefowej MEN Barbary Nowackiej to »lobbystyczne weto do ustawy«.” [Bankier]

• „Radosław Piesiewicz został zatrzymany w czwartek w Warszawie. Tego samego dnia w śląskim wydziale Prokuratury Krajowej usłyszał zarzuty płatnej protekcji oraz zaspokojenia grupy wierzycieli Zondacrypto z pokrzywdzeniem innych w związku z grożącą niewypłacalnością.” [Money]

• „- Prokuratura zawsze na to liczy i my również do tego zachęcamy – tak o możliwości współpracy prezesa Polskiego Komitetu Olimpijskiego Radosława Piesiewicza z prokuraturą mówi w wywiadzie dla Interii Waldemar Żurek. Minister sprawiedliwości broni też współpracy organów ścigania z prezesem Zondacrypto Przemysławem Kralem. – Dla mnie najważniejsze jest ujawnienie przestępstw i wyjaśnienie całego procederu – zapewnia polityk.” [Interia]

• „Prezydent Karol Nawrocki zapewnił, że ani on, ani nikt z jego ministrów nie spotykał się z Przemysławem Kralem, szefem Zondacrypto. W czasie rozmowy z dziennikarzami bronił też weta do ustawy o kryptowalutach i uderzył w Donalda Tuska.” Prawicą ciągle udaje, że z Zondacrypto nie ma nic wspólnego. [TVN24]

• „Po tym jak w maju Aleksander Miszalski został odwołany z funkcji prezydenta Krakowa, 27 września stolica małopolski zagłosuje w przedterminowych wyborach na jego następcę. W sondażu pracowni Opinia24 dla More in Common zleconym przez Politykę Insight prowadzi bezpartyjny Łukasz Gibała. O wynikach i szansach pozostałej części stawki, strukturze elektoratu poszczególnych kandydatów i przełożeniu lokalnych wyborów na przyszłoroczną kampanię do Sejmu dyskutują Joanna Sawicka i Michał Piedziuk.” [###]

• „Przeszkoleni więźniowie pomagają w karmieniu, toalecie, transporcie, spacerach z pacjentami w stanie terminalnym. W hospicjum nie ma etykietek. Osadzeni traktowani są jak każdy inny członek zespołu.” Zapominamy, że więzienia mają pełnić także funkcję resocjalizacyjną a ich wolontariat w hospicjum jak najbardziej może takę funkcję spełniać. [Krytyka Polityczna]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Słowiańsk terenem działań bojowych. 1644. dzień wojny]

• „Szef Centralnej Agencji Wywiadowczej prezydenta Donalda Trumpa udał się w tym tygodniu do Moskwy, aby między innymi ostrzec Rosję przed przeprowadzeniem ataku na terytorium NATO – jak podają dwie osoby zaznajomione z tą sprawą.” [CNN]

• „Co najmniej 37 osób zginęło w wyniku uderzenia rosyjskiego drona w magazyn położony na zachodnich przedmieściach Kijowa, w którym przechowywano »przedmioty wybuchowe«.” [The Guardian]

• „35 lat od przyjęcia deklaracji niepodległości Ukrainy, państwo to mierzy się z wieloma problemami: wojną, korupcją o brakami energetycznymi. Poparcie dla Wołodymyra Zełenskiego regularnie się zmienia, a na scenie politycznej raz po raz pojawiają się nowe nazwiska. Mimo wyzwań, wolność i waleczność kraju pozostają niezachwiane. O tym, w jakim stanie jest dziś Ukraina mówią eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich: Tadeusz Iwański, Krzysztof Nieczypor i Sławomir Matuszak.” [###]

• „Rosja jest głównym beneficjentem kryzysu w relacjach polsko-ukraińskich, zaostrzonego po decyzji prezydenta Ukrainy z 26 maja br. o nadaniu jednostce wojskowej imienia »Bohaterów UPA«. Rosyjski aparat dezinformacyjno-propagandowy podsyca nastroje antyukraińskie w Polsce i antypolskie na Ukrainie, a liczba polskojęzycznych wpisów zawierających antyukraińską mowę nienawiści gwałtownie wzrosła.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Cynikom najtrudniej przeżyć wojnę. Osoby, które podczas pełnoskalowej wojny wyjechały za granicę, wykazują silniejsze objawy PTSD niż ci, którzy zostali w kraju – mówi ukraińska psycholożka.” Polecamy wywiad z ukraińską psycholożką w Krytyce Politycznej. [Krytyka Polityczna]

Europa

• Pakt migracyjny jest niczym gorący ziemniak, którym rząd-prezydent-opozycja przerzucają się z rąk do rąk. Czym on jest i dlaczego (według nas też) to nie jest nic groźnego opowiada Nazwex w swoim 35 min materiale. [###]

• „Czasowe zatrzymywanie statków rosyjskiej »floty cieni«, nasilone w ostatnich miesiącach, staje się istotnym instrumentem egzekwowania sankcji i ograniczania zagrożeń dla bezpieczeństwa morskiego. Działania te podnoszą koszty funkcjonowania floty, lecz nie zmniejszają znacząco skali jej aktywności.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Islandczycy głosują dziś w referendum, czy wznowić negocjacje akcesyjne z UE. Sondaże pokazują wyrównany wyścig, a wyniki poznamy w niedzielny poranek. ” [Euronews], [TVN24]

• „Granice UE są nieuchronnie uwarunkowane geograficznie – jednak Kanada, która podziela wartości UE i jej wizję porządku światowego, mogłaby podważyć te granice i otworzyć drogę do nowej formy współpracy z Brukselą.” [Euronews]

• „Francja jest otwarta na współpracę ze Szwecją w zakresie budowy myśliwca nowej generacji – poinformował w piątek dziennikarzy przedstawiciel Pałacu Elizejskiego.” [Politico]

• „Zaplanowane na 6 września wybory w Saksonii-Anhalt mają kluczowe znaczenie dla systemu politycznego Niemiec. Po raz pierwszy w historii RFN Alternatywa dla Niemiec (AfD) ma realną szansę na zdobycie władzy w jednym z landów. Ewentualne powołanie rządu pod wodzą AfD pozwoliłoby partii zrealizować część szeroko zakrojonego programu, obsadzić landową administrację i rozbudować instytucjonalne zaplecze przed wyborami do Bundestagu w 2029 r. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W sobotę dziesiątki tysięcy osób złożyło hołd królowi Norwegii Haraldowi V, składając kwiaty i kartki z kondolencjami przed pałacem królewskim w Oslo dzień po śmierci monarchy w wieku 89 lat.” NBC pisze o śmierci króla a CNN tłumaczy jakie skandale sprawiają, że nowy król jest dość kontrowersyjny. [NBC], [CNN]

• „Kanclerz Niemiec Friedrich Merz zamierza obarczyć Rosję winą za próbę ataku dronem w Lipsku i ogłosić szeroko zakrojone sankcje, co oznaczałoby dalsze zaostrzenie stanowiska Berlina wobec Moskwy.” [Politico]

• „W różnych podcastach wielokrotnie sygnalizowaliśmy problemy w relacjach węgiersko-słowackich. W tym odcinku opowiemy właśnie o kontekście tych relacji. Będą o tym opowiadać Krzysztof Dębiec i Ilona Gizińska.” [###]

• „Ratko Mladić, bośniacko-serbski generał skazany za ludobójstwo, zostanie pochowany z »najwyższymi honorami wojskowymi i państwowymi« – ogłosił w piątek serbski minister sprawiedliwości Nenad Vujić, jak podała państwowa stacja telewizyjna tego kraju.” Jak czyta się newsa o pogrzebie rzeźnika Srebrenicy to żarty o tym, że Serbię należy prewencyjnie bombardować co 20 lat nagle mają więcej sensu. [CNN]

• „25 sierpnia wybuchł pożar w powstającym Amurskim Kompleksie Gazowo-Chemicznym niedaleko miasta Swobodny pod Błagowieszczeńskiem na rosyjskim Dalekim Wschodzie, ok. 150 km od granicy z Chinami. Gaszenie zajęło prawie dobę, życie straciło 15 osób, w tym jeden obywatel Rosji i 14 Chin, a łącznie ucierpiało ponad 150 osób. Na razie nieznane są ani skala zniszczeń, ani przyczyny awarii. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „24 sierpnia Władimir Putin podpisał dekret umożliwiający rosyjskim władzom wprowadzanie czasowego zarządu w obiektach infrastruktury krytycznej, w tym należących do sektora przemysłowego, telekomunikacyjnego, mieszkaniowo-komunalnego oraz transportowo-logistycznego, a także w innych obiektach ”mających szczególne znaczenie„ dla bezpieczeństwa, stabilności gospodarczej i funkcjonowania społeczeństwa. (...) Dekret Putina faktycznie przerzuca na rosyjski biznes obowiązek zapewnienia infrastrukturze krytycznej ochrony przed ukraińskimi atakami. Tym samym Putin przyznał, że odpowiedzialne za to organy państwowe nie są w stanie jej zapewnić.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Bliski i Środkowy Wschód

• Izrael kontynuuje uderzenia w Gazie oraz na Zachodnim Brzegu, powodując ofiary śmiertelne, podkopując wysiłki poczynione na rzecz porozumienia pokojowego z Hamasem. Administracja USA, która miała mocny udział przy powstawaniu porozumienia, ma wyrażać niezadowolenie z działań Izraelczyków. Co z tego niezadowolenia wyniknie? Nikt nie wie, ale jeśli cokolwiek, to będziemy o tym informować. [AP News]

• „28 lutego 2026 roku rozpoczęła się akcje Epic Fury, czyli atak USA na Iran. Równoległe rozpoczęła się także izraelska akcja przeciwko temu krajowi. W tym odcinku omawiamy skutki tych wydarzeń. Jak wojna w Iranie wpłynęła na region? Jak dziś wygląda sytuacja na Bliskim Wschodzie? Jak Amerykanie postrzegają decyzję, jaką podjął Donald Trump? Jak zmieniła się pozycja USA i Izraela w regionie? Na te i inne pytania odpowiadają Krzysztof Strachota, Marek Matusiak i Andrzej Kohut.” [###]

• „Dokładnie za dwa miesiące Izraelczycy udadzą się do urn, by wybrać 120 członków Knesetu. Bardzo prawdopodobne, że prawica pójdzie do wyborów podzielona, a rządzący Likud wcale nie będzie faworytem. Binjamin Netanjahu bezpardonowo walczy o utrzymanie pozycji. Jednym z głównych tematów kampanii jest kwestia służby ortodoksów, która po raz kolejny daje o sobie znać.” [Konflikty]

• Jak wygląda sytuacja wewnętrzna w Iranie? Zdaje się, że wbrew nadziejom amerykańskiej administracji system stał się jeszcze bardziej twardogłowy, teokratyczny i zmilitaryzowany. Nie myśli on o poddaniu się, a o pozostaniu na twardej pozycji, którą ciągle prezentuje. Oczywiście należy pamiętać, że reżimy nierzadko są dużo słabsze niż pozują na zewnątrz, tak nie widać obecnie znaków wskazujących na zbliżające się załamanie Iranu. Chociaż presja ekonomiczna na Iran narasta, to mowa o państwie, które żyje z nią od blisko 50 lat. [AP News], [Reuters]

• „Rośnie napięcie na linii Turcja-Izrael. W tym odcinku rozmawiamy o relacjach między tymi krajami, sytuacji w Syrii i o tym, czy obecne napięcia mogą przekształcić się w bezpośrednie starcia zbrojne. O sytuacji na Bliskim Wschodzie opowiadają eksperci OSW Krzysztof Strachota, Adam Michalski i Marek Matusiak.” [###]

• Syria nadal nie zakończyła zjednoczenia. O ile największa grupa, czyli Kurdowie, zgodzili się (nie bez pokazu siły ze strony Damaszku) na wejście w struktury państwa, tak ostatnim puzzlem syryjskiej układanki pozostają Druzowie, zamieszkujący południe kraju. Mieszają się tam lokalne układy i konflikty z Beduinami, a także Izraelskie oddziaływanie. [DW]

• Idąc dalej DW zastanawia się, czy Syria stanie się polem nasilonej rywalizacji izraelsko-tureckiej. Oba państwa są silniejsze niż Syria i w sytuacji wewnętrznej Syrii widzą swoje możliwe szanse i zagrożenia. [DW]

Azja

• Nepal, w pobliżu granicy z kontrolowanym przez Chiny Tybetańskim Regionie Autonomicznym nawiedziła powódź błyskawiczna. Władze potwierdziły śmierć blisko 700 osób, a kolejne 3000 jest uznawane za zaginione. Powódź została spowodowana najprawdopodobniej przed odłamanie się części lodowca, który zsunął się do jeziora powodując tam falę, która przelała się przez brzeg do doliny. Trwa akcja ratownicza jednak trudny, górski teren i odległość do dużych ośrodków utrudniają jej prowadzenie. Chińskie władze cenzurują materiały dotyczące powodzi, co poddaje pod wątpliwość jakiekolwiek liczby, które Pekin podaje w sprawie liczby ofiar po chińskiej stronie granicy. [AP News], [BBC]

• „23 sierpnia w Kazachstanie odbyły się przyspieszone wybory do jednoizbowego parlamentu (Kurułtaju). (...) Zdecydowaną większość głosów zdobyła partia Adilet, powiązana z prezydentem Kasymem-Żomartem Tokajewem – według Centralnej Komisji Wyborczej zagłosowało na nią 71,2% wyborców przy frekwencji wynoszącej 74% (to daje jej 110 na 145 miejsc w parlamencie). Obserwatorzy OBWE podali w wątpliwość wiarygodność danych dotyczących uczestnictwa w wyborach, a także zwrócili uwagę na brak pluralizmu politycznego w państwie.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Afryka

• „Władze poinformowały w sobotę, że grupa żołnierzy w Nigrze zbuntowała się przeciwko oficerom w kluczowej bazie wojskowej i otworzyła ogień w newralgicznych miejscach stolicy, Niamey, co wydaje się być aktem buntu i zagrożeniem dla borykającej się z trudnościami junty rządzącej krajem.” [AP News]

• „W czwartek w Kongo rozpoczęto szczepienia przeciwko wirusowi Ebola, a władze służby zdrowia podejmują działania mające na celu spowolnienie najszybciej rozprzestrzeniającej się epidemii tej choroby w historii.” [AP News]

• „30 sierpnia wyborcy w Gwinei Bissau zdecydują, czy zatwierdzić nową konstytucję, która znacznie wzmocniłaby uprawnienia prezydenta i zmieniła kształt systemu wyborczego w kraju.” [Al-Dżazira]

• „Jak podają źródła związane z bezpieczeństwem, rebelianci z plemienia Tuaregów uwolnili około 60 malijskich żołnierzy w zamian za jednego ze swoich przywódców – byłego oficera malijskiej armii, który przeszedł na stronę wroga, Inkinane Ag Attahera.” [Al-Dżazira]

• „W czwartek policja w Zambii zatrzymała głównego przywódcę opozycji w tym kraju pod zarzutem zdrady stanu po tym, jak zgłosił się on na przesłuchanie, szukając wcześniej schronienia w budynku ONZ po kontrowersyjnych wyborach, które odbyły się dwa tygodnie temu.” [AP News]

• „Jak zaobserwował w piątek świadek agencji Reuters, policja użyła gazu łzawiącego, aby rozproszyć grupę drobnych handlarzy protestujących przeciwko podwyżce ceł importowych, podczas gdy w centrum Nairobi zamknięto setki sklepów.” [Reuters]

Ameryka Łacińska

• „Prezydent Donald Trump oświadczył w piątek, że jego administracja zawarła z Wenezuelą szeroko zakrojone porozumienie, które – o ile zostanie zrealizowane – mogłoby zapewnić Stanom Zjednoczonym dostęp do ogromnych zasobów niewykorzystanych rezerw ropy tego południowoamerykańskiego kraju, po kosztach.” [AP News]

• „Sąd w Ekwadorze uznał byłego prezydenta Lenina Moreno za winnego przyjęcia łapówki w sprawie związanej z budową największej elektrowni wodnej w kraju – poinformowała w piątek prokuratura.” [Al-Dżazira]

• „W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy tego roku prawie 200 000 osób zostało przymusowo odesłanych na Haiti – poinformował w piątek przedstawiciel ONZ podczas nadzwyczajnego posiedzenia Rady Bezpieczeństwa, kilka dni po brutalnym ataku gangu, w wyniku którego w pobliżu stolicy zginęło prawie 50 osób.” [Reuters]

• „Prezydent Kolumbii Abelardo de la Espriella obiecał deportować tysiące migrantów przebywających w kraju bez zezwoleń na pobyt, głównie Wenezuelczyków, próbując wprowadzić znaczące zmiany w krajowej polityce imigracyjnej, które – jak twierdzi – przyczynią się do zmniejszenia przestępczości.” [AP News]

• „Brazylijski organ ds. ochrony danych nałożył na spółkę ByteDance, właściciela serwisu TikTok, grzywnę w wysokości prawie 30 mln dolarów za rzekome nieprawidłowe przetwarzanie danych osobowych dzieci i nastolatków. Jest to najnowsza z serii działań podjętych przez ten kraj przeciwko firmom z branży mediów społecznościowych.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „Prawie co roku od 2015 r. dzieci z Idaho należące do sekty wyznającej uzdrawianie przez wiarę umierają na uleczalne schorzenia, takie jak zapalenie płuc i infekcje bakteryjne, które przerodziły się w posocznicę. Byli członkowie sekty Followers of Christ twierdzą, że na rodziców wywierana jest presja, by przestrzegali doktryny zakazującej korzystania z opieki medycznej. Jak twierdzą, ci, którzy się od niej odchodzą, narażają się na wykluczenie ze społeczności.” [ProPublica]

• „W zeszłym tygodniu Trump podpisał dekret prezydencki zezwalający na bezcłowy przywóz do Stanów Zjednoczonych 300 000 ton metrycznych wołowiny przez okres 90 dni, począwszy od 1 września.” [CNN]

• „W czwartek sędzia federalny wstrzymał — przynajmniej na razie — próby wprowadzenia w życie dekretu prezydenta Donalda Trumpa ograniczającego głosowanie korespondencyjne.” [PBS]

• „W piątek sędzia federalny orzekł, że przepisy, na podstawie których administracja prezydenta Donalda Trumpa unieważniała wizy i wszczynała postępowania deportacyjne wobec studentów niebędących obywatelami USA z powodu ich pro-palestyńskiej działalności i krytyki Izraela, są niezgodne z konstytucją.” [Reuters]

• „Sędzia federalny w San Antonio przedłużył tymczasowe wstrzymanie nowych prac związanych z naruszeniem gruntu w ramach budowy obiektów służących bezpieczeństwu granicznemu na terenie Parku Narodowego Big Bend i w jego okolicy, podczas gdy prawnicy obu stron spotykają się, aby uzyskać jaśniejszy obraz projektu i jego skutków.” [Texas Public Radio]

• „Sędzia federalny wydał orzeczenie na korzyść firmy Anthropic zajmującej się sztuczną inteligencją w sporze prawnym z Pentagonem po tym, jak rząd uznał tę firmę na początku tego roku za zagrożenie dla łańcucha dostaw.” [NPR]

• „Federalny sąd apelacyjny stwierdził, że wieloletni precedens Sądu Najwyższego zmusił go do uznania za legalne posiadania w domu materiałów przedstawiających wykorzystywanie seksualne dzieci wygenerowanych przez sztuczną inteligencję, a sędziowie ostrzegli, że gwałtowny postęp technologiczny skomplikował granice prawne wyznaczone prawie 25 lat temu.” [Fox News]

Oceania

• „Jak twierdzi organizacja społeczna, miliony Australijczyków mogłyby zaoszczędzić nawet 370 dolarów rocznie na rachunkach za energię i wnieść swój wkład w walkę z kryzysem klimatycznym, gdyby Partia Pracy poszła w ślady Wielkiej Brytanii i zalegalizowała panele słoneczne podłączane do gniazdka.” [The Guardian]

• „W ostatnich tygodniach urządzenia te, nazwane przez niektórych krytyków »okularami zboczeńców« ze względu na możliwość potajemnego filmowania, stały się przyczyną powstania dwóch australijskich petycji wzywających do wprowadzenia ograniczeń w ich sprzedaży i imporcie, pod którymi zebrano dziesiątki tysięcy podpisów.” [ABC AU]

Ekonomia i gospodarka

• „Według najnowszej analizy CNN, młodzi dorośli w wieku od 18 do 21 lat, którym prawo zabrania uprawiania większości form hazardu w Stanach Zjednoczonych, obrót na rynku prognoz Kalshi wyniósł w tym roku jak dotąd około 5,4 mld dolarów.” [CNN]

• „Polska musi nauczyć się zatrzymywać wodę, zamiast jak najszybciej odprowadzać ją rzekami i rowami. W dzisiejszym odcinku prof. Mateusz Grygoruk, hydrolog z SGGW, opowiada o błędach w gospodarce wodnej i kosztach suszy. Wyjaśnia, dlaczego zbiorniki retencyjne nie rozwiążą wszystkich problemów, dlaczego państwo powinno płacić rolnikom za zatrzymywanie wody i czemu powinniśmy się cieszyć z mokradeł i kałuż.” [###]

• „Agencja S&P Dow Jones Indices podjęła decyzję o zaklasyfikowaniu polskiego rynku do grupy rynków rozwiniętych. Zaplanowany na wrzesień 2027 roku awans uczyni z Polski 27. członka prestiżowego indeksu S&P Developed BMI. To trzecia tak znacząca decyzja wielkich dostawców indeksowych, po wcześniejszych ruchach ze strony FTSE Russell oraz STOXX z września 2018 roku, kiedy to Warszawa jako pierwsza w regionie Europy Środkowo-Wschodniej przełamała status rynku wschodzącego.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W środę firma Meta zawarła ugodę w sprawie wniesionej przez 29 stanów USA, które zarzucały jej tworzenie produktów uzależniających, które wciągały młodych ludzi. Firma zajmująca się mediami społecznościowymi zgodziła się zapłacić 18 mld dolarów oraz zmienić niektóre funkcje swojej platformy w Stanach Zjednoczonych. Prokurator generalny Kalifornii stwierdził, że jest to zwycięstwo, które »znacząco zmieni sytuację dzieci i ich rodzin«.” [The Guardian], [France24]

• „Polska zwróciła się do Komisji Europejskiej o nałożenie grzywny w wysokości 250 mln euro (291,30 mln dolarów) na firmę Meta Platforms, otwiera nową kartę – poinformował w czwartek minister ds. gospodarki cyfrowej, zarzucając tej firmie zajmującej się mediami społecznościowymi brak odpowiednich działań w walce z oszukańczymi reklamami.” [Reuters]

Nauka i technologia

• „Naukowcy z Republiki Południowej Afryki badają, dlaczego wzdłuż niektórych odcinków zachodniego i południowego wybrzeża kraju wyrzuca fale na brzeg ogromne ilości martwych lub umierających sardynek — oraz czy przyczyną tego zjawiska jest wirus opryszczki wykryty u tych ryb.” [AP News]

• „Poronienie jest często traktowane jako problem wynikający z przyczyn leżących po stronie kobiety w ciąży, jednak najnowsze badania wskazują, że plemniki mogą odgrywać większą rolę, niż wielu ludziom się wydaje. Dziennikarka naukowa Sarah Elizabeth Richards dołącza do programu Science Quickly, aby omówić, w jaki sposób coraz więcej dowodów wskazuje na związek między uszkodzeniami DNA plemników a nawracającymi poronieniami, dlaczego stosowane od dziesięcioleci testy wykrywające takie uszkodzenia dopiero teraz zyskują szersze uznanie oraz w jaki sposób zmiany stylu życia mogą pomóc poprawić zdrowie plemników i wyniki ciąży.” [###]

• „Jak wykazało pierwsze na świecie badanie kliniczne przeprowadzone pod kierownictwem australijskich naukowców, przyjmowanie popularnego leku obniżającego poziom cholesterolu może zmniejszyć ryzyko zawału serca lub udaru mózgu u osób powyżej 70. roku życia, przy czym ryzyko wystąpienia poważnych skutków ubocznych jest niewielkie.” [The Guardian]

• „Dla Julii Cole, paleoklimatolog, która wykorzystuje korale do badania dawnego klimatu Ziemi, silne zjawisko El Niño, które obecnie nasila się na Oceanie Spokojnym, nie jest żadnym zaskoczeniem. Wygląda to na część trwającego od stulecia trendu, w ramach którego silne zjawiska El Niño występują coraz częściej w miarę ocieplania się planety spowodowanego zmianami klimatu wywołanymi przez człowieka.” [Nature]

• „W 2009 roku studentka medycyny Shebani Sethi była świadkiem niezwykłego powrotu do zdrowia pacjentki uczestniczącej w programie odchudzania. Zmiany w diecie, które wprowadziła, złagodziły objawy schizofrenii, z którymi kobieta ta od lat bezskutecznie walczyła za pomocą leków. To doświadczenie skierowało Shebani na ścieżkę medyczną, która doprowadziła ją do radykalnie odmiennego podejścia do leczenia zaburzeń psychicznych.” [###]

• „W środę śmiertelna lawina skał, błota i wody uderzyła w wioski położone wzdłuż granicy Nepalu i Tybetu, powodując śmierć około 350 osób, a ponad 1 000 uznano za zaginione. Amerykańska Służba Geologiczna (USGS) podaje, że zdarzenie to zostało spowodowane zawaleniem się lodowca, co doprowadziło do ogromnego osuwiska i gwałtownej powodzi.” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Zmarła Dolly Parton i z tej okazji jutuberka Lindsay Ellis postanowiła udostępnić w serwisie YouTube swój materiał o tym dlaczego ta piosenkarka country jest tak kochana. Z tego filmy dowiecie się jak dużo pieniędzy wydawał na różnorodna działalność charytatywną, która miała dla ludzi ogromne znaczenie. [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Prezydent Karol Nawrocki wysyła ustawę „lex-szarlatan” do Trybunału Konstytucyjnego. To są fakty. A nasza opinia jest taka, że Prezydent jest za tym, by dalej umierali Polacy. Od medycyny alternatywnej, znachorów, szarlatanów, leków z internetu i porad z socjal mediów umierają prawdziwi ludzie. Michał Janczura (dziennikarz WP) wypowiada się na temat decyzji prezydenta w pierwszym tekście. Dodatkowo, załączamy Wam dwa poprzednie materiały dziennikarza (link 2 i link 3), gdzie opisuje historie osób, które zostały oszukane przez szarlatanów. [Wirtualna Polska #1], [Wirtualna Polska #2], [Wirtualna Polska #3]

• „Autorka kontrowersyjnego raportu »Polaków portret własny« podała się do dymisji z funkcji pełnomocniczki rządu ds. promocji marki Polski.” Kontrowersje o jakich mowa to zarzut użycia AI do napisania raportu. [Onet]

• „Wszystko wskazuje na to, że zapowiedziany przez rząd pakiet zmian podatkowych napotka zdecydowany sprzeciw prezydenta Karola Nawrockiego. Z Pałacu Prezydenckiego płyną sygnały, że ustawa w obecnym kształcie może zostać zawetowana. Spór dotyczy nie tylko nowego progu PIT, lecz także wyższego CIT-u dla dużych firm, daniny solidarnościowej i radykalnego obniżenia limitu przychodów uprawniającego przedsiębiorców do ryczałtu.” [Gazeta Prawna]

• „Niedawno rząd ogłosił, że reaktywacja części pakietu »CPN« na ostatnie dwa tygodnie sierpnia będzie kosztować budżet państwa 495 mln zł. W poniedziałek minister energii Miłosz Motyka zapowiedział, że rząd nie odpuści kwestii opodatkowania nadzwyczajnych zysków koncernów. Znalazł nowy sposób na ściągnięcie podatku z dużych firm z sektora energii i paliw. ” [Money]

• „Część lekarzy weterynarii, zajmujących się między innymi badaniem jakości mięsa, od miesięcy nie dostaje wynagrodzeń. – To grozi paraliżem branży mięsnej – alarmują związki zawodowe weterynarzy. Jak ustaliła redakcja biznesowa tvn24.pl, niektórzy pracownicy na wypłaty poczekają nawet do końca roku. Zaległości potwierdzają powiatowe inspektoraty.” [TVN24]

• „Przez Polskę przechodziły ulewy i burze związane z niżem genueńskim. Strażacy interweniowali ponad siedem tysięcy razy. Połamane konary i drzewa blokowały drogi, a ulewny deszcz zalewał posesje i piwnice. Prewencyjnie ewakuowano kilkanaście obozów harcerskich. Wczesnym popołudniem 145 tysięcy odbiorców w północno-wschodniej Polsce pozostawało bez prądu.” [TVN24]

• “Maciej Berek jeszcze w ubiegłym tygodniu był ministrem nadzoru do spraw wdrażania polityki rządu. Nazywano go czasem nadpremierem, wice-Tuskiem. Od poniedziałku jest już oficjalnym kandydatem na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zgłoszonym przez Koalicję Obywatelską. “ [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Zmasowany ukraiński atak na Noworosyjsk. 1637. dzień wojny]

• „Ukraińskie siły zbrojne wyczerpały zapasy amerykańskich pocisków przechwytujących typu Patriot, służących do odparcia ataków balistycznych, które mają jeden cel – twierdzi burmistrz stolicy – a mianowicie zniszczenie morale” [The Guardian]

• Ukraina: kolejny skandal korupcyjny w otoczeniu prezydenta Zełenskiego [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Kyiv Independent]

• „W dniu 21 sierpnia komisja parlamentarna broniła swojej wcześniejszej decyzji o zablokowaniu pięciu projektów ustaw mających na celu wzmocnienie walki z korupcją w kraju. Projekty te stanowią wymogi Unii Europejskiej, niezbędne zarówno do otrzymania szacowanej kwoty 2,1 mld euro (2,45 mld dolarów) pod koniec 2026 r., jak i do postępów w rozmowach Kijowa dotyczących przystąpienia do UE.” [Kyiv Independent]

• „Wzajemne ostrzały ukraińskie i rosyjskie doprowadziły do kolejnego zawieszenia transportów w obszarze Morza Czarnego. Trwają żniwa i lada moment potrzebny będzie wywóz towarów, to jednak w tej chwili jest niemożliwe. Czy grozi nam kolejny kryzys zbożowy? Czy pojawiają się zapowiedzi głodu na świecie? O tym mówią eksperci OSW Iwona Wiśniewska i Sławomir Matuszak.” [###]

• „Z celi na front. Skazańcy ochoczo wstępują do ukraińskiej armii. Więźniowie dołączają do armii, bo chcą bronić kraju i zacząć życie od nowa. Dla wielu punktem honoru jest powrót do domu z frontu, a nie z kolonii karnej.” [Krytyka Polityczna]

Europa

• „Marine Le Pen rozpoczyna kampanię jako faworytka wyborów prezydenckich w kwietniu 2027 r. Przewadze sondażowej towarzyszą jednak słabości, które mogą utrudnić jej wygraną, m.in. obciążenie wyrokiem skazującym za defraudację, niespójności w programie gospodarczym czy brak klarownej wizji polityki zagranicznej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Rząd Friedricha Merza przeforsował głęboką zmianę tzw. ustawy grzewczej, która jest najważniejszym instrumentem polityki transformacji sektora ogrzewnictwa. (...) Nowe prawo rehabilituje kotły gazowe i olejowe – ponownie dopuszcza ich instalowanie, ale z obligatoryjnymi domieszkami tzw. zielonych paliw. W istocie przynosi to zmianę dotychczasowego podejścia do dekarbonizacji ogrzewnictwa (Wärmewende). ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Rząd mniejszościowy w Estonii [Instytut Europy Środkowej]

• „Powołany w lipcu br. rząd Mindaugasa Sinkevičiusa jest trzecim w bieżącej kadencji litewskiego Sejmu (od końca 2024 r.). Poza stałym priorytetem zapewnienia bezpieczeństwa – wobec m.in. zagrożeń ze strony Rosji – jego celami w polityce zagranicznej są poprawa stosunków z Chinami i utrzymanie obecności wojsk amerykańskich na Litwie.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Péter Magyar przejął władzę na Węgrzech ponad 100 dni temu, odsuwając Viktora Orbána ze stanowiska premiera po 16 latach. Magyar zapowiadał całkowitą przebudowę państwa i wielkie zmiany. O tym, na ile jego obietnice udało mu się spełnić, mówi ekspertka OSW Ilona Gizińska.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Za, a nawet przeciw. 100 dni rządu Radewa w Bułgarii [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Port niezgody. Rosja krytykuje rumuńską inwestycję w Mołdawii [Instytut Europy Środkowej]

• „Aleksander Łukaszenka od 1994 roku pełni funkcję prezydenta Białorusi. Pomimo kryzysów, protestów i sankcji międzynarodowych nic nie wskazuje na to, by cokolwiek lub ktokolwiek był w stanie zagrozić jego pozycji. Fakt, że rządzi krajem od tak dawna, to nie przypadek. W tym filmie ekspert OSW Kamil Kłysiński omówi, w jaki sposób Łukaszence udaje się tak długo utrzymać u władzy. ” [###]

• „Osiem lat za piosenkę. Członkini Pussy Riot uciekła z Rosji, ale nie od Rosji” W Krytyce Politycznej przeczytacie wywiad z członkinią Pussy Rio. [Krytyka Polityczna]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Niedawny izraelski atak na syryjską bazę lotniczą to tylko jedna z wielu izraelskich inwazji na terytorium Syrii. W południowej Syrii miejscowi twierdzą, że izraelskie oddziały zatrzymywały ich, niszczyły infrastrukturę i zakładały bazy wojskowe.” [DW]

• „Wysoki rangą irański urzędnik twierdzi, że skupienie się Stanów Zjednoczonych na wojnie gospodarczej świadczy o ich porażce militarnej” [NPR]

• „7 sierpnia br., krótko po zawarciu przez Arabię Saudyjską, Turcję i Pakistan paktu obronnego, pojawiły się nowe doniesienia o planach zmniejszenia zaangażowania USA na Bliskim Wschodzie. Są to oznaki szybko postępujących zmian i fragmentacji architektury bezpieczeństwa tego regionu.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Izraelscy osadnicy i wojsko zabili dwóch Palestyńczyków – w tym nastolatka – podczas dwóch oddzielnych strzelanin na Zachodnim Brzegu” [France24]

Azja

• Śladem Pekinu. Kreml zaostrza politykę wobec Tokio [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „To pierwszy ”terenowy„ odcinek naszego podcastu. Opowiadamy w nim o sytuacji w Kazachstanie tuż przed wyborami parlamentarnymi w tym kraju. Są to istotne wybory, gdyż Kazachowie po raz pierwszy wybiorą jedynie jednoizbowy parlament. Co się zmienia w Kazachstanie? Jak wygląda kampania w tym kraju? Co mówi się o tych wyborach? Czy władze w Astanie zdecydowały się dokręcić śrubę? Na te i inne pytania odpowiada Daria Zielińska, ekspertka OSW.” [###]

• „Ćwiczenia Ulchi Freedom Shield, w których bierze udział 18 000 żołnierzy z Korei Południowej oraz 11 innych państw sojuszniczych Stanów Zjednoczonych, zostają wstrzymane po zrealizowaniu zaledwie połowy zaplanowanego programu – kilka dni po tym, jak prezydent USA Donald Trump ogłosił, że nakazał Pentagonowi »znaczne ograniczenie« tych ćwiczeń.” [BBC], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Chińska spółka Shein ogranicza działalność w Wietnamie – zmniejsza powierzchnię centrum logistycznego i zwalnia pracowników. Decyzja pokazuje ograniczenia strategii relokacji części łańcuchów dostaw poza ChRL w celu uniknięcia barier handlowych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Afryka

• „Kongo otrzymało ponad 16 000 dawek szczepionki Ervebo w sytuacji, gdy kraj ten zmaga się z najszybszym w historii ogniskiem epidemii wirusa Ebola – poinformował minister zdrowia tego kraju.” [AP News]

• „Prezydent Somalii Hassan Sheikh Mohamud poprosił Unię Afrykańską o wycofanie żołnierzy i zakończenie misji stabilizacyjnej. Podczas wizyty w samozwańczej republice Galmudugu prezydent stwierdził, że Somalia gotowa jest wziąć na własne barki odpowiedzialność za kwestie bezpieczeństwa. Oczywiście rząd w Mogadiszu zamierza korzystać ze wsparcia Stanów Zjednoczonych i Turcji, jednak chce zrezygnować z pomocy afrykańskich partnerów.” [Konflikty]

• „Sześć milionów ludzi w Somalii boryka się z poważnym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, podczas gdy Światowy Program Żywnościowy dysponuje jedynie jedną dziesiątą środków, jakie miał w 2022 roku, kiedy to pomógł zapobiec klęsce głodu w tym dotkniętym suszą i konfliktami kraju Afryki Wschodniej – poinformował szef tej agencji ONZ w rozmowie z agencją Associated Press.” [AP News]

• „Pierwsza grupa deportowanych, spośród przewidywanej łącznej liczby 1 200 osób, wylądowała na międzynarodowym lotnisku Roberts w Monrowii w Liberii, przylatując ze Stanów Zjednoczonych.” [Al-Dżazira]

Ameryka Łacińska

• „O tym, jak ostatnio układały się sprawy prezydentowi Boliwii Rodrigo Pazowi, świadczy fakt, że zmuszony w piątek do zwolnienia ministra gospodarki, nie była to dla niego najgorsza wiadomość tego tygodnia.” [AP News]

• „Prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva nadal wyprzedza senatora Flavio Bolsonaro w sondażach przed październikowymi wyborami, choć prawicowy konkurent zmniejszył tę przewagę o jeden punkt procentowy – co mieści się w granicach błędu statystycznego – jak wynika z opublikowanego w piątek sondażu Datafolha.” [Reuters]

• „Prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva stwierdził w poniedziałek, że wydobycie ropy naftowej w północnych i północno-wschodnich regionach przybrzeżnych może stać się »kluczem do przyszłości kraju« – powiedział po wizycie na statku wiertniczym firmy Petrobras, która miała miejsce po ogłoszeniu w zeszłym tygodniu odkrycia złóż w pobliżu ujścia Amazonki.” [AP News]

• „Kanał Panamski ograniczy liczbę statków przepływających przez niego od przyszłego miesiąca z powodu suszy spowodowanej zjawiskiem El Niño – poinformował w czwartek operator tej strategicznej drogi wodnej łączącej Atlantyk z Pacyfikiem.” [The Guardian]

• „W czwartek Stany Zjednoczone zaostrzyły sankcje wobec Kuby, umieszczając na czarnej liście trzech urzędników powiązanych z państwową organizacją zajmującą się promowaniem kontaktów Kuby z zagranicznymi działaczami solidarnościowymi, a także dziewięć podmiotów państwowych z sektorów metalowego, górniczego i budowlanego.” [Reuters]

Ameryka Północna

• „Tuż przed północą w piątek doszło do zerwania umowy handlowej między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą, co stanowiło poważną porażkę w trwającej wojnie handlowej między tymi dwoma tradycyjnie bliskimi sojusznikami.” [Politico]

• „W sobotę weszła w życie nowa fala amerykańskich ceł na szeroki asortyment kanadyjskich towarów po tym, jak w ostatniej chwili doszło do załamania się rozmów handlowych. Ogłaszając zawieszenie negocjacji na krótko przed upływem piątkowego terminu, premier Kanady Mark Carney oświadczył, że nałoży wzajemne cła na towary amerykańskie »w stosunku jeden do jednego«.” [BBC]

• „Sąd Najwyższy zezwolił prezydentowi Donaldowi Trumpowi na kontynuowanie projektu budowy sali balowej w Białym Domu, udzielając tymczasowego zwolnienia z orzeczeń sądów niższej instancji, które miały w sobotę wstrzymać prace budowlane na powierzchni.” [Politico]

• „Coraz więcej osób sprzeciwia się tej technologii, stosując zarówno legalne, jak i nielegalne środki. Jak wynika z analizy lokalnych doniesień prasowych przeprowadzonej przez NPR, kamery Flock padły ofiarą aktów wandalizmu w co najmniej 36 stanach.” O społecznym sprzeciwie przeciwko kamerom Flock pisze [NPR].

• „Republikanie z Missouri próbują odebrać prawo do aborcji, wykorzystując nastroje antytranspłciowe. Dwa lata po tym, jak bezpodstawnie powiązali prawa reprodukcyjne z opieką związaną z zmianą płci u nieletnich, prawodawcy z Partii Republikańskiej połączyli te dwie kwestie w jedną poprawkę, próbując odebrać prawo do aborcji.” [ProPublica]

• „Skutki wojny z Iranem wykraczają daleko poza region Zatoki Perskiej. Na zachodnim Pacyfiku nie ma obecnie żadnego amerykańskiego lotniskowca. Donald Trump ograniczył skalę ćwiczeń z Koreą Południową i szuka porozumienia z Pjongjangiem. W Waszyngtonie politycy i analitycy rwą włosy z głowy, a media pytają, co z piwotem.” [Konflikty]

• „Nowe lotniskowce typu Ford stały się jedną z licznych obsesji Donalda Trumpa. W połączeniu z nieukrywanym rasizmem samego prezydenta i jego świty można się dziwić, że jeszcze nie zmieniono nazwy czwartej jednostki typu, CVN 81, dla której przewidziano nazwę USS Doris Miller. Ale moment ten najwyraźniej zbliża się wielkimi krokami, a nową nazwą może być USS Donald Trump.” [Konflikty]

Oceania

• „Partia Pracy stanu Wiktoria obiecuje bezpłatną opiekę stomatologiczną w przypadku ponownego wyboru – to pierwsze tego rodzaju posunięcie w Australii. Premier Ben Carroll oświadczył, że 230 mln dolarów zostanie przeznaczonych na 10 publicznych klinik stomatologicznych, które będą przyjmować pacjentów bez wcześniejszej rejestracji” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Co trzecia firma w Polsce planuje podnieść ceny swojego głównego produktu lub usługi w III kwartale 2026 roku. Najczęściej takie plany mają przedsiębiorstwa handlowe i transportowe. Dane pokazują, że o decyzjach cenowych firm nie decydują wyłącznie koszty energii, paliw czy wynagrodzeń. Najlepszym sygnałem przyszłej podwyżki jest to, czy przedsiębiorstwo podnosiło ceny już wcześniej.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Grecja zmienia swoje oblicze turystyczne. Właściciele hoteli w 2025 roku, wedle nowo dostępnych danych, zwiększyli nakłady do 1,5 miliarda euro. Jest to 50% więcej w stosunku do roku 2024. Ogromna część tych środków trafiła na zieloną transformację.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Osoby, które dożywają 110 lat i więcej, mają w organizmie duże ilości rzadkiego rodzaju komórek odpornościowych, które potrafią zwalczać nowotwory. Te komórki T-killer mogą pomagać ludziom w osiągnięciu niezwykle długiego wieku poprzez zwalczanie nowotworów — choć nie zostało to jeszcze udowodnione.” [Nature]

• „Jeśli jesteś facetem – albo nawet po prostu przyjaźnisz się z facetem – i korzystasz z internetu, być może zauważyłeś, że dyskusje na temat testosteronu są wszechobecne.” Co jest z tym testosteronem? Kto powinien go suplementować? Czy ma on jakieś negatywne skutki uboczne? Także i na te pytania stara się odpowiedzieć ten odcinek podcastu Short Wave. [###]

• „Analiza narzędzi kamiennych, które, jak się uważa, zostały wykonane przez neandertalczyków, sugeruje, że około 55 000 lat temu ci pradawni ludzie mogli przemieszczać się na południe aż do Półwyspu Arabskiego.” [Nature]

• „Pszczoły potrafią przekazywać informacje za pomocą tańca i leczyć się sfermentowanym nektarem, a mrówki stosują zaawansowaną prewencję przeciwko zakażeniom (odkażają, ale też amputują uszkodzone kończyny!) oraz potrafią używać narzędzi: kamyków, patyczków, liści, a nawet gąbki. I mrówki, i pszczoły mają imponujące zdolności architektoniczne, społeczne i komunikacyjne. Czy da się ustalić, która grupa jest lepsza? Takiego karkołomnego zadania podejmujemy się w debacie Radia Naukowego.” [###]

• „Samice szarej rzekotki drzewnej Cope’a (Dryophytes chrysoscelis) mają trudności z wyborem najlepszych partnerów, gdy mają do wyboru zbyt wiele osobników.” [Nautilus]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Niemal wszystko ma swoją jakąś pra-przyczynę, swoją próbę generalną lub falstart. Niemieckie zbrodnie w Polsce podczas II WŚ również miały swój pierwowzór – działania Niemców podczas I WŚ w czasie okupacji Belgii. Irytujący Historyk opowiada o „Gwałcie na Belgii”. [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Trzy dni temu jako pierwsi ujawniliśmy, że włamywacze ukradli z firmy MyDr dane prawie 19 milionów Polaków. Dzisiaj tę liczbę kilkakrotnie potwierdził premier Krzysztof Gawkowski. Co ciekawe, sama poszkodowana firma nadal w swoim stanowisku podkreśla, że nie zna dokładnej skali incydentu.” [Zaufana Trzecia Strona]

• „Senat po raz drugi nie zgodził się na przeprowadzenie referendum w sprawie unijnej polityki klimatycznej, o które wnioskował prezydent. — W odpowiedzi na ten skandal składamy nasz projekt ustawy o wyjściu z ETS — poinformował podczas konferencji prasowej poseł PiS Przemysław Czarnek.” [Onet]

• „Jola i Alicja usłyszały w urzędzie, że nie będą miały zmienionego stanu cywilnego jak pozostałe pary, bo »Lublin to nie Warszawa«, a według Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie zmieniające wzory aktów małżeństwa jest »niekonstytucyjne«. Pracownicy innych urzędów szkolą się, jak odmawiać transkrypcji parom osób tej samej płci, inne dawno zapowiedziały odmowy. Pary muszą żyć w niepewności i zdawać się na łaskę urzędników. Tymczasem MSWiA milczy i uważa, że podpis pod rozporządzeniem zakończył temat.” [Miłośc nie Wyklucza]

• „Rozwój Plus Mateusza Morawieckiego ogłosił pomysły na to, jak ratować Polskę przed kryzysem demograficznym. Morawiecki proponuje pensję rodzicielską 3600 zł na rękę, emeryturę rodzicielską i głosowanie rodzinne. ” [###]

• „Prokuratura otrzymała list podpisany przez Marcina Romanowskiego, który został wysłany z prorosyjskiego Naddniestrza. – Dzisiaj powiedziałbym, że Romanowski z dużym prawdopodobieństwem jest pod wpływem rosyjskich służb – ocenił wiceszef MON Cezary Tomczyk.” [TVN24]

• „Rząd przyjął projekt ustawy podwajającej środki na wypłaty dla autorów i wydawców, które mają zrekompensować im to, że czytelnicy, zamiast kupić ich książki, wypożyczają je w publicznych bibliotekach. Kolejny ruch legislacyjny należy do Sejmu.” [Press]

• „Sytuacja migrantów na polskiej granicy z Białorusią jest gorsza niż za czasów PiS. Ale media przejęły retorykę rządu, bezrefleksyjnie powielając oficjalne komunikaty.” [Press]

• „Obchody Święta Wojska Polskiego przyniosły nie tylko widowiskową defiladę i paradę morską, ale także mocny spór polityczny o wizję bezpieczeństwa kraju. Prezydent Karol Nawrocki oświadczył, że polskie wojsko nie potrzebuje obcojęzycznych przymiotników ani hasła SAFE na sztandarach, wskazując, że klucze do polskiego bezpieczeństwa muszą leżeć w Warszawie. Odpowiadając prezydentowi, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz rozwinął skrót SAFE na cztery polskie filary i zapowiedział ambitny cel utworzenia »Armii 500«.” [Gazeta Prawna]

• „Przed świętem Wojska Polskiego Marek Świerczyński przygląda się polskiej armii i ze swoimi gośćmi zastanawia się, jak nowe uzbrojenie, systemy dowodzenia i współpraca z sojusznikami mają przełożyć się na realną zdolność Polski do odstraszania i obrony. Z kpt. Maciejem Strupiechowskim z 1 Warszawskiej Brygady Pancernej rozmawia o przygotowaniach do defilady i nowych czołgach Abrams; z Marcinem Ryngwelskim, prezesem PGZ Stoczni Wojennej, o budowie fregat programu Miecznik; z gen. Adamem Joksem, dowódcą 2 Korpusu Polskiego, o tworzeniu struktur zdolnych do prowadzenia operacji wielodomenowych.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Północnokoreańskie rakiety atakują Kijów i Zaporoże. 1630. dzień wojny]

• „Ukraina przeprowadziła jeden z największych ataków dronów od początku wojny, który – według rosyjskich władz – spowodował pożar w magazynie dystrybucyjnym pod Moskwą i doprowadził w nocy do śmierci co najmniej sześciu osób.” [The Guardian]

• „Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił w sobotę, że siły ukraińskie przeprowadziły atak na Centrum Rakietowo-Kosmiczne Progress w rosyjskim obwodzie samarskim – obiekt zajmujący się produkcją i eksploatacją kosmicznych pojazdów nośnych.” [Euronews]

• „Rozmyślania kijowskiego anarchisty w mundurze. Większość Ukraińców ma mgliste pojęcie o historycznej UPA i widzi w niej symbol walki z Rosją. Sądzę, że Zełenski mógł się nad tym szczególnie nie zastanawiać – mówi anarchista służący w ukraińskim wojsku.” [Krytyka Polityczna]

• „Wołodymyr Zełeński traci poparcie Ukraińców, choć wciąż jest jednym z najpopularniejszych polityków w kraju. Piotr Pogorzelski rozmawia z Danielem Szeligowskim z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych o najnowszych sondażach, rosnącej roli generałów (Załużnego, Budanowa, Fedorowa) w ukraińskiej polityce, korupcji i centralizacji władzy.” [###]

• „Pierwsza od objęcia urzędu wizyta Prezydenta Wołodymyra Zeleńskiego w Belgradzie wywołała wiele dyskusji i kontrowersji. Serbia jest postrzegana jako państwo któremu bliżej do Rosji niż Ukrainy, a Aleksandar Vučić zawsze był blisko Władimira Putina. Nie dość, że wizyta ukraińskiego Prezydenta się odbyła, to jeszcze ten poparł Serbię w sporze z Kosowem, gdzie Kosowo od pierwszych dni inwazji wspiera Ukrainę – w przeciwieństwie do Serbii. O tym, jak wyglądają relacje serbsko-ukraińskie, i gdzie w tym wszystkim Kosowo wyjaśniają Jan Nowinowski i Kacper Sienicki, eksperci OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Ukraina jest coraz częściej bezbronna wobec rosyjskich pocisków balistycznych. W tym filmie od podstaw tłumaczymy, dlaczego tak trudno z nimi walczyć. Dlaczego Patrioty są tak ważne? Jak wygląda wojna na Ukrainie dzisiaj? Czym są pociski PAC 3 MSE? Jak działają Iskandery? Na te i inne pytania odpowiada ekspert OSW, Jacek Tarociński. ” [###]

Europa

• „29 sierpnia 2026 r. Islandczycy odpowiedzą na pytanie, czy wznowić negocjacje akcesyjne z Unią Europejską – zawieszone w 2013 r. i nigdy formalnie niezakończone. Referendum jest politycznym punktem zwrotnym: po raz pierwszy obywatele bezpośrednio wypowiedzą się na temat europejskiej przyszłości wyspy. Sondaże wskazują na głęboki podział społeczeństwa, nie odnotowując wyraźnej przewagi żadnego ze stanowisk. Debata toczy się jednak w odmiennych realiach niż podczas poprzednich dyskusji o członkostwie: groźby administracji Donalda Trumpa wobec Grenlandii oraz rosnące przekonanie o nieuchronnym uwikłaniu Islandii w konflikty europejskie sprawiły, że kwestia bezpieczeństwa – dotychczas niemal nieobecna – stała się jednym z jej głównych tematów.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W całej Europie podczas tego upalnego lata pracownicy zmagali się z upałami, podczas gdy szalały pożary lasów, a kluczowa infrastruktura była wyłączana z eksploatacji. W niniejszym artykule przyglądamy się wpływowi fal upałów na kilka głównych gospodarek Europy kontynentalnej – w oparciu o analizę ekonomistów z holenderskiego banku Triodos, którzy szacują, że fale upałów mogą spowodować spadek PKB UE o łączną kwotę 180 mld euro.” [The Guardian]

• „UE coraz wyraźniej traktuje system płatniczy jako element bezpieczeństwa gospodarczego. Znaczna część infrastruktury, na której opierają się codzienne transakcje Europejczyków, pozostaje pod kontrolą pozaeuropejskich podmiotów. Szczególnie widoczne jest to w przypadku kart płatniczych.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W obliczu zbliżających się w przyszłym roku wyborów i pojawienia się nowego rywala ze skrajnej prawicy włoska premier — której korzenie polityczne sięgają włoskiej prawicy powojennej — odchodzi od umiarkowanego wizerunku, jaki budowała przez cztery lata sprawowania urzędu, i zaostrza ton w kwestiach migracji i bezpieczeństwa.” [Politico]

• „W piątek francuski sąd odrzucił projekt ustawy, który miał od września zakazać osobom poniżej 15. roku życia dostępu do mediów społecznościowych — jest to poważny cios dla prezydenta Emmanuela Macrona, który rodzi zasadnicze pytania dotyczące działań na rzecz ochrony dzieci w internecie.” [Politico]

• „AfD widzi w Polsce dowód, że można zatrzymać migrację. Polska prawica patrzy na Niemcy jak na państwo pogrążone w kryzysie. Oba obrazy mają więcej wspólnego z politycznymi potrzebami niż z rzeczywistością ” [Krytyka Polityczna]

• Rumunia wyłączyła ostatni reaktor w swej jedynej elektrowni jądrowej. Powodem był ekstremalnie niski poziomu wody w Dunaju, spowodowany przedłużającymi się upałami. PIerwszy z dwóch reaktorów o mocy 706 megawatów w Cernavodzie został odłączony od rumuńskiej sieci elektroenergetycznej tuż przed południem w czwartek. „Nie przewidujemy wznowienia działalności w ciągu najbliższych 10 dni” – powiedział agencji AFP dyrektor zakładu Romeo Urjan. [AFP]

• András Baka nowym prezydentem Węgier. [Instytut Europy Środkowej]

• „Izraelska broń, programy szpiegujące i znany z antysemickich wypowiedzi celebryta. To tylko część tego, co składa się na skomplikowane relacje Izraela z państwami bałkańskimi. O tym, jaki interes ma Izrael w południowej Europie, czego chce Albania, Chorwacja czy Słowenia i jak to się skończy tłumaczą Marek Matusiak i Michał Kucharski.” [###]

• „Inauguracja Dialogu Strategicznego USA–Serbia w lipcu 2026 r. stanowi ważny krok w rozwoju relacji dwustronnych od czasu objęcia władzy przez Aleksandara Vučicia. Powołanie stałego mechanizmu konsultacji wskazuje na gotowość obu stron do wzmacniania współpracy w obszarach energetyki, bezpieczeństwa, nowych technologii oraz nauki. Jednocześnie charakter podpisanych porozumień oraz utrzymywana przez Belgrad polityka balansowania nie pozwalają mówić o strategicznej reorientacji serbskiej polityki zagranicznej. ” [Instytut Europy Środkowej]

• „W 2025 r. budżety rosyjskich regionów zanotowały rekordowy deficyt i zadłużenie. Przyczyna takiego stanu rzeczy leży zarówno w nakładanych przez Kreml ciężarach związanych z wojną na Ukrainie, gospodarczych konsekwencjach inwazji, jak i w samych założeniach relacji finansowych między centrum a regionami. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Bliski i Środkowy Wschód

• Co tam panie w cieśninie Ormuz? Ran poinformował, że Katar przetrzymuje trzech pilotów, którzy zaginęli od marca, co Katar zdementował. Zjednoczone Emiraty Arabskie oskarżyły Iran o kolejny atak na jeden z ich tankowców w Cieśninie Ormuz. Wspierani przez Iran Huti ponownie zaatakowali port nad Morzem Czerwonym w Jemenie. Iran wezwał Stany Zjednoczone do zaakceptowania porażki, podczas gdy prezydent Donald Trump nazwał Teheran „bardzo złym” i wezwał Amerykanów do przygotowania się na utrzymujące się wysokie ceny paliw, że po pokonaniu Iranu cieśnina stanie się częścią Stanów Zjednoczonych. [AP News]

• Mimo osiągnięcia porozumienia Izrael dokonał ataków na terytorium Libanu, w wyniku których zginęło 11 osób. Hezbollah, który nie jest częścią porozumienia, ostrzegł władze Libanu przed kontynuowaniem „upokarzających” negocjacji z Izraelem. [DW]

• Jednym z państw, które na wojnie z Iranem ucierpiało najbardziej, jest Irak, niezbyt zamożne państwo, które ze względu na blokadę cieśniny Ormuz zostało odcięte od większości swoich dochodów z ropy naftowej, które stanowią podstawę tamtejszej gospodarki. W kraju widać narastające objawy niezadowolenia obywateli. Czy ten konflikt wywróci mozolnie budowaną stabilność Iraku? [DW]

• Jednak problemy dotykają oczywiście samych Irańczyków. Wojna zaostrzyła kryzys gospodarczy w Iranie, nadwyrężając budżety gospodarstw domowych, uderzając w przedsiębiorstwa i wzbudzając obawy, że miliony rodzin o średnich dochodach popadną w ubóstwo. Jak dużą odporność na koszty wojny ma irańskie społeczeństwo oraz irański reżim? [DW]

• „Już od niemal tygodnia izraelscy osadnicy utrzymują oblężenie położonej na Zachodnim Brzegu wsi Kusra. Miejsce to jest symbolem kolejnej fali przemocy osadników wobec Palestyńczyków, dziejącej się przy słabo skrywanym przyzwoleniu władz Izraela. Na swoją bezsilność w zmaganiach z osadnikami mają narzekać nawet żołnierze Cahalu.” O najnowszej odsłonie fali przemocy osadniczej na Zachodnim Brzegu piszą Konflikty. [Konflikty]

• „Izrael oficjalnie wszedł w okres kampanii przed wyborami do Knesetu, które zostały zaplanowane na 27 października 2026 r. Sondaże wskazują na możliwość utraty większości przez obecną koalicję rządową, co jednak nie przesądza o przejęciu władzy przez opozycję. Rząd Benjamina Netanjahu w celu maksymalizacji zysków politycznych w trakcie kampanii wyborczej zaostrzy bądź usztywni stanowisko wobec angażujących Izrael kryzysów i konfliktów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Arabia Saudyjska intensywnie realizuje plany dywersyfikacji gospodarczej, które zostały wyznaczone w projekcie Wizja 2030. Konieczność zmian modelu gospodarczego uwypukliły ostatnie wydarzenia w regionie – przede wszystkim ograniczenie żeglugi przez cieśninę Ormuz i irańskie ataki na saudyjską infrastrukturę krytyczną. Polityka gospodarcza – od surowców krytycznych po energię jądrową – nie jest dziś podporządkowana maksymalizacji zysków, ale względom bezpieczeństwa narodowego.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „7 sierpnia w Mekce Turcja, Pakistan i Arabia Saudyjska podpisały Mekkańskie Porozumienie o Wspólnej Obronie, które ma wzmocnić zbiorowe odstraszanie oraz koordynację i integrację zdolności obronnych tych trzech państw.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „10 sierpnia głosami obozu rządzącego, prokurdyjskiej Partii Równości Ludów i Demokracji (DEM) oraz części opozycji turecki parlament przyjął ustawę, która tworzy mechanizm prawny umożliwiający byłym bojownikom Partii Pracujących Kurdystanu (PKK) powrót do życia cywilnego. Po potwierdzeniu przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego (MGK) zakończenia działalności PKK i złożenia broni przez nią i powiązane z nią organizacje ich członkowie zostaną objęci częściową amnestią. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Azja

• „Równo pięć lat po powrocie talibów do władzy w Afganistanie masowo szkoli się przyszłych terrorystów, a kobiety pozbawione są podstawowych praw. Była afgańska dyplomatka Nigara Mirdad Omar mówi o cenie zachodniego »pragmatyzmu«, polegającego na układaniu się z coraz bardziej brutalnym reżimem.” [Krytyka Polityczna]

• „Pentagon zapowiedział stałą rotacyjną obecność US Coast Guard na Filipinach. Stany Zjednoczone chcą w ten sposób wspomóc swojego sojusznika, walczącego z chińskim rozpychaniem się na Morzu Południowochińskim. Większą obecność USCG na zachodnim Pacyfiku zapowiadano od wielu lat, jednak poważniejsze kroki w tym kierunku podjęto dopiero w ostatnich miesiącach.” [Konflikty]

• „Chiny stały się pierwszym krajem, który wprowadził ogólnokrajowe przepisy regulujące interakcje sztucznej inteligencji z użytkownikami w zakresie emocji. Posunięcie to odzwierciedla coraz bardziej proaktywne podejście Pekinu do zarządzania sztuczną inteligencją, podczas gdy rządy na całym świecie wciąż zmagają się z problemem ryzyka społecznego wynikającego z coraz bardziej zaawansowanej sztucznej inteligencji.” [Rest of World]

• W Indonezji w wyniku trzęsienia ziemi o magnitudzie 7,7 liczba ofiar śmiertelnych wzrosła do 53, poinformowały władze. Tysiące osób zostało przesiedlonych. U.S. Geological Survey poinformowała, że ​​trzęsienie ziemi nawiedziło region Flores w prowincji East Nusa Tenggara, na głębokości 10 kilometrów o godzinie 5:58 czasu lokalnego. [AP News]

Afryka

• Separatyści w północnym Mali uwolnili 82 żołnierzy, w tym część wziętych do niewoli podczas ogólnokrajowego ataku na siły rządowe w kwietniu – poinformowały w czwartek malijskie wojsko i rzecznik rebeliantów. Mohamed Elmaouloud Ramadane, rzecznik separatystycznego Frontu Wyzwolenia Azawadu, poinformował, że żołnierze zostali zwolnieni z przyczyn humanitarnych, a niektórzy z nich byli przetrzymywani w niewoli już od 2023 roku. Dodał, że około 118 malijskich żołnierzy nadal jest w niewoli. [AP News]

• Obecna epidemia wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga, ogłoszona 15 maja, spowodowała co najmniej 4300 przypadków i ponad 2000 zgonów. WHO obawia się, że jeśli nie uda się jej sprawnie powstrzymać, to może przyćmić tę z lat 2014–2016, która pochłonęła co najmniej 11 000 ofiar. WHO poinformowała w środę, że ma nadzieję na zahamowanie rozprzestrzeniania się choroby w ciągu trzech miesięcy, ale ostrzegła, że ​​oznacza to opanowanie transmisji, a nie całkowite zakończenie epidemii. [BBC]

• Atak drona przeprowadzony przez etiopskie wojsko uderzył w szkołę w północnym regionie Tigraj, uszkadzając budynek i powodując ofiary śmiertelne, poinformowały liczne źródła BBC Tigrinia. Tigrajskie źródła wojskowe podały, że trzech bojowników zginęło na miejscu, a siedmiu trafiło do szpitala w ataku na budynek szkoły średniej, gdzie ze względu na wakacje nie odbywały się zajęcia. Gubernator dystryktu Daniel Tamrat poinformował jednak, że zginął jeden cywil, a czterech zostało rannych. Etiopska armia nie odpowiedziała na prośbę BBC o komentarz. Według źródła BBC, w poniedziałkowym ataku miały uczestniczyć tureckie drony. [BBC]

• Zambia czeka na wyniki wyborów, które zadecydują o tym, czy prezydent Hakainde Hichilema wygra drugą pięcioletnią kadencję. Ten południowoafrykański kraj jest jednym z największych producentów miedzi na świecie, ale ostatnio pogrążył się w kryzysie zadłużenia. W 2020 roku Zambia nie spłaciła długu państwowego wobec Chin i innych państw, co zwróciło uwagę na niemożliwe do utrzymania obciążenia, z jakimi borykają się niektóre kraje rozwijające się. Hichilema został wybrany rok później, a pod jego rządami Zambia zrestrukturyzowała ponad 12 miliardów dolarów długu, jednocześnie ograniczając inflację. Jego długoterminowy plan gospodarczy obejmuje zobowiązanie do ponad trzykrotnego zwiększenia wydobycia miedzi w Zambii do 3 milionów ton metrycznych rocznie do 2031 r., co stanowi oszałamiający wzrost produkcji tego pożądanego, kluczowego minerału. [AP News]

• W wyniku wypadku promu w Zimbabwe, na jeziorze Kariba, na granicy z Zambią, zginęło nie mniej niż 68 osób. Śledztwo wykazało, że statek, który przewrócił się podczas panującego silnego wiatru, był przeciążony. [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Nowy prezydent Kolumbii wezwał prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa do zawieszenia ceł nałożonych na ten południowoamerykański kraj, który boryka się ze skutkami tragicznego trzęsienia ziemi, w wyniku którego zginęły setki osób.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „BP zamierza zagospodarować morskie złoże gazu w Wenezueli we współpracy z firmami powiązanymi z administracją Trumpa. Będzie to jedna z pierwszych inwestycji zagranicznych na dużą skalę w tym kraju od czasu, gdy Stany Zjednoczone doprowadziły w styczniu do odsunięcia od władzy Nicolása Maduro” [The Guardian]

• „Były gubernator stanu Guerrero w Meksyku został formalnie oskarżony o rzekomy udział w zaginięciu 43 studentów w 2014 roku – sprawa ta stała się symbolem brutalnej przemocy karteli oraz bezkarności władz w tym kraju.” [The Guardian]

• „Brazylia rozpoczęła konsultacje w sprawie ewentualnych środków odwetowych wobec Stanów Zjednoczonych w związku z nałożeniem 25-procentowych ceł na szereg brazylijskich produktów eksportowych.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „Rząd Ontario może teraz bez przeszkód zlikwidować ścieżki rowerowe na najbardziej ruchliwych ulicach Toronto, po tym jak w piątek najwyższy sąd regionu orzekł na korzyść prowincji, uchylając wyrok sądu niższej instancji, który stwierdzał, że likwidacja tych ścieżek stanowiłaby naruszenie praw konstytucyjnych.” [The Guardian]

• „Władze poinformowały we wtorek, że śmiertelny pożar lasów w zachodniej Kanadzie, który zmusił około 20 000 osób do ewakuacji, rozprzestrzenił się w ciągu nocy, mimo braku silnych wiatrów, utrudniając działania mające na celu opanowanie pożaru i pełną ocenę szkód.” [AP News]

• „W sobotę Biały Dom zalał media społecznościowe zdjęciem Donalda Trumpa, na którym prezentuje on najnowszy nagłówek z Washington Post: »Ceny leków na receptę odnotowały najostrzejszy spadek od ponad 60 lat«, nie wspomniał jednak, że eksperci cytowani w artykule faktycznie przypisywali ten spadek cen Joe Bidenowi, a nie Trumpowi.” [The Guardian]

  

• „Fiasko w fabryce: podatnicy sfinansowali wartą 533 miliony dolarów fabrykę amunicji artyleryjskiej, która nic nie wyprodukowała. Firma General Dynamics otworzyła fabrykę w Teksasie, aby masowo produkować pociski artyleryjskie dla Ukrainy, ale maszyny ciągle się psuły. Ramiona robotów uderzały o różne przedmioty. Kawałki metalu spadały na podłogę. Doszło nawet do prawdziwego pożaru w kontenerze na śmieci.” [ProPublica]

• „Setki Afgańczyków, którzy walczyli u boku żołnierzy amerykańskich i wspierali rząd Stanów Zjednoczonych w Afganistanie, obawiają się obecnie, że ich zielone karty mogą zostać cofnięte.” [NPR]

• „Zgodnie z dokumentami sądowymi złożonymi w czwartek, agenci federalni rozpoczęli na początku tego roku zakrojoną na szeroką skalę tajną operację inwigilacyjną, której celem były organizacje postępowe, związki zawodowe i inne grupy protestujące przeciwko represjom imigracyjnym, które wówczas szalały w Minneapolis.” [CNN]

• „W piątek sędzia federalny odmówił wydania nakazu uniemożliwiającego administracji Trumpa podjęcie działań mających na celu budowę 62 mil muru granicznego wzdłuż części rezerwatu plemienia rdzennych Amerykanów bez jego zgody.” [AP News]

• „Aby udowodnić słuszność twierdzeń prezydenta dotyczących nielegalnego głosowania, rząd wykorzystał uprawnienia agencji Homeland Security Investigations – oddziału Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (DHS) utworzonego w celu zwalczania najpoważniejszych przestępstw transgranicznych. Jak dotąd działania te przyniosły skromne rezultaty.” [ProPublica]

• „W piątek dr Anthony Fauci odrzucił prośbę o dobrowolne stawienie się przed drugą komisją senacką po tym, jak w zeszłym tygodniu republikanie stanowiący większość w Komisji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, kierując się podziałami partyjnymi, przegłosowali uznanie tego wieloletniego eksperta ds. chorób zakaźnych za winnego zniewagi.” [AP News]

• „Naukowcy obawiają się, że dekret podpisany przez prezydenta USA Donalda Trumpa na początku tego tygodnia będzie miał negatywny wpływ na zdrowie dzieci w całym kraju — i przedstawiają dowody naukowe potwierdzające te obawy.” [Nature]

Oceania

• „W tym tygodniu minister obrony Japonii złoży wizytę w Canberze – będzie to spotkanie na najwyższym szczeblu z Australią po kontrowersjach związanych z wypowiedziami Anthony’ego Albanese’a na temat prezentu w postaci melonów od premier Sanae Takaichi.” [The Guardian]

• „Nowa Południowa Walia stanie się pierwszym stanem, który przeprowadzi największy od 30 lat program wykupu broni w Australii w ramach wspólnie finansowanego przedsięwzięcia, będącego reakcją na atak terrorystyczny na plaży Bondi.” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Żabka wyrosła z sieci osiedlowych sklepów na jeden z najbardziej charakterystycznych polskich biznesów. Teraz może trafić w ręce kanadyjskiego giganta. W dzisiejszym odcinku Karol Tokarczyk opowiada, na czym polega fenomen Żabki, dlaczego jej najważniejszym produktem może być oszczędność czasu i jak sieć zaczyna konkurować z fast foodami, punktami usługowymi czy bankami. Zastanawia się również, gdzie leżą granice jej ekspansji i co może zagrozić temu modelowi biznesowemu.” [###]

• „W pierwszej połowie 2026 roku niemieckie przedsiębiorstwa ograniczyły inwestycje w Stanach Zjednoczonych do najniższego poziomu od trzech lat, ponieważ polityka administracji Trumpa przyczyniła się do wzrostu niepewności między transatlantyckimi partnerami handlowymi.” [Reuters]

• „UE coraz wyraźniej traktuje system płatniczy jako element bezpieczeństwa gospodarczego. Znaczna część infrastruktury, na której opierają się codzienne transakcje Europejczyków, pozostaje pod kontrolą pozaeuropejskich podmiotów. Szczególnie widoczne jest to w przypadku kart płatniczych.” [The National News]

• „JPMorgan Chase zerwał współpracę bankową z platformą rynku prognoz Polymarket w październiku ubiegłego roku, powołując się na obawy związane z przepisami – poinformowała w piątek osoba zaznajomiona z tą sprawą.” [Reuters]

• „Finlandia chce stworzyć międzypokoleniowy fundusz kapitałowy, w którym każde nowo narodzone dziecko otrzymywałoby 5 tys. euro inwestowane przez kolejne dekady. Największa część zgromadzonych środków byłaby wypłacana przy narodzinach pierwszego dziecka, aby ograniczyć odkładanie decyzji o rodzicielstwie.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „W obliczu pożarów lasów, które szaleją w niektórych rejonach Stanów Zjednoczonych, Kanady, Hiszpanii i Francji, być może zadajesz sobie pytanie: czy liczba pożarów lasów rośnie? Jeśli tak, to wiedz, że podzielasz tę myśl z całym zespołem Short Wave. Mieliśmy dokładnie tę samą refleksję – a potem zagłębiliśmy się w ten temat i stworzyliśmy z tego cały odcinek.” [###]

• „Astronomowie twierdzą, że odkryli nowy rodzaj obiektu kosmicznego – »gwiazdę« będącą czarną dziurą, która ma rozmiar całego Układu Słonecznego i świeci jaskrawym czerwonym światłem.” [The Guardian]

• „Trzęsienie ziemi o sile 7,4 w skali Richtera, które nawiedziło Kolumbię, miało katastrofalne skutki. Prowadząca program Regina Barber rozmawia z geologiem specjalizującym się w trzęsieniach ziemi, Rodrigo Alejandro Leonem Loyą, o płytach tektonicznych, które spowodowały trzęsienie, oraz o tym, jak wyglądała sytuacja w odległości 150 mil od epicentrum.” [###]

• „Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła nową szczepionkę przeciw grypie opartą na technologii mRNA, przeznaczoną dla osób dorosłych w wieku 50 lat i starszych. Szczepionka ta jest obecnie rozpatrywana przez agencje regulacyjne w Unii Europejskiej, Kanadzie i Australii.” [Nature]

• Czy pajęcza nić jest mocniejsza niż stal? Z czego wynika jej wyjątkowa wytrzymałość? I czy potrafimy wykonać jej syntetyczną wersję? Na te i wiele innych pytań odpowiada najnowszy odcinek Veritasium. [###]

• „Polska woli leczyć HIV niż mu zapobiegać, USA tnie wydatki, a Rosja wyłączyła się z systemu. Często mówimy o zakażeniach HIV w kontekście osób LGBT+, ale mamy ogromny problem z heteroseksualną większością – alarmuje szefowa Fundacji Edukacji Społecznej.” [Krytyka Polityczna]

• „Około 56 milionów lat temu gwałtowny wzrost stężenia dwutlenku węgla w atmosferze doprowadził do poważnego globalnego ocieplenia, które zmieniło powierzchnię planety. Szczegółowa rekonstrukcja pradawnego ekosystemu wskazuje, że przemiana ta wiązała się z powszechnym zmniejszeniem zasięgu lasów.” [Nature]

• „Rosnąca popularność losowania w przyznawaniu grantów naukowych. Jeśli recenzenci nie są w stanie w sposób wiarygodny odróżnić najlepszych wniosków o dotacje, dlaczego mieliby udawać, że potrafią to zrobić? Nowa fala podmiotów finansujących sięga po losowania, by rozstrzygać sytuacje remisowe.” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Czy wiecie, że na terenie Tatr istniał kiedyś przemysł? W Kuźnicach stał wielki piec, w Tatrach wydobywano rudy metali, a ślady żużla i szlaki można znaleźć u samego podnóża Tatr gdy tylko wbijemy łopatę w ziemię. O tym jak traktować śmieci sprzed ponad wieku, czy są artefaktem czy problemem Bartek Solik z podkastu TPN rozmawia z pracownikami parku o tej właśnie historycznej, przemysłowej podbudowie regionu. [Tatrzański Park Narodowy], [###]

• Odręczne listy wydają się pozostałością po życiu sprzed ery internetu, ale łączą nas ze sobą i innymi jak nic innego – przekonuje nas Amanda Leigh Lichtenstein, pisarka i redaktorka. O z natury zajmującym trochę czasu pisaniu listów w coraz szybszym obecnie świecie i ich wpływie na nas samych oraz nasze relacje. [Psyche]

• W cieniu wielomilionowych rezydencji i strzelistych wieżowców, pod codziennym rykiem statków wycieczkowych i kontenerowców, kryje się kolonia koralowców, która nie powinna istnieć. Korale, występujące w PortMiami, części największego miasta Florydy, rosną na porzuconych wózkach sklepowych oraz na betonowych i kamiennych falochronach. Osiągają rozmiary, które zadziwiają naukowców i przyciągają do tego ruchliwego portu ryby, manaty i żółwie. Należą do nich dwa gatunki – koralowce z gatunku Elkhorn i Staghorn – które w innych częściach Florydy zostały uznane za funkcjonalnie wymarłe. Korale te z trudem przetrwały fale chorób, mętną wodę spowodowaną pogłębianiem i zanieczyszczeniami oraz ekstremalne wahania temperatur. W czasach, gdy koralowce słyną z kruchości, koralowce z PortMiami opowiadają inną historię. [bioGraphic]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Prokuratura zabezpieczyła majątek byłego szefa KRRiTV. Zajęcie majątku ma związek ze śledztwem w sprawie finansowania kampanii »Sprawiedliwe Sądy« ze środków Polskiej Fundacji Narodowej” [OKO.press]

• „Podczas uroczystości w rocznicę zaprzysiężenia Karola Nawrockiego na prezydenta Polski konferansjerką była dziennikarka telewizji wPolsce24 Emilia Wierzbicki, natomiast dyskusję publicystów, m.in. członka komitetu popierającego kandydaturę Nawrockiego na prezydenta, prowadziła Dorota Gawryluk z Telewizji Polsat.” Podczas debaty był pełen pluralizm poglądów, reprezentowani byli zarówno ci, którzy wyrażali się pochlebnie o obecnym prezydencie jak i ci, którzy wyrażali się bardzo pochlebnie. [Wirtualne Media #1], [Wirtualne Media #2]

• Co tam słychać w temacie transkrypcji zagranicznych aktów ślubu?

  „W sprawie transkrypcji przepisy mówią jedno, TSUE drugie, TK trzecie”. Przewodnik po chaosie

  Dopóki nie nastąpi zasadnicza odbudowa i instytucjonalny „rebranding” Trybunału Konstytucyjnego, trudno oczekiwać, aby w sprawach dotyczących małżeństw jednopłciowych orzekał on inaczej. Aleksandra Kasprzak rozmawia z adw. Aniką Zeidler

  [Krytyka Polityczna]

• „Po tym, co się stało w sądach, w całym wymiarze sprawiedliwości, byłbym zwolennikiem bardzo głębokiej zmiany tego systemu – powiedział Mateusz Morawiecki na piątkowym spotkaniu w Jagodnie.” W świecie polityki prawicowej nastąpił nie tylko zwrot w sprawie TK ale także widzimy przeprosiny z Jagodnem, które w mitologii prawicy było symbolem najgorszych wyborców a czasami wręcz oszustwa wyborczego. [TVN24]

• „Zamiast doprecyzować niejasne przepisy o darmowej kranówce w punktach gastronomicznych, rząd wolał się z tych przepisów całkowicie wycofać. W koalicji sejmowej usłyszeliśmy jednak zapewnienia, że jeśli zmiana nie zostanie wprowadzona pod obrady ścieżką rządową, to może być podjęta ścieżka poselska. Późnym popołudniem, po burzy w sieci i zapowiedziach koalicjantów, że nie odpuszczą tematu, resort klimatu zmienił zdanie i zapowiedział osobny projekt. ” [Wirtualna Polska]

• „Tusk chce wprowadzić podatek od posiadanych aktywów – alarmuje użytkownik na X. ”W Polsce szykują podatek od majątku„ – ostrzega jeden z posłów PiS, choć sam głosował za tym rozwiązaniem. Sejm i Senat przyjęły ustawę o Osobistych Kontach Inwestycyjnych. To instrument, który ma ułatwić oszczędzanie. Przepisy czekają na podpis prezydenta.” [TVN24]

• „Szymon Hołownia szykuje polityczny powrót. Jak wynika z informacji Onetu, były marszałek Sejmu od kilku tygodni buduje większość w klubie parlamentarnym Polski 2050, by odzyskać wpływy w ugrupowaniu. Według części rozmówców ma już wystarczające poparcie, by podważyć przywództwo Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz. ” [TVP Info]

• „Prokuratura Regionalna w Warszawie skierowała do stołecznego sądu okręgowego akt oskarżenia przeciwko trzem byłym przedstawicielom kierownictwa spółek należących do Orlenu – przekazał prokurator Mateusz Martyniuk, rzecznik prasowy warszawskiej prokuratury regionalnej. W wyniku ich działań dwie firmy miały ponieść szkody w wysokości 378 milionów dolarów (1,5 miliarda złotych). ” [TVN24]

• „Ministerstwo Cyfryzacji przedstawiło projekt podatku od usług cyfrowych. Według rządu ma on wyrównać warunki konkurencji, zwiększyć wpływy do budżetu i skłonić największe platformy do większych inwestycji w Polsce. Krytycy ostrzegają przed konfliktem z USA i kolejnym obciążeniem dla cyfrowej gospodarki.” [###]

• „Ekskluzywne kurorty i wielogwiazdkowe obiekty tracą na znaczeniu. Najnowsze dane z Barometru Providenta wskazują na czytelny zwrot w preferencjach urlopowych Polaków: definicja wypoczynku premium została przewartościowana. Dla ponad 32% badanych synonimem wygody stała się cisza. Tuż za nią plasują się bliskość przyrody (23,3%) oraz intymność związana z brakiem tłumów (22,8%). Tradycyjny hotel o podwyższonym standardzie stanowi priorytet jedynie dla 16,7% respondentów.” [Obserwator Gospodarczy]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Kijów bezbronny wobec rakiet balistycznych. 1623. dzień wojny

• „Kolejny nocny atak rosyjski na Kijów i obwód kijowski spowodował śmierć 4 osób, w tym 3-letniego dziecka” [Kyiv Independent]

• „W piątek Senat Stanów Zjednoczonych zatwierdził znaczną większością głosów, przy poparciu obu partii, projekt ustawy mającej na celu ukaranie Rosji oraz krajów kupujących jej ropę naftową w związku z inwazją na Ukrainę, kończąc tym samym proces legislacyjny, który nabrał tempa po śmierci jego głównego orędownika, republikańskiego senatora Lindseya Grahama.” [The Guardian]

• „Ukraina zwleka z reformami w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i walki z korupcją, które obiecała Unii Europejskiej” [Kyiv Independent]

• „Ostatnie dramatyczne nagranie z Chersonia pokazuje rosyjskiego drona który »poluje« na sprzedającego warzywa mężczyznę. To nie jest pojedynczy incydent, tak wygląda wojna na Ukrainie dzisiaj. Rosjanie uczą swoich operatorów dronów uderzając w cywilów, robią to by zastraszyć mieszkańców lub – po prostu – dla zabawy. Tak właśnie działa rosyjska armia na Ukrainie. O tym, jak wyglądają rosyjskie polowania na cywilów mówi Kacper Sienicki.” [###]

Europa

Zamknięcie granicy z Białorusią przedmiotem kampanii wyborczej w Łotwie. Zmiana polityki Austrii wobec Rosji. Uzbrojony dron na lotnisku w Lipsku. Czechy wzmacniają obecność gospodarczą w Serbii.

• „Moskwa mogłaby wykorzystać odzyskane części ukraińskich dronów do przeprowadzenia ataku na infrastrukturę krajów bałtyckich, próbując w ten sposób osłabić poparcie NATO dla Kijowa – stwierdził minister obrony Litwy.” [Euronews]

• „Konflikt na Ukrainie oznaczał również nowy epizod w relacjach między NATO a Rosją. Kolejne dane pokazują, iż obie strony podchodzą do siebie z coraz większym dystansem. Moskwa pręży muskuły i próbuje okazać swoją siłę, NATO zaś skutecznie odstrasza przeciwnika oraz pokazuje swoje zdolności defensywne.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Hiszpania ogłosiła, że wprowadzi tymczasowe kontrole graniczne wobec osób przybywających z Włoch w odpowiedzi na podobne środki wprowadzone przez Rzym po masowym napływie ludzi z Maroka do Ceuty.” [The Guardian]

• „W najnowszym odcinku ”Programu Politycznego„ obalamy najbardziej rozpowszechnione mity wokół kryzysu w Ceucie i europejskiej polityki migracyjnej.” [###]

• „Według analizy przeprowadzonej przez organizację 411, zajmującą się zwalczaniem dezinformacji, konta powiązane z rosyjskimi siłami zbrojnymi, propagujące skrajnie prawicowe treści, dotarły do ponad 500 000 osób w ciągu kilku dni po masowym napływie ludzi do Ceuty.” [The Guardian]

• „Amerykańska firma naftowa powiązana z Donaldem Trumpem przygotowuje się do wykonania odwiertów w odległej Grenlandii, mimo że nie uzyskała na to zgody lokalnych władz.” [The Guardian]

• Jeśli zastanawialiście się kiedykolwiek na czym opiera się gospodarka Islandii i czy mieszkający tam ludzie płacą za rzeczy i usługi więcej niż Polacy to Miłosz Szymański ma właśnie o tym odcinek podcastu w swoim cyklu „Inni mają gorzej”. [###]

• „Węgierska elektrownia jądrowa była zmuszona do zmniejszenia mocy w związku z niskim poziomem Dunaju. Susza która dotknęła środkową Europę pokazuje kolejne problemy które niosą ze sobą zmiany klimatyczne: nie tylko brak wody czy problemy z uprawami, ale również zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego. Z czym mierzą się kraje regionu – w tym Węgry – i jakie są perspektywy wyjaśnia kierownik Zespołu Srodkowoeuropejskiego OSW Andrzej Sadecki.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Czarnogóra, najbardziej zaawansowany kandydat do członkostwa w Unii Europejskiej, zamknęła 18 z 33 rozdziałów negocjacyjnych, po sfinalizowaniu rozmów w 2 z nich w lipcu 2026 r. Tempo negocjacji wskazuje jednak na możliwe opóźnienie terminu realizacji celu rządu, jakim jest akcesja w 2028 r., po zakończeniu rozmów z UE w 2026 r. Poza nierozwiązanymi kwestiami praworządności, wyzwaniem na drodze Czarnogóry do Unii może okazać się ratyfikacja traktatu akcesyjnego w państwach członkowskich, szczególnie we Francji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Wybory pozostają piętą achillesową bułgarskiej demokracji, a Kodeks wyborczy należy do najczęściej nowelizowanych aktów prawnych. Uchwalone obecnie zmiany, obejmujące m.in. przywrócenie głosowania z wykorzystaniem urządzeń elektronicznych, ograniczenie liczby głosów oddawanych do mobilnej urny wyborczej oraz zniesienie ograniczeń dotyczących tworzenia obwodowych komisji wyborczych poza Unią Europejską, są zgodne z niektórymi rekomendacjami organizacji międzynarodowych. W swojej istocie wprowadzone rozwiązania jedynie punktowo usprawniają organizację i przebieg procesu wyborczego, nie odnosząc się do podstawowych wyzwań związanych z jego transparentnością, odpowiedzialnością i uczciwością.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Rozmowy między Zełenskim a Vučićem odbywają się w momencie, gdy wojna Rosji przeciwko Ukrainie ponownie nasila się. Pomimo historycznych więzi Serbii z Rosją, jej starania o przystąpienie do UE wydają się obecnie odgrywać nadrzędną rolę w rozważaniach.” [Euronews]

• „W filmach na naszym głównym kanale opowiadaliśmy o problemach z paliwem w Rosji. Jak sytuacja wygląda dzisiaj? Ukraińcy atakują także rosyjskie magazyny logistyczne. Dlaczego jest to tak dotkliwe? Jak dziś Rosja radzi sobie z atakami dronów? Na te i inne pytania odpowiada Filip Rudnik, ekspert OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „W tym odcinku opowiemy o tym, jaka idea budzi wśród Rosjan związanych z Kremlem szczegóły niepokój. Wskazują na to chociażby teksty rosyjskich politologów, w tym tych bezpośrednio związanych z rosyjskimi władzami. Czy prometeizm – bo o nim mowa – wciąż jest ideą aktualną? Co mówią jego krytycy? Dlaczego idea wsparcia nierosyjskich narodów wewnątrz Federacji Rosyjskiej jest dla Kremla i Putina niebezpieczna? ” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• A co tam Panie w cieśninie Ormuz? Przywódcy Iranu czują, że ich własne zwycięstwo jest na wyciągnięcie ręki. Zdają się uważać, że presja militarna na żeglugę cywilną i arabskich sojuszników USA w regionie ostatecznie zmusi Stany Zjednoczone do zaakceptowania kontroli nad kluczowym szlakiem wodnym dla globalnej energii, oraz że czas działa na ich korzyść. Zdają sobie sprawę ze zmniejszających się zapasów kluczowej amerykańskiej broni, takiej jak zaawansowane pociski przechwytujące. Wiedzą, że wojna jest głęboko niepopularna wśród Amerykanów. Wiedzą, że dopóki cieśnina pozostanie w dużej mierze zamknięta, ceny gazu i innych towarów pozostaną wysokie przed listopadowymi wyborami do Kongresu USA. Wiedzą, że próba jej otwarcia siłą byłaby kosztowna i może wymagać zaangażowania amerykańskich wojsk lądowych. Jednak, jak uczy nas historia, wojny nie zwykły przebiegać i kończyć się według oczekiwań stron uczestniczących. [AP News]

• Rzecznik irańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Esmail Baghaei, poinformował, że porozumienie z Omanem znajduje się w „ostatniej fazie” przeglądu i opracowywania. Baghaei powiedział dziennikarzom, że nawet osiągnięcie porozumienia nie oznacza, że ​​cieśnina stała się bezpieczna dla wszystkich przepływających statków. „Czynniki, które sprawiają, że Cieśnina Ormuz jest niebezpieczna, nadal istnieją ze strony Stanów Zjednoczonych, w szczególności blokada morska i inne agresywne i groźne działania przeciwko Iranowi i jego interesom” – powiedział. Amerykański urzędnik w rozmowie z Reutersem powiedział, że gdy porozumienie zostanie osiągnięte to USA zniosą swoja blokadę morską. [Reuters #1], [Reuters #2]

• Co na to wszystko Donald Trump, który znajduje się pod coraz większą presją z wnętrza kraju? Albo może zdecydować się na przyznanie koncesji nad cieśniną Ormuz większych niż status sprzed 28 lutego, może wznawiać operację militarną, może też trwać w dziwnym statusie quo, który ma miejsce obecnie. „To zestaw złych opcji, ale Trump mógł dojść do wniosku, że nie może pozwolić, by ta wojna trwała w nieskończoność” – powiedział Aaron David Miller, były negocjator ds. Bliskiego Wschodu dla administracji Demokratów i Republikanów. „Coś musi się zmienić, a tym może być uznanie nowej irańskiej rzeczywistości w cieśninie”. [Reuters]

• W tygodniu od 26 lipca, jednoczesne cyberataki dotknęły obiekty wodociągowe w co najmniej sześciu stanach USA. Odzwierciedlając skalę i powagę zagrożenia dla sektora wodnego, ataki te skłoniły amerykańską Agencję ds. Cyberbezpieczeństwa i Infrastruktury do uaktualnienia opublikowanego zaledwie kilka dni wcześniej zalecenia, nakazującego operatorom jak najszybsze odłączenie od internetu działających lub publicznie ujawnionych technologii. Chociaż sprawców tych ataków nie udało się jeszcze zidentyfikować, wszystko wskazuje na irańskich cyberprzestępców jako prawdopodobnego sprawcę. Stanowi to dogodną okazję do oceny, w jaki sposób Iran dotychczas wykorzystywał swoje możliwości cybernetyczne w konflikcie ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem oraz czy stanowi to eskalację konfliktu. [Center for Strategic and International Studies]

• Dziennikarka BBC, Nawal Al-Maghafi, podróżuje przez Iran. Rozmowa z ludźmi nie ujawnia to jednej narracji o wojnie amerykańsko-izraelskiej. Niektórzy uważają, że konflikt wzmocnił jedność narodową, inni, że pogłębił represje, ale wszyscy opłakują zmarłych. [The Guardian]

• Ponad 10 cywilów, w tym 4-letnie dziecko, zostało rannych w czwartek w Arabii Saudyjskiej w serii ataków przeprowadzonych przez jemeńskich rebeliantów Huti, poinformowało saudyjskie wojsko. Ataki, do których doszło w południowym regionie Nadżran, niedaleko granicy z Jemenem, nastąpiły kilka godzin po tym, jak wspierani przez Iran Huti przyznali się do kolejnej serii ataków w środkowym i wschodnim Jemenie, w których zginęło co najmniej 30 żołnierzy rządowych, a co najmniej 50 zostało rannych. Celem były również saudyjskie tankowce płynące z portów Morza Czerwonego przez cieśninę Bab el-Mandab do Zatoki Adeńskiej i reszty świata. [AP News]

• „Arabia Saudyjska, Turcja i Pakistan podpisały wspólne porozumienie obronne, według którego atak na jedno państwo jest interpretowany jako atak na wszystkie trzy. Media okrzyknęły nowy pakt ”Muzułmańskim NATO„. Oficjalną nazwą jest Mekkańskie Wspólne Porozumienie Obronne. Szczegółów umowy nie znamy. Według wiceprezydenta Turcji Cevdeta Yılmaza porozumienie ma charakter ściśle obronny i nie jest wymierzone w jakiekolwiek państwo, nie wpływa również na inne zobowiązania Ankary.” [Konflikty]

• „W Turcji doszło do bardzo dużych zmian w tamtejszej polityce. Powstała Nowa Partia, która od razu stała się największą siłą opozycyjną. Co do tego doprowadziło? Co z dotychczasową główną partią opozycyjną? Co nam to mówi o miejscu w jakim jest Turcja? Na te i inne pytania odpowiada Zuzanna Krzyżanowska, zastępczyni kierownika Zespołu Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej.” [###]

• Izraelscy prokuratorzy oskarżyli w czwartek osadnika o zabójstwo palestyńskiego aktywisty, do którego doszło w zeszłym roku na okupowanym Zachodnim Brzegu. To pierwszy raz od 7 października 2023 roku, kiedy Izraelczyk został oskarżony o zabójstwo Palestyńczyka na Zachodnim Brzegu, poinformowała izraelska organizacja obrońców praw człowieka B’Tselem. W dokumencie prokuratorzy oskarżają Yinona Leviego, osadnika mieszkającego w placówce na południu Zachodniego Brzegu, o nieumyślne spowodowanie śmierci znanej palestyńskiej aktywistki Awdah Hathaleen w lipcu 2025 roku. Zgodnie z izraelskim prawem nieumyślne spowodowanie śmierci grozi karą do 12 lat więzienia. [AP News]

• Doniesienia sugerują, że prezydent USA Donald Trump byłby „bardzo rozczarowany”, gdyby Izrael nie zgodził się na nowy plan pokojowy dla Strefy Gazy, ogłoszony w zeszłym tygodniu. Ale jak daleko posunęłyby się Stany Zjednoczone, aby to osiągnąć? Jednak jak dotąd nowe porozumienie pokojowe w Strefie Gazy, ogłoszone w zeszłym tygodniu i mające pomóc zakończyć walki i złagodzić trwający kryzys humanitarny doprowadziło jedynie do kolejnego impasu między głównymi stronami konfliktu. [DW]

• Co najmniej dwie osoby zginęły, a 13 zostało rannych w ataku bombowym w syryjskim miasteczku zamieszkanym przez druzyjską i chrześcijańską społeczność, niedaleko stolicy Damaszku – poinformowały państwowe media, powołując się na ministerstwo zdrowia.Władze poinformowały, że eksplozja w Dżaramanie została spowodowana ładunkiem wybuchowym umieszczonym w taksówce minivan, która przewoziła pasażerów w momencie wybuchu. Mało znana grupa Minbar Ansar al-Rasoul wydała oświadczenie, w którym przyznała się do odpowiedzialności za atak. Władze syryjskie nie ogłosiły żadnych aresztowań ani wyników śledztwa w sprawie zamachu. [AP News]

• Koty stanowią nieodłączną część codziennego życia w Stambule, gdzie tysiące swobodnie żyjących kotów dzieli ulice, nabrzeża, rynki i zabytkowe dzielnice miasta z ponad 16 milionami mieszkańców. [AP News]

  

• „Recep Tayyip Erdoğan rządzi Turcją już prawie ćwierć wieku. Ten film to biografia prezydenta Turcji. Jak znalazł się na szczycie polityki? Bardzo ważnym tematem tego materiału jest też najnowsza historia Turcji, która toczy się w tle tej opowieści. Czym był pucz 2016 w Turcji? Jak mogą zakończyć się najbliższe wybory prezydenckie w Turcji? Czy Turcja to państwo islamskie? Na te i inne pytania odpowiada ten film dokumentalny. Historia Turcji i jej współczesność o tym mówią eksperci OSW. ” [###]

Azja

• „Niedawno informowaliśmy o kolejnym pakiecie sankcji na Rosję. Teraz opowiemy o odpowiedzi... Chin. Chiny zdecydowały się na zastosowanie kontrsankcji wobec Europy. Dlaczego? Skąd taka decyzja? Co nam to mówi o relacjach Rosja-Chiny? Jak dotkliwe jest to uderzenie w Europę? Na te i inne pytania odpowiada ekspertka OSW, Paulina Uznańska.” [###]

• „O godzinie 8:15, 6 sierpnia 1945 roku, w Hiroszimie rozpoczął się poranny szczyt komunikacyjny. Tramwaje turkotały po mieście, urzędnicy zajmowali miejsca przy biurkach, a dzieci przygotowywały się do kolejnego dnia w szkole. Nagle, w jednej chwili, miasto oślepił błysk, jaśniejszy niż słońce.” Japonia i świat obchodzą 81. rocznicę zrzucenia bomby jądrowej na Hiroszimę. [The Japan TIme], [AP News]

• A co tam w Birmie/Mjanmie? Michał Lubina oraz Alfred Gerstl przygotowali przeglądową aktualizację sytuacji. W miarę jak reżim wojskowy Mjanmy odzyskuje strategiczną inicjatywę w wojnie domowej i dąży do normalizacji stosunków z innymi krajami Azji Południowo-Wschodniej, UE stoi w obliczu trudnej politycznie rzeczywistości, jaką jest konieczność przywrócenia stosunków z juntą. Wspierany przez Chiny i Rosję, Tatmadaw odzyskał strategiczną inicjatywę w wojnie domowej i prawdopodobnie przetrwa jako faktyczny przywódca Mjanmy. UE przegapiła szansę na uznanie Rządu Jedności Narodowej lub wsparcie ruchu oporu, co mogłoby mieć istotny wpływ na konflikt. Junta może być na dobrej drodze do uzyskania uznania, ale UE nadal dysponuje narzędziami, w tym współpracą z kluczowymi członkami ASEAN, takimi jak Timor Wschodni, aby kontynuować presję na reżim. [Central European Institute of Asian Studies]

• Związku Piłki Nożnej (KOFA) w ramach śledztwa w sprawie domniemanych nieprawidłowości przy mianowaniu Hong Myung-bo na stanowisko selekcjonera reprezentacji Korei Południowej w 2024 roku. Śledztwo policyjne rozpoczęło się wkrótce po mianowaniu Honga, ale utknęło w martwym punkcie tego lata po prawie dwóch latach bez rozstrzygnięcia. Ponownie zyskało na znaczeniu w związku z oburzeniem opinii publicznej po odpadnięciu Korei Południowej w fazie grupowej Mistrzostw Świata w 2026 roku. [AP News]

• Tajfun Delfin uderzył w południową prefekturę Okinawa w Japonii w sobotę, raniąc sześć osób i odcinając dopływ prądu do ponad 50 000 budynków. Chiny zamknęły porty i wstrzymały promy przed spodziewanym nadejściem burzy na wschodnie wybrzeże. Pięć starszych osób, z których trzy upadły z powodu silnego wiatru, odniosło obrażenia niezagrażające życiu na Okinawie, a jedna osoba została ranna w prefekturze Kagoshima, poinformowały władze Japonii. [Reuters]

• „Odsunięta od władzy była premier Bangladeszu Sheikh Hasina oświadczyła w środę, że zamierza w grudniu powrócić do swojego kraju z wygnania w Indiach, mimo że w Bangladeszu grozi jej kara śmierci za krwawe stłumienie protestów w 2024 roku.” [AP News]

Afryka

• „Władze Ugandy zwróciły się w czwartek do parlamentu o zgodę na wysłanie żołnierzy do Strefy Gazy w ramach międzynarodowych sił zaproponowanych przez Radę Pokoju prezydenta USA Donalda Trumpa, mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa na tym terytorium po wyniszczającej wojnie między Izraelem a Hamasem, i uzyskały tę zgodę.” [AP News]

• „Pierwszy spis ludności w Demokratycznej Republice Konga od 42 lat. Dla wielu Kongijczyków spis ludności wiąże się z tożsamością, uznaniem i wreszcie z faktem, że zostają zarejestrowani przez państwo.” [Al-Dżazira]

• „Wojna domowa w Mali przeradza się w pełzający konflikt, w którym kluczową rolę zaczynają odgrywać kosztowne i silnie chronione konwoje. Rosjanie poświęcają ogromne środki na udzielanie wsparcia materialnego rządowi w Bamako. Jednak nawet dostawy sprzętu, wsparcie lotnicze i najemnicy nie są w stanie zmusić do inicjatywy junty, której nie zależy na kontrofensywie, ale na fizycznym przetrwaniu i utrzymaniu się u władzy za wszelką cenę.” [Konflikty]

• „Po powodziach – głód: druga katastrofa w Mozambiku. Utrata plonów i zakłócenia w szlakach dostaw pogrążyły wiele rodzin w jeszcze większym braku bezpieczeństwa żywnościowego.” [Al-Dżazira]

• „W ostatnich miesiącach ponad 178 000 afrykańskich imigrantów opuściło RPA w wyniku zaostrzonych działań władz przeciwko nielegalnej migracji oraz niekiedy brutalnych protestów antyimigracyjnych, które skłoniły wielu z nich do wyjazdu z obawy przed atakami.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• Poprzedni odcinek podcast Za rubieżą o Nikaragui był w dziale Idee ale ten umieszczamy w dziale regionalnym gdyż jego tematem jest Daniel Ortega – dawny rewolucjonista a obecnie dyktator, który niedawno zlikwidował wybory w swoim kraju. [###]

• „Nowy prezydent Kolumbii w swoim pierwszym przemówieniu obiecuje zdecydowaną walkę z przestępczością oraz politykę oszczędnościową” O tym jest pierwszy tekst Reutersa a z drugiego dowiecie się, że Stany Zjednoczone planują przeznaczyć 1 miliard dolarów na pomoc w zakresie bezpieczeństwa dla Kolumbii. [Reuters #1], [Reuters #2]

• „Brazylijski senator Flavio Bolsonaro wyznaczył konserwatywnego kongresmana Alfredo Gaspara na swojego kandydata na wiceprezydenta, kończąc tym samym trwające od tygodni spekulacje na temat tego, kto dołączy do jego listy wyborczej w październikowych wyborach prezydenckich, w których zmierzy się z urzędującym prezydentem Luizem Inacio Lulą da Silvą.” [Al-Dżazira], [Reuters]

• „Brazylijska policja federalna postawiła formalne zarzuty 16 obecnym i byłym pracownikom linii lotniczych Voepass w związku z działaniami, które przyczyniły się do katastrofy lotniczej z sierpnia 2024 r., w której zginęło wszystkich 62 pasażerów i członków załogi samolotu.” [Al-Dżazira]

• „Peru i Meksyk uzgodniły wznowienie stosunków dyplomatycznych – ogłosiły oba kraje w piątek – po ich zerwaniu pod koniec ubiegłego roku, kiedy to rząd meksykański udzielił azylu byłemu urzędnikowi obalonego lewicowego prezydenta Peru Pedro Castillo.” [Reuters]

• „Władze meksykańskie aresztowały byłego gubernatora południowego stanu Guerrero w związku z jego domniemanym udziałem w zaginięciu 43 studentów w 2014 roku – sprawa ta stała się symbolem bezkarności i udziału państwa w przemocy karteli.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Senat przegłosował zatwierdzenie Todda Blanche’a na stanowisko prokuratora generalnego Stanów Zjednoczonych, mianując tym samym drugą osobę w hierarchii Departamentu Sprawiedliwości oraz byłego osobistego prawnika prezydenta Trumpa na czele tego liczącego ponad 100 000 osób departamentu.” [NPR]

• „Abdul El-Sayed wygrał prawybory Partii Demokratycznej do Senatu Stanów Zjednoczonych w stanie Michigan, stając się kolejnym lewicowym kandydatem, który zdobył nominację tej partii przed listopadowymi wyborami śródokresowymi.” [The Guardian], [BBC]

• Federalny sąd apelacyjny orzekł w piątek, że administracja prezydenta Donalda Trumpa musi wstrzymać budowę sali balowej Białego Domu o wartości 400 milionów dolarów, ponieważ Kongres nie zatwierdził projektu. Prezydent poinformował w mediach społecznościowych, że administracja natychmiast odwoła się od tego, co nazwał „niesprawiedliwą decyzją”, do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych. [AP News]

• Służba Parków Narodowych (NPS) stwierdziła, że ​​proponowany przez prezydenta Trumpa łuk triumfalny autorstwa Harrison Design negatywnie wpływa na 37 lokalizacji w Waszyngtonie i Arlington w Wirginii. Łuk triumfalny zasłaniałby widok z Pomnika Lincolna na Cmentarz Narodowy w Arlington i dom Roberta E. Lee, zasłaniałby również widok z Pomnika Waszyngtona, Grodu Pamięci Lyndona B. Johnsona, Pomnika Thomasa Jeffersona, Dzielnicy Historycznej Georgetown, Mostu Francisa Scotta Keya i innych miejsc historycznych, zgodnie z NPS. Wysokość łuku, wynosząca 76 metrów, również została poddana krytyce. W obecnym stanie projektu łuk niepotrzebnie przekroczyłby limit 40 metrów obowiązujący w mieście. AN zwrócił się e-mailem do Harrison Design z prośbą o komentarz.Will Scharf, wyznaczony przez Trumpa przewodniczący Narodowej Komisji Planowania Stolicy (NCPC), stwierdził, że limit wysokości nie dotyczy projektów federalnych. [The Architect’s Newspaper]

• „Najbogatsi narzekają, ale eksperci z zadowoleniem przyjmują podatek od drugich mieszkań wprowadzony przez Mamdaniego. Polityka burmistrza Nowego Jorku ma przynieść dochody i pomóc w rozwiązaniu kryzysu mieszkaniowego, mimo sprzeciwu ze strony niektórych środowisk.” [The Guardian]

• „Amerykańskie »złote pancerniki« będą kosztować tyle, jakby rzeczywiście budowano je ze złota. Wczoraj biuro do spraw budżetu przy amerykańskim Kongresie (CBO) opublikowało raport, w którym oszacowano koszty programu budowy ”pancerników„ BBG(X), szerzej znanych jako typ Trump. Według wyliczeń okręt prototypowy ma kosztować amerykańskiego podatnika aż 23,4 miliarda dolarów (około 87 miliardów złotych), natomiast łączny koszt budowy 15 planowanych jednostek może sięgnąć 275 miliardów dolarów (ponad bilion złotych).” [Konflikty]

Oceania

• „Dwie zawodniczki irańskiej reprezentacji kobiet w piłce nożnej, które w marcu złożyły wniosek o azyl w Australii, otrzymały obywatelstwo.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Niemiecka firma energetyczna RWE zawarła z rządem Stanów Zjednoczonych umowę o wartości 1,22 mld dolarów, na mocy której zrzeka się koncesji na morskie farmy wiatrowe, a uzyskane środki przeznaczy na inwestycje w paliwa kopalne. Umowa ta jest piątą tego typu umową zawartą przez administrację Donalda Trumpa z firmami energetycznymi, w ramach której oferowane są wypłaty w zamian za rezygnację z projektów dotyczących energii odnawialnej i przekierowanie inwestycji na paliwa kopalne.” [The Guardian]

• „Nietypowa interwencja walutowa Japonii i USA nie była wyłącznie próbą umocnienia słabego jena. Sposób przeprowadzenia operacji wskazuje, że Waszyngton chciał jednocześnie ograniczyć ryzyko wyprzedaży amerykańskich obligacji skarbowych. Japonia posiada ponad bilion dolarów długoterminowych papierów USA, a ich sprzedaż mogłaby podnieść rentowności długu i zwiększyć presję na Rezerwę Federalną.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Coraz więcej państw podejmuje działania na rzecz ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do mediów społecznościowych. Australia jako pierwsza na świecie wprowadziła (obowiązujący od grudnia 2025 r.) zakaz posiadania kont w popularnych serwisach społecznościowych przez osoby poniżej 16. roku życia. W czerwcu br. analogiczne rozwiązanie ogłosiła Wielka Brytania, a kolejne państwa – m.in. członkowie UE, w tym Polska – rozważają podobne inicjatywy. Ograniczanie dostępu dzieci do platform stało się jednym z niewielu politycznie akceptowanych sposobów regulowania big techów, jednak badania pokazują, że ich efektywność nie jest najwyższa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Airbus, będący jednym z największych europejskich koncernów, dostarczył w tym półroczu 351 samolotów komercyjnych. Oznacza to dobry wynik, szczególnie patrząc na obecną sytuację geopolityczną. Europa, jak widać, ma więc jeszcze zdolności do rywalizacji na rynku z amerykańskimi czy chińskimi odpowiednikami.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Sąd w amerykańskim stanie Nowy Meksyk nakazał w czwartek firmie Meta zapłacenie kolejnych 567 mln dolarów za brak ostrzeżenia opinii publicznej przed zagrożeniami, jakie jej platformy stwarzają dla dzieci. To najwyższa kwota nałożona na tę firmę w związku z bezpieczeństwem dzieci.” [Press]

Nauka i technologia

• „W miarę jak coraz więcej osób decyduje się na zakup pojazdów elektrycznych i akumulatorów do magazynowania energii odnawialnej, rośnie popyt na lit – metal stanowiący podstawowy składnik większości akumulatorów. Wydobycie litu ma jednak znaczący wpływ na środowisko. Fala innowacyjnych technologii mogłaby sprawić, że jego pozyskiwanie stanie się bardziej zrównoważone.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly Adam Kovac z magazynu Scientific American dołącza do prowadzącej Rachel Feltman, aby zastanowić się, dlaczego niektórzy eksperci obawiają się, że papierosy mogą znów zyskać popularność wśród pokolenia Z. Rozmawiają o tym, jak media społecznościowe, wpływ celebrytów i rosnący niepokój wśród młodych ludzi mogą wpływać na ten potencjalny trend oraz dlaczego badacze zajmujący się zdrowiem publicznym bacznie go obserwują.” [###]

• „Ponad 400 lat temu dwie osoby mieszkające na terenie dzisiejszego Chile zmarły w wyniku zakażenia wirusem ospy prawdziwej. DNA wirusa znalezione w ich zmumifikowanych szczątkach dostarczyło obecnie dowodów genetycznych wskazujących, kiedy choroba ta pojawiła się w Amerykach.” [Nature]

• „Kiedy ostatnio przyjrzałeś się swoim odchodom? Dr Trisha Pasricha twierdzi, że należy to robić za każdym razem, ponieważ może to uratować ci życie. Zmiana nawyków wypróżniania jest najważniejszym wskaźnikiem, że u danej osoby może występować rak jelita grubego – choroba, której częstość występowania wśród osób poniżej 50. roku życia w Stanach Zjednoczonych rośnie.” [###]

• „Pożary szalejące we Francji i Hiszpanii mogą oznaczać zmianę w charakterze pożarów w południowej Europie. Naukowcy twierdzą, że w miarę jak spowodowane przez człowieka zmiany klimatyczne powodują wzrost temperatur, charakter pożarów w tym regionie zaczyna przypominać ten znany z łatwopalności terenów, takich jak Kalifornia.” [Nature]

• „Zgodnie z analizą wypadków w Anglii i Walii użytkownicy hulajnóg elektrycznych są trzykrotnie bardziej narażeni na urazowe uszkodzenia mózgu niż motocykliści – z analizy tej wynika również, że szczególnie narażone na poważne obrażenia są kobiety.” [The Guardian]

• „Naukowcy sięgają po rekiny, by udoskonalić prognozy dotyczące huraganów” [Reuters]

Idee, kultura, społeczeństwo

• »Manosfera« nie jest ruchem społecznym. To warty wiele miliardów dolarów przemysł oparty na poczuciu krzywdy. Jak wynika z nowego raportu, wielu młodych mężczyzn popada w poczucie krzywdy i jest finansowo wykorzystywanych przez influencerów, którzy sprzedają im kursy, tabletki i iluzję wpływów. [WIRED]

• „W każdy weekend redaktor naczelna Euronews, Maria Tadeo, w swoim biuletynie »Off the Record« analizuje tematy kształtujące ducha naszych czasów. W tym tygodniu: szeroko rozpowszechnione teorie spiskowe, według których Argentyna została pozbawiona tytułu mistrza świata w piłce nożnej – oraz to, co ujawniają one na temat debaty dotyczącej »postprawdy«.” Mundial minął ale ból dupy Argentyńczyków najwyraźniej ciągle trwa. [Euronews]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „W czwartek w polską przestrzeń powietrzną wtargnęła i spadła uzbrojona rakieta manewrująca, najprawdopodobniej rosyjska. Do zdarzenia doszło w czasie kolejnego zmasowanego nalotu Rosji na Ukrainę. Oto co warto wiedzieć na temat tego zdarzenia.” [TVN24]

• „Dlaczego nie zestrzelono rakiety? Wojsko wyjaśnia. – Musimy kierować się przepisami czasu pokoju, bo taki u nas panuje. Przepisy mówią jasno: przed ewentualną neutralizacją konieczna jest identyfikacja, czy to na pewno jest wrogi obiekt – powiedział w czwartek rzecznik DORSZ ppłk Jacek Goryszewski. Zaznaczył, że gdyby rakieta kontynuowała lot, zostałaby podjęta decyzja o jej zestrzeleniu.” [Wirtualna Polska]

• „29 lipca 2026 r. w Lublinie odbyły się robocze konsultacje premiera Polski Donalda Tuska i prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Według komunikatów rozmowy koncentrowały się przede wszystkim na kwestiach bezpieczeństwa, tj. współpracy wojskowo-przemysłowej, zwłaszcza w kontekście wizyty Zełenskiego w Waszyngtonie (28 lipca) oraz dalszego zaangażowania USA, które de facto posłużyło za oficjalny powód spotkania w Lublinie. Temat pamięci historycznej również został poruszony, jednak nie zdominował całej wizyty.” [Instytut Europy Środkowej]

• „We wtorek Trybunał Konstytucyjny orzekł, że transkrypcja aktów małżeństw jednopłciowych jest niekonstytucyjna. Rzecznik rządu Adam Szłapka ocenił, że nie jest to orzeczenie TK, bo jego działania w obecnej formule są obarczone wadą prawną.” [Onet]

• „24 lipca prezydent Karol Nawrocki skierował ustawę o windfall tax do Trybunału Konstytucyjnego. Nie wiemy, kiedy trybunał się nią zajmie (podejrzewamy, że nie najwcześniej) ani jakie będzie orzeczenie (choć chyba się domyślamy). Na razie podatku nie będzie, a politycy koalicji rządzącej oskarżają prezydenta, że ograniczył źródła finansowania kolejnych obniżek cen paliw.” [###]

• „3 proc. podatku od przychodów największych globalnych firm technologicznych działających w Polsce – zakłada projekt ustawy autorstwa Ministerstwa Cyfryzacji opublikowany w piątek w Rządowym Centrum Legislacji. Przepisy miałyby wejść w życie 1 stycznia 2027 roku.” [Press]

• „Kobieta, która zginęła w sobotę w ataku na Paradę Równości w Berlinie, to obywatelka Polski – przekazał burmistrz Berlina. Informację potwierdził rzecznik polskiego MSZ.” [TVN24]

• Morawiecki z Kaczyńskim rozstali się tydzień temu ale spokoju między nimi ciągle nie ma. O tym co słychać w polskiej prawicy możecie posłuchać w Polityce Insight lub videocaście OKO.press. [###], [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie ataki na rosyjskie centra logistyczne. 1616. dzień wojny]

• „Prezydent Donald Trump twierdzi, że Stany Zjednoczone »nie wyraziły zgody« na zezwolenie Ukrainie na produkcję pocisków przechwytujących typu Patriot – trzy tygodnie po tym, jak zaproponowano temu krajowi prawo do produkcji tej broni.” [BBC]

• „Ukraina kontynuuje ataki w głąb terytorium Rosji, tym razem wymierzone w nowy sektor gospodarki tego kraju. W piątek 24 lipca ukraiński atak dronów w Sankt Petersburgu (Rosja) i okolicach był wymierzony w magazyny należące do Wildberries, giganta handlu elektronicznego nazywanego »rosyjskim Amazonem«.” [Polskie Radio]

• „22 lipca minister polityki rolnej Ukrainy Taras Wysocki poinformował, że tego dnia żaden statek handlowy nie wpłynął do ukraińskich portów czarnomorskich. Jest to związane z decyzją armatorów, obawiających się o bezpieczeństwo statków. Powodem jest intensyfikacja rosyjskich ostrzałów (...).” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Ostatnie tygodnie na Ukrainie są szczególnie intensywne. W tym odcinku opowiadamy o tym co się dzieje na Ukrainie. Mówimy między innymi o zmianie na szczycie ukraińskiej armii, o tym skąd się wzięły protesty na Ukrainie, o tym jak dziś wygląda korupcja na Ukrainie oraz o problemach obrony przeciwlotniczej Ukrainy. O tym wszystkim opowiadają analitycy OSW. ” [###]

Europa

• „W niektórych rejonach Francji i Hiszpanii nadal szaleją gwałtowne pożary, a nie widać żadnych oznak ich ustępowania. Zjawisko to przedstawiamy na wykresach i zdjęciach” [The Guardian]

• „Unia Europejska przyjęła 21 pakiet sankcji. Mimo kolejnych kroków mających osłabić Rosję, wiele z postulatów spotkało się z oporem państw członkowskich. Czy interesy państwowe biorą górę nad współpracą wymierzoną w Rosję? O tym, czym jest 21 pakiet sankcji i jakie problemy pojawiły się przy jego omawianiu mówi Filip Rudnik.” [###]

• Ponowne uderzenie w obronność Europy: Chiny odpowiadają na 21. pakiet sankcji UE na Rosję [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Polityczne i medialne życie – przynajmniej w Brukseli – tradycyjnie zamiera na czas sierpniowych wakacji. Jednak póki trwa lipiec, unijne instytucje i krajowi przywódcy pracują nad siedmioletnimi ramami finansowym dla Unii Europejskiej. Obszarów spornych nie brakuje: od samej wysokości wspólnotowego budżetu, poprzez jego podział, po potencjalne nowe źródła dochodów.” [###]

• „Jeden z wysokich rangą decydentów Europejskiego Banku Centralnego stwierdził, że kryzys klimatyczny i degradacja środowiska naturalnego stanowią dramatycznie rosnące zagrożenie dla światowej gospodarki.” [The Guardian]

• „Premier Hiszpanii Pedro Sánchez wezwał do zwołania pilnego posiedzenia ministrów spraw wewnętrznych UE w związku z tym, co określił jako »samolubną, powodującą polaryzację i niezgodną z prawem reakcję« niektórych państw członkowskich na masowe przekroczenie granicy, do którego doszło w tym tygodniu w hiszpańskiej enklawie Ceuta w Afryce Północnej.” Biorąc pod uwagę, że Ceuta nie należy do strefy Schengen to pomysły niektórych europejskich państw brzmią dość kuriozalnie. Zacytujmy jeszcze kolejny fragment artykułu:

  W ostrym wyrzucie pod adresem Włoch zaznaczył, że Hiszpania jest „według Frontexu jedną z najmniej nieszczelnych granic zewnętrznych Unii Europejskiej, a liczba nielegalnych przekroczeń granicy jest o połowę mniejsza niż ta odnotowana na przykład we Włoszech w ostatnich latach (2021–2026)”.

  [The Guardian]

• „Od piątku do niedzieli, od 24 do 26 lipca 2026 roku, każdego dnia dochodziło do incydentu w przestrzeni powietrznej Rumunii. Intruzami okazały się rosyjskie drony, a z pewnością jednym z nich był Shahed. Do każdego incydentu zostały poderwane maszyny F-16. ” [Obserwator Gospodarczy]

• „Litwa planuje wprowadzić surowsze ograniczenia wobec obywateli Rosji i Białorusi popierających Kreml, w tym zakaz prowadzenia działalności publicznej oraz bardziej rygorystyczne ograniczenia dotyczące nabywania nieruchomości w pobliżu obiektów o znaczeniu strategicznym, powołując się na kwestie bezpieczeństwa narodowego i walkę z propagandą.” [Euronews]

• „Premier Węgier Péter Magyar ostrzegł przed kryzysem energetycznym po tym, jak rekordowo niski poziom wody w Dunaju zmusił do wyłączenia elektrowni jądrowej w Paks, która dostarcza prawie połowę energii elektrycznej w kraju. Komisja Europejska oświadczyła, że jest gotowa zwołać nadzwyczajne posiedzenie swojej Grupy ds. Koordynacji Energetycznej w związku z wyłączeniem węgierskiej elektrowni jądrowej w Paks, podczas gdy premier tego kraju ostrzegł przed zbliżającym się kryzysem energetycznym.” [Euronews]

• „Od miesięcy Serbia zmaga się z największą falą protestów od lat. Ruch studencki, który narodził się po katastrofie na dworcu w Nowym Sadzie, przekształcił się w jedno z największych wyzwań dla rządów Aleksandara Vučicia. Studenci domagają się odpowiedzialności za tragedię, nowych wyborów i zmian w państwie, a jednocześnie próbują budować własny ruch polityczny. Kim są protestujący studenci? Jak działa aparat władzy Aleksandara Vučicia? Czy Serbia stoi przed realną zmianą polityczną? O tym porozmawiamy z Janem Nowinowskim – ekspertem OSW.” [###]

• „W dniach 22–24 lipca rosyjski parlament jednogłośnie przyjął pakiet ustaw drastycznie ograniczających prawa obywatelskie osób przebywających poza granicami Rosji, na których ciążą wyroki karne i administracyjne oraz które »uchylają się od kary«. Jak wynika z treści ustaw i wypowiedzi przedstawicieli władz, przepisy wymierzone są przede wszystkim w obywateli Federacji Rosyjskiej, którzy schronili się przed represjami politycznymi za granicą.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Bliski i Środkowy Wschód

• Co słychać na Bliskim Wschodzie? Wydaje się, że wzajemny ostrzał ponownie przycichł, jednak ostatni tydzień nie był spokojny. Amerykanie razem z Saudami przeprowadzili naloty na proirańskie cele w Iraku, a Iran zaatakował bazę w Jordanii, gdzie obok Jordańczyków stacjonują amerykańscy żołnierze. Huti nadal tworzą zagrożenie wobec cieśniny Bab al-Mandab, Donald Trump grozi kolejnymi atakami, a widoku na trwałe rozwiązanie konfliktu nadal nie ma. [Konflikty], [AP News]

• „W ciągu ostatnich dni Arabia Saudyjska zdecydowała się mocniej zaangażować w walki z ugrupowaniami Osi Oporu. Pojawiają się plotki, jakoby Rijad planował powołanie nowej koalicji zajmującej się walką z Ruchem Huti – tym razem na Morzu Czerwonym. Niewykluczona jest również ofensywa lądowa w Jemenie.” [Konflikty], [DW]

• Izrael i Liban podpisali w Waszyngtonie umowę ramową po kilku dniach negocjacji prowadzonych przy wsparciu USA. Hezbollah nie jest stroną piątkowego porozumienia i nie jest jasne, czy zgodzi się wycofać swoich bojowników z obszaru Południowej Litani w południowym Libanie. Kierownictwo Hezbollahu skrytykowało porozumienie. Umowa stanowi, że Libańskie Siły Zbrojne przywrócą faktyczną suwerenność nad całym terytorium Libanu, „do czasu zweryfikowanego rozbrojenia niepaństwowych grup zbrojnych i demontażu powiązanej infrastruktury”, czyli do czasu rozbrojenia Hezbollahu. Aby to osiągnąć, Liban zwraca się o wsparcie partnerów międzynarodowych, a „w szczególności arabskich, pod przewodnictwem USA”. Izrael pozwala armii libańskiej na rozpoczęcie organizacji przejęcia pewnego terytorium w dwóch strefach pilotażowych – jednej na południe od rzeki Litani i drugiej na północ od niej. [BBC], [PBS]

• Prezydent USA Donald Trump poinformował, że Rada Pokoju osiągnęła porozumienie w sprawie „całkowitego rozbrojenia” Hamasu i innych grup zbrojnych w Strefie Gazy. Wysoki rangą przedstawiciel Hamasu poinformował BBC, że grupa zaakceptowała plan Rady Pokoju dotyczący całkowitego rozbrojenia Strefy Gazy i że wkrótce zostanie wydane oficjalne oświadczenie. Izrael nie skomentował jeszcze tej decyzji. [BBC]

• Czy powyższy news sprawia, że nadal masz wiele pytań dotyczących tego porozumienia? Atlantic Council prezentuje 10 pytań (i odpowiedzi ich ekspertów) na temat porozumienia o rozbrojeniu Hamasu [The Atlantic Council]

• „24 lipca w Ankarze ogłoszono powołanie nowego ugrupowania politycznego pod nazwą Nowa Partia (tur. Yeni Parti, YP). Formacja powstała w wyniku rozpadu Republikańskiej Partii Ludowej (CHP), dotąd największej partii opozycyjnej. Na jej czele stanął dawny przewodniczący CHP Özgür Özel.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Azja

• „Władze poinformowały, że liczba ofiar śmiertelnych potężnego trzęsienia ziemi w południowo-zachodniej Japonii wzrosła z 25 do 34. (...) We wtorek w pobliżu miasta Uki miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 7,1 w skali Richtera, które spowodowało przerwy w dostawach prądu do około 40 000 gospodarstw domowych, wstrzymało ruch kolejowy oraz wywołało ostrzeżenia przed tsunami na obszarach południowej japońskiej wyspy Kiusiu.” [Al-Dżazira]

• „Jak wygląda świat według Chin? Jak geopolityka Chin wpływa na to co robi ten kraj? Jakie są cele Xi Jinpinga i KPCh? Dlaczego ważne do zrozumienia chińskiej polityki są kwestie ideologiczne? Na te i inne pytania odpowiada Michał Bogusz.” [###]

• „W niedzielę wczesnym rankiem tajfun Noul uderzył w ląd, przynosząc w weekend silne wiatry i ulewne deszcze w południowych Chinach, w tym w Hongkongu. Spowodowało to ewakuację setek tysięcy osób w prowincji Guangdong, gdzie ogłoszono stan najwyższej gotowości, a setki lotów zostały odwołane.” [The Guardian]

• „W tym odcinku opowiadamy o szeroko pojętym zagadnieniu bezpieczeństwa w Azji Centralnej. Czy Kazachstan, Kirgistan, Uzbekistan, Tadżykistan i Turkmenistan są krajami bezpiecznymi? Jak wygląda sprawa radykalizmu islamskiego w tym regionie świata? Jak wpływa na nie sąsiedztwo Afganistanu? Czy Państwo Islamskie tam działa? Na te i inne pytania odpowiadają Krzysztof Strachota i Józef Lang.” [###]

Afryka

• „W Demokratycznej Republice Konga (DRK) wirusem Ebola zaraziło się ponad 3 500 osób, co sprawia, że jest to druga co do wielkości epidemia w historii świata.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• „Rekordowa, trwająca 53 dni nieobecność najstarszego na świecie głowy państwa ponownie wywołała w jego ojczystym Kamerunie spekulacje na temat tego, czy żyje, czy nie, mimo że w tym kraju rozmowy na temat jego stanu zdrowia są nielegalne.” [The Guardian]

• „Z nowego raportu agencji Associated Press wynika, że dzieci-żołnierze walczący w szeregach paramilitarnych Sił Szybkiego Wsparcia przeciwko armii sudańskiej zostali przeszkoleni przez kolumbijskich najemników.” [AP News]

• „Zatrzymany przywódca opozycji w Ugandzie, Kizza Besigye, trafił do szpitala w stanie nieprzytomności po tym, jak w środę zasłabł podczas rozprawy sądowej – poinformowała jego żona.” [Al-Dżazira]

• „Sudan: Sukces rządowej ofensywy w Kordofanie Północnym. Walki między sudańskimi siłami zbrojnymi a Siłami Szybkiego Wsparcia skoncentrowały się wokół Al-Ubajjid. Rebelianci nie zdołali całkowicie okrążyć miasta, co umożliwiło siłom rządowym przeprowadzenie kontrofensywy i utrzymanie drożności północnego szlaku umożliwiającego dostawy zaopatrzenia do miasta. Mimo to Kordofan nadal pozostaje niestabilny, a próba odzyskania kontroli nad regionem przez SSW jest niemal pewna.” [Konflikty]

• „Według Kenijskiej Służby Ochrony Przyrody (KWS) niedawna śmierć 15 słoni w pobliżu parku w południowej Kenii była prawdopodobnie spowodowana spożyciem przez zwierzęta pestycydów stosowanych na plantacjach pomidorów.” [The Guardian]

• „Przedstawiciele władz Stanów Zjednoczonych uczestniczący w ważnej konferencji poświęconej zdrowiu w Brazylii błędnie oznaczyli na mapie kraje afrykańskie, co wywołało burzę w sieci i skłoniło Departament Stanu do przyznania się do błędu.” [Al-Dżazira]

Ameryka Łacińska

• „Po bolesnej porażce w mistrzostwach świata, która wywołała – zdaniem wielu Argentyńczyków – potężną falę nienawiści wobec ich kraju, prezydent Argentyny Javier Milei podpisał w czwartek dekret nadzwyczajny upoważniający rząd do odmowy wjazdu lub wydalenia cudzoziemców, którzy podżegają do dyskryminacji lub przemocy wobec Argentyńczyków ze względu na ich narodowość.” [AP News]

• „Prawie cztery lata po ekstradycji do Stanów Zjednoczonych w związku z procesem o handel narkotykami były prezydent Hondurasu Juan Orlando Hernández powrócił do ojczyzny po tym, jak pod koniec ubiegłego roku prezydent USA Donald Trump ułaskawił go.” [Al-Dżazira]

• „Kuba ogłosiła nowe szczegóły dotyczące planów otwarcia kluczowych sektorów swojej gospodarki państwowej na prywatny sektor w obliczu prowadzonej przez Waszyngton kampanii »maksymalnej presji«, mającej na celu wymuszenie transformacji gospodarczej na tej rządzonej przez komunistów wyspie.” [Reuters]

• „Keiko Fujimori została zaprzysiężona na prezydenta Peru po tym, jak minimalną przewagą wygrała wybory, w których dominowały obawy wyborców związane z rosnącą przestępczością, i pomimo utrzymujących się podziałów dotyczących dziedzictwa jej ojca, Alberto Fujimori, znanego z autorytarnych rządów.” [Al-Dżazira]

• „W czwartek w stolicy Haiti i w innych częściach kraju rozpoczęła się rejestracja wyborców, co stanowi kluczowy etap w przygotowaniach do wyborów powszechnych, mimo że nadal utrzymują się obawy związane z powszechną przemocą gangów.” [AP News]

• „Wenezuela zamierza wystąpić z Międzynarodowego Trybunału Karnego, zarzucając mu «stronniczość«. Ogłoszenie to pojawiło się w momencie, gdy Wenezuela zbliżyła się do administracji Trumpa, która zobowiązała się do »unieszkodliwienia« tego międzynarodowego trybunału.” [Al-Dżazira]

• „Brazylijska Partia Postępowa, jedna z największych prawicowych partii w kraju, ogłosiła w piątek, że zachowa neutralność w październikowych wyborach prezydenckich, co stanowi poważną porażkę dla senatora Flavio Bolsonaro – najsilniejszego konserwatywnego kandydata w sondażach – po tym, jak próbował on pozyskać jednego z członków tej partii na swojego kandydata na wiceprezydenta.” [Reuters]

Ameryka Północna

• „Z najnowszych danych rządowych wynika, że w 2025 r. Kanadyjczycy wydali na podróże do Stanów Zjednoczonych o 3,3 mld dolarów mniej niż w roku poprzednim, ponieważ wroga polityka Donalda Trumpa wobec północnego sąsiada nadal generuje koszty gospodarcze.” [The Guardian]

• „Syrop klonowy jest w Kanadzie tak ważnym produktem, że stworzono jego specjalną rezerwę na wzór złota. Dlaczego więc od kilku lat jest niemal pusta i czemu katastrofa klimatyczna może się dla producentów okazać niespodziewaną pomocą?” [###]

• Jeśli obiło się Wam o uszy, że Trump nałożył jakieś nowe cła to Polski Instytut Spraw Międzynarodowych pierwszy segment swojego cotygodniowego podcastu poświęcił właśnie temu tematowi. [###]

• „W miarę jak wojna celna Trumpa z Kanadą się przedłuża, ta przygraniczna społeczność cierpi, nie mając możliwości zabrania głosu. W obliczu nasilającej się wojny handlowej niektóre regiony północnej części stanu Michigan odczuwają trudności finansowe. Jednak przy prezydencie nastawionym na konflikt i kongresmanie milczącym w tej sprawie mieszkańcy Michigan nie widzą żadnych oznak poprawy sytuacji.” [ProPublica]

• „Dwa tygodnie po tym, jak przedstawiciele administracji Trumpa ogłosili, że wykryli ponad 250 000 osób niebędących obywatelami USA na listach wyborców w zaledwie czterech stanach, urzędnicy wyborczy wciąż próbują ustalić, skąd pochodzą te dane i co te doniesienia mogą oznaczać w kontekście ewentualnej ingerencji władz federalnych w tegoroczne wybory śródokresowe.” [NPR]

• „Prezydent USA Donald Trump odbył osobne spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim oraz premierem Izraela Benjaminem Netanjahu, które Biały Dom określił jako »pozytywne i owocne«.” Nie jesteśmy pewni czy strona ukraińska by się z tym w pełni zgodziła skoro Trump cofnął swoją obietnicę umożliwienia produkcji Patriotów w Ukrainie. [BBC]

• „Dr Anthony Fauci pojawił się w środę na ważnym przesłuchaniu w Senacie z jednym, skromnym celem: przetrwać. Były czołowy naukowiec rządowy uznał, że misję tę wykonał – poinformowały CNN osoby bliskie Fauciemu. Powołując się ponad 100 razy na prawo wynikające z piątej poprawki do konstytucji, które chroni przed samooskarżeniem, Fauci dostarczył republikańskim senatorom mnóstwo materiałów do rozpowszechniania w mediach społecznościowych, pozbawiając ich jednak jakiejkolwiek nowej okazji do spełnienia obietnic dotyczących postawienia go przed sądem za składanie fałszywych zeznań. Odmówił ponownego angażowania się w długotrwałe spory dotyczące Covid-19 i jego pochodzenia.” [CNN]

• „W piątek prezydent Donald Trump obwinił gubernatora Tima Walza za serię niedawnych ataków hakerskich, które dotknęły przedsiębiorstwa wodociągowe w Minnesocie — co stoi w sprzeczności ze wstępnymi ustaleniami przedstawicieli władz amerykańskich i branży, którzy podejrzewają, że za nasilającą się kampanią cyberataków stoi Iran.” [Politico]

• „Miliony osób starszych objętych programem ubezpieczenia lekowego Medicare mogą stanąć w obliczu wyższych miesięcznych kosztów w 2027 roku, po tym jak administracja Trumpa zakończy tymczasowy program dotacji, który przez ostatnie dwa lata pomagał zrównoważyć składki.” [AP News]

• „Mimo, że Latynosi są najbardziej prześladowaną grupą przez amerykańskie agencje imigracyjne, to jej członkowie masowo do nich wstępują, w niektórych stanowiąc połowę funkcjonariuszy. Jak wytłumaczyć ten paradoks, czy Latynosi w ogóle istnieją i co ma z tym wszystkim wspólnego morderstwo najbardziej znanej piosenkarki z tej społeczności?” [###]

• „Trump Media & Technology Group oferuje obecnie inwestorom i podmiotom handlowym wersję premium serwisu Truth Social, zapewniającą wczesny dostęp do wpisów znanych użytkowników, w tym prezydenta.” Wcale nie wygląda jak korupcja. [NPR]

Oceania

• „Australijski organ nadzorujący bezpieczeństwo w sieci wszczął postępowanie sądowe przeciwko aplikacji komunikacyjnej Telegram, twierdząc, że platforma ta nie usunęła treści o charakterze ekstremistycznym, w tym filmów przedstawiających masowe strzelaniny dokonane przez zwolenników supremacji białej rasy w Buffalo w stanie Nowy Jork oraz w nowozelandzkim mieście Christchurch, a także filmów przedstawiających ścięcia głowy dokonywane przez Państwo Islamskie.” [AP News]

• „Ponad 80 martwych i chorych ptaków znalezionych na skałach u wybrzeży Australii Południowej uznaje się za prawdopodobnie pierwszy przypadek masowej śmiertelności spowodowanej śmiertelnym wirusem ptasiej grypy H5N1 – zaledwie sześć tygodni po pojawieniu się tej choroby w Australii.” [The Guardian]

• „Nauru, wyspiarskie państwo na Pacyfiku, oficjalnie przywróciło swoją tradycyjną nazwę, stając się Republiką Naoero.” [Al-Dżazira]

Ekonomia i gospodarka

• „Wzrost PKB w pierwszym kwartale 2026 r. (do 1,7%), niska inflacja oraz napływ 10 mld EUR z funduszy UE pozwalają szacować tegoroczny wzrost gospodarczy na Węgrzech na 1,3-2,0%. Oznacza to, że po trzech latach gospodarka może wyjść ze stagnacji, przede wszystkim dzięki wyższej konsumpcji wewnętrznej oraz ożywieniu w przemyśle.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Skoda Group rozpoczyna całkowitą zmianę swojej nazwy handlowej oraz identyfikacji wizualnej. To przełomowy moment w historii czeskiej firmy założonej w 1859 roku. Ta historyczna zmiana u wielu fanów marki rodzi jednak poważne znaki zapytania o przyszłości firmy i jej produkcji.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Pamiętacie DeepSeek? Ten chiński startup zajmujący się sztuczną inteligencją, który wstrząsnął amerykańską branżą technologiczną dzięki modelowi, który niemal dorównywał czołowym konkurentom, a którego wyszkolenie kosztowało zaledwie ułamek ich kosztów? Być może Chiny znów tego dokonały.” CNN ma tekst o nowym chińskim modelu Kimi K3 a Rest of World spekuluje jak może on wpłynąć na zależność od wielkich centrów obliczeniowych przy korzystaniu z tego modelu. [CNN], [Rest of World]

• „Z najnowszych, wstępnych danych Eurostatu za 2025 rok wynika, że udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w Unii Europejskiej osiągnął 26,2%, co oznacza wzrost z poziomu 25,2% odnotowanego w 2024 roku. Wskaźnik ten rośnie nieprzerwanie od rozpoczęcia pomiarów w 2004 roku, kiedy wynosił zaledwie 9,6%. Mimo to przed Wspólnotą wciąż stoi duże wyzwanie, ponieważ cel na 2030 rok wyznaczono na poziomie 42,5%. Aby go zrealizować, Unia musiałaby w latach 2026–2030 rosnąć średnio o 3,3 punktu procentowego rocznie.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W piątek amerykańskie akcje poszły w górę, zamykając burzliwy lipiec na Wall Street – akcje Amazona gwałtownie wzrosły, Apple odnotowało spadek, a rosnące ceny ropy pogłębiły obawy o utrzymującą się wysoką inflację.” [AP News]

Nauka i technologia

• „Dryfująca rakieta SpaceX zmierza na kurs kolizyjny z Księżycem po tym, jak ponad rok temu wyniosła na orbitę dwa lądowniki księżycowe. W środę górny stopień rakiety nieumyślnie uderzy w Księżyc, tworząc krater i wyrzucając w powietrze chmurę pyłu i gruzu, którą naukowcy — a także miłośnicy obserwacji nieba — z niecierpliwością czekają, by obejrzeć.” [AP News]

• „Narzędzie oparte na sztucznej inteligencji o nazwie »Raygun« pozwala zmniejszać lub powiększać naturalne białka bez naruszania ich struktury ani zdolności do funkcjonowania.” [Nature]

• „W północnej Bułgarii odkryto szczątki zwierzęcia, które, jak się uważa, jest starożytnym mamutem, po tym jak poziom wody w Dunaju spadł do rekordowo niskiego poziomu – poinformowała w środę agencja informacyjna BTA, powołując się na historyków.” [Reuters]

• „Wyniki rygorystycznych badań klinicznych wskazują, że dwa leki mogą zapobiegać przekształceniu się zakażenia COVID-19 w długotrwały COVID, czyli przewlekłą chorobę charakteryzującą się zmęczeniem i zaburzeniami funkcji poznawczych.” [Nature]

• „Węże pojawiły się po raz pierwszy w epoce dinozaurów, ale skamieniałości wielu wczesnych gatunków są tak fragmentaryczne, że naukowcom trudno było odtworzyć ewolucję tej grupy. Teraz dobrze zachowana skamieniałość znaleziona w południowo-wschodniej Brazylii dostarcza nowych informacji na temat historii tych pełzających gadów.” [Reuters]

• „Wszystkie żywe komórki emitują słabe światło dzięki »biofotonom« wytwarzanym w wyniku ich aktywności metabolicznej. W przeszłości naukowcy wysuwali hipotezę, że komórki mogą wykorzystywać to światło do komunikowania się między sobą, ale koncepcję tę odrzucono jako pseudonaukową. Obecnie badania nad biofotonami znów zyskują na popularności, a niektórzy naukowcy mają nadzieję, że światło emitowane przez komórkę może stanowić subtelny wskaźnik jej stanu zdrowia lub sposób przekazywania sygnałów sąsiednim komórkom.” [Nature]

• „Okazało się, że setki rozmów użytkowników z popularnym chatbotem Claude, opartym na sztucznej inteligencji (AI) i stworzonym przez firmę Anthropic, były dostępne praktycznie dla każdego w Internecie.” [BBC]

• „Czy kiedykolwiek zadałeś sobie pytanie: czy powinienem przejść na dietę ketogeniczną? Czy biały ryż jest dla mnie zdrowy? Czy spożywam zbyt dużo węglowodanów? Jeśli tak, to ten odcinek programu ”The Food Chain„ jest właśnie dla Ciebie. Pokarmy bogate w węglowodany są wszędzie i są pyszne. Ale czy są dla nas zdrowe? Węglowodany mają opinię, że powodują gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi i prowadzą do otyłości. Ale czy ta opinia jest uzasadniona?” Ten odcinek podcastu The Food Chain od BBC stara się odpowiedzieć na większość pytań związanych z węglowodanami w diecie jakie możecie mieć. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Czy ktoś się spodziewał Serii Nikaraguańskiej? Najpewniej nikt, ale podkast Za Rubieżą taką właśnie rozpoczął. Nikaragua jest obecnie ubogim państwem, a w historii najnowszej rządzona jest brutalnymi, rodzinnymi dyktaturami. Jak do tego doszło i jakie spory ideologiczne mają miejsce w tym kraju położonym pomiędzy Hondurasem i Kostaryką? I ile namieszali tam Amerykanie? [###]

• Sahel jest półpustynnym pasem na południe od Sahary, który w ostatnich latach obserwuje rosnącą sumę opadów oraz rosnący poziom wód gruntowych. Może to skutkować poprawą sytuacji w rolnictwie, jednak nie przychodzi to bez wyzwań na innych polach. Pojawiające się opady monsunowe są bardzo gwałtowne i prowadzą do lokalnych, gwałtownych powodzi. Dlaczego pojawiły się teraz? W wyniku ocieplania klimatu i spadku poziomu zanieczyszczeń ocean nagrzewa się na tyle, że parująca woda częściej dostaje się nad Sahel. Jednak wzrost poziomu wód gruntowych nie jest spowodowany wyłącznie rosnącymi opadami. Skutek przyniosły też działania adaptacyjne, które pomagały przetrwać w obliczu ciągnących się susz, takie jak projekt Wielkiego Zielonego Muru, a nawet, jak postulują niektórzy naukowcy, działalność dżihadystów i pustoszenie niektórych regionów powodują porzucenie niektórych projektów irygacyjnych. [Yale 360]

• Spośród wszystkich wspaniałych rzeczy, które Benjamin Franklin wynalazł lub odkrył, jego alter ega dały mu najwięcej wolności. Silence Dogood. Richard Saunders. Benevolus. Sidi Mehemet Ibrahim. Wszystkie te pseudonimy pozwalały Franklinowi mówić rzeczy, których inaczej nie mógłby powiedzieć. Smithsoniam Magazine opisuje okoliczności oraz treści, które jeden z najwybitniejszych amerykanów w historii publikował, unikając własnego nazwiska. [Smithsonian Magazine]

• Coraz częściej diagnozuje się dysmorfię mięśniową, czyli „bigoreksję”. Charakteryzuje się ona przekonaniem, że ciało danej osoby nie jest wystarczająco umięśnione ani wyrzeźbione, niezależnie od tego, jak umięśnione i wyrzeźbione w rzeczywistości jest. Z zewnątrz może to wyglądać na problem wynikający z braku pewności siebie lub niskiej samooceny, ale kryje się za tym coś głębszego. Psychoanaliza oferuje wyjaśnienie – i zdrowszą drogę. [Psyche]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Jarosław Kaczyński i Mateusz Morawiecki formalnie rozstają się we wtorek, ale już dziś jasne jest, kto na tym traci najwięcej – obaj. PiS straci status największego klubu w Sejmie na rzecz Platformy, a były premier będzie musiał budować struktury od zera. Sprawdzamy, co dalej z »drugim płucem« prawicy.” To pierwsze analizy na temat podziału w PiSie, więcej na pewno będzie w przyszłym tygodniu. [Wirtualna Polska]

• „Prezydent Karol Nawrocki skierował ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków z paliw do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Oznacza to, że ani ustawy nie zawetował, ani nie podpisał. ” [Business Insider]

• „Republika informuje o zajęciu kont Fundacji Niezależne Media. Doszło do tego w związku ze sporem o zwrot 5,7 mln zł dotacji na projekt »Akademia Demokracji«. – Nie da się też ukryć, że być może zamieszanie w opozycji pomaga takim działaniom, bo odwraca uwagę i daje nadzieję tym urzędnikom, którzy łamią prawo, że pozostaną bezkarni. Nie pozostaną. Trafią do więzienia, będą płacić z własnego konta, będziemy im zajmować osobisty majątek – mówił na antenie Republiki Tomasz Sakiewicz, prezes stacji.” [Wirtualne Media]

• „Projekt nowej ustawy medialnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przesłało do Stałego Komitetu Rady Ministrów. – Zrobiliśmy wszystko, co było w tej sprawie do zrobienia – mówiła podczas czwartkowego spotkania z dziennikarzami ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Jednak projekt ustawy medialnej nie trafi do parlamentu w dającej się przewidzieć przyszłości.” [Press]

• „Niedziela zrobi się upalna. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia pierwszego stopnia. Alarmy dotyczą kilkunastu województw. Sprawdź, jakiej temperatury się spodziewać.” [TVN24]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosyjskie uderzenie w ukraiński transport morski. 1609. dzień wojny]

• „21 lipca prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił odwołanie ze stanowiska naczelnego dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy (SZU) generała Ołeksandra Syrskiego i mianowanie na jego miejsce generała Mychajła Drapatego, dotychczasowego dowódcy Sił Połączonych (zob. biogram w Aneksie). Roszada odbyła się na tle trwających od 16 lipca kilku-, kilkunastotysięcznych protestów w Kijowie i innych miastach Ukrainy, które wybuchły w reakcji na odsunięcie z funkcji szefa resortu obrony Mychajła Fedorowa. Głównym żądaniem demonstrantów było przywrócenie na stanowisko popularnego ministra i zdymisjonowanie Syrskiego, z którym Fedorow pozostawał w konflikcie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Według sondażu opublikowanego 22 lipca przez Rating Group poparcie dla byłego ministra obrony Mychajła Fedorowa wzrosło w ciągu ostatniego tygodnia z 35% do 65%, przewyższając poparcie dla prezydenta Wołodymyra Zełenskiego.” [Kyiv Independent]

• „W najnowszym odcinku programu ”Ukraine This Week„ Anna Belokur analizuje dziedzictwo katastrofy lotu MH17 linii Malaysia Airlines, 12 lat po tym, jak samolot pasażerski został zestrzelony nad wschodnią Ukrainą rosyjską rakietą typu Buk, w wyniku czego zginęło wszystkie 298 osób na pokładzie. ” [###]

• „Długo oczekiwane dochodzenie w sprawie eksportu tlenku glinu z Irlandii do Rosji zakończyło się niejednoznacznym wynikiem – rząd nie potwierdził w pełni, ani nie zaprzeczył istnieniu jakiegokolwiek powiązania z machiną wojenną Władimira Putina.” [Euronews]

Europa

Niemcy konsekwentnie stawiają na gaz. Rosja pozbawia obywateli przebywających za granicą ich praw. Jak wygląda zmiana systemu ochrony czasowej obywateli Ukrainy w Unii Europejskiej. Czesi w Czechach nie zarabiają najwięcej.

• „Tysiące osób uciekają przed pożarami lasów we Francji i Hiszpanii, podczas gdy temperatury w południowej Europie osiągają ekstremalne poziomy. Francja zwraca się do UE o pomoc, a Hiszpania ogłasza stan wyjątkowy w okolicach Madrytu, ponieważ w wyniku morskiej fali upałów temperatura w niektórych rejonach Morza Śródziemnego jest o 5°C wyższa od normy” [The Guardian]

• „17 lipca w bazie sił powietrznych Nörvenich (Niemcy) doszło do spotkania Francusko-Niemieckiej Rady ds. Obrony i Bezpieczeństwa pod przewodnictwem prezydenta Emmanuela Macrona i kanclerza Friedricha Merza. Odbyło się ono przed wspólnym posiedzeniem Rady Ministrów Francji i Niemiec w Brühl. Konkluzje ze spotkania zawierają powtórzenie wspólnego stanowiska w kwestii wojen na Ukrainie i w Iranie, a także deklaracje dalszego zacieśniania współpracy wojskowej (...) i zbrojeniowej (...) w związku z potrzebą przejęcia przez państwa europejskie większej odpowiedzialności za obronę zbiorową w NATO.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Właściciel menedżera haseł Passwork, z którego korzystają europejskie agencje rządowe i uniwersytety, jest powiązany technologiczne ze swoim rosyjskim odpowiednikiem. Zdaniem ekspertów od cyberbezpieczeństwa to poważne zagrożenie dla jego klientów. W Polsce z usług menedżera haseł korzysta firma produkująca luksusowe jachty dla najbogatszych” [Frontstory]

• „Komisja Europejska potwierdziła wycofanie dotacji w wysokości 2 mln euro przeznaczonej dla Fundacji La Biennale di Venezia, co spowodowało pojawienie się nowego źródła napięć między Brukselą a jedną z najważniejszych instytucji kulturalnych we Włoszech.” Jeśli nie pamiętacie, to chodzi o dopuszczenie ponownie w tym roku Rosji do udziału w biennale. [Euronews]

• „Nowy premier Wielkiej Brytanii, Andy Burnham, jest dziś najpopularniejszym politykiem w swojej ojczyźnie. Nie ma nikogo, kto byłby poważnym konkurentem dla jego przywództwa w Partii Pracy, a w Izbie Gmin dysponuje potężną, samodzielną większością ponad 70 posłów. Mimo tego trudno powiedzieć, czy Burnham dotrwa do końca kadencji, a tym bardziej czy w następnych wyborach zdoła obronić swój rząd.” [Krytyka Polityczna]

• „Czy Łotwa zdemontuje tory kolejowe łączące ją z Rosją? Na razie wymaga od rosyjskiej mniejszości lojalności i znajomości języka – bądź opuszczenia kraju.” Wcześniej na ten temat polecaliśmy Wam teksty bardziej analityczne a Krytyka Polityczna ma materiał dużo bardziej reportażowy. [Krytyka Polityczna]

• „Wraz z pogłębianiem się przyjaźni między czeskim premierem Andrejem Babišem a byłym premierem Węgier Viktorem Orbánem rozszerzała się również działalność holdingu Agrofert należącego do Babiša na Węgrzech i w Rumunii. Agrofert pozyskał kredyty o wartości miliardów od banku, którego współwłaścicielami byli zarówno państwo węgierskie, jak i przyjaciel Orbána z dzieciństwa, a także nabył udziały w spółce powiązanej z osobami bliskimi ówczesnemu rządowi węgierskiemu.” [VSquare]

• „Zaprzysiężony 22 lipca br. gabinet Vasile Tofana – bezpartyjnego przedsiębiorcy – ma pomóc rządzącej Partii Działania i Solidarności (PAS) prezydent Mai Sandu przełamać kryzys wizerunkowy wywołany aferami korupcyjno-kumoterskimi w jej szeregach. Doświadczenie biznesowe premiera ma ułatwić negocjacje akcesyjne Mołdawii z Unią Europejską, zdynamizowanie gospodarki i przeprowadzenie niepopularnych reform.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Pierwszy raz od 2013 roku ani jeden okręt Rosji nie znajduje się na Morzu Śródziemnym. Jest to bezprecedensowe wydarzenie, które może oznaczać kolejne problemy Moskwy. Od lat Morze Śródziemne było elementem pokazu siły przez Rosję, teraz zaś może stać się kolejną oznaką kryzysu, z jakim zmaga się Moskwa.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Rosja i Rosjanie w wielu kwestiach różnią się pod względem myślenia o swoim państwie i otoczeniu. Gościem Ośrodka Studiów Wschodnich był Siergiej Lebiediew, rosyjski pisarz i opozycjonista, który szczegółowo wyjaśnił jak powstaje współczesny Rosjanin, co myśli i w jaki sposób.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• W środę doszło do podpisania umowy między Stanami Zjednoczonymi, a Arabią Saudyjską o współpracy w zakresie cywilnej energetyki jądrowej. Był to wielki sukces Arabii Saudyjskiej. Jednak już 24 godziny później Donald Trump ogłosił w swoim medium społecznościowym, że warunkiem wejścia go w życie jest dołączenie Arabii Saudyjskiej do porozumień Abrahamowych. Trump również dodał, że porozumienie nie pozwala na wzbogacanie uranu przez Arabię Saudyjską. Na moment tworzenia tego opisu zatem nie do końca wiadomo co wiadomo. [CNN]

• Wojna na Bliskim Wschodzie weszła w kolejną fazę. Miejsce mają ponowne ataki zarówno USA, jak i Iranu. W materiale OSW z 22 lipca dyskutowane są następstwa wznowienia działań zbrojnych dla wewnętrznych relacji państw regionu oraz relacji ze Stanami Zjednoczonymi. Artykuł z AP News opisuje rozwój sytuacji z ostatnich dób. [AP News], [###]

• „Izrael rozpoczął wycofywanie swoich sił z części terytoriów Libanu, określanych jako ”regiony pilotażowe„. W ich miejsce wkraczają oddziały wojsk libańskich. Jednocześnie w Waszyngtonie przebywa prezydent Michel Aoun, który ma przedstawić Donaldowi Trumpowi plan rozbrojenia Hezbollahu.” [Konflikty]

• „Po kilku dniach od ogłoszenia blokady morskiej Arabii Saudyjskiej Ruch Huti przeprowadził pierwsze ataki wymierzone w żeglugę cywilną. Pierwsze dni po szumnych zapowiedziach blokady okazały się całkiem spokojne. Bojownicy jedynie zaniepokoili kilka cywilnych jednostek, jednak nie doszło do przemocy. Dziś Huti ogłosili zaatakowanie dwóch saudyjskich zbiornikowców.” [Konflikty]

• „Szczyt NATO w Ankarze okazał się sukcesem nie tylko Sojuszu, ale przede wszystkim Recepa Tayyipa Erdoğana. Turcja pokazała się jako państwo silne, ambitne i coraz bardziej samodzielne, które nie chce już wybierać między Zachodem a Wschodem, lecz prowadzić własną grę.” [###]

Azja

• „Indyjski aktywista Sonam Wangchuk zakończył w piątek trwający 26 dni strajk głodowy, który pomógł zmobilizować ruch młodzieżowy, który stał się jedną z największych akcji protestacyjnych w Indiach w ostatnich latach, podczas gdy demonstranci wyszli na ulice, przysięgając, że będą kontynuować protesty do momentu dymisji ministra edukacji.” Jeśli nie pamiętacie z jakimi postulatami związana jest ruch protestu/partia Karaluchów to drugi tekst AP News właśnie o tym przypomina. [AP News #1], [AP News #2]

• Protestujący w Indiach osiągnęli swój cel i minister szkolnictwa zrezygnował ze stanowiska. [Al-Dżazira]

• „Według danych chińskiej administracji wzrost PKB w II kwartale br. wyniósł 4,3% rok do roku. Jest to najgorszy wynik od czasów pandemii COVID-19 i związanych z nią ograniczeń, wskazujący na kontynuację problemów strukturalnych i narastającego kryzysu w ChRL.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Jak wojna w Mjanmie napędza śmiertelny boom wydobywczy metali ziem rzadkich. Dziesięciolecia konfliktu sprawiły, że Mjanma stała się podatna na działania tajemniczej branży, która zanieczyszcza środowisko lokalnych społeczności i zagraża pracownikom.” [Grist]

• „W wyniku samobójczego ataku na punkt kontrolny w północno-zachodnim Pakistanie zginęło 27 osób, w tym żołnierze, policjanci i napastnicy – poinformowała armia. Do ataku doszło w nocy w pobliżu granicy z Afganistanem, w niespokojnym i odległym regionie północno-zachodnim, gdzie od dawna działają grupy zbrojne przeprowadzające ataki.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin, czyli lokalny oddział Al-Ka’idy, jest jedną z głównych sił stojących za wydarzeniami w Mali. Terroryści, sprzymierzeni z azawadzkimi separatystami, przeprowadzili dwie udane operacje, spychając wojska rządowe do głębokiej defensywy. Konflikt niepokoi nie tylko państwa Sahelu, ale również całą Afrykę Zachodnią. Ostatnie doniesienia sugerują, że może do niego dołączyć kraj daleko spoza kontynentu – Stany Zjednoczone.” [Konflikty]

• „Dwóch Rosjan zostało uznanych przez sąd w Angoli za winnych terroryzmu i szpiegostwa po tym, jak oskarżono ich o planowanie zamachu stanu oraz pomoc w organizowaniu krwawych demonstracji w tym południowoafrykańskim kraju w zeszłym roku.” [The Guardian]

• „Prezydent RPA Cyril Ramaphosa wygrał w piątek sprawę sądową, która wstrzymała parlamentarną procedurę impeachmentu w związku z zarzutami o niewłaściwe postępowanie związane ze skandalem »Farmgate«.” [Reuters]

• „Lider wojskowy Burkina Faso, który niegdyś cieszył się poparciem wpływowych uczonych muzułmańskich, boryka się obecnie z narastającym podziałem w związku z aresztowaniami, nowymi przepisami oraz swoją kampanią przeciwko temu, co określa mianem ekstremizmu religijnego.” [Al-Dżazira]

• „Według czołowej afrykańskiej organizacji zajmującej się ochroną zdrowia w wyniku epidemii wirusa Ebola w Kongo zmarło ponad 1000 osób – to ponura liczba ofiar najszybciej rozprzestrzeniającej się epidemii wirusa Ebola w historii, której rozprzestrzenianie się napędzają konflikty, opór społeczności lokalnych oraz nierównomierna reakcja na sytuację.” [AP News #1], [AP News #2]

• „W poniedziałek kenijscy aktywiści oskarżyli władze o naruszenie wydanego w zeszłym miesiącu nakazu sądowego wstrzymującego utworzenie wspieranego przez Stany Zjednoczone ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę po tym, jak pojawiły się doniesienia, że Amerykanie są poddawani kwarantannie w tym kraju.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Prezydent Nikaragui Daniel Ortega oświadczył, że w najbliższym czasie w jego kraju nie odbędą się wybory. Oświadczenie to podkreśla dążenia tego silnego przywódcy do przedłużenia trwających już prawie 20 lat rządów i niweczy nadzieje opozycji, że mógłby on uwzględnić jej postulaty dotyczące przeprowadzenia demokratycznych wyborów.” Jeśli śledziliście newsy jakie wrzucaliśmy o tym kraju to pewnie też byliście zdziwieni, że dopiero teraz zakończono z wyborami. [AP News], [Americas Quarterly]

• „Szereg działań Stanów Zjednoczonych wymierzonych przeciwko Brazylii, w tym różne cła i sankcje nałożone na lokalne gangi przestępcze, wpływa na nastroje brazylijskich wyborców przed październikowymi wyborami prezydenckimi.” [Al-Dżazira]

• „Gubernator Portoryko ogłosiła we wtorek, że jej borykający się z problemami szef sztabu, Francisco Domenech, oraz zastępczyni szefa sztabu, Itza García, ustąpią ze stanowisk w przyszłym miesiącu, zaprzeczając jednocześnie zarzutom o korupcję.” [AP News]

• „Odchodzący prezydent Kolumbii Gustavo Petro ma wygłosić w poniedziałek publiczne przemówienie pożegnalne po tym, jak wezwał do ogólnokrajowych protestów, podczas gdy nadal utrzymują się napięcia związane z kontrowersyjnymi wyborami prezydenckimi z zeszłego miesiąca oraz zbliżającym się przekazaniem władzy w kraju.” [Al-Dżazira]

• „Hiszpańska sieć hotelowa zamierza pod koniec tygodnia zaprzestać wszelkiej działalności na Kubie z powodu »poważnych trudności« w prowadzeniu działalności gospodarczej na wyspie w obliczu rosnącej presji ze strony Waszyngtonu.” [The Guardian]

• „Gwatemala stara się jak najszybciej zabezpieczyć 60 000 akt spraw zawierających zeznania dotyczące nadużyć popełnionych w trakcie trwającego dziesiątki lat konfliktu zbrojnego, zanim w styczniu 2028 r. dobiegnie końca kadencja prezydenta Bernardo Arévalo.” [AP News]

• „Władze poinformowały w niedzielę, że trzęsienie ziemi o sile 5,5 w skali Richtera nawiedziło region Andów w Peru, powodując śmierć co najmniej sześciu osób. Ponad 30 osób odniosło obrażenia, a 300 zostało ewakuowanych.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Planowana na piątek wspólna uroczystość Stanów Zjednoczonych i Kanady z okazji otwarcia mostu Gordie Howe International Bridge łączącego Detroit z Windsor w prowincji Ontario prawdopodobnie nie odbędzie się po tym, jak Donald Trump ogłosił wprowadzenie 50-procentowego cła na większość kanadyjskich towarów.” [The Guardian]

• „We wtorek administracja Trumpa ogłosiła, że wstrzymuje wypłatę ponad 1 miliarda dolarów środków z programu Medicaid dla stanów Minnesota i Kalifornia z powodu »podejrzeń o oszustwa i nieprzestrzeganie przepisów« – jest to najnowszy z serii działań karnych, które administracja ta wiąże z zarzutami oszustw w stanach rządzonych głównie przez Demokratów.” [AP News]

• „Nowa inicjatywa sekretarza obrony Pete’a Hegsetha, polegająca na przeprowadzaniu badań i leczeniu żołnierzy z powodu niskiego poziomu testosteronu, skłoniła sędziego federalnego do zadania pytania o różnice między tego rodzaju terapią zastępczą testosteronem a terapią hormonalną stosowaną u mężczyzn transpłciowych w siłach zbrojnych.” [AP News]

• „Prezydent Donald Trump nakazał umieszczenie przed Narodowym Muzeum Historii Ameryki należącym do Smithsonian tablic informacyjnych, które mają ostrzegać zwiedzających przed eksponatami, które jego administracja uważa za »nieścisłe«.” Nie mogą nakazać zmiany wystaw to szukają innego sposobu żeby pokazać jaka jest ich wersja historii. [BBC]

• „Rząd, skrytykowany przez sędziego federalnego za niedbałe wykonanie obowiązków prawnych, wycofał w czwartek niechętnie wezwania do sądu, które zmusiłyby trzech reporterów New York Timesa do złożenia zeznań na temat źródeł informacji wykorzystanych w artykułach dotyczących samolotu Air Force One prezydenta Donalda Trumpa, podarowanego przez Katar.” [AP News]

• „Amerykańscy abonenci telefonii płacą ponad 340 000 dolarów rocznie firmie z Anchorage za utrzymanie okablowania w domach i budynkach na wyspie Adak na Alasce, które służy do świadczenia przestarzałej usługi internetowej. Z nielicznymi wyjątkami wszystkie te obiekty stoją puste.” [ProPublica]

Oceania

• „Większość uchodźców i osób ubiegających się o azyl przetrzymywanych w ośrodkach detencyjnych na Nauru twierdzi, że nie stać ich na zakup wystarczającej ilości żywności ani na dostęp do czystej wody pitnej, mimo że w minionym roku budżetowym rząd Australii wydał na każdą z tych osób równowartość ponad 9 mln dolarów.” [The Guardian]

• „W nowozelandzkim mieście Dunedin hotele są rezerwowane z dwuletnim wyprzedzeniem, ponieważ miasto przygotowuje się do pierwszego w regionie całkowitego zaćmienia Słońca od ponad 850 lat.” [The Guardian]

• „Nowy samolot linii Qantas przeznaczony do lotów na bardzo długich dystansach wylądował w piątek po raz pierwszy na australijskiej ziemi po 19-godzinnym locie testowym z Francji. Airbus A350-1000ULR, zaprojektowany dla linii Qantas z myślą o realizacji jednych z najdłuższych lotów komercyjnych na świecie, wyruszył w czwartek w bezprzystankową podróż z zakładu produkcyjnego Airbusa w Tuluzie we Francji do Melbourne.” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Klauzule o zakazie konkurencji miały przede wszystkim chronić przedsiębiorstwa przed utratą klientów, poufnych informacji i specjalistycznej wiedzy. Coraz częściej obejmują jednak także pracowników, którzy nie mają dostępu do strategicznych danych ani technologii. Z analiz OECD wynika, że ich nadmierne stosowanie może ograniczać mobilność zawodową, spowalniać wzrost wynagrodzeń i obniżać produktywność całej gospodarki.” [Obserwator Gospodarcze]

• „W czwartek kurs akcji Tesli spadł o około 13,5%, co stanowi jedną z największych jednodniowych strat rynkowych w historii firmy.” [The Guardian]

• „Japoński koncern detaliczny Seven & i Holdings wycofał się z planów inwestycji w Grupę Żabka. Powodem tej decyzji był brak porozumienia w kwestii warunków finansowych transakcji.” [TVN24]

Nauka i technologia

• „W 2025 r. skala głodu na świecie zmniejszyła się trzeci rok z rzędu, jednak eksperci wzywają do podjęcia działań mających na celu obniżenie cen owoców, warzyw i produktów mlecznych, ponieważ z raportu wynika, że 2,69 mld ludzi nie stać na pełnowartościowe wyżywienie.” [The Guardian]

• „Zgodnie z nowym raportem opublikowanym we wtorek, działania administracji Trumpa zakłócające realizację globalnego programu pomocy w walce z AIDS zmusiły organizacje do zamknięcia klinik, zwolnienia pracowników i ograniczenia zakresu świadczonych usług, co poważnie utrudnia działania na rzecz zapobiegania tej chorobie i jej leczenia w dziesiątkach krajów.” [AP News]

• Teleskop Jamesa Webba robi zdjęcia odległych zakątków wszechświata. To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ [Radio Naukowe], [###]

• „W tym odcinku programu Science Quickly prowadząca Rachel Feltman rozmawia z pisarzem Rowanem Jacobsenem na temat najnowszych badań dotyczących ekspozycji na słońce i zdrowia. Chociaż nadmierna ekspozycja na słońce zwiększa ryzyko zachorowania na raka skóry, umiarkowane nasłonecznienie może przynosić zaskakujące korzyści — co rodzi pytania o to, czy całkowite unikanie słońca jest właściwym podejściem.” [###]

• „Zastrzyki wspomagające odchudzanie, takie jak Wegovy i Mounjaro, cieszą się ogromną popularnością, podobnie jak doniesienia o niezliczonych skutkach ubocznych. W tym tygodniu naukowcy zasugerowali, że leki z grupy GLP-1 mogą wiązać się z wypadaniem włosów. Trudno jest zorientować się, które z tych niezamierzonych skutków zostały poddane analizie ekspertów, a które pozostają jedynie plotkami. Przyjrzymy się niektórym z najczęściej omawianych skutków ubocznych i sprawdzimy, które z nich zostały zbadane, a które pozostają niepotwierdzone.” [The Guardian]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Już prawie wszystkie portale dają niejasne, idiotyczne tytuły. – Cała ta klikmania niszczy dziennikarstwo – uważa Dariusz Wołowski.” Tekst serwisu Press pochodzi z końca zeszłego roku, ale tytuły artykułów robią się ciągle dłuższe więc warto przeczytać. [Press]

• „Ten film przedstawia ewolucję funkcji »zapisz na później« – od badań nad biurkami z 1983 roku, przez pasek zakładek w przeglądarce i ukryte menu, które przetrwało ten trend, aż po listy »Obejrzyj później«, których nigdy nie otwieramy.” [###]

• Ten odcinek programu Otherwords poświęcony jest temu jak doszło do tego, że są organizacje, które kontrolują (lub przynajmniej próbują to robić) niektóre języki. [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Polski prezydent Karol Nawrocki zawetował rządową ustawę przyznającą parom niepozostającym w związku małżeńskim, w tym parom jednopłciowym, prawa dostępne obecnie wyłącznie dla małżonków. Ustawa miała ułatwić życie osobom żyjącym w związkach nieformalnych, dając im m.in. prawo dostępu do dokumentacji medycznej partnera, wspólnego rozliczania podatków, wspólnego zakupu nieruchomości oraz możliwość skorzystania z urlopu opiekuńczego.” [BBC], [Wirtualna Polska]

• „Prezydent Karol Nawrocki ponownie złoży do Senatu wniosek o referendum w sprawie przyszłości unijnej polityki klimatycznej – poinformował szef gabinetu prezydenta Paweł Szefernaker. ” [TVN24]

• „Prezydent Karol Nawrocki podpisał w piątek nowelizację Kodeksu karnego zakładającą wprowadzenie odpowiedzialności karnej za tzw. patostreaming. Regulacja powstała w wyniku połączenia dwóch projektów – jednego autorstwa PiS i drugiego KO.” [Wirtualne Media]

• „Podczas gdy politycy prawicy nazywają Ukrainę »zabójczym reżimem« i nawołują do wstrzymania pomocy dla kraju zaatakowanego przez Federację Rosyjską, mieszkający w Polsce Ukraińcy mają coraz więcej powodów do obaw. Z danych przekazanych przez Komendę Główną Policji wynika, że stale rośnie liczba ataków o podłożu narodowościowym.” [TVN24]

• myślwych jebać prądem [link]

• „Ukryta strona, brak raportów, dziesiątki zaprzyjaźnionych polityków. Izraelskie lobby w Polsce. Sprawdziliśmy, jak działa ELNET CEE – najważniejsza organizacja wpływu Izraela w Europie Środkowo-Wschodniej.” [Krytyka Polityczna]

• „Łukasz Żak za jazdę po pijanemu ponad 200 km/h i doprowadzenie do tragicznego wypadku ma spędzić w więzieniu 20 lat. W ubiegłym roku wyroki powyżej ośmiu lat usłyszało zaledwie sześciu pijanych sprawców śmiertelnych wypadków drogowych. Przyglądamy się liczbom i najgłośniejszym tragediom, które budzą społeczne oburzenie.” [TVN24]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie uderzenie w żeglugę na Morzu Azowskim. 1602. dzień wojny]

• „15 lipca prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił, że w nowym rządzie nie znajdzie się Mychajło Fedorow, dotychczasowy minister obrony. Pretekstem do zwolnienia tego bardzo popularnego ministra stała się rekonstrukcja rządu i rzekomo zbyt powolna realizacja reformy systemu mobilizacji. Powodem wskazanym przez głowę państwa był konflikt ministra z naczelnym dowódcą generałem Ołeksandrem Syrskim.” Pierwszy tekst jest o dymisji ministra i oburzeniu społecznym jakie to wywołało a drugi jest o ogłoszeniu nowego rządu przez prezydenta. [Ośrodek Studiów Wschodnich #1], [Ośrodek Studiów Wschodnich #2], [###]

• „17 lipca Ukraińcy zgromadzili się w Kijowie i innych miastach już drugi dzień z rzędu, aby zaprotestować przeciwko decyzji prezydenta Wołodymyra Zełenskiego o odwołaniu ministra obrony Mykhaila Fedorowa przy jednoczesnym utrzymaniu na stanowisku głównodowodzącego Oleksandra Syrskiego.” O drugich dniach protestów pisze Kyiv Independent. [Kyiv Indpendent]

• „14 lipca br. Ukraina podpisała porozumienie o stowarzyszeniu z Europejskim Funduszem Obronnym (EDF). Ukraińskie firmy po raz pierwszy uzyskają dostęp do konsorcjów finansujących badania i rozwój technologii obronnych w UE.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Krym, symbol neoimperialnej polityki Rosji, stał się celem ukraińskiej wielodomenowej wojny asymetrycznej. Kijów systematycznie niszczy Flotę Czarnomorską, obronę przeciwlotniczą i przeprawy promowe, dążąc do całkowitej izolacji półwyspu i przekształcenia go w odciętą od zaopatrzenia ”wyspę„. Celem tej strategii nie jest obecnie deokupacja, lecz sparaliżowanie wojsk rosyjskich na południu i zabezpieczenie ukraińskiego eksportu morskiego. Sukcesy Ukrainy weryfikują kremlowską narrację o stabilności państwa, pokazując zachodnim sojusznikom sprawczość Kijowa i budując silniejszą pozycję przed ewentualnymi rozmowami pokojowymi.” [Instytut Europy Środkowej]

Europa

Nowy rząd na Litwie – socjaldemokraci po raz trzeci. Zmiany w polityce migracyjnej Szwecji. Rumunia wciąż bez rządu – polityczny pat i groźba utraty funduszy z KPO. Rosnąca rola Niemiec w NATO. Muzeum Pamięci w Moskwie – budowa nowej tożsamości historycznej. Francuskie Zgromadzenie Narodowe zatwierdza ustawę o eutanazji po wieloletniej debacie.

• „Opublikowany przez Komisję Europejską 7 lipca 2026 r. Plan działania w zakresie cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji za szczególnie istotne uznaje zagrożenia związane z wykorzystaniem zaawansowanych modeli AI w cyberatakach, a także europejską zależność od amerykańskich dostawców sztucznej inteligencji. Choć nie wprowadza wielu nowych rozwiązań, jego wartością jest wskazanie na kolejne podatności UE w sferze cyfrowej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W tym odcinku rozmawiamy o raporcie »Chińska pułapka« oraz o tym, jak rosnące wpływy gospodarcze Chin zmieniają Europę i Polskę. Czy uzależnienie od chińskiego przemysłu i technologii staje się zagrożeniem? Jak wygląda rywalizacja Chin z Zachodem? Które sektory są najbardziej narażone na presję Pekinu i jakie mogą być konsekwencje dla europejskiej gospodarki?” [###]

• „Komisja Europejska przedstawi po wakacjach propozycję ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do platform społecznościowych. Poinformowała o tym przewodnicząca Ursula von der Leyen.” [Press]

• „Czy facet ze śmietnikiem na głowie zatrzyma Nigela Farage’a? Wszystkie główne partie zorientowały się, w co gra Farage i odmówiły uczestnictwa w jego wyborczej ustawce. W efekcie zmierzy się z politycznym planktonem i kandydatami startującymi dla żartu.” Tydzień temu wspominaliśmy o tym co wyczynia Farage a teraz możecie przeczytać tekst Jakuba Majmurka o tym. [Krytyka Polityczna]

• „Od września artyści w Irlandii będą co tydzień dostawać od rządu 325 euro dochodu podstawowego. Dlaczego to właśnie ten kraj zdecydował się na taki krok i w jaki sposób, według wyliczeń ekspertów, do budżetu ma wrócić więcej pieniędzy niż zostanie wydane na ten program?” [###]

• „Po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych w kwietniu 2026 r. i uzyskaniu większości konstytucyjnej rząd Pétera Magyara przystąpił do realizacji jednej z głównych obietnic wyborczych mających na celu – według deklaracji – odbudowę państwa prawa oraz demontaż instytucjonalnego dziedzictwa 16 lat rządów Fideszu. Pierwszym symbolicznym krokiem była czerwcowa nowelizacja Ustawy Zasadniczej Węgier, wprowadzająca (retroaktywnie) ośmioletni limit sprawowania urzędu premiera, co w praktyce uniemożliwia Viktorowi Orbánowi ponowne objęcie funkcji szefa rządu. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Po pierwszych miesiącach rządów Pétera Magyara można już pokusić się o pierwsze podsumowania. Jak zmieniła się polityka zagraniczna Węgier? Czy Budapeszt odchodzi od kursu prowadzonego przez Viktora Orbána? Jak wyglądają dziś relacje z Unią Europejską, NATO, Ukrainą oraz najważniejszymi partnerami regionalnymi? O tym opowiedzą Ilona Gizińska i Andrzej Sadecki- eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich” [###]

• „Objęcie wysokiego stanowiska w BYD przez byłego szefa węgierskiej dyplomacji wywołało kontrowersje. Zdaniem premiera Pétera Magyara sprawa wymaga zbadania pod kątem odpowiedzialności prawnej. ” [Euronews]

• „13 lipca parlament Macedonii Północnej zatwierdził rekonstrukcję rządu zgodnie z wnioskiem premiera Hristijana Mickoskiego. Najpierw odwołano ośmiu ministrów oraz dwóch wiceministrów, a następnie powołano nowych członków gabinetu.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Premier Mołdawii Alexandru Munteanu podał się do dymisji. W tle są afera korupcyjna, nepotyzm i kryzys obozu rządzącego. Wydarzenia ostatnich tygodni to poważny cios wizerunkowy w partię prezydent Mai Sandu. Kto będzie nowym premierem Mołdawii? Jak obecna sytuacja wpłynie na proces akcesyjny do UE? Czy w Mołdawii dojdzie do kryzysu w obozie władzy? O aktualnej sytuacji w Kiszyniowie opowie Kamil Całus, ekspert OSW.” [###]

• „Rosyjskie władze pracują nad projektem ustawy mającym na celu kompleksowe uregulowanie rynku kryptowalut. Dokument, który miał – według pierwotnych planów – wejść w życie 1 lipca 2026 r., oczekuje na drugie czytanie w Dumie Państwowej i najprawdopodobniej zacznie obowiązywać jesienią br. Przyczyną są przedłużające się spory dotyczące szczegółowych zasad obrotu tego rodzaju aktywami w kraju i wykorzystywania ich do rozliczeń transgranicznych.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rosja ma poważny problem. Kryzys paliwowy w tym kraju nie tylko trwa, a staje się coraz poważniejszy. Jak może zareagować Putin? Czemu ma bardzo ograniczone pole manewru? Jak żyje się w Rosji dzisiaj? Jak wygląda życie w Rosji? Co mówią na ten temat Rosjanie? Jak dużym problemem jest brak paliwa? Na te i inne pytania odpowiadamy w tym odcinku. ” [###]

• „Jak wynika z dochodzenia przeprowadzonego przez serwis Follow the Money i opublikowanego 18 lipca, FIFA ma zamiar przekazać wpływy z Mistrzostw Świata szeregowi rosyjskich klubów piłkarskich należących do podmiotów objętych sankcjami międzynarodowymi, w tym rosyjskich firm naftowych i gazowych.” [Kyiv Indpendent]

• „Ministrowie ds. sportu z dziewięciu krajów wzywają komisarza UE ds. sportu Glenna Micallefa do ograniczenia finansowania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego ze środków unijnych w związku z podjętą w zeszłym tygodniu decyzją o zniesieniu zakazu wobec Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego.” [Politico]

Bliski i Środkowy Wschód

• A co tam w cieśninie? Amerykanie kontynuują ataki na Iran, a Iran kontynuuje odpowiedzi na państwa Zatoki. W konsekwencji ropa naftowa przebiła ponownie poziom 80 dolarów za baryłkę (na początku lipca, spadła nawet przejściowo do poniżej 68 dolarów za baryłkę). [Reuters], [Konflikty]

• Iran zwrócił się do jemeńskiego ruchu Huti z prośbą o gotowość do zamknięcia szlaku naftowego przez Morze Czerwone, jeśli Stany Zjednoczone zaatakują irańską infrastrukturę energetyczną – poinformowały w czwartek trzy źródła agencji Reuters. Stanowi to nowe, poważne zagrożenie dla globalnych dostaw energii. Pomysł ten był omawiany w kierownictwie Islamskiej Republiki Iranu, a wiadomość przekazano sojusznikom Huti z Iranu – poinformowały dwa wysoko postawione źródła irańskie i źródło regionalne zaznajomione ze sprawą, prosząc o zachowanie anonimowości. [Reuters]

• W celu stworzenia alternatywnych wobec Cieśniny Ormuz szlaków transportu ropy z Zatoki Perskiej, amerykańskie firmy podpisały w piątek umowy i partnerstwa o wartości około 60 miliardów dolarów z rządem irackim. Nie jest jasne, kiedy umowy będą w stanie stworzyć realne alternatywy. Goldman Sachs szacuje, że budowa rurociągów w jednym kraju zajmuje co najmniej dwa i pół roku. Rurociąg połączy Basrę w południowym Iraku z Hadithą w zachodnim Iraku, a stamtąd do portu Ceyhan w Turcji i portu Banijas na wybrzeżu Syrii. Przewiduje się, że rurociąg będzie transportował około 2 milionów baryłek ropy dziennie. W nocie opublikowanej na początku tego tygodnia analitycy Goldman Sachs oszacowali, że siedem planowanych rurociągów w regionie mogłoby do końca 2028 roku transportować około 60% ropy obecnie przesyłanej przez Cieśninę, czyli około 14 milionów baryłek dziennie. [AP News]

• Wojenny Iran walczy nie tylko z agresorami ale także z mniej lub bardziej realnymi wrogami wewnętrznymi. Pętla represji zaciska się wokół dysydentów wszelakiego rodzaju. Jedną z prześladowanych grup, zostali wyznawcy Bahaizmu. [DW]

• „Syria aresztowała Ahmada Habiba Alego, jednego z najważniejszych oficerów zaangażowanych w syryjski program chemiczny. Informacja ta bez wątpienia ucieszy Abd al-Hamida al-Awaka – nowego przewodniczącego Zgromadzenia Ludowego, kładącego nacisk na transformację ustrojową państwa, w tym rozliczenie dawnego reżimu.” [Konflikty]

• Izraelski atak w centralnej części Strefy Gazy zabił co najmniej osiem osób, a 22 zostało rannych. Atak miał miejsce w rejonie targowiska Al-Balata w obozie dla uchodźców Nuseirat w centralnej części Strefy Gazy – poinformowała agencja obrony cywilnej Gazy. [DW]

Azja

• „Był to szczyt poświęcony sztucznej inteligencji, na którym padły bardzo konkretne geopolityczne przesłania. W piątek prezydent Chin Xi Jinping wezwał państwa do współpracy w dziedzinie sztucznej inteligencji oraz do zapewnienia, by żadne państwo nie zdominowało tej technologii – co było ewidentną aluzją pod adresem Stanów Zjednoczonych.” [Al-Dżazira]

• „W sobotę ekipy ratownicze rzuciły się na poszukiwanie ocalałych po osunięciu się ziemi w mieście Chongqing w południowo-zachodnich Chinach, w wyniku którego zginęło co najmniej osiem osób, a 34 uznano za zaginione.” [AP News]

• „Decyzje IX Zjazdu Partii Pracy Korei z lutego br. i zmiany w konstytucji dokonane w marcu br. wskazują, że Korea Płn. zamierza kontynuować politykę zagraniczną z ostatnich lat. Jej filarami pozostają sojusze z Chinami i Rosją oraz rozwój potencjału militarnego. KRLD utrzymuje konfrontacyjną postawę wobec USA, od których domaga się uznania de facto jej statusu państwa nuklearnego. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W jaki sposób posty w mediach społecznościowych przyczyniają się do dehumanizacji społeczności rohindża w Malezji. Rosnące negatywne nastroje wobec tej społeczności wykazują niepokojące podobieństwo do narracji, które uzasadniały ich masowe wydalenie z Mjanmy w 2017 roku.” [The Diplomat]

• „Pakistańskie siły bezpieczeństwa przeprowadziły naloty na liczne kryjówki bojowników w północno-zachodniej części kraju, zabijając członków pakistańskich talibów i przejmując zapasy broni – poinformowały władze wojskowe i lokalne.” [AP News]

• „W sobotę policja siłą przewiozła znanego aktywistę do szpitala w New Delhi po tym, jak jego stan zdrowia pogorszył się podczas 20-dniowego strajku głodowego związanego z cieszącym się ogromną popularnością »partią karaluchów«, domagającym się reformy edukacji w Indiach.” [AP News]

Afryka

• „W DR Konga wirus Ebola rozprzestrzenia się coraz szybciej, podczas gdy Uganda jest bliska całkowitego wyeliminowania wirusa. W Ugandzie wypisano ostatniego pacjenta, a WHO stwierdza, że w DR Konga wirus Ebola ”rozprzestrzenił się szybciej niż podczas jakiejkolwiek poprzedniej epidemii„.” [Al-Dżazira], [BBC]

• „Rząd Sierra Leone wycofał zarzuty, w tym zarzut zdrady stanu, wobec byłego prezydenta Ernesta Bai Koromy, który został aresztowany w związku z próbą zamachu stanu prawie trzy lata temu.” [BBC]

• „Wolontariusze zajmujący się opieką zdrowotną w społecznościach lokalnych przemierzają odległe tereny północnej Kenii, aby wykryć wirusa polio, zanim zdąży się rozprzestrzenić.” [BBC]

• „Unia Europejska (UE) wprowadziła zakaz zakupu, importu i transferu złota z Sudanu, stwierdzając, że handel tym surowcem stał się głównym źródłem finansowania wojny domowej w tym kraju, która wybuchła w kwietniu 2023 roku.” [BBC]

• „Sudański sąd skazał przywódcę Sił Szybkiego Reagowania (RSF) Mohameda Hamdana Dagalo, znanego również jako Hemedti, na karę śmierci po uznaniu go winnym zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości oraz ludobójstwa w związku z okrucieństwami popełnionymi w Zachodnim Darfurze.” [Al-Dżazira]

• „TikTokerka z Ghany została skazana na rok więzienia po tym, jak przyznała się do zarzutów obraźliwego zachowania i rozpowszechniania fałszywych informacji w postach, które opublikowała na temat prezydenta Johna Mahamy.” [BBC]

• „Przez większą część roku 2025 nic nie odróżniało Prezydenckiej Rady ds. Promocji Interwencji Zagranicznych (PFIPC) od wielu innych agencji tworzących federalną administrację Nigerii.” O tym jak fałszywa agencja była fundowana z oficjalnych pieniędzy w Nigerii, pisze BBC. [BBC]

• Sudan Południowy to kraj o trudnej historii – najpierw kolonialnie powiązany z Sudanem z północy, mimo bliższej pokrewności etnicznej ze wschodnimi sąsiadami. Od dawna poddawany dyskryminacji, o bardzo trudnej geografii, z mozaiką etniczną, które relacje skutkują mniej lub bardziej gorącym konfliktem na przestrzeni całego trwania Sudanu Południowego jako państwa. O tym państwie z trudną przeszłością i niezbyt dobrymi widokami na przyszłość w podcaście Za Rubieżą opowiada Jędrzej Czerep, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. [###]

Ameryka Łacińska

• „W piątek późnym wieczorem sędzia brazylijskiego Sądu Najwyższego odrzucił wniosek prawników byłego prezydenta Jaira Bolsonaro o zezwolenie na wizytę prezydenta Argentyny Javiera Mileiego u jego klienta przebywającego w areszcie domowym.” [AP News]

• „Wiadomo, że w dwóch trzęsieniach ziemi, które spustoszyły Wenezuelę w czerwcu, zginęło prawie 5 000 osób, ale Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że nawet 50 000 osób może nadal być zaginionych – a wiele z nich, jak się obawia, zostało pogrzebanych pod gruzami.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Ulewne deszcze i gwałtowne wiatry nawiedziły środkową i południową część Chile, powodując śmierć co najmniej trzech osób i zmuszając setki innych do opuszczenia swoich domów.” [Al-Dżazira]

• „Dlaczego wielu mieszkańców Ameryki Łacińskiej chce, by Hiszpania pokonała Argentynę w finale mistrzostw świata. Historia rasizmu oraz trwające od dawna piłkarskie rywalizacje sprawiły, że wybór drużyny, której warto kibicować w niedzielnym finale, stał się tematem budzącym emocje” [The Guardian]

• „Piłkarze z Argentyny świętowali zwycięstwo nad Anglią w mistrzostwach świata, wywieszając transparent z napisem »Las Malvinas son Argentinas«, nawiązującym do wojny o Falklandy z 1982 roku.” [The Guardian], [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „Miasta w północno-wschodniej Kanadzie i Stanach Zjednoczonych nadal borykają się z problemem gęstego dymu spowodowanego setkami pożarów lasów szalejących w całej Kanadzie.”„ [BBC]

• „Gęsty dym, który w ciągu ostatnich kilku dni ogarnął Nowy Jork i znaczną część wschodniego wybrzeża, wywołał ironiczne uśmiechy w Dallas i Los Angeles, gdzie mieszkańcy będą z pewną dozą schadenfreude śledzić niedzielny finał mistrzostw świata, który odbędzie się na stadionie New York New Jersey Stadium (zwanym zazwyczaj MetLife Stadium w New Jersey).” [The Guardian]

• „Większość amerykańskiego społeczeństwa negatywnie ocenia prezydenturę Donalda Trumpa, przede wszystkim z powodu rosnących kosztów życia. Partia Republikańska pozostaje jednak silnie podporządkowana Trumpowi, który – mimo napięć wokół wojny z Iranem, interpretowanej jako porzucenie izolacjonistycznych założeń polityki America First – może wciąż liczyć na poparcie zwolenników MAGA. Choć dla republikańskich polityków otwarte dystansowanie się od prezydenta jest obecnie politycznie ryzykowne, to ewentualna utrata Izby Reprezentantów po wyborach połówkowych podwyższy koszty lojalności wobec Trumpa i może doprowadzić do zmiany układu sił w obozie republikańskim na niekorzyść prezydenta.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Oświadczenie sekretarza stanu Marco Rubio z 14 lipca br. i jego artykuł w The Wall Street Journal potwierdzają determinację obecnej administracji Stanów Zjednoczonych do sparaliżowania działań Międzynarodowego Trybunału Karnego, przynajmniej wobec USA i ich sojuszników.” [Polski Instutut Spraw Międzynarodowych], [DW]

• „Prezydent Donald Trump wykorzystał czwartkowe przemówienie do narodu wygłoszone w prime time, by nadać większy rozgłos swojej trwającej od lat kampanii mającej na celu podważenie legitymizacji wyborów w USA oraz zakwestionowanie swojej porażki w wyborach w 2020 roku, apelując o wprowadzenie bardziej restrykcyjnych przepisów wyborczych przed wyborami uzupełniającymi.” [AP News]

• „Donald Trump zagroził odebraniem licencji telewizyjnych stacjom ABC i NBC. Prezydent Stanów Zjednoczonych skrytykował nadawców za to, że nie przerwali ramówek, aby transmitować na głównych antenach jego wystąpienie dotyczące bezpieczeństwa wyborów.” [Wirtualne Media]

• „Podczas środowego posiedzenia zarówno demokratyczni, jak i republikańscy ustawodawcy w Stanach Zjednoczonych wyrazili obawy dotyczące wykorzystywania przez Chiny wyników amerykańskich badań naukowych. Nie byli jednak zgodni co do sposobu ochrony i finansowania badań naukowych w USA.” [Nature]

• „W maju amerykańska marynarka wojenna wybrała – spośród 20 przesłanych propozycji – siedem przedsiębiorstw, które opracują i dostarczą prototyp dużego bezzałogowego okrętu nawodnego. Decyzja nie spotkała się z uznaniem dwóch firm, które zarzuciły US Navy nieprzestrzeganie określonych przez nią samą zasad wyboru. Stąd też firmy Saildrone i Blue Water Autonomy zdecydowały się skierować sprawę do sądu.” [Konfilkty]

• „Urzędnicy z administracji Trumpa chcą wykorzystać pomoc w zakresie praw człowieka do wspierania białych mieszkańców RPA oraz spraw prawicowych w Europie” [ProPublica]

• „Demokrata Graham Platner zawiesił swoją kampanię wyborczą do Senatu Stanów Zjednoczonych w stanie Maine w następstwie serii skandali, w tym oskarżenia o napaść seksualną, które wysunęła wobec niego pewna kobieta.” W redakcji uważamy, że posiadanie przez lata nazistowskiego tatuażu i udawanie, że się absolutnie nie wiedziało co oznacza jest także dyskwalifikujące. [BBC]

Oceania

• „Liderka partii One Nation, Pauline Hanson, podczas kontrowersyjnego wystąpienia w podcaście z udziałem skrajnie prawicowego aktywisty z Wielkiej Brytanii obwiniła zniesienie polityki »Białej Australii« za problemy migracyjne w kraju.” [ABC AU], [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Gigant górniczy De Beers zawiesza na dwa lata wydobycie w największej kopalni diamentów w RPA, ponieważ zmieniające się nawyki konsumentów powodują dalszy spadek zysków.” [BBC]

• „Grupa czołowych wydawców, w tym Hachette Book Group, Cengage Learning i Elsevier, złożyła pozew przeciwko Google, oskarżając firmę o kopiowanie milionów chronionych prawem autorskim książek na potrzeby trenowania modeli sztucznej inteligencji Gemini. Wydawcy domagają się odszkodowania, zakazu dalszego wykorzystywania ich publikacji oraz usunięcia nielegalnie pozyskanych kopii.” [Wirtualne Media]

Nauka i technologia

• „Pobyt w warunkach mikrograwitacji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej powoduje, że mitochondria w komórkach ludzkich oraz u robaków z gatunku C. elegans wytwarzają mniej białek. Wydaje się, że zjawisko to wynika z zaburzenia adhezji komórkowej — czyli zdolności komórek do łączenia się ze sobą za pomocą białek znajdujących się na ich powierzchni — spowodowanego mikrograwitacją. Odkrycia te mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego po pobycie w kosmosie u astronautów dochodzi do zmniejszenia masy kostnej i mięśniowej.” [Nature]

• „Poznajcie najstarsze znane zwierzę »praworęczne« – stworzenie przypominające robaka, które żyło około 550 milionów lat temu. Jak wynika z analizy skamieniałości, w okresie ediakarskim stworzenie to pełzało po dnie oceanu na terenie dzisiejszej Australii Południowej i wolało skręcać w prawo.” [Smithsonian Magazine]

• „Małpa o charakterystycznych różowo-pomarańczowych wargach i czarnej twarzy – zamieszkująca lasy Demokratycznej Republiki Konga – została uznana za nowy gatunek w nauce.” [BBC]

• „Szczątki niektórych starożytnych egipskich księżniczek z okresu Późnego Średniego Królestwa, które pochowano wraz z piękną bronią, noszą ślady wskazujące, że uprawiały one wyczerpujące i niebezpieczne zajęcia, takie jak łucznictwo i polowanie.” [Scientific American]

• „Naukowcy wykorzystali sztuczną inteligencję do zaprojektowania syntetycznych białek CRISPR, które potrafią edytować genom skuteczniej niż ich naturalne odpowiedniki. Wiele z tych białek znacznie różniło się od oryginałów, a niektóre z nich wykazywały różnice sięgające około 30% w sekwencjach aminokwasowych.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly biolożka Jaye Gardiner (...) bada, w jaki sposób powszechne infekcje wirusowe mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka – nie tylko poprzez mutacje genetyczne, ale także poprzez zmianę struktury »macierzy pozakomórkowej« organizmu, czyli zespołu cząsteczek wspierających komórki i tkanki.” [###]

• „Ponieważ kryzys klimatyczny powoduje, że pożary stają się coraz bardziej gwałtowne i rozprzestrzeniają się na nowe obszary świata, osoby zajmujące się ich gaszeniem są zmuszone racjonować zasoby i decydować, które z nich należy gasić” Polecamy tekst Guardiana o tym jak strażacy z różnych części świata walczą ze zmieniającymi się pożarami. [The Guardian]

Idee, kultura, społeczeństwo

• O obecnych i historycznych stosunkach Polski i polskiej dyplomacji do państw po naszej wschodniej granicy Jakub Majmurek rozmawia z Maciejem Łuczakiem – autorem biografii Juliusza Mieroszewskiego.

  Warto pamiętać, że ani Mieroszewski, ani Giedroyc nigdy nie byli szczególnymi ukrainofilami. Ich projekt polityki wschodniej był sformułowany jako jedyne skuteczne narzędzie oddziaływania przez Polskę na Rosję.

  [Krytyka Polityczna]

• Obecnie w kinach króluje Odyseja. A co ważniejsze to nie w kinach ale w dyskusjach. Historyczna wierność jest jednym z aspektów, poprzez które próbuje się oceniać dzieło Homera. Ale, kim właściwie był Homer? Czy on istniał? Czy był to jeden człowiek? A może dwóch? A może była grupa wędrownych pieśniarzy? I w jakich czasach ludzie chętnie sięgają po Odyseję i Iliadę? W radiu naukowym opowiada o tym prof. Marek Węcowski. [###]

• A jeśli wolicie trochę krótszą, tekstową wersje, to Smithsonian Magazine pokazuje problematykę pierwotnego tekstu, a także jego tłumaczeń. Bo która wersja Iliady czy Odysei są pierwsze? Jak się okazuje, odpowiedź na to pytanie nie jest taka prosta. [Smithsonian Magazine]

• Prawdopodobieństwo bycia uderzonym przez piorun jest niskie, ale zdecydowanie nie jest zerowe. The Atlantic przygotował artykuł, w którym stara się opowiedzieć na pytanie co robi z ciałem i umysłem 100 milionów woltów. [The Atlantic]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Senat przyjął sprawozdanie Rady Mediów Narodowych (RMN) za ubiegły rok. Jednak koalicja rządząca straci w niej większość, bo w grudniu tego roku wygasa kadencja rekomendowanego przez Lewicę Roberta Kwiatkowskiego. Odrzucone natomiast zostało sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT). Analogiczną decyzję powinien podjąć Sejm.” [Press]

• „Chcenie jako model sprawowania władzy prezydenckiej. Kiedy sędzia TK Sławomir Patyra będzie mógł złożyć ślubowanie wobec prezydenta? »Wtedy, gdy prezydent go zaprosi« – odpowiedział szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki. Czyli, jeśli prezydent będzie chciał” [OKO.press]

• „Podjęliśmy decyzję, że tworzymy nowe środowisko polityczne pod nazwą Unia Centrum – ogłosiła Paulina Hennig-Kloska. Nowe ugrupowanie, na którego czele stanęła, łączy dwa środowiska, a jego wartości mają odwoływać się między innymi do tych, które »leżały u podstaw budowy fundamentów wolnej Polski po 1989 roku«.” Nowe centrowe ugrupowanie polityczne? Tego jeszcze w naszej polityce nie grali XDDDD [TVN24]

• „Przy okazji afery szpitalnej pojawiają się głosy o konieczności ujawnienia zarobków lekarzy. Czy w Polsce w ogóle możemy myśleć o rozwiązaniach, które sprawdzają się w krajach skandynawskich? I czemu one służą? ” [Krytyka Polityczna]

• „Czy administracja publiczna może uniezależnić się od wielkich dostawców technologii? I czy open source to realna droga do cyfrowej suwerenności, czy raczej trudny eksperyment organizacyjny? Ryszard Łuczyn z resortu cyfryzacji opowiada, czym właściwie jest otwarte oprogramowanie, jak korzysta z niego polska administracja i dlaczego rząd chce testować jego szersze wdrażanie w samorządach.” [###]

• Na rzece Bóbr ma miejsce katastrofa ekologiczna. Wynika on bezpośrednio z nieodpowiedzialnych działań Taruonu, który w celu remontu zapory w Plichowicach, spuścił ze zbiornika wodę w tempie, które okazało się zabójcze dla ekosystemu. Nie chodzi o rtęć czy sól ale o uwolnienie osadów, które sumarycznie ograniczyły ilość tlenu w rzece. Skutki te można było przewidzieć, możliwe było wolniejsze spuszczanie wody ze zbiornika, jednak firma z branży energii odnawialnej za nic miała głosy naukowców. [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Tragiczne skutki deficytu środków obrony antybalistycznej Kijowa. 1595. dzień wojny.

• W przeciągu mijającego tygodnia ukraińskie drony trafiły w 90 rosyjskich jednostek nawodnych, w tym mniejszych tankowców i promów, na Morzu Azowskim. Skutecznie utrudnia to i tak już niełatwą sytuację paliwową na półwyspie krymskim i w okolicy. Celem Ukrainy zdaje się być wyeliminowanie Krymu jako zaplecza frontu oraz logistyczny paraliż tej części terenów okupowanych. [The Guardian]

• „Były urzędnik ukraińskiego państwowego koncernu jądrowego Energoatom został w piątek oficjalnie uznany za podejrzanego, podczas gdy Narodowe Biuro Antykorupcyjne (NABU) w Kijowie kontynuuje śledztwo w największej sprawie korupcyjnej w sektorze energetycznym, jaka miała miejsce w czasie wojny.” [Reuters]

• Dlaczego Zełenski zdecydował się na eskalację z Polską? Jak reagują na to Ukraińcy? [###]

Europa

Litwa chce kupić norweskie okręty. KE zaleca zaprzestanie finansowania Biennale w Wenecji w związku z powrotem Rosji. Wielka Brytania i Holandia wspólnie zbudują okręty desantowe. Belgia wprowadzi w 2027 r. nowy podatek drogowy nawet dla kierowców przejeżdżających tranzytem.

• „Szczyt NATO w Ankarze w 2026 roku ponownie stawia Turcję w centrum uwagi Sojuszu Północnoatlantyckiego. Kraj łączy strategiczne położenie, jedną z największych armii NATO i rosnący przemysł zbrojeniowy z coraz bardziej niezależną polityką zagraniczną. Czy Turcja jest przewidywalnym sojusznikiem? Czy NATO może pozwolić sobie na utratę Turcji?” [###]

• „Po szczycie NATO świat wchodzi w nowy etap bezpieczeństwa. Czy decyzje podjęte przez sojusz oznaczają narodziny NATO 3.0? Co uzgodnili przywódcy państw członkowskich? Jakie znaczenie mają rekordowe wydatki na obronność, relacje z Rosją oraz dalsze wsparcie Ukrainy? W odcinku występują: Justyna Gotkowska, Piotr Szymański i Jacek Tarociński.” [Ośrodek Studiów Wchodnich], [###]

• „Na szczycie w Ankarze członkowie NATO potwierdzili współdziałanie we wzmacnianiu bezpieczeństwa, a napięcia transatlantyckie złagodniały, lecz nie zniknęły. Państwa europejskie istotnie zwiększają swój wkład do Sojuszu, a USA nie opuszczają NATO, choć należy się spodziewać zmniejszania ich zaangażowania. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Organy regulacyjne UE oskarżyły firmę Meta, właściciela serwisów Facebook i Instagram, o to, że nie podjęła odpowiednich działań w celu ograniczenia zagrożeń, jakie jej »uzależniająca konstrukcja« stanowi dla zdrowia fizycznego i psychicznego użytkowników.” [The Guardian], [Reuters]

• „Co najmniej 12 osób zginęło, a 23 uznano za zaginione po wybuchu jednego z najtragiczniejszych w skutkach pożarów lasów w Hiszpanii, który wybuchł w południowo-wschodniej prowincji Almería, podczas gdy kraj boryka się z drugą falą upałów tego lata.” [The Guardian]

• „Lider skrajnie prawicowej partii Reform UK, Nigel Farage, ogłosił w tym tygodniu, że rezygnuje z mandatu poselskiego w okręgu wyborczym Clacton – aby ponownie ubiegać się o mandat poselski w tym samym okręgu. Posunięcie to spowodowało ogłoszenie wyborów uzupełniających, które krytycy ostro potępili jako chwyt marketingowy Farage’a mający na celu opóźnienie parlamentarnego śledztwa w sprawie skandalu finansowego, w który się uwikłał.” O ruchu skrajnie prawicowego polityka oraz tym, że jego jedynym kontrkandydatem będzie osoba w przebraniu rycerza z kubłem na śmieci na głowie pisze [Al-Dżazira].

• „2 lipca rząd federalny Niemiec uzgodnił długo zapowiadany pakiet reform pod nazwą »Programu na rzecz ożywienia gospodarczego i zatrudnienia«. Dokument obejmuje 34 działania, które mają ustabilizować system zabezpieczeń społecznych, odciążyć część podatników, zwiększyć konkurencyjność najważniejszych niemieckich branż, ograniczyć biurokrację oraz uelastycznić rynek pracy. Na obecnym etapie pakiet nie ma jeszcze charakteru ustawowego, ale polityczne porozumienie koalicji rządzącej w praktyce przesądza jego stopniową realizację.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Odbył się ważny zjazd Alternatywy dla Niemiec. Partia wybrała tam swoje władze i co ważne skonsolidowała się przed zbliżającymi się wyborami landowymi. Jak zmienia się AfD? Czy Niemcy zaczynają ”oswajać„ tę partię? Czy jest ona dziś bliżej władzy? Jakie są w niej frakcje? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark z Zespołu Niemieckiego OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Liderka francuskiej skrajnej prawicy Marine Le Pen ogłosiła we wtorek, że zamierza ubiegać się o urząd prezydenta w 2027 roku, po tym jak sąd apelacyjny skrócił okres zakazu kandydowania, mimo że utrzymał w mocy wyrok skazujący ją za sprzeniewierzenie funduszy unijnych na wynagrodzenia dla pracowników partii.” O wyroku na Le Pen możecie też posłucha w środkowym segmencie podcastu PISM lub przesłuchać cały odcinek podcastu Polityki Insight na ten temat. [Reuters], [###], [###]

• „We wtorek węgierska telewizja publiczna przerwała nadawanie, a na ekranie pojawiło się oświadczenie z przeprosinami, po tym jak nowy rząd Pétera Magyara powołał tymczasowe kierownictwo i zwolnił pracowników oskarżonych o stronniczość na korzyść Orbána.” [Euronews]

• Wspominaliśmy już o dymisji premiera Mołdawii. Teraz możecie przeczytać krótką analizę OSW na ten temat. Euronews za to pisze o nowym premierze. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Euronews]

• „Rosja Putina ma coraz więcej problemów. Wśród nich są braki paliwa czy bardzo małe postępy na froncie. Również negocjacje pokojowe nie idą tak, jak Kreml mógłby sobie tego życzyć. Obecnie Kreml skupia się na groźbach, jednak czy może pójść drogą eskalacji? Jak dziś wyglądają relacje Trump-Putin i Rosja-USA? Jak rosyjskie władze tłumaczą aktualne problemy? Na te i inne pytania odpowiadają Marek Menkiszak i Andrzej Kohut.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [link#2]

Bliski i Środkowy Wschód

• Cieśnina Ormuz jest zamknięta czy otwarta? Tak. Strona irańska dokonuje ataków na niektóre okręty przepływające przez cieśninę, w odpowiedzi amerykanie dokonują uderzeń na instalacje irańskie, na co w odpowiedzi Iran atakuje arabskich sojuszników USA. Ilość okrętów przechodzących przez cieśnine pozostaje skromna i jest jedynie ułamkiem wartości przedwojennych. Retoryka Trumpa ponownie staje się coraz bardziej agresywna, a ropa naftowa nadal pozostaje w przedziale 70-75 dolarów za baryłkę (w szczycie wojny sięgała niemalże 120$, a przed wojną spadała nawet do około 55$) [AP News], [Reuters]

• W Iranie kończą się uroczystości pogrzebowe najwyższego przywódcy Iranu, który zginął na początku wojny 28 lutego 2026 roku. W przekazanym na piśmie przemówieniu do narodu, Najwyższy Przywódca Iranu, ajatollah Modżtaba Chamenei, zagroził zemstą za śmierć swojego poprzednika i ojca. Dodał, że będzie ona zależeć nie tylko od Iranu, ale także od „wolnych ludzi na całym świecie”. „Zobowiązujemy się pomścić krew zamordowanego przywódcy i wszystkich męczenników tych dwóch wojen z rąk zbrodniczych i zhańbionych zabójców” – napisał. Mojtaba Chamenei, który według wysoko postawionych źródeł doznał ciężkich obrażań w wyniku ataku powietrznego, nie był widziany przez Irańczyków od czasu mianowania go najwyższym przywódcą 8 marca. [Reuters]

• W czasie wojny z Iranem, Amerykanie i Izraelczycy zabili sporą część rządzących krajem. System jednak się nie załamał, kolejne stanowiska zostały przejęte przez następne osoby. Jednak system się zmienił i nie będzie taki jak przed wojną. Wydaje się, że będzie bardziej zmilitaryzowany, bardziej ideologiczny i mniej skłonny do rozmów i jakiegokolwiek zaufania do USA. [DW]

• „Plany produkcji komponentów systemu Kipat Bar’zel (Żelazna Kopuła) w Niemczech nie dojdą do skutku. Katarczycy, będący jednymi z głównych udziałowców Volkswagena zablokowali porozu­mie­nie między niemieckim gigantem samocho­do­wym a izraelskim koncernem Rafael. Decyzja ta może mieć również szersze konsekwencje w relacjach Berlina i Jerozolimy.” [Konflikty]

• Jedną z konsekwencji wojny w Strefie Gazy jest przerwanie możliwości edukacji wielu mieszkającym tam młodym osobom. Aby kontynuować swoje kształcenie, przede wszystkim na poziomie uczelnianym, młodzi ludzie zmuszeni są do opuszczenia kraju. [DW]

• „Dzisiaj rano [7 lipca – przyp. red.] doszło do kolejnych wybuchów w Damaszku. 18 osób, w tym czterech policjantów, doznało obrażeń. Zamachy przeprowadzono niedaleko hotelu, w którym przebywał wizytujący Syrię prezydent Francji Emmanuel Macron.” Wizyta Macrona była pierwsza wizytą znaczącego rangą zachodniego przywódcy państwa w Syrii. Jako dowód wiary w stabilności dobre perspektywy kraju prezydent Francji przywiózł ze sobą 23 artefakty, które tuż przed wybuchem wojny domowej zostały wywiezione z Syrii, a teraz bezpiecznie do niej powróciły. [Konflikty], [The National News]

• Umowa między Libanem a Izraelem została ogłoszona jako torująca drogę do pokoju. Jednak w Libanie pogłębia ona długotrwałe podziały i budzi obawy przed paraliżem politycznym, a nawet powrotem wojny domowej. Umowa wynegocjowana przez Stany Zjednoczone przewiduje wycofanie wojsk izraelskich z Libanu i ostateczne zawarcie pokoju między dwoma krajami – które formalnie pozostają w stanie wojny prawie 80 lat po powstaniu Izraela. Umowa stanowi jednak, że całkowite wycofanie wojsk izraelskich nastąpi dopiero po rozbrojeniu Hezbollahu, co wywołało gwałtowny sprzeciw wspieranej przez Iran grupy zbrojnej. Popierany przez Zachód rząd Libanu i Hezbollah wyrazili w swoim kierunku ostre słowa, a zwolennicy Hezbollahu zablokowali główne drogi w proteście. Jeden z deputowanych Hezbollahu powiedział, że kraj pogrąży się w wojnie domowej, jeśli rząd spróbuje wymusić rozbrojenie grupy. Napięcia te przywołały wspomnienia wyniszczającej wojny domowej w Libanie w latach 1975–1990 i przypomniały wielu osobom niedawne starcia między bojownikami Hezbollahu a bojownikami popierającymi rząd w 2008 roku. Wywołały one również poważne wątpliwości co do możliwości realizacji porozumienia wynegocjowanego przez USA. [AP News]

Azja

• Sąd Najwyższy Korei Południowej podtrzymał w czwartek siedmioletni wyrok więzienia dla byłego prezydenta Yoon Suk Yeola. To pierwszy z kilku procesów związanych z wprowadzeniem na krótko stanu wojennego w 2024 roku. Sąd podtrzymał kwietniowy wyrok sądu w Seulu, który uznał Yoona winnym naruszenia prawa członków gabinetu do narady przed ogłoszeniem stanu wojennego, sfałszowania oficjalnego ogłoszenia w celu zatuszowania pomyłki, a następnie zniszczenia dokumentu oraz użycia prezydenckich sił bezpieczeństwa do nielegalnego stawiania oporu organom ścigania w celu jego aresztowania kilka tygodni po impeachmentu. [AP News]

• Na Filipinach rozpoczęło się postępowanie impeachmentu wiceprezydent Sary Duterte w związku z zarzutami korupcji i groźbami zamachu na prezydenta Ferdinanda „Bongbonga” Marcosa Jr. Rozpoczęcie procesu, który ma trwać 92 dni, skutkowało już starciami między policją, zwolennikami Duterte i protestującymi domagającymi się jej usunięcia. Duterte, która nie uczestniczyła osobiście w postępowaniu, zaprzecza zarzutom. Jej obrońca argumentował w poniedziałek, że sprawa impeachmentu ma podłoże polityczne. „Filipińska demokracja również jest tu wystawiona na próbę. Społeczeństwo będzie chciało mieć pewność, że postępowanie zostało zakończone i jest zgodne z prawem” – powiedział DW Jean Franco, profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Filipin. [DW]

• Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Unia Europejska i kilkanaście innych krajów zachodnich i azjatyckich ponownie oświadczyły, że rozległe roszczenia Chin na Morzu Południowochińskim są bezprawne na podstawie orzeczenia arbitrażowego z 2016 roku. Oświadczenia upamiętniają orzeczenie arbitrażowe z 12 lipca 2016 roku wydane przez trybunał w Hadze na mocy Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, stwierdzając, że to przełomowe orzeczenie jest „ostateczne i prawnie wiążące”. Chiny powtórzyły w niedzielę, że orzeczenie jest „nieważne i nie ma mocy wiążącej”, a Pekin „ani go nie akceptuje, ani nie uznaje”. Chiny odmówiły przystąpienia do arbitrażu zainicjowanego przez Filipiny w 2013 r. po napiętym konflikcie na spornych wodach. [AP News]

• „W sobotę eksperymentalna rakieta wielokrotnego użytku z Japonii wystartowała i bezpiecznie wylądowała podczas pierwszego lotu testowego. Kraj ten dąży bowiem do opanowania technologii, która ma kluczowe znaczenie dla obniżenia kosztów startów i konkurowania na światowym rynku kosmicznym zdominowanym przez firmę SpaceX.” [AP News]

• 1 lipca weszła w życie pierwsza w Wietnamie ustawa demograficzna, wprowadzająca szereg środków mających na celu zachęcenie par do posiadania większej liczby dzieci. Prawo jest kombinacją bezpośrednich transferów, dofinansowań do badań prenatalnych oraz zwiększeniem wymiaru urlopu macierzyńskiego. Ustawa jest następstwem ubiegłorocznej decyzji Wietnamu o zniesieniu długoletniej polityki posiadania dwójki dzieci. Jednak odwrócenie trendów demograficznych nie będzie łatwe. Współczynnik dzietności w Wietnamie spadł do rekordowo niskiego poziomu 1,91 dziecka na kobietę w 2024 roku, znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń wynoszącego około 2,1. [DW]

Afryka

• „Od kwietniowej ofensywy konflikt w Mali stracił na intensywności. Spora­dyczne walki weszły do codzienności mieszkańców największych miast, ale wielu analityków sądziło, że wojna wchodzi w fazę stabilizacji. Początek lipca pokazał jednak, iż rebelianci nie powiedzieli ostatniego słowa. Kolejny raz dowiedli, że mogą przeprowadzić dobrze skoordynowany atak w różnych częściach kraju i doprowadzić do chaosu wśród władz w Bamako i ich rosyjskich sprzymierzeńców.” [Konflikty]

• Nawiązując do poprzedniego materiału, polecamy artykuł szerzej traktujący organizacje dżihadystyczne na Sahelu. O ich działalności w kolejnych krajach i ponadnarodowych połączeniach, sukcesach i zagrożeniach. Jednym ze współautorów jest polecany do śledzenia w temacie dżihadystów w Afryce Paweł Wójcik. [Hudson Institute]

• „Tysiące młodych piłkarzy z Afryki Zachodniej co roku staje się ofiarami fałszywych agentów futbolowych. Dlaczego oszuści, zamiast tylko wyłudzić pieniądze, organizują rozbudowane działania i wyjazdy oraz czemu sportowcy nie zawsze widzą w nich złoczyńców?” [###]

• „Pierwsi pacjenci włączeni do rekordowego badania klinicznego dotyczącego leczenia wirusa Ebola w DRK. W regionie Ituri testowane są dwa leki w ramach programu uruchomionego zaledwie sześć tygodni po ogłoszeniu ogniska epidemii, co ma przyczynić się do obniżenia wskaźników śmiertelności” [The Guardian]

• „Republika Południowej Afryki zwróciła się do Stanów Zjednoczonych z prośbą o wyłączenie jej z proponowanych ceł związanych z amerykańskim dochodzeniem w sprawie egzekwowania zakazów importu produktów wytworzonych przy użyciu pracy przymusowej w kilkudziesięciu krajach, argumentując, że posiada solidne przepisy zakazujące tej praktyki.” [AP News]

• „Po kulminacji marszów, których uczestnicy domagali się wydalenia obcokrajowców (30 czerwca), zaczyna się dzielić ruch stojący za organizacją protestów. W wielu krajach afrykańskich następuje reakcja nieprzyjazna wobec mieszkańców RPA.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Według przedstawiciela rządu nigeryjscy żołnierze zabili w tym tygodniu ponad 300 członków gangów zajmujących się porwaniami i kradzieżami bydła w północno-zachodnim stanie Zamfara.” [The Guardian]

• „Ponad rok po dyplomatycznym kryzysie stosunki między Algierią a Mali zaczynają się ocieplać – oba kraje przywróciły swoich ambasadorów i ponownie otworzyły dla siebie przestrzeń powietrzną.” [Al-Dżazira]

• 15 lat po ogłoszeniu niepodległości przez Sudan Południowy Al-Dżazira przygotowała podsumowanie obietnic i oczekiwań (w większości niespełnionych) jakie wiązały się z niepodległością. [Al-Dżazira]

Ameryka Łacińska

• „Na całym świecie partie dominujące często wydają się niepokonane, dopóki instytucje, które je wspierają, nie zaczną słabnąć. Być może Meksyk zbliża się właśnie do takiego momentu. Partia Morena wydaje się politycznie niepokonana. Jednak tak nie jest.” O sytuacji przed meksykańskimi wyborami uzupełniającymi przeczytacie w Americas Quarterly. [Americas Quarterly]

• Od porwania wenezuelskiego prezydenta Maduro minęło już ponad pół roku, na czele kraju stoi Delcy Rodríguez pełniąca obowiązki prezydenta, dotychczasowa wiceprezydentka. Jak donoszą dziennikarze New York Times, zarządcą kraju, ze strony amerykańskiej jest Marco Rubio, sekretarz stanu USA. Ma on wymieniać wiadomości z Rodríguez na internetowych komunikatorach, składać sobie wzajemnie życzenia urodzinowe, jednak relacja pozostaje daleka od przyjacielskiej. W osobie Marco Rubio Stany Zjednoczone kontrolują dostęp do wenezuelskich zasobów, nadzorują ważne decyzje wenezuelskiego rządu. I robią to poza prawem międzynarodowym, wykorzystując pozycję siły i wykorzystując ją w brutalny sposób. [The New York Times]

• „W piątek na Kubie po raz drugi w tym tygodniu doszło do ogólnokrajowej awarii zasilania, podczas gdy ten liczący prawie 10 milionów mieszkańców kraj boryka się z rozpadającą się siecią energetyczną i niedoborami paliwa wynikającymi z amerykańskiej blokady energetycznej.” [AP News]

• „Kiedy ekolodzy zainstalowali kamery w odległych rejonach lasów Ameryki Środkowej, chcieli monitorować nielegalny przepływ bydła, który może prowadzić do wylesiania. Jednak w ostatnich miesiącach odkryli inny niepokojący zjawisko: gwałtowne rozprzestrzenianie się wśród dzikich zwierząt nowoświatowej muchówki śrubowej.” [The Guardian]

• „Prezydent-elekt Peru, Keiko Fujimori, ogłosiła, że zamierza przywrócić stosunki dyplomatyczne z Meksykiem, co mogłoby zakończyć trwający od miesięcy kryzys dyplomatyczny między tymi dwoma krajami.” [Al-Dżazira]

• „Liczba ofiar śmiertelnych trzęsienia ziemi w Wenezueli przekroczyła 4300, a skala działań ratowniczych wydaje się ogromna. Prawie 17 000 osób zostało rannych, a kolejne tysiące uznano za zaginione; prezydent Delcy Rodríguez i ONZ apelują o pomoc finansową” Pierwszy tekst Guardiana jest o skali zniszczeń jakie zostawiły za sobą trzęsienia ziemi. Drugi artykuł skupia się na oburzeniu społecznym wywołanym przez to jak nowe osiedla mieszkalne padały jak domki z kart od wstrząsów. [The Guardian #1], [The Guardian #2]

Ameryka Północna

• „Jak podała policja, dwie osoby zginęły, a kilka innych zostało rannych po tym, jak co najmniej dwóch napastników otworzyło ogień wśród tłumu liczącego około 13 000 osób podczas największego w Kanadzie latynoskiego festiwalu ulicznego, który odbył się w sobotę w Toronto.” [CNN]

• „Prezydent Donald Trump usunął trzech pozostałych członków Komisji ds. Pomocy Wyborczej, pozostawiając tę ponadpartyjną agencję w stanie zawieszenia, podczas gdy sam pośpiesznie wprowadza zmiany w sposobie przeprowadzania wyborów przed tegorocznymi wyborami uzupełniającymi.” [ProPublica]

• „Przed tegorocznymi mistrzostwami świata w piłce nożnej Demokraci ostrzegali, że funkcjonariusze służb imigracyjnych obecni na meczach mogą przekroczyć granice w kontaktach z kibicami lub piłkarzami, wywołując tym samym incydenty o zasięgu międzynarodowym. Jak dotąd obawy te się nie potwierdziły.” [Politico]

• „Lindsey Graham, wieloletni senator Stanów Zjednoczonych i kluczowy sojusznik Donalda Trumpa, zmarł w wyniku nagłej choroby – poinformowało w niedzielę jego biuro. Właśnie skończył 71 lat. Nagła śmierć Grahama wywoła falę szoku w Waszyngtonie i w Partii Republikańskiej. Zasiadał w Senacie od 2003 roku, reprezentując Karolinę Południową, i startował w listopadowych wyborach o reelekcję.” [The Guardian], [CNN]

• „W sobotę ”The New York Times„ poinformował, że Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych nakazał kilku swoim dziennikarzom złożenie zeznań przed federalną wielką ławą przysięgłych po tym, jak opublikowali oni artykuł dotyczący obaw związanych z bezpieczeństwem nowego samolotu Air Force One prezydenta Donalda Trumpa, podarowanego przez Katar.” [Reuters]

• „Władze twierdzą, że reżim byłego prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro zatrudnił organizację ”Tren de Aragua„ do porwania dysydenta, który schronił się w Chile. Podejrzany o kierowanie tą operacją Diosdado Cabello nadal cieszy się dużym wpływem w nowym, wspieranym przez Stany Zjednoczone rządzie w Caracas.” [ProPublica]

• Donald Trump lubił się naśmiewać z lapsusów słownych Joe Bidena a sam teraz popełnia ich dużo więcej. CNN przypomina nie tylko ostatnią „Islamską republikę Japonii” ale także więcej niedawnych przejęzyczeń obecnego prezydenta. [CNN]

Oceania

• „Pociągi, telefony komórkowe, połączenia pod numer 000, a nawet pojazdy elektryczne – jeśli coś się łączy, Telstra to zepsuła” The Guardian opisuje skutki awarii jednej z największych sieci komórkowych w Australii. [The Guardian]

• „W placówkach zgromadzenia Christian Brothers umieszczano skazanych sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci, w tym jednego z braci, który wykorzystywał sieroty, oraz innego, który przez prawie trzy dekady nadal pełnił funkcje nauczycielskie, mimo że wyżsi rangą przełożeni wiedzieli o jego przestępstwach.” Church, Church never changes. [The Guardian]

• „Australijska Agencja Kosmiczna twierdzi, że przedmioty znalezione na plaży w północnej części Queenslandu to prawdopodobnie zbiorniki ciśnieniowe pochodzące z kosmicznej rakiety nośnej. Od piątku w małej nadmorskiej miejscowości Forrest Beach, niedaleko Ingham, odkryto sześć fragmentów śmieci kosmicznych.” [ABC Australia]

Ekonomia i gospodarka

• „Szpitale w Stanach Zjednoczonych coraz częściej zatrudniają pracowników z Filipin do pracy zdalnej, aby zaradzić poważnym niedoborom kadrowym i obniżyć koszty. Wirtualni asystenci monitorują stan pacjentów i wykonują szereg zadań administracyjnych za wynagrodzenie stanowiące ułamek pensji otrzymywanej przez pielęgniarki w Stanach Zjednoczonych. Korzystanie z usług zagranicznych pracowników zdalnych budzi obawy dotyczące bezpieczeństwa pacjentów i grozi pogłębieniem niedoborów kadrowych w sektorze opieki zdrowotnej na Filipinach.” [Rest of World]

• „Firma Apple wniosła w piątek pozew przeciwko OpenAI i dwóm byłym pracownikom, zarzucając im przywłaszczenie jej tajemnic handlowych w celu wsparcia ekspansji właściciela ChatGPT na rynek sprzętu konsumenckiego, co stanowi dramatyczną eskalację i tak już narastających napięć między obiema firmami.” [Reuters]

• „W środę Międzynarodowy Fundusz Walutowy nieznacznie obniżył prognozy dotyczące światowej gospodarki na ten rok, powołując się na szok energetyczny spowodowany wojną w Iranie. Jednak skutki tego konfliktu są częściowo równoważone przez dynamiczny wzrost inwestycji w sztuczną inteligencję i inne technologie.” [AP News]

• Czy Europa może budować elektronie fotowoltaiczne bez udziału Chin? To pytanie zyskuje na mocy razem z rosnącym znaczeniem energetyki słonecznej oraz rosnącymi napięciami handlowymi z Państwem Środka. Indie pokazują, że jest to możliwe. [DW]

Nauka i technologia

• „Przez lata ekolodzy obawiali się, że kenijskie bongo górskie przetrwało wyłącznie w górach Aberdare. Teraz kamery tropiące zainstalowane w lesie Maasai Mau ujawniły niewielką populację rozrodczą tej krytycznie zagrożonej antylopy, dając nową nadzieję na przyszłość tego gatunku.” [Nature]

• „Brytyjska »Pierwsza Flota« sprowadziła ospę do Australii — i mogła spowodować śmierć milionów ludzi. W dwóch artykułach za wprowadzenie tej śmiertelnej choroby obarcza się brytyjskich kolonistów i sugeruje się, że na kontynencie tym mieszkało znacznie więcej ludzi, niż wcześniej sądzono.” [Science], [The Conversation]

• „Ryan Rising po raz pierwszy trafił do więzienia w wieku 12 lat i uznano go za sprawcę kłopotów. Ta etykieta towarzyszyła mu zarówno w więzieniu, jak i na wolności przez kolejne dwie dekady. W tym czasie uzależnienie od narkotyków zastąpił uzależnieniem od zdobywania wiedzy. Obecnie Rising realizuje studia doktoranckie z kryminologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, badając strategie zapobiegania recydywie, czyli powtarzającym się zachowaniom przestępczym. Pomaga również w tworzeniu programu umożliwiającego przejście z więzienia na uniwersytet, aby wspierać inne osoby, które były w więzieniu, w uzyskaniu wyższego wykształcenia.” [Nature]

• „Astrofizyk Rogier Windhorst twierdzi, że Kosmiczny Teleskop Hubble’a powinien pozostać w eksploatacji tak długo, jak to technicznie możliwe, aby nadal gromadzić bezcenne dane na temat Wszechświata. Utrzymanie teleskopu Hubble’a w działaniu przez piątą dekadę będzie wymagało od NASA wyniesienia go na wyższą, bardziej stabilną orbitę.” [Nature]

• „Astronomowie odkryli parę gigantycznych planet, które są lżejsze od waty cukrowej — to prawdziwe »superpuszystki« wielkości Jowisza. Ta lekka jak piórko para — krążąca wokół gwiazdy oddalonej o 1110 lat świetlnych — to największe znane egzoplanety o gęstości mniejszej niż wata cukrowa.” [AP News]

• „Po raz pierwszy geofizycy uchwycili moment, w którym dno oceaniczne rozstawało się wzdłuż swoich szwów. Korzystając z sieci stacji pomiarowych rozmieszczonych na obszarze o długości 100 kilometrów na Oceanie Indyjskim, zespół był świadkiem zdarzenia sejsmicznego, które w ciągu zaledwie kilku dni spowodowało rozdzielenie się dwóch fragmentów skorupy oceanicznej o co najmniej 2 metry, wyrzucając przy tym na dno morskie około 160 milionów metrów sześciennych lawy.” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Druga część materiału o katastrofie okrętu podwodnego Kursk od kanału Ciekawe Historie. Opowiada on o akcji ratowniczej, o tym jak polityka wpływała na komunikację międzynarodową, o wojnie o ekran, czyli jak nakładały się na to zmagania opozycyjnych mediów oligarchów z Putinem, o tym jak do akcji dopuszczono zagranicznych nurków i o tym co powiedziało oficjalne śledztwo i jak wpłynęła ta sprawa na rosyjską politykę. W materiale znajdziemy wywiad z norweskim nurkiem, który brał udział w akcji ratunkowej i opowiada z perspektywy świadka, o tym co widział. [###]

• Nie jest łatwo mieć jasno obrany cel życiowy. Nierzadko, szczególnie w tych coraz mniej pewnych czasach, można się czuć niepewnie patrząc w przyszłość, bądź wręcz postrzegać ją pesymistycznie. Serwis psyche przygotował artykuł o tym, jak postrzegać swoją przyszłość w jaśniejszym świetle. [Psyche]

• „Dlaczego Polacy nie ufają sobie nawzajem? Czy PRL zniszczył polski kapitał społeczny? Historyk przekonuje, że wojna, przesiedlenia i państwo podporządkowujące sobie oddolne inicjatywy stworzyły społeczeństwo pełne lęku i nieufności.” [Krytyka Polityczna]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Andrzej Duda ostatnio spotkał się z gen. Arturem Kuptelem, szefem Agencji Uzbrojenia. Były prezydent na rozmowę zaprosił również założyciela firmy objętej śledztwem prokuratury, jednak w oświadczeniu na temat zajścia wyjaśnił, że nie widzi w tym nic złego.” [Onet]

• „Węgry cofnęły status uchodźcy Marcinowi Romanowskiemu, Zbigniewowi Ziobrze i Patrycji Koteckiej-Ziobro; unieważniły także ich dokumenty podróży – poinformował w czwartek wicepremier szef MSZ Radosław Sikorski. Dodał, że otrzymał pisemne potwierdzenie w tej sprawie. Szef MS Waldemar Żurek zapowiada dalsze kroki.” [Polska Agencja Prasowa]

• „Zbigniew Ziobro, były minister sprawiedliwości, który obecnie przebywa w Waszyngtonie, przyznał, że jego życie w USA nie jest łatwe. – Rząd Donalda Tuska mnie okradł poprzez zablokowanie moich kont, moich wynagrodzeń. Nie stać mnie na to, żeby wykonywać badania zalecone przez lekarzy – mówił w rozmowie z Polsat News. O zajęciu swoich kont i nieruchomości polityk poinformował także w najnowszym oświadczeniu majątkowym. ” [Money]

• „W Polsce narasta antyukraińska fala, którą podbijają politycy. Tymczasem Ukraińcy są wymarzoną grupą migracyjną. Takie są po prostu fakty, a jeżeli ktoś twierdzi inaczej, to albo manipuluje, albo nie zna materii, o której się wypowiada – pisze w opinii dla money.pl Kamil Fejfer.” [Money]

• „Polski system podatkowy pełen jest ulg, wyjątków i przywilejów, które premiują jedne formy zatrudnienia kosztem innych. Jednocześnie rosną wydatki państwa, dochody nie nadążają, a przestrzeń do dalszego zadłużania się stopniowo się kurczy. W dzisiejszym odcinku Piotr Denderski, ekonomista związany z University of Leicester, Instytutem Nauk Ekonomicznych PAN i grupą ekspercką Dobrobyt na Pokolenia, zastanawia się, dlaczego samozatrudnieni i pracownicy etatowi są opodatkowani inaczej, czy należy wrócić do testu przedsiębiorcy i jak powinien wyglądać bardziej progresywny system.” [###]

• „W ciągu ostatnich dwóch lat doszło do wzmocnienia współpracy Polski i Tajwanu. Powodem jest zarówno intensywniejsza tajwańska dyplomacja ekonomiczna, jak i większa otwartość Polski na kontakty wykraczające poza sferę gospodarczą. Główną dziedziną współpracy stają się technologie niezbędne Polsce i Tajwanowi do budowania własnej odporności (np. zmniejszające ich zależność od państw niedemokratycznych i stwarzających zagrożenie) i do odstraszania głównych adwersarzy: Rosji i Chin.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Stan nadzwyczajny na Krymie. 1588. dzień wojny]

• „Siły zbrojne Ukrainy zaatakowały Sankt Petersburg we wczesnych godzinach porannych 4 lipca, uderzając w infrastrukturę naftową i cele wojskowe w pobliskim Kronstadt – potwierdził prezydent Wołodymyr Zełenski na Telegramie. Zdjęcia i filmy opublikowane w mediach społecznościowych rzekomo pokazują czarne słupy dymu i ognia unoszące się nad obszarem portowym miasta, gdzie znajduje się terminal naftowy w Sankt Petersburgu w rosyjskim obwodzie leningradzkim.” [Kyiv Independent]

• „Parlament Ukrainy przyjmuje ustawę o Panteonie Narodowym” Jeśli myślicie, że ma to związek z awanturą jaka toczy się pomiędzy Polską a Ukrainą to macie rację a analiza OSW to dobrze tłumaczy. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Film dokumentalny Ośrodka Studiów Wschodnich zrealizowany w obwodzie charkowskim. Krzysztof Nieczypor i Damian Rosłoniec odwiedzili Charków – obwodowe miasto Ukrainy które mimo separatystycznych prób, a później militarnego ataku nie upadło, tereny przyfrontowe gdzie rozmawiali z żołnierzami i nielicznymi pozostającymi jeszcze w strefie śmierci cywilami.” [###]

• „Jak wygląda życie w Charkowie? Co zaskakuje w tym jak wygląda codzienność przy froncie? Czy w mieście są flagi nacjonalistyczne? Jak Charkowanie odnoszą się do UPA? Czy Charkowianie rozmawiają po rosyjsku? Na te i inne pytania odpowiadają twórcy filmu dokumentalnego »Charków: kronika przetrwania«” [###]

• „Czy Polska jest w stanie zablokować wejście Ukrainy do Unii Europejskiej? Konflikt wokół upamiętnienia bohaterów UPA przez Ukrainę przypomniał o europejskich dążeniach wschodniego sąsiada Polski. (...) Jednak wbrew temu, co zdają się sugerować polscy politycy, ewentualne wejście Ukrainy do UE to nie jest kwestia najbliższych tygodni czy miesięcy. A może Ukraina właśnie w ogóle zamknęła przed sobą tę możliwość? Jest też taki scenariusz, że Ukraina wcale do UE się nie spieszy. Dominika Sitnicka i Agata Szczęśniak zastanawiają się, jakie mogą być kalkulacje ukraińskich politycznych elit czy nie są one sprzeczne z dążeniami ukraińskiego społeczeństwa.” [###]

Europa

• „Z nadziei na stabilne partnerstwo oparte na handlu, dialogu i wspólnych interesach gospodarczych między UE a Chinami pozostało niewiele. Napięcia między chińskimi i unijnymi dyplomatami, pokazują że stosunki między Unią Europejską a Chinami znalazły się w kryzysie. O tym, jak obecnie wygląda sytuacja mówią Jakub Jakóbowski, Paulina Uznańska i Maciej Kalwasiński.” [###]

• NATO 3.0: od burden sharing do burden shifting i europeizacji Sojuszu [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Przywódcy państw NATO spotykają się w Ankarze w atmosferze napięć między USA a europejskimi sojusznikami. Donald Trump domaga się większej odpowiedzialności Europy za własną obronę, europejskie wydatki wojskowe szybko rosną, a Polska zabiega o trwałą obecność amerykańskich wojsk. W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński zastanawia się, n czym ma polegać NATO 3.0, czy Amerykanie rzeczywiście wycofują się z Europy i które państwa zostaną uznane za najważniejszych partnerów Waszyngtonu.” [###]

• „We wtorek (30 czerwca) największa siła polityczna w UE, Europejska Partia Ludowa (EPP), wydała w odrębnych rezolucjach ostre oświadczenia skierowane przeciwko azylowi i islamowi.” [EUobserver]

• „Jeśli ludzie będą kojarzyć walkę ze zmianami klimatu z władzą zabraniającą im włączyć klimatyzację w 40-stopniowy upał, to zagłosują na najgorszych populistów. Czy czeka nas kosztowna klimatyzacyjna anarchia? ” [Krytyka Polityczna]

• „W sobotę tysiące osób protestowało przeciwko niemieckiej skrajnie prawicowej partii AfD i zablokowało drogi prowadzące do miejsca jej corocznej konferencji we wschodnim mieście Erfurt, gdzie partia ponownie wybrała dwóch przywódców, którzy doprowadzili ją do pozycji siły o zasięgu ogólnokrajowym.” [Reuters]

• „Po siedmiu godzinach rozmów koalicja CDU/CSU–SPD uzgodniła szeroko zakrojone reformy podatkowe, rynku pracy i systemu emerytalnego – przełomowe posunięcie mające na celu ożywienie borykającej się z trudnościami gospodarki oraz przeciwdziałanie wzrostowi popularności skrajnej prawicy.” [Euronews]

• „We wtorek litewski parlament, Seimas, zatwierdził Mindaugasa Sinkevičiusa na stanowisku nowego premiera kraju — jest to trzeci premier z ramienia socjaldemokratów w tej kadencji parlamentu.” Euronews pisze o nowym premierze Litwy a Onet o tym dlaczego jego poprzedniczka zrezygnowała z tej funkcji. [Euronews], [Onet]

• „Włochy dołączyły do Bułgarii, wyrażając zaniepokojenie propozycjami Unii Europejskiej dotyczącymi umieszczenia rosyjskiego patriarchy prawosławnego Cyryla na czarnej liście w ramach nadchodzącego 21. pakietu sankcji.” [United24 Media]

• „Koalicyjny rząd Andreja Babiša ostatecznie zdecydował, że prezydent Petr Pavel nie weźmie udziału w lipcowym szczycie NATO w Ankarze, zrywając z dotychczasową praktyką reprezentowania Czech przez głowę państwa podczas szczytów Sojuszu. Decyzja gabinetu Andreja Babiša doprowadziła do eskalacji sporu z prezydentem. Pavel skierował do Sądu Konstytucyjnego skargę kompetencyjną, argumentując, że rząd ogranicza wykonywanie jego uprawnień w zakresie reprezentacji państwa na zewnątrz. Ponieważ ostateczne rozstrzygnięcie skargi kompetencyjnej wymaga czasu, a brak szybkiej reakcji mógłby pozbawić postępowanie praktycznego znaczenia przed lipcowym szczytem NATO, Sąd Konstytucyjny zastosował środek tymczasowy, nakazując rządowi zapewnienie prezydentowi udziału w wydarzeniu.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Objęcie 1 lipca br. przez Słowację jej siódmego rocznego przewodnictwa w V4 przypada na okres przywracania międzyrządowej współpracy w Grupie Wyszehradzkiej, czego skutkiem jest ambitniejszy niż uprzednio program. Rząd Roberta Ficy będzie starał się wykorzystać przewodnictwo także w kontekście przyszłorocznych wyborów parlamentarnych – zapowiedział powrót Grupy do działań w ramach UE, szerokich konsultacji w formule V4+ i wieloaspektowej współpracy sektorowej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Niejednoznaczna postawa premiera Rumena Radewa w polityce międzynarodowej oraz propozycja dotycząca zaległego budżetu na rok 2026 doprowadziły do pierwszego protestu przeciwko jego rządowi. Coraz wyraźniej widać, że premier będzie musiał jednoznacznie określić ideologiczny kierunek swojego gabinetu. ” [Instytut Europy Środkowej]

• „Albania cały czas zmaga się z kryzysem wewnętrznym. Obywatele nie zgadzają się na kontrowersyjną inwestycję Jareda Kushnera, czyli zięcia prezydenta Trumpa. Jednak protesty, im dłużej trwają, tym stają się coraz silniejsze oraz coraz bardziej antyrządowe.” [Obserwator Gospodarczy]

• „24 czerwca br. rumuńska Izba Deputowanych milcząco przyjęła i przekazała do Senatu projekt ustawy o zjednoczeniu Rumunii i Mołdawii, złożony przez S.O.S. România. Jej celem nie jest zainicjowanie unirei, ale kompromitacja prozachodnich władz obu państw.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Szefowa Komisji Europejskiej zapowiedziała w Erywaniu przekazanie Armenii 70 mln euro na przeciwdziałanie skutkom rosyjskich embarg i na dywersyfikację handlu. Zadeklarowała ponadto zniesienie taryf celnych na 80% armeńskich towarów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Premier Mołdawii Alexandru Munteanu ogłosił w piątek, że ustępuje ze stanowiska – to niespodziewane oświadczenie pociąga za sobą również dymisję rządu. Munteanu, który pełnił funkcję premiera tego kraju kandydującego do Unii Europejskiej od listopada 2025 roku, nie podał pełnego wyjaśnienia swojej decyzji.” [Reuters]

Bliski i Środkowy Wschód

• W Iranie rozpoczął się pogrzeb najwyższego przywódcy, zabitego 28 lutego 2026 w pierwszych chwilach ataku Izraela na Iran. Uroczystości mają trwać 6 dni, a rozpoczęcie miało miejsce 4. lipca, w dzień 250 urodzin Stanów Zjednoczonych. Irański reżim wykorzystuje uroczystości do pokazu siły i demonstracji m.in. przed własnym społeczeństwem. AP News przedstawia galerię z pierwszego dnia pogrzebu. [DW], [AP News]

• „Wojna w Iranie zmniejszyła rolę Omanu w dyplomacji regionalnej, ale jego położenie poza Zatoką Perską przyczyniło się do wzrostu znaczenia gospodarczego. W świetle najnowszego porozumienia między Iranem a USA Oman odegra ważną rolę w wypracowaniu nowego modelu zarządzania cieśniną Ormuz. Dlatego też w interesie Europy leży zacieśnianie więzi handlowych z Omanem przy jednoczesnym działaniu na rzecz zapewnienia swobody żeglugi między Zatoką Perską i Omańską.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „NATO pozostaje dla Turcji podstawowym filarem bezpieczeństwa oraz najważniejszym formatem współpracy obronnej z Zachodem. Turcja chce być postrzegana jako państwo niezbędne dla południowo-wschodniej flanki Sojuszu, dysponujące znaczącym potencjałem wojskowym, rozwiniętym przemysłem zbrojeniowym i kluczową infrastrukturą sojuszniczą. Nie eliminuje to jednak napięć między Ankarą a częścią sojuszników, głównie na tle postrzegania zagrożeń.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Kolejną wielką rywalizacją na Bliskim Wschodzie, coraz mocniej retorycznie widoczną w wypowiedziach komentatorów i polityków, jest konflikt na linii Izrael – Turcja. Artykuł od The Economist przekonuje, że państwa te mogą bardzo skorzystać na współpracy, jednak w rzeczywistości znajdują się od niej coraz dalej. [The Economist]

• Postępującą ostatnio zmianą w prześladowaniach ludności palestyńskiej na Zachodnim Brzegu jest rosnąca liczba zatrzymywanych kobiet. [AP News]

• W Iraku w związku z zarzutami korupcji zatrzymano 47 osób. Aresztowania opierają się na zeznaniach byłego wiceministra ds. ropy naftowej Adnana al-Dżumailiego, aresztowanego w zeszłym miesiącu, i „obejmowały one członków parlamentu, którym uchylono immunitet”. W niedzielę (28 czerwca) rano irackie siły bezpieczeństwa zamknęły wszystkie wejścia do silnie ufortyfikowanej Zielonej Strefy stolicy i przeprowadziły naloty. Państwowa agencja informacyjna poinformowała później, że w ramach śledztwa korupcyjnego aresztowano 47 osób, ale nie jest jasne, czy wszystkie zostały zatrzymane w niedzielę, czy też niektóre z nich zostały aresztowane wcześniej. Ujawniono nazwiska 15 aresztowanych, w tym 12 obecnych parlamentarzystów, jednego byłego parlamentarzysty, byłego doradcy byłego premiera Mohammeda Szii al-Sudaniego oraz innego wysoko postawionego urzędnika ministerstwa ropy naftowej. Niektórzy z aresztowanych parlamentarzystów pochodzili z szyickiego bloku politycznego al-Sudaniego, a inni z Azm Alliance, wpływowej partii sunnickiej. [AP News]

• Pierwszy postassadowski parlament Syrii uformował się w środę wraz z ogłoszeniem 70 deputowanych wybranych przez tymczasowego prezydenta Ahmada asz-Szarę, którzy dołączą do 140 wybranych w wyborach w ciągu ostatnich ośmiu miesięcy. 210-osobowy parlament odbędzie swoje pierwsze posiedzenie w poniedziałek, podczas którego członkowie zostaną zaprzysiężeni. Powstanie parlamentu to pozytywny znak w kraju odbudowującym się po dekadach autokratycznych rządów rodziny Assadów i krwawej wojnie domowej, która pochłonęła około pół miliona ofiar. Wśród 70 deputowanych wybranych przez asz-Szarę znalazło się 15 kobiet, co zwiększyło liczbę kobiet w parlamencie do 22. [AP News]

• Od Gazy po Sudan, od Libii po Jemen, od Syrii po Liban, szpitale, szkoły, budynki mieszkalne oraz sieci elektryczne i wodociągowe zostały zniszczone przez wojny domowe, zewnętrzne interwencje i wojny między państwami. Kto je odbuduje? Nadzieja pokładana w bogatych krajach Zatoki, może się okazać zbyt optymistyczna. [El Pais]

Azja

• „Chiny wprowadziły w życie nową ustawę o jedności etnicznej, co do której organizacje praw człowieka i zagraniczni urzędnicy ostrzegają, że może ona przyspieszyć przymusową asymilację mniejszości etnicznych. Drugi pod względem liczby ludności kraj na świecie oficjalnie uznaje 55 grup mniejszości etnicznych, które łącznie stanowią 8,9 procent ludności Chin kontynentalnych.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• „Chińskie władze poinformowały, że mężczyzna, który w zeszłym tygodniu uderzył małym samolotem w najwyższy wieżowiec w Pekinie, był 66-latkiem cierpiącym na zaburzenia psychiczne.” [The Guardian]

• „W czwartek Indie i Japonia uzgodniły zacieśnienie współpracy w dziedzinie sztucznej inteligencji, metali, energii i obronności, a także opracowanie wspólnego planu działania na rzecz bezpieczeństwa gospodarczego, w ramach dążenia tych azjatyckich krajów do dalszego wzmocnienia wzajemnych stosunków.” [Reuters]

• „W środę pakistańskie siły zbrojne poinformowały, że zestrzeliły cztery drony wystrzelone przez afgańskich talibów w kierunku Beludżystanu. Stało się to kilka godzin po tym, jak afgańskie ministerstwo obrony ogłosiło, że jego siły powietrzne przeprowadziły atak na tzw. ośrodki ISIL (ISIS) w okręgu Pishin w Beludżystanie oraz w niektórych rejonach prowincji Chajber-Pasztunchwa.” [Al-Dżazira]

• „Rebelianci separatystyczni w niespokojnym, położonym na skrajnym wschodzie Indonezji regionie Papui zastrzelili amerykańskiego pilota i podpalili samolot cywilny. Rzecznik lokalnej grupy bojowników określił to zdarzenie jako »przesłanie« skierowane do rządów Stanów Zjednoczonych i Indonezji.” [The Guardian]

Afryka

• „We wtorek w różnych częściach Republiki Południowej Afryki zgromadziły się tysiące demonstrantów, aby protestować przeciwko nielegalnej imigracji. Były to największe protesty związane z migracją od czasu fali przemocy wobec imigrantów w 2008 roku. Władze stwierdziły, że marsze przebiegały w większości pokojowo, pomimo pojedynczych przypadków grabieży i prób grabieży.” Twierdzenia władz mogą stać w sprzeczności z informacją o ponad 900 osobach aresztowanych w trakcie demonstracji o czym pisze Al-Dżazira. [AP News], [Al-Dżazira]

• „W Nigrze trwa »polowanie na czarownice« – w tym zachodnioafrykańskim państwie aresztowano dziesiątki osób pod zarzutem homoseksualizmu po wprowadzeniu na początku tego roku nowego kodeksu karnego. Według lokalnych mediów w całym kraju aresztowano nawet 40 osób, a 16 mężczyzn, w tym wysokich rangą oficerów wojskowych, trafiło do więzienia.” [The Guardian]

• „W czwartek wyborcy w Algierii oddali głosy w wyborach parlamentarnych, nad którymi ciążyły obawy związane z kosztami utrzymania oraz zakazy startu w wyborach dla kandydatów krytykujących rząd. Prawie 25 milionów wyborców w tym największym pod względem powierzchni kraju Afryki wybiera spośród 1 235 kandydatów na 407 mandatów w izbie niższej parlamentu, na pięcioletnią kadencję.” [AP News]

• „4 lipca Rwanda obchodzi Dzień Wyzwolenia, upamiętniający zwycięstwo militarne Rwandyjskiego Frontu Patriotycznego (RPF) pod przewodnictwem prezydenta Paula Kagame, które położyło kres ludobójstwu i doprowadziło ten ruch do przejęcia władzy.” [Al-Dżazira]

• „W nowym raporcie organizacji praw człowieka Amnesty International wymieniono trzech wysokich rangą dowódców sudańskich sił paramilitarnych, oskarżając ich o nadzorowanie zbrodni wojennych podczas oblężenia i zdobycia miasta el-Fasher w Północnym Darfurze w październiku.” [AP News]

• „Wszystkie strony pogłębiającego się konfliktu we wschodniej części Konga naruszają warunki porozumienia pokojowego i dopuszczają się nadużyć – stwierdzili eksperci ONZ w raporcie, do którego w czwartek dotarła agencja Associated Press.” [AP News]

• „Powodzie w Wybrzeżu Kości Słoniowej spowodowały od maja śmierć 59 osób – poinformował minister ds. komunikacji podczas posiedzenia rządu w Abidżanie.” [The Guardian]

Ameryka Łacińska

• „Jak donosi Tom Phillips z Caraballedy, do tysięcy wolontariuszy dołączyły zespoły z zagranicy w nadziei na odnalezienie kolejnych ocalałych pod gruzami.” Polecamy reportaż o akcji ratunkowej po trzęsieniach ziemi w Wenezueli. [The Guardian]

• „Konsekwencje dwóch potężnych trzęsień ziemi w Wenezueli stały się poważnym sprawdzianem dla pełniącej obowiązki prezydenta Delcy Rodríguez, zmuszając ją do podjęcia gorączkowych działań, by zapobiec przekształceniu się katastrofy humanitarnej w kryzys polityczny, zwłaszcza że jej mandat jako tymczasowej przywódczyni wygasa w piątek.” [AP News]

• „Prawicowa kandydatka Keiko Fujimori została ogłoszona zwycięzcą wyborów prezydenckich w Peru przez krajowy sąd wyborczy, Krajową Komisję Wyborczą (JNE). Piątkowe ogłoszenie nastąpiło kilka tygodni po drugiej turze wyborów, która odbyła się 7 czerwca, w której zmierzyła się z lewicowym rywalem, posłem do Kongresu Roberto Sanchezem.” [Al-Dżazira]

• „W zeszłym miesiącu prezydent Argentyny Javier Milei wywołał zarówno entuzjazm, jak i obawy, ogłaszając projekt ustawy parlamentarnej dotyczącej utworzenia »korporacji nie-ludzkich« zarządzanych przez sztuczną inteligencję, przy czym firmy te w rzeczywistości wymagałyby udziału ludzi.” [Reuters]

• „Pogłębiający się konflikt między skrajnie prawicowym brazylijskim senatorem Flavio Bolsonaro a jego macochą, byłą pierwszą damą Michelle Bolsonaro, grozi pogorszeniem jego i tak już słabej pozycji wśród wyborczyń w trakcie kampanii prezydenckiej przed październikowymi wyborami powszechnymi.” [Reuters]

Ameryka Północna

• „Rządy Kanady i prowincji Alberty przystąpią do realizacji projektu budowy nowego, dużego rurociągu naftowego po tym, jak ogłosiły plan mający na celu złagodzenie obaw Kolumbii Brytyjskiej i społeczności Pierwszych Narodów z wybrzeża Pacyfiku.” [The Guardian]

• „Organizatorzy ogłosili, że Kanada dołączy do Konkursu Piosenki Eurowizji w 2027 roku, stając się pierwszym nowym uczestnikiem od czasu Australii w 2015 roku.” [The Guardian]

• „Donald Trump odmówił przedłużenia północnoamerykańskiego porozumienia handlowego, które niegdyś promował jako swoje sztandarowe osiągnięcie, decydując się zamiast tego na utrzymanie go w mocy pod ścisłą kontrolą corocznych przeglądów, zamiast zobowiązywać się na kolejne 16 lat.” [The Guardian]

• „Przez prawie 10 lat America250 – ponadpartyjna organizacja powołana przez Kongres – pracowała nad koncepcją obchodów obywatelskich, odbywających się raz na pokolenie, opartych na historii, działalności społecznej i lokalnych społecznościach.” O tym jak 250 rocznica utworzenia Stanów Zjednoczonych została zawłaszczona przez Trumpa pisze [Politico].

• „Organizatorzy sobotniej parady z okazji Dnia Niepodległości w Waszyngtonie nagle odwołali imprezę późnym wieczorem w przeddzień wydarzenia, ponieważ upalne temperatury panujące w stolicy kraju i na wschodnim wybrzeżu poważnie zakłóciły obchody 250. rocznicy powstania Stanów Zjednoczonych.” [The Guardian]

• „Floryda wykonuje wyroki śmierci w rekordowym tempie, mimo że większość stanów USA odchodzi od kary śmierci. Na początku ubiegłego roku gubernator Ron DeSantis zaczął podpisywać nakazy egzekucji w tempie szybszym niż kiedykolwiek wcześniej. Nastąpił wówczas najbardziej intensywny okres egzekucji, jaki ten stan przeprowadził od ponad ośmiu dekad.” [ProPublica]

• „Geraldo Lunas Campos wielokrotnie zgłaszał obawy dotyczące swojego zdrowia psychicznego, zanim zmarł w Camp East Montana. Dokumentacja pokazuje, w jaki sposób personel tej placówki w Teksasie nie zareagował w odpowiedni sposób.” [ProPublica]

• „W następstwie doniesień stacji WBUR i organizacji ProPublica gubernator Maura Healey zobowiązała się podpisać ustawę, dzięki której stan Massachusetts nie będzie już miał jednego z najsurowszych w kraju terminów na wniesienie oskarżenia w sprawach o gwałt.” [ProPublica]

Oceania

• „Podobnie jak wielu miejscowych chłopaków przed nim, Neil powrócił do tego odcinka australijskiego wybrzeża, gdzie się urodził. W przeciwieństwie do większości z nich, pozostawia za sobą ślad sławy, rzesze fanów i zniszczenia mienia. Jest też słoniem morskim ważącym 1 tonę.” Polecamy tekst AP News o australijskim zwierzaku. [AP News]

  

• „Nowy ambasador Stanów Zjednoczonych w Nowej Zelandii i kilku państwach wyspiarskich Pacyfiku stwierdził w piątek, że zabezpieczenie zasobów mineralnych dna morskiego Wysp Cooka stanowi priorytet, a dążenie Chin do rozszerzenia wpływów na Pacyfiku wiąże się z ryzykiem dla małych państw wyspiarskich.” [Reuters]

Ekonomia i gospodarka

• „Amerykańskie koncerny naftowe mają ogłosić najwyższe od lat kwartalne zyski, co może doprowadzić do konfliktu z prezydentem Donaldem Trumpem, który od dawna naciska na swoich wieloletnich sojuszników z branży naftowej, by obniżyli ceny benzyny przed listopadowymi wyborami uzupełniającymi.” [Reuters]

• „W statystykach OECD pośród krajów europejskich więcej od Polaków pracują tylko Grecy i Czesi – licząc roboczogodziny w przedziale roku. W danych Eurostatu zaś pośród krajów unijnych więcej roboczogodzin tygodniowo wyrabiają tylko Grecy i Rumuni. Czy faktycznie pracujemy o wiele więcej niż inni Europejczycy? Z czego wynikają te przewagi w statystykach?” [###]

• „Sąd Najwyższy Unii Europejskiej oddalił apelację Google w kluczowej sprawie. Gigant będzie musiał zapłacić rekordową grzywnę za nadużywanie dominującej pozycji na rynku. Przypominamy najważniejsze pozwy, które właściciel Google – Alphabet – ma wytoczone w Europie.” [Wirtualne Media]

• Co czeka nas na rynku ropy w najbliższych miesiącach, jeśli Cieśnina Ormuz pozostanie otwarta? Możemy zmierzać do rosnącej podaży surowca i rosnącej konkurencji cenowej, a jednym z głównych powodów ku temu jest słabnąca ropa OPEC i OPEC+ na rynku ropy, która w ostatnim czasie dodatkowo została podkopana przez wyjście z kartelu Zjednoczonych Emiratów Arabskich. O stopniowej erozji OPEC, rosnącej roli Chin na rynku ropy i o znaczeniu powrotu Iranu na rynek. [###]

Nauka i technologia

• „Wydaje się, że matki orangutanów udają się na terytoria innych matek, których potomstwo jest w podobnym wieku, aby młode mogły się razem bawić.” [New Scientist]

• „W swojej nowej książce »Togetherness« dziennikarz naukowy Rowan Hooper dowodzi, że współpraca w świecie przyrody była często pomijana na rzecz rywalizacji oraz że organizmy działające wspólnie odegrały kluczową rolę w ukształtowaniu świata takim, jakim jest obecnie.” [###]

• „Gdy następnym razem jakiś ambitny poszukiwacz przygód utknie w zalanej jaskini, osoba, która przybędzie mu na ratunek, może wcale nie być człowiekiem. Może to być karaluch w kombinezonie nurkowym, sterowany za pomocą kontroli umysłu.” [Popular Science]

• „Z analizy dziesiątek tysięcy artykułów wynika, że publikacje dotyczące badań nad rakiem, noszące znamiona bycie wytworem fabryki artykułów, zbierają dwukrotnie więcej cytowań niż autentyczne prace z tej dziedziny” [Nature]

• „Jak donosi ProPublica, w opublikowanym 22 lata temu wpływowym badaniu dotyczącym klimatu wyraźnie widać ślady udziału kierownictwa koncernów naftowych. W badaniu tym naukowcy zidentyfikowali zestaw działań, które nazwali »klinami stabilizacyjnymi«i które wykorzystywały istniejącą technologię do ograniczenia stężenia dwutlenku węgla w atmosferze. Jednak, jak wynika z dochodzenia przeprowadzonego przez ProPublica, badanie to zostało sfinansowane przez koncern naftowy BP, a znaczna część jego treści została ukształtowana przez tę firmę.” [ProPublica]

• Fizyka płynów to ważna gałąź nauki, która pomaga nam w zrozumieniu ruchów materii w skali kosmicznej, spływaniu lodowca, optymalizacji mieszalników w przemyśle spożywczym czy metalurgicznym, a także jak poruszają się owady bądź najmniejsze pływające organizmy. O tym co nam mówi liczba Reynoldsa, o efekcie Leidenfrosta, parzeniu kawy, ubijaniu jajek i wielu innych eksperymentach, które można przeprowadzić w domowych, najczęsciej kuchennych warunkach. [Radio Naukowe], [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Watykan podjął decyzję w sprawie biskupów lefebrystów, wyświęconych bez zgody papieża Leona XIV. Zgodnie z czwartkowym dekretem zostali ekskomunikowani i nie mogą udzielać sakramentów. (...) W czwartek Watykan oświadczył, że księża i świeccy katolicy należący do bractwa lefebrystów znajdują się w schizmie z Kościołem powszechnym. Wspomniani biskupi pochodzą ze Szwajcarii, USA i Francji.” Nie mamy sekcji Wojny Magów więc ten temat wrzucamy tutaj. [TVN24]

• 19 czerwca 1953 w Stanach Zjednoczonych dokonano jedynego w czasach Zimnej Wojny wyroku śmierci na cywilach za szpiegostwo. Mowa o Rosenbergach, których oskarżono o przekazanie Związkowi Radzieckiemu informacji kluczowych do skonstruowania broni jądrowej, co zniwelowało strategiczną przewagę USA. O Rosenbergach i ich sprawie opowiada Miłosz Szymański z podkastu Za Rubieżą. [###]

• Polska partia komunistyczna po 1945 roku nie była monolitem. Ścierały się tam różne frakcje i różne spojrzenie na sprawy krajowe jak i międzynarodowe. Jedną z bardziej znaczących grup byli partyzanci/moczarowcy, środowisko skupione wokół Mieczysława Moczara. O ich przyświecających im ideach, pragmatycznych celach, a także wpływie jaki osiągnęli na krajową politykę opowiada Irytujący Historyk. [###]

• Minęła właśnie 70. rocznica wydarzeń zwanych Poznańskim Czerwcem. O ich przyczynach, przebiegu i wpływie opowiada Antoni Dudek [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Gdańska konferencja URC 2026 nawet bez prezydenta Zełenskiego odbije się wielkim echem w Europie. — Narracja z »odbudowy po wojnie« przesunęła się na »odbudowę poprzez bezpieczeństwo«. To zmienia sposób myślenia całego naszego kontynentu — komentuje dla Onetu dr hab. Jacek Siewiera. W rozmowie z Onetem głos zabierają też biorący udział w konferencji ekonomiści, którzy byli świadkami podpisywania konkretnych umów. Jednak pojawiają się też wątpliwości niektórych przedsiębiorców.” [Onet]

• „W dzisiejszym odcinku Hanna Cichy rozmawia z Janem Strzeleckim z PIE o gospodarczych aspektach relacji polsko-ukraińskich: rosnącym eksporcie, potencjale inwestycji, barierach dla biznesu czy obecności ukraińskich firm i pracowników w Polsce. Zastanawiają się też, czy odbudowa Ukrainy i jej ewentualna integracja z Unią Europejską mogą stać się impulsem rozwojowym dla Polski i regionu.” [###]

• „Arleta Bojke, dziennikarka Kanału Zero, upubliczniła rzekomą wypowiedź prezydenta Ukrainy: »Pier...ę Polskę i Polaków« – powołując się na skompromitowanego i ściganego w Ukrainie polityka, który szerzy antyukraińską dezinformację. Materiał ostro skrytykował m.in. ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar, który nazwał go »kłamstwem i manipulacją«. Dziennikarka potem przeprosiła, ale jej wypowiedź już utrwaliła się w internecie.” Jaki twórca kanału tacy pracownicy. [Press]

• „Dr Emil Jędrzejewski, zwany przez media sygnalistą – wstrząsnął opinią publiczną tym, co mówił w wywiadzie w Kanale Zero. Twierdził, że w Szpitalu Południowym z powodu zaniedbań umierają ludzie. I że wszyscy w szpitalu wiedzieli, ale panuje zmowa milczenia. Został natychmiast wezwany przez prokuraturę na przesłuchanie w tej sprawie, ale poza studiem Krzysztofa Stanowskiego zamilkł. Nie chciał odpowiedzieć śledczym na żadne pytanie. Co z tą aferą, jaka wybuchła w Szpitalu Południowym, jest nie tak? Czy Trzaskowski zrobił to, co powinien? I dlaczego Donald Tusk najwyraźniej nie wie, co ostatnio wybuchło w Polsce? ” [###]

• „Wydaje się, że afera wokół nadużyć w ochronie zdrowia stała się jednym z najpoważniejszych kryzysów Koalicji Obywatelskiej. Joanna Sawicka i Wojciech Szacki zastanawiają się, czy to tylko kolejny polityczny skandal, który wypali się po kilku tygodniach, czy może moment, który trwale osłabi Donalda Tuska i jego rząd przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r.” [###]

• „Ja też nie chcę zabijania dzików. Ale pomysły aktywistów ich nie uratują. Rozumiem i podzielam sprzeciw aktywistów przeciwko zabijaniu dzików w miastach. Ale problemu nie rozwiążą oderwane od rzeczywistości propozycje.” Dlaczego niektóre pomysły co robić z dzikami nie mają sensu i co może być skuteczne pisze Robert Jurszo. [Krytyka Polityczna]

• „Polska ma za sobą pierwsze tegoroczne uderzenie upału, ale prognozy wskazują, że to dopiero początek. Dr hab. Marek Błaś, pytany o możliwość wystąpienia w Polsce temperatury na poziomie 40°C mówi wprost: Bardziej uzasadnione jest pytanie, kiedy to nastąpi, niż czy to nastąpi” [OKO.press]

• „W Polsce od połowy pierwszej dekady lat XXI wieku spada przestępczość. I to gwałtownie. Liczba zgłoszonych kradzieży spadła 3-krotnie, włamań – 6-krotnie, rozbojów – 13-krotnie. Realnie spadki te są jeszcze większe, bo wraz z bogaceniem się i »uspokajaniem« społeczeństwa częściej zgłaszamy występki. Jednocześnie od dekady mamy do czynienia z zauważalnym wzrostem liczby imigrantów. Wbrew temu, co sugerują niektóre kłamliwe środowiska, przestępczość nie przestała w tym okresie spadać. Obecnie jesteśmy jednym z najbezpieczniejszych krajów na świecie.” [###]

• „Asystencja osobista nie dla wszystkich. Osoby niewidome czy głuche nie mają szans. Trwają prace nad ustawą o asystencji osobistej, czyli wsparciu dla osób z niepełnosprawnościami. Jej przyznanie ma być uzależnione od liczby uzyskanych punktów, a próg ma wynosić 80. Dla części OzN to zapora nie do przejścia.” [Krytyka Polityczna]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Krym zagrożony odcięciem zaopatrzenia. 1581. dzień wojny]

• Ukraińskie sankcje kinetyczne/sankcje dalekiego zasięgu czyli ciągła kampania ukraińskich ataków dronami na rosyjską infrastrukturę paliwową przynoszą coraz mocniejsze efekty. Na Krymie zakazano sprzedaży paliwa dla użytkowników prywatnych poza pojazdami użytku publicznego. W pozostałej części Rosji dochodzi do coraz częstszych ograniczeń w ilości sprzedawanego paliwa. O tej bezprecedensowej sytuacji opowiada Filip Rudnik z Zespołu Rosyjskiego Ośrodka Studiów Wschodnich. [###]

• „Oblężenie Krymu przez Ukrainę było kwestią czasu. Krym znajduje się w stanie faktycznego oblężenia, ponieważ Ukraina systematycznie izoluje ten okupowany półwysep, prowadząc wielopłaszczyznową kampanię ataków dronów.” [Kyiv Independent]

• „Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oświadczył w czwartek, po konsultacjach ze szefem służb bezpieczeństwa kraju w sprawie ataków na rosyjskie cele, że zatwierdził 40-dniową kampanię mającą na celu wywarcie wpływu na Rosję, aby ta zakończyła wojnę przeciwko Kijowowi.” [Reuters]

• „(...) Na Ukrainie z biegiem lat ujawniła się jeszcze jedna prawidłowość: nieustanne żądania społeczeństwa dotyczące reformy sądownictwa — oraz równie uporczywy opór ze strony wymiaru sprawiedliwości wobec tych żądań. Po rewolucji EuroMajdanu w 2014 roku oczekiwano, że najwyższy sąd Ukrainy stanie się sztandarowym elementem programu reform wspieranego przez Zachód. Zamiast tego Sąd Najwyższy pogrążył się w kontrowersjach.” [Kyiv Independent]

• „Wojna z Rosją zmieniła nie tylko ukraińskie Siły Zbrojne, ale także pozycję Ukrainy w europejskim systemie bezpieczeństwa. Dzięki dynamicznemu rozwojowi przemysłu obronnego, technologii wojskowych oraz unikatowym doświadczeniom zdobytym na polu walki Ukraina coraz częściej występuje nie jako odbiorca zachodniej pomocy, lecz jako partner zdolny do współkształtowania bezpieczeństwa Europy. Tendencja ta znajduje odzwierciedlenie zarówno we współpracy wojskowej, jak i w politycznych ambicjach władz ukraińskich.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Pod wpływem żądań Ukrainy Białoruś wyłączyła retranslatory wykorzystywane przez Rosję do dronowych ataków na północną Ukrainę. Mimo to stosunki między obydwoma państwami pozostają napięte.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Komisja Europejska zaproponowała wyłączenie ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym z unijnego programu ochrony tymczasowej, przedłużając jednocześnie jego obowiązywanie do marca 2028 r. – jest to posunięcie mające na celu wzmocnienie sił zbrojnych Kijowa.” [Euronews]

Europa

• „Parlament Europejski 16 czerwca br. zagłosował za przyjęciem pakietu Omnibus AI. Jest to nowelizacja Aktu o sztucznej inteligencji, która ma stać się elementem szerszego programu upraszczania regulacji cyfrowych, zmniejszającego odpowiedzialność dostawców systemów AI. Pakiet został przyjęty pod presją USA i amerykańskich firm technologicznych, co w rzeczywistości osłabia UE jako organizację wyznaczającą globalne standardy regulowania kwestii cyfrowych. Przyjęcie pakietu może, wbrew intencjom, negatywnie wpłynąć zarówno na europejskie firmy, jak i na konkurencyjność UE.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Chociaż europejskiemu ELNET-owi wciąż dużo brakuje do potęgi amerykańskiego AIPAC-u, zadziwiające jest, jak niewiele wiemy o działalności izraelskiego lobby w Unii Europejskiej i jak rzadko interesuje się nią mainstream.” [Krytyka Polityczna]

• Czy europejskie państwa NATO wydają więcej na obronność? The Atlantic Council wskazuje na dane odpowiadające twierdząco na to pytanie. A to wszystko przed zbliżającym się szczytem NATO w Ankarze. [The Atlantic Council]

• „W piątek temperatury pobiły czerwcowe rekordy w Niemczech, Belgii i Holandii, podczas gdy liczba ofiar śmiertelnych fali upałów w Europie wzrosła w Hiszpanii i Francji, a władze odwołały koncerty i inne imprezy publiczne ze względu na zagrożenie dla zdrowia.” [BBC]

• O tym jak zmieniła się jedna ze starszych lewicowych partii w Niemczech przeczytacie w tekście „Niemcy: nowe oblicze Die Linke” od OSW. [Ośrodka Studiów Wschodnich]

• „Sir Keir Starmer to piąty brytyjski premier w ciągu ostatniej dekady, który odchodzi nie w wyniku przegranych wyborów, ale w trakcie kadencji. Jednak w przeciwieństwie do czterech poprzednich, trudno wskazać jedno wydarzenie, które doprowadziło do jego upadku.” O rezygnacji Starmera pisze Jakub Majmurek. [Krytyka Polityczna]

• „Swego czasu w Polsce bardzo głośno było o niemieckich organizacjach osób wysiedlonych/wypędzonych. Teraz ogromne kontrowersje wybuchły na ten temat w Czechach. W tym odcinku przybliżamy dlaczego oraz jaki jest kontekst historyczny relacji czesko-niemieckich.” [###]

• „W obliczu ponownego sprzeciwu ze strony Węgier UE została zmuszona do zmiany planów i obecnie zamierza przed przerwą letnią odblokować dwa, a nie pięć, pakietów akcesyjnych z Ukrainą i Mołdawią.” [Euronews]

• „Powracający spór o tzw. dekrety Beneša grozi zaognieniem stosunków węgiersko-słowackich i może utrudniać odbudowę współpracy regionalnej w Europie Środkowej. W ostatnich miesiącach prawa mniejszości węgierskiej na Słowacji i stosunek do dekretów znalazły się w centrum walki politycznej w tym kraju. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Już jutro odbędzie się szczyt Grupy Wyszehradzkiej. Premier Węgier Péter Magyar wielokrotnie w czasie kampanii wyborczej mówił o tym, jak Grupa Wyszehradzka jest ważna i nawoływał do reaktywacji formatu. Czy współpraca w grupie Polska-Węgry-Czechy-Słowacja ma sens? Jak wybory na Węgrzech zmieniły sytuację? Jakie mamy wspólne, a jakie rozbieżne interesy? Na te i inne pytania odpowiada Andrzej Sadecki, kierownik Zespołu Środkowoeuropejskiego OSW.” [###]

• „Parlament Rumunii nie zaakceptował prezydenckiego kandydata na premiera. Kryzys rządowy, który trwa od początku maja, zaowocował pogłębieniem się podziałów między niedawnymi partnerami politycznymi. Wzmacnia to pozycję prawicowego Związku Jedności Rumunów.” [Instytut Europy Środkowej]

• „II szczyt Unia Europejska – Mołdawia. Szczyt odbył się 22 czerwca w Brukseli. Jego celem było zmobilizowanie Mołdawii do utrzymania tempa reform akcesyjnych mimo niepewności co do rozdzielenia przez UE tandemu integracyjnego Mołdawii i Ukrainy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Christian Schmidt zrezygnował z funkcji Wysokiego Przedstawiciela dla Bośni i Hercegowiny. Teraz trzeba wskazać nowego, tutaj pojawia się konflikt ponieważ z europejskim wyborem nie zgadzają się Amerykanie. Ci mają własnego kandydata. O tym, co czeka Bośnię i Hercegowinę mówi ekspert OSW Michał Kucharski.” [###]

• „Od kilku tygodni w Albanii trwają protesty określane jako »Rewolucja Flamingów«. Ekologiczne manifestacje przeciwko inwestycji powiązanej z ludźmi Donalda Trumpa przerodziły się w antyrządowy zryw nawołujący do zmiany władzy. O tym co dokładnie się dzieje w Albanii mówi Michał Kucharski.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Izrael nadal dopuszcza się ludobójstwa, celowo atakując palestyńskie dzieci w Strefie Gazy – wynika z niezależnego dochodzenia ONZ. Raport niezależnej międzynarodowej komisji śledczej ONZ zbadał naruszenia praw palestyńskich dzieci od początku wojny w Strefie Gazy i stwierdził, że około 30% ofiar śmiertelnych z rąk izraelskich sił zbrojnych to dzieci. Izraelska misja w Genewie oświadczyła, że ​​Izrael odrzucił „oszczerczą farsę” komisji. [The Guardian]

• Sekretarz stanu Marco Rubio wraz z ambasadorami Izraela i Libanu w USA ogłosili w piątek zawarcie porozumienia ramowego, które zostało opisane jako pierwszy krok w kierunku pokoju. Hezbollah nie jest stroną porozumienia. Departament Stanu USA poinformował, że porozumienie ustanawia proces likwidacji Hezbollahu i umożliwi Libanowi odzyskanie terytoriów zajętych przez siły izraelskie w trakcie walki z tą grupą bojowników. „Dla Libanu to porozumienie ramowe stanowi realną drogę wyjścia z długotrwałego kryzysu” – oświadczył Departament Stanu. „Dla Izraela tworzy ono namacalną drogę do usunięcia utrzymującego się zagrożenia na jego północnej granicy”. [AP News]

• A co się dzieje na głównym froncie irańsko-amerykańskim? Mimo okresowych informacji o ponownym zamykaniu cieśniny przez Iran, porozumienie pomiędzy stronami walk zdaje się pozostawać w mocy. Szersze omówienie porozumienia, przygotowane przez Tomasza Rydelka, z którego wyłania się obraz porażki USA znajdziecie w załączonym materiale. [###]

• W okolicy cieśniny Ormuz zaatakowany miał zostać statek cargo, a w odpowiedzi, ataku odwetowego dokonały Stany Zjednoczone. Drobny incydent nie przerywa na ten moment procesu pokojowego. [AP News]

• Na stabilizacji sytuacji zależy nie tylko amerykanom. Porozumienie zakłada, że z Iranu zdjęte zostaną sankcje, powróci on na międzynarodowe rynki eksportu ropy i gazu, odblokowane zostaną jego zamrożone aktywa, a bogaci sąsiedzi mają stworzyć warty 300 mld dolarów fundusz odbudowy. Są to pieniądze, których irańska gospodarka zniszczona wojną desperacko potrzebuje. Fatalny stan gospodarki był powodem rozległych ogólnokrajowych protestów na przełomie 2025 i 2026 roku. Jak zatem wygląda sytuacja gospodarcza Iranu? [DW]

• Szyici na całym świecie obchodzili jedno z ich najważniejszych świąt, Aszurę. Jest to islamskie święto obchodzone 10. dnia pierwszego miesiąca (muharram). Jedną z bardziej nietypowych tradycji związanych z obchodami jest samobiczowanie się części publicznie celebrujących to święto. AP przygotowało galerię jak Aszura była obchodzona w zniszczonych wojnami Iranie i Libanie. [AP News]

• Dżihadyzm w Syrii pozostaje zauważalnym problemem. Ryzyko zamachów terrorystycznych występuje nawet w największych miastach. Pomimo to ostatnie miesiące wskazują, że kraj odniósł zauważalne postępy w walce z Da’isz. [Konflikty]

• Izrael opublikował w piątek zbiór wcześniej utajnionych dokumentów, szczegółowo opisujących decyzje stojące za brawurowym rajdem Entebbe z 1976 roku, mającym na celu uwolnienie ponad 100 żydowskich zakładników przetrzymywanych w Ugandzie. W ramach operacji dziesiątki izraelskich komandosów przeprowadziło szturm na lotnisko Entebbe, gdzie palestyńscy i niemieccy bojownicy – ​​wspierani przez siły ugandyjskie – zabrali 106 pasażerów z porwanego samolotu lecącego z Tel Awiwu do Paryża. Operacja trwała niecałą godzinę, z niewielkimi stratami wśród komandosów i zakładników (jedynym zmarłym komandosem był Jonatan Netanjahu, brat obecnego premiera Izraela). Izrael opublikował dokumenty przed 50. rocznicą akcji, przypadającą na 3 lipca. [AP News]

• Wieczorem 21 czerwca doszło do eksplozji w kluczowym katarskim terminalu eksportowym gazu ziemnego, gdy pracownicy próbowali wznowić jego działalność po tym, jak Iran zbombardował go podczas wojny. Pożar zabił co najmniej 13 osób i ranił 66. Ponowne otwarcie Ras Laffan może zostać dodatkowo opóźnione. Minister energii Saad Sherida al-Kaabi na konferencji prasowej w poniedziałek po południu w Dosze, podkreślił, że miał miejsce wypadek, a nie akt agresji czy też sabotażu. [AP News]

Azja

• „Minister obrony [Korei Południowej – przyp. red.] poinformował, że w ramach gruntownej reorganizacji strategii wojennej wszystkie siły zbrojne Korei Południowej zostaną przeszkolone w zakresie obsługi dronów.” [The Guardian]

• „W piątek Xi Jinping spotka się z nowym premierem Bangladeszu – jest to kolejna wizyta w ramach fali wizyt światowych przywódców w Pekinie w tym roku, podczas której chiński przywódca umacnia swoje wpływy i więzi gospodarcze oraz dąży do »zmiany układu sił« na niekorzyść Zachodu.” [The Guardian]

• „W czwartek rano, w godzinach szczytu, u północnych wybrzeży Japonii miało miejsce silne trzęsienie ziemi, jednak krajowa agencja meteorologiczna poinformowała, że nie ma zagrożenia tsunami i nie odnotowano żadnych poważnych obrażeń.” [AP News]

• „Indie opracowują plany mające na celu przygotowanie się na słabsze niż zwykle deszcze monsunowe oraz ich prawdopodobny wpływ na uprawy w tym najbardziej zaludnionym kraju świata.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Według organizacji praw człowieka ponad 5 300 osób nadal przebywa w ośrodkach zajmujących się oszustwami internetowymi w Mjanmie, w pobliżu granicy z Tajlandią, pomimo zeszłorocznej międzynarodowej akcji przeciwko tym praktykom w regionie.” [Al-Dżazira]

• „Była pierwsza dama Korei Południowej, Kim Keon Hee, została skazana na siedem lat pozbawienia wolności za przyjmowanie łapówek w trakcie i po zakończeniu kadencji jej męża, prezydenta Yoon Suk Yeola.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Antyzachodnie nastroje, podsycane aktywnie przez Rosję, doprowadziły do zerwania bliskiej współpracy między Nigrem a Stanami Zjednoczonymi i Francją. Włochy nie zostały jednak objęte powszechnym ostracyzmem, któremu poddano inne kraje Zachodu. Dlaczego? Czym różni się obecność Włochów od kooperacji z Francuzami czy Amerykanami? ” [Konflikty]

• „Według najwyższego urzędnika ds. zdrowia publicznego w Afryce nie wiadomo, gdzie przebywa prawie 300 osób, u których stwierdzono zakażenie wirusem Ebola w Demokratycznej Republice Konga.” [The Guardian]

• „Policja w Kenii poinformowała, że w czwartek zatrzymała setki osób i użyła gazu łzawiącego, gdy rodziny ofiar zabitych podczas antyrządowych protestów sprzed dwóch lat maszerowały w kierunku budynku parlamentu, domagając się odszkodowań i sprawiedliwości.” [AP News]

• „Organizacje społeczeństwa obywatelskiego w RPA poinformowały w środę, że nastoletnie dziewczęta i kobiety należą do pierwszych grup szczególnie narażonych, które odczuwają skutki cięć w amerykańskiej pomocy zagranicznej, ponieważ administracja Trumpa stopniowo wycofuje swoje wsparcie w wysokości ponad 400 milionów dolarów rocznie przeznaczone na programy zwalczania HIV w tym kraju.” [AP News]

• „Policja w RPA prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa obcokrajowca w mieście Pietermaritzburg, położonym niedaleko Durbanu, gdzie setki obywateli Malawi przybyły w nadziei na repatriację z obawy przed atakami na imigrantów.” [Al-Dżazira]

Ameryka Łacińska

• „Ekipy ratownicze walczą z czasem w całej Wenezueli po tym, jak dwa potężne trzęsienia ziemi nawiedziły ten kraj, powodując śmierć setek osób, raniąc tysiące i uwięziwszy wiele innych pod zawalonymi budynkami.” Al-Dżazira ma najważniejsze informacja o trzęsieniach ziemi w Wenezueli. [Al-Dżazira]

• „Pokonany lewicowy kandydat w drugiej turze wyborów prezydenckich w Kolumbii uznał zwycięstwo skrajnie prawicowego, podziwiającego Trumpa milionera i prawnika Abelardo de la Esprielli.” [The Guardian]

• „W środę brazylijska policja federalna zatrzymała obywatela Hiszpanii na międzynarodowym lotnisku Guarulhos w São Paulo pod zarzutem rasizmu. Było to kolejne z serii głośnych aresztowań zagranicznych turystów z podobnych powodów.” [AP News]

• „Aktywiści w Ekwadorze twierdzą, że polska działaczka antykorupcyjna, która prowadziła śledztwo w sprawie zarzutów dotyczących rodzinnej firmy prawicowego prezydenta tego kraju, została zamordowana, aby ją uciszyć.” [The Guardian]

• „Brazylijski sąd nakazał Volkswagenowi wypłacenie milionowych odszkodowań ludziom, którzy byli zmuszani do pracy jak niewolnicy. Co ta sprawa mówi zarówno o przeszłości, jak i teraźniejszości Brazylii oraz dlaczego w ogóle koncern samochodowy prowadził gospodarstwo rolne w środku Amazonii?” [###]

Ameryka Północna

• „Premier Mark Carney stwierdził w czwartek, że Kanada powinna ponownie otworzyć swoje ambasady w Iranie i Wenezueli, które zostały zamknięte przez jego poprzedników. Carney argumentował, że brak obecności dyplomatycznej ogranicza zdolność Ottawy do udzielania pomocy Kanadyjczykom przebywającym za granicą oraz do reagowania na kryzysy humanitarne, pomimo głębokich sporów z rządami obu tych krajów.” [AP News]

• „Jak poinformował przedstawiciel Służby Parków Narodowych, na początku tego miesiąca na dnie basenu Reflecting Pool w Waszyngtonie doszło do przecięcia wykładziny ostrym nożem lub brzytwą.” Czyli basen zarósł nie dlatego, że było to słabo wykonane przez znajomego Trumpa tylko z powodu sabotażu. Hmmm.... [BBC]

• „Anna Paulina Luna, przedstawicielka stanu Floryda, stoi na czele blokady, która sparaliżowała prace Izby Reprezentantów — co budzi coraz większą irytację niektórych jej republikańskich kolegów. Ofiary tej walki to przecież ważne projekty ustaw autorstwa Partii Republikańskiej, które obecnie utknęły w martwym punkcie, podczas gdy Luna i sprzymierzeni z nią zwolennicy twardej linii naciskają na Senat, by uchwalił partyjną ustawę wyborczą, której wersję Izba Reprezentantów już przyjęła. Posunięcie to zagraża obecnie corocznej ustawie o polityce obronnej oraz całemu harmonogramowi prac Izby Reprezentantów na przyszły tydzień, chyba że przewodniczący Mike Johnson zdoła szybko znaleźć wyjście z tej sytuacji.” [Politico]

• „W środę członkowie Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych zadeklarowali zdecydowane poparcie dla samorządnej wyspy Tajwanu, witając w Waszyngtonie Han Kuo-yu, przewodniczącego tajwańskiego Yuanu Legislacyjnego. Dzieje się to w momencie, gdy administracja Trumpa rozpatruje pakiet sprzedaży broni dla Tajwanu o wartości 14 miliardów dolarów, kilka miesięcy po uzyskaniu wstępnej zgody Kongresu.” [AP News]

• W czwartek Sąd Najwyższy wydał kilka wyroków.

  • W pierwszym „opowiedział się po stronie producenta środka chwastobójczego Roundup w orzeczeniu, które prawdopodobnie zablokuje tysiące pozwów sądowych, w których zarzuca się firmie, że nie ostrzegła konsumentów o tym, że produkt może powodować raka.” [AP News]

  • W drugim „zezwolił administracji Trumpa na zniesienie ochrony prawnej dla migrantów uciekających przed przemocą i klęskami żywiołowymi na Haiti i w Syrii, narażając tym samym setki tysięcy kolejnych osób na potencjalną deportację.” [AP News]

• „Rozwój nowoczesnych technologii ma kluczowe znaczenie dla przyszłości gospodarczej oraz bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Prezesi zarządów największych korporacji z tego sektora zyskali bardzo duży wpływ na politykę – nie tylko ze względu na środki finansowe, które są w stanie przekazać na kampanie wyborcze poszczególnych partii i polityków, lecz także z uwagi na produkty, usługi i platformy, nad którymi mają kontrolę. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Mężczyzna oskarżony o wyłudzenie miliardów z amerykańskiego systemu opieki zdrowotnej został odesłany do Stanów Zjednoczonych, gdzie stanie przed sądem. Został zatrzymany w Turcji po ponad roku ucieczki – poinformowało w poniedziałek Federalne Biuro Śledcze (FBI).” [Al-Dżazira]

• „Chiński gigant technologiczny Alibaba złożył pozew przeciwko Departamentowi Obrony Stanów Zjednoczonych, domagając się usunięcia firmy z listy chińskich przedsiębiorstw wojskowych sporządzonej przez Pentagon, która uniemożliwia im uzyskiwanie amerykańskich kontraktów obronnych i szkodzi ich reputacji.” [AP News]

Oceania

• „Ostatnia Australijka przetrzymywana w syryjskim obozie dla rodzin bojowników Państwa Islamskiego otrzymała zgodę na powrót do Australii pod ścisłymi warunkami – poinformował w czwartek minister spraw wewnętrznych Tony Burke.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Pomimo powszechnych obaw związanych z tym, że Chiny budują fabryki samochodów na całym świecie i dławią lokalną konkurencję, okazuje się, że chińskie firmy produkujące pojazdy elektryczne w rzeczywistości działają głównie na własnym rynku.” [Rest of World]

• „W piątek większość amerykańskiego rynku akcji odnotowuje wzrosty po tym, jak ceny ropy powróciły do poziomu sprzed wojny z Iranem, jednak spadki akcji spółek z branży sztucznej inteligencji hamują wzrosty na rynku.” [AP News]

• „Urząd Dozoru Technicznego to instytucja, której w debacie publicznej nie poświęca się zbyt dużo uwagi, a jest to instytucja bez której transformacja energetyczna się nie wydarzy. W dzisiejszym odcinku prezes UDT Paweł Smoliński opowiada, o kompetencjach i wyzwaniach UDT, przygotowaniach do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej czy bezpieczeństwie sektora energetycznego.” [###]

• „Volkswagen rozważa zamknięcie czterech niemieckich fabryk i zwiększenie liczby zwolnień nawet do 100 000 osób – poinformowały w piątek dwie osoby zaznajomione z tą sprawą. Byłaby to prawdopodobnie największa reorganizacja w historii branży.” [Reuters]

Nauka i technologia

• „Naukowcy stwierdzili, że fala upałów, która nawiedza zachodnią Europę, jest najsilniejsza i najbardziej rozległa w historii, a jej wystąpienie jest możliwe wyłącznie z powodu kryzysu klimatycznego spowodowanego spalaniem paliw kopalnych.” [The Guardian]

• „Szympansy, goryle i dzieci śmieją się w podobnym rytmie, gdy są łaskotane. Naukowcy odkryli, że zarówno dzieci, jak i małpy człekokształtne zachowywały równomierne odstępy czasowe między odgłosami śmiechu podczas łaskotania, choć rytm śmiechu u dzieci był szybszy niż u małp.” [Nature]

• „Soja i jej przetwory takie jak tofu, tempeh i mleko sojowe uchodzą za kontrowersyjne. Niektórzy opisują ją wręcz jako «największy przekręt». W rzeczywistości wpływ soi na zdrowie jest bardzo dobrze przebadany, więc mamy sporo badań do omówienia.” Polecamy materiał od dr. Damiana Parola, który omawia tematy wartości odżywczej soi oraz białka sojowego i jego wpływu na budowanie mięśni, znaczenie soi w kontekście gospodarki hormonalnej kobiet i mężczyzn, wpływu soi na PCOS, endometriozę i menopauzę, konsekwencji spożycia soi dla pracy tarczycy i niedobory jodu, korzyści ze spożycia soi w kontekście zdrowia prostaty, kontrowersji wokół GMO, polecane przez niego produkty sojowe. [###]

• „Zielone żółwie morskie wykorzystują pole geomagnetyczne Ziemi jako mapę, ale potrafią podążać za nim jedynie w przybliżeniu. Naukowcy śledzili osiem żółwi podczas ich podróży o długości ponad 1000 kilometrów. Odkryli, że zwierzęta te miały tendencję do płynięcia w jednym kierunku przez dłuższy czas, a następnie zatrzymywały się, by ponownie zorientować się w terenie, gdy zboczyły z kursu.” [Science]

• Spin – drobna liczba kwantowa, wielkie konsekwencje. Profesor Krzysztof A. Meissner wyjaśnia, czym jest spin i jaką rolę odgrywa w fizyce kwantowej. Omawiane są jego historyczne odkrycia, podział cząstek na fermiony i bozony oraz wpływ tej fundamentalnej liczby na strukturę materii, zjawiska magnetyczne i współczesną diagnostykę medyczną. [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „W zeszłym miesiącu w Las Vegas sportowcy rywalizowali przed miliarderami i influencerami fitnessu, próbowali pobić rekordy świata, a nie tylko pozwolono im zażywać dowolne środki dopingujące – byli za to wręcz wychwalani. W tym filmie analizuję, co tak naprawdę wydarzyło się podczas Enhanced Games, kto tak naprawdę za tym stoi i dlaczego – uwaga, spoiler – nie ma to nic wspólnego ze sportowcami ani rekordami. Staram się też być obiektywny i odnieść się do najsilniejszych argumentów przemawiających za tym wydarzeniem, ponieważ niektóre z nich nie są bez sensu. Następnie wyjaśniam, dlaczego nadal uważam, że są one błędne.” Część redakcji lubi oglądać kanał jutubowy profesjonalnej biegaczki Phily Bowden a ten filmik może trafić także do tych, którzy nie są biegaczami. [###]

• W wakacje szczególnie możliwe jest, że trafimy do jakiegoś parku narodowego. Tę formę ochrony danego terenu cennego przyrodniczo wywodzimy od pierwszego parku narodowego w historii świata, tj parku Yellowstone w Stanach Zjednoczonych. O tym jak do ustanowienia tego parku narodowego doszło opowiada Miłosz Szymański w najnowszym odcinku podkastu Za Rubieżą. [###]

• Kolejny odcinek z Górnego Śląska, ponownie o tożsamości – tym razem o czasach II wojny światowej. Prof. Ryszard Kaczmarek z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego.opowiada o sytuacji Polaków z niemieckim obywatelstwem, którzy mieszkali przed wojną na terenie III Rzeszy, o tym jak nie raz wkraczali oni jako wcieleni do Wermachtu żołnierze na tereny rejencji katowickiej, które 17 lat wcześniej opuszczali, jak to było z tą Volsklistą (w tym o tym, że nie było procesu „wpisywania się na listę”), o przymusowych wcieleniach, o postrzeganiu tej historii w latach PRL i obecnie. Polecamy serdecznie. [Radio Naukowe], [###]

• W temacie miesiąca geja to dziś wjechał Podcastex z ciekawą tematyką i jest dużo żartów o tym, że geje są lepsi od Polaków, bo przynajmniej myją dupę. Polecamy, zarówno podcast jak i dbanie o higienę. [###]

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Nawrocki odbiera order orła białego Zełeńskiemu 2 tygodniu po posiedzeniu kapituły jakoś tak przypadkiem zaraz przed wizytą prezydenta Ukrainy w Polsce. Wygląda jak robienie polityki wewnętrznej za pomocą polityki zagranicznej czyli dyplomacja typowa dla PiSu. [OKO.press ]

• „Dwóch obywateli Białorusi zostało zatrzymanych w sprawie wczorajszego morderstwa 44-letniego Rosjanina w Białej Podlaskiej. Prokuratura na razie »bada ich związek« z tym zdarzeniem. Zabity to Siemion Skriepiecki – artysta, krytyk Władimira Putina.” O morderstwie pisze zarówno TVN24 jak i CNN. [TVN24], [CNN]

• „O to, czy obciążenia podatkowe i składkowe w Polsce są za wysokie, można się spierać w nieskończoność. Prawdziwym problemem jest zróżnicowanie tych obciążeń, które straciło wszelki związek ze zróżnicowaniem dochodów. Źródłem tej patologii jest nadmiar przywilejów dla samozatrudnionych.” [Money]

• „Karol Nawrocki podpisał 19 czerwca 2026 ustawę »o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej«. Regulacje kryjące się pod tą nazwą określane są w skrócie jako »ustawa anty-SLAPP«.” [OKO.press]

• O awanturze Bąkiewicza w Berlinie piszą też Doniesienia z putinowskiej Polski a Krytyka Polityczna ma też ciekawy tekst nawiązujący do tego.

  Wyobraźmy sobie alternatywną rzeczywistość. Taką, w której wczorajsza inba przesunęła się o jedną granicę na wschód, a więc sprokurowali ją nie Polacy w Berlinie, tylko Ukraińcy w Warszawie.

  [Doniesienia z putinowskiej Polski]

• „Dwie sprawy rozgrzewały ostatnio opinię publiczną: niemiecka wycieczka Roberta Bąkiewicza i afera w Szpitalu Południowym w Warszawie. Bąkiewicz chciał ustawić krzyż obok tymczasowego pomnika polskich ofiar hitlerowskiej okupacji 1939-1945. A ponieważ nie miał pozwolenia, interweniowała niemiecka policja. (...) Dziennikarki OKO.press rozmawiają też o aferze już określanej jako »nowe ośmiorniczki«. 30-letni lekarz Dawid Kacprzyk zarobił w publicznych placówkach milion sześćset tysięcy, a jednocześnie pełnił »posługę« polityczną i medialną jako członek Koalicji Obywatelskiej i radny tej partii.” [###]

• „Młody radny KO, publiczny szpital, 1,6 mln zł, dyżury i szybka ścieżka dla swoich. W dzisiejszym odcinku Joanna Sawicka i Wojciech Szacki opowiadają o aferze, którą wywołał Dawid Kacprzyk. Zastanawiają się kto w partii poniesie konsekwencje, jak afera wpłynie na notowania koalicyjnych polityków i czy Donaldowi Tuskowi uda się ugasić kolejny pożar.” [###]

• „Sejm przyjął projekt ustawy o powiązaniu informacji o wynagrodzeniach lekarzy z numerem PESEL. Za głosowało 253 posłów, przeciw nikt, a wstrzymało się 177 posłów.” Szkoda że jest to wrzutka medialna i nie rozwiąże systemowego problemu. [Onet]

• „17 czerwca w Bonn podpisano polsko-niemiecki traktat o dobrym sąsiedztwie. W tym odcinku opowiadamy o historii relacji Polska-Niemcy, w jakich okolicznościach został podpisany ten dokument, czy wciąż jest aktualny? Opowiadamy także o tym, jak Polska jest postrzegana przez naszych zachodnich sąsiadów. O tym wszystkim mówią Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [###]

• „17 czerwca Polska i Niemcy podpisały umowę o współpracy wojskowej, która zastąpi dotychczas obowiązujące porozumienie z 2011 r. Nowa umowa przewiduje koordynację i bliższą współpracę m.in. w dziedzinach mobilności wojskowej i interoperacyjności, cyberbezpieczeństwa oraz w domenie kosmicznej. Umowa z powodu jej technicznego charakteru nie wpłynie znacząco na relacje polityczne obu państw, chociaż jej zawarcie wskazuje na wolę wzajemnej współpracy. W odróżnieniu od m.in. traktatu polsko-francuskiego z maja ub.r. porozumienie nie przewiduje dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Tydzień temu w bazie w Łasku Polska powitała pierwsze F-35 Husarz – najnowocześniejsze samoloty, które mają zmienić sposób działania sił powietrznych. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy przede wszystkim o ludziach: pilotach, instruktorach i obsłudze naziemnej, którzy tworzą nową elitę polskiego lotnictwa. A opowiada o nich Ewa Korsak z »Polski Zbrojnej«. Rozmowę prowadzi Marek Świerczyński.” [###]

• „Likwidacja gimnazjów zwiększyła nierówności edukacyjne, ponieważ skróciła wspólną naukę różnych grup społecznych i odebrała wielu uczniom – szczególnie z małych miejscowości – dodatkową szansę na zmianę ścieżki edukacyjnej.” Polecamy rozmowę Michała Sutowskiego z Pawłem Bukowskim. [Krytyka Polityczna]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ławra Peczerska w ogniu. 1574. dzień wojny]

• „W czwartek Ukraina przeprowadziła największy w historii atak na stolicę Rosji, wystrzeliwując w jej kierunku prawie 200 dronów, które uderzyły w rafinerię ropy naftowej, powodując pojawienie się ogromnych słupów dymu unoszących się nad południową częścią miasta.” [The Guardian]

• „Kijów obiecał wyeliminować korupcję w borykającej się z problemami państwowej spółce jądrowej na Ukrainie, jednak siedem miesięcy po największym skandalu korupcyjnym w czasie wojny stary system pozostaje w dużej mierze nienaruszony.” [Kyiv Independent]

• „W nocy z niedzieli na poniedziałek Rosjanie uderzyli w kijowską Ławrę Pieczerską, największy zabytek ruskiego (w znaczeniu Rusi) prawosławia, obiekt światowego dziedzictwa UNESCO. Sieć obiegły zdjęcia płonącego Soboru Uspienskiego. Tej samej nocy rosyjskie pociski zniszczyły kolekcję historycznych kostiumów, która przechowywana była na terenie Narodowego Studia Filmowego im. Dowżenki.” [Krytyka Polityczna]

• „Belgia w końcu ma przekazać Ukrainie obiecane jeszcze w 2023 roku myśliwce F-16. Dostawy nie miały jednak miejsca między innymi z powodu opóźnień w dostawach F-35. Jednak poza rozpoczęciem przekazywania myśliwców Kijowowi Bruksela zapowiada jeszcze większe wsparcie.” [Obserwator Gospodarczy]

• Obcokrajowcy nadzieją Sił Zbrojnych Ukrainy [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Europa

• „Liderzy państw G7 na spotkaniu w Evian 15–17 czerwca zapowiedzieli m.in. wsparcie militarne dla Ukrainy i zwiększenie presji sankcyjnej na Rosję, a także poparli wstępne porozumienie między USA a Iranem w sprawie zakończenia działań wojennych na Bliskim Wschodzie. Szczyt umożliwił złagodzenie napięć wewnątrz G7 i daje szansę na zwiększenie efektywności grupy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Jak nie będziecie grzeczni, to przyjdzie PAKT MIGRACYJNY i Wam dokoptuje imigranta! Tylko, że to nie prawda. Od ponad tygodnia obowiązuje Pakt migracyjny, czyli zestaw dziesięciu aktów legislacyjnych, który ma regulować niektóre ważne przepisy polityki migracyjnej i azylowej w Europie. O co w tym chodzi, co to zmienia, czy to dobrze czy to źle i czemu krytykuje go zarówno Lewica jak i Prawica. Rozmowa Dariusza Rosiaka z Jolantą Szymańską. [Raport na Dziś]

• Jeśli o nowym europejskim prawie migracyjnym czytać niż słuchać to możecie zerknąć do tekstów [DW] lub [Euronews].

• „Pogarszająca się sytuacja bezpieczeństwa w Europie po rosyjskiej agresji na Ukrainę, a także napięcia w relacjach między USA a europejskimi państwami NATO skłoniły instytucje unijne do podjęcia prac nad nowym dokumentem strategicznym – Europejską strategią bezpieczeństwa (ESS)” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Za zgodą wszystkich państw członkowskich UE Mołdawia i Ukraina otworzyły pierwszy klaster negocjacji akcesyjnych 15 czerwca br., podczas konferencji międzyrządowej w Luksemburgu. Dalszy postęp integracji będzie zależeć od determinacji we wdrażaniu reform, choć wojna i trudna sytuacja gospodarcza Ukrainy mogą ograniczyć jej zdolności w tej kwestii. Może to skutkować późniejszym osiągnięciem przez nią gotowości do akcesji niż w przypadku Mołdawii i rodzić napięcia między tymi krajami oraz UE.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Minister spraw zagranicznych Izraela oświadczył, że zrywa kontakty z szefową dyplomacji UE, Kają Kallas. Gideon Saar uzasadnił tę decyzję doniesieniem mediów, w którym sugerowano, że Kallas porównała Izrael do RPA z czasów apartheidu.” [DW], [Euronews]

• „Andy Burnham zapowiedział potencjalną konfrontację z Keirem Starmerem po tym, jak przekonująco wygrał wybory uzupełniające w okręgu Makerfield, torując sobie drogę do powrotu do Westminsteru i prawdopodobnej walki o przywództwo w Partii Pracy.” [The Guardian]

• „Według oświadczeń rosyjskiego Ministerstwa Obrony i brytyjskiego Ministerstwa Obrony we wtorek rosyjska fregata oddała strzały ostrzegawcze, aby odwrócić uwagę cywilnego jachtu pływającego pod banderą Wielkiej Brytanii w pobliżu brytyjskich wód terytorialnych.” Czytając tego newsa polecamy mieć zdrową dozę sceptycyzmu co do słów rosyjskich oficjeli. [Reuters]

• „Fiński parlament poparł zmianę, która w razie kryzysu umożliwi sojusznikom rozmieszczenie broni jądrowej na fińskim terytorium. Ma to wzmocnić odstraszanie Rosji przez NATO.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Premier Włoch, Giorgia Meloni, stwierdziła, że Donald Trump »całkowicie zmyślił« historię na jej temat po tym, jak prezydent USA twierdził, że podczas szczytu G7 błagała go, by zrobił sobie z nią zdjęcie.” Przypominamy, że to ona jest europejską zaklinaczką Trumpa. [The Guardian]

• „Nikol Paszynian ponownie wygrał wybory w Armenii. Jego partia, Umowa Społeczna, utrzyma władzę, ale bez większości konstytucyjnej. Czy to oznacza kontynuację kursu na pokój z Azerbejdżanem i zbliżenie z Unią Europejską? Jak będą wyglądać relacje z Rosją? A może Armenia zmierza w stronę »demokratury«, gdzie demokratyczne instytucje istnieją, ale coraz częściej są podporządkowywane władzy? Między innymi na te pytania w rozmowie z Piotrem Pogorzelskim odpowiada Agnieszka Filipiak, ekspertka ds. Kaukazu Południowego, wicenaczelna Forbes Women.” [###]

• „Jak naprawdę wygląda system więzienny Aleksandra Łukaszenki? Przez ponad pięć lat Andrzej Poczobut był więźniem białoruskiego reżimu. Przeszedł przez areszty śledcze, karcery i kolonię karną nr 1 w Nowopołocku. W tym wywiadzie opowiada o świecie, którego większość Białorusinów nigdy nie zobaczy.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Stany Zjednoczone i Iran podpisały 14-punktowe porozumienie , które ustala ramy procesu pokojowego. Na ten moment mamy 60 dni zawieszenia broni, w czasie których realizowane będą kolejne etapy opisane w dokumencie. Zakłada ono m.in. wstrzymanie walk na wszystkich frontach (w tym w Libanie), brak dążenia do zdobycia broni jądrowej przez Iran, przywracanie żeglugi w cieśninie Ormuz, a także utworzenie funduszu odbudowy Iranu, który ma wynosić 300 mld dolarów.

  Treść porozumienia wydaje się być ogromnym sukcesem Iranu. Pytaniem otwartym pozostaje oczywiście wdrożenie dokumentu w życie, jednak w samych Stanach Zjednoczonych jest on odczytywany przez wielu komentatorów jako porażka.

  Linkujemy do treści porozumienia w j. angielskim. Komentarza do pierwszych wiarygodnych informacji o porozumieniu udzielili Marek Matusiak, Andrzej Kohut i Krzysztof Strachota. Czy rzeczywiście wojna na Bliskim Wschodzie się zakończy? Co na to Izrael? Czy to porażka Trumpa? [Wikipedia], [OSW]

• Po co więc była ta wojna? — pyta Jeremy Bowen, korespondent i redaktor ds. Bliskiego Wschodu w ostatnich 30 latach. Cieśnina zostanie otwarta, ale taki był jej status przed wojną. Reżim przetrwał, nie zachwiał się, a nawet wydaje się, że się zmilitaryzował. Chociaż amerykańska administracja opowiada wszędzie o sukcesie, to ciężko się go dopatrzyć. [BBC]

• Porozumienie uzgodnione przez Teheran i Waszyngton wprowadziło Izrael w osłupienie. Od lewej do prawej porozumienie zawarte bez Izraela przy stole uznawane jest za strategiczną porażkę. Czy Izrael wstrzyma ataki na Liban i umożliwi trwanie porozumieniu? Na taką opcję naciskać będzie amerykańska administracja. W momencie pisania tego opisu, Izrael i Liban mają powrócić do zawieszenia broni, pomimo ostrzałów prowadzonych jeszcze w piątek rano i wzywających do ludobójstwa ministrów Smotricza i Ben Gwira. [Konflikty], [DW]

• A co na to pozostałe państwa regionu i nie tylko. Eksperci Atlantic Council oceniają wpływ na kilka regionów i krajów od Zatoki Perskiej, przez Irak, Syrię i Pakistan, na Rosji i Chinach kończąc.. [Atlantic Council]

• Dla decydentów Turcji w Ankarze, którzy mieli nadzieję, że przyjazna administracja Trumpa stopniowo wycofa się z Bliskiego Wschodu, kładąc podwaliny pod ostateczną strategiczną autonomię i dominację Turcji w regionie, wojna amerykańsko-irańska była szokiem. Było to również przypomnienie, że prezydent USA Donald Trump nie kieruje się żadnym konkretnym kierunkiem polityki ani ideologią, a porządek pod przewodnictwem USA może łatwo zostać zastąpiony chaosem. Obecnie Turcja znalazła się w obliczu rozgniewanego i zakorzenionego reżimu irańskiego, którego potencjał militarny pozostał w dużej mierze nienaruszony, oraz asertywnego Izraela, który jest teraz odważniejszy w próbach zmiany porządku w regionie siłą. Jak tureccy włodarze będą manewrować w regionalnej polityce zagranicznej? [The Brookings Institution]

• Czy w wyniku wojny i porozumienia pokojowego Iran może wrócić na międzynarodowe rynki gazu i stać się jego potentatem? Nie jest to wykluczone, ale z oceną prawdopodobieństwa się wstrzymamy na kolejne kroki wdrażania porozumienia. Analizę jak taki powrót na rynek gazu mógłby wygląda i w jakie rynki celować mógłby Iran przygotował Piotr Syryczyński [Wysokie Napięcie]

Azja

• „W ubiegłym roku poziom mórz i temperatura oceanów w Azji osiągnęły alarmująco wysokie wartości, a Japonia, Chiny i Korea odnotowały najgorętsze lato w historii. Pakistan dotknęły śmiertelne powodzie, na Sri Lance spadły ekstremalne opady deszczu, a region Makau nawiedziło 14 cyklonów tropikalnych.” [Nature]

• „Chiny wykorzystują »flotę cieni« Rosji i Iranu do importowania tańszej ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego (LNG). Część jednostek jest własnością chińskich firm, a niektóre biorą również udział w operacjach sabotażowych, m.in. na Morzu Bałtyckim. Wykorzystują do tego doświadczenie zdobyte podczas ataków na infrastrukturę Tajwanu. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Zabicie trzech indyjskich marynarzy 9 czerwca w amerykańskim ostrzale okrętów handlowych w cieśninie Ormuz zwiększa napięcia między USA a Indiami i utrudnia negocjacje handlowe.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Al-Dżazira]

• „W piątek Sąd Najwyższy Kambodży utrzymał w mocy wyrok skazujący znanego polityka opozycyjnego za podżeganie, jednocześnie zawieszając pozostałą część kary, dzięki czemu uniknął on więzienia, ale przez lata nie będzie mógł angażować się w działalność polityczną, co ponownie budzi wątpliwości co do działań rządu mających na celu stłumienie krytyki.” [AP News]

• „W środę protestujący zablokowali eksport miedzi z ogromnej kopalni Rio Tinto w Mongolii, częściowo ograniczając dostawy surowca niezbędnego do realizacji chińskich planów w zakresie energii odnawialnej.” [AP News]

• „W środę prezydent Władimir Putin gościł przywódców Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), w ramach starań Rosji o zacieśnienie więzi gospodarczych i innych z krajami tego regionalnego bloku.” [AP News]

Afryka

• „Po ponad trzech latach wojny domowej w Sudanie nie zanosi się na jej rozstrzygnięcie. Obecnie walczący skupiają się na Al-Ubajjid, stolicy Kordofanu Północnego, która może wpaść w ręce Sił Szybkiego Wsparcia generała Mohameda Hamdana Dagalo »Hemedtiego«. W tle ujawniono dowody na zaangażowanie Etiopii, która, wspólnie ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, zaopatruje SSW w sprzęt.” [Konflikty]

• „Obecna epidemia wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga (DRK) może okazać się bardziej śmiercionośna niż najgorsza odnotowana dotychczas epidemia, w wyniku której zginęło ponad 11 000 osób – twierdzi szef Afrykańskiego Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom.” [Al-Dżazira]

• „Analitycy twierdzą, że strzały i wybuchy, które wstrząsnęły głównym międzynarodowym lotniskiem w Nigrze, są najnowszym przejawem tego, że ugrupowania zbrojne coraz częściej atakują miasta i ośrodki miejskie w afrykańskim regionie Sahelu, gdzie toczą walkę o wpływy i terytoria.” [AP News], [BBC]

• „W czwartek zimbabweńscy parlamentarzyści zagłosowali za zmianami w konstytucji, które spowodowałyby odroczenie wyborów oraz wydłużenie kadencji 83-letniego prezydenta kraju z pięciu do siedmiu lat.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „W czwartek prawicowa kandydatka Keiko Fujimori była na dobrej drodze do zwycięstwa w wyborach prezydenckich w Peru z niewielką, ale rosnącą przewagą, przy czym do przeliczenia pozostało już tylko 0,6% głosów, podczas gdy jej lewicowy rywal Roberto Sanchez wezwał do protestów, zarzucając komisji wyborczej nieprawidłowości.” [Reuters]

• „Konfrontacyjne podejście obecnych władz USA do państw południowego sąsiedztwa, wynikające z priorytetowego traktowania interesów bezpieczeństwa i gospodarczych, tworzy szereg wyzwań dla Meksyku. W odpowiedzi rząd prezydent Claudii Sheinbaum głównie kładzie nacisk na dialog, pokazuje korzyści ze współpracy i dowodzi skuteczności, np. w walce z przestępczością zorganizowaną. Unika konfrontacji, żeby m.in. nie zaszkodzić rozmowom w sprawie zbliżającego się przeglądu traktatu USMCA, ale próbuje demonstrować, że potrafi opierać się naciskom administracji Donalda Trumpa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W zeszłym tygodniu amerykańska armia zabiła Niño Guerrero, lidera wenezuelskiego gangu Tren de Aragua. Jak doprowadził do rozprzestrzenienia się tej grupy na pół kontynentu i czy w jego śmierci chodzi jednak o coś innego niż tylko przestępczość?” [###]

• „Chile zamierza nawiązać bezpośrednie połączenie z regionem Azji i Pacyfiku za pomocą kabla podmorskiego. Stany Zjednoczone nałożyły sankcje na chilijskich urzędników za rozpatrzenie propozycji firmy China Mobile dotyczącej kabla podmorskiego łączącego Chile z Hongkongiem. Oczekuje się, że kabel podmorski firmy Google łączący Chile z Australią zostanie oddany do użytku w 2027 roku.” [Rest of World]

• „Potężna Komunistyczna Partia Kuby zatwierdziła w czwartek nadzwyczajny pakiet gospodarczy zawierający bezprecedensowe środki wolnorynkowe, mające na celu otwarcie borykającej się z trudnościami gospodarki wyspy w obliczu nasilającej się presji ze strony Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej.” [AP News]

• „Wyborcy w Kolumbii przygotowują się do udania się do urn po raz drugi w ciągu niecałego miesiąca, aby zdecydować, kto zostanie kolejnym prezydentem tego południowoamerykańskiego kraju.” Al-Dżazira ma dla Was ściągawkę o drugiej turze wyborów prezydenckich w Kolumbii, które odbywają się w niedzielę. [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „Śledczy z torontońskiej policji stwierdzili, że dziesiątki strzelanin – w tym ta, do której doszło w marcu w konsulacie USA – mają związek z wielopoziomową siecią najemnych zabójców, która odpowiada również za ataki na synagogi w największym mieście Kanady.” [The Guardian]

• „W piątek, gdy ludzie w całych Stanach Zjednoczonych gromadzili się, by świętować Juneteenth, były prezydent Barack Obama i była pierwsza dama Michelle Obama powitali pierwszych gości w swoim centrum prezydenckim.” [AP News]

• „Bill Pulte, dyrektor Federalnej Agencji Finansowania Mieszkalnictwa, objął w piątek stanowisko pełniącego obowiązki dyrektora wywiadu krajowego (DNI) w wyniku sporu między Donaldem Trumpem a waszyngtońskimi ustawodawcami dotyczącego krótkoterminowej przyszłości tego stanowiska w rządzie.” [The Guardian]

• „Prewencyjny atak Gavina Newsoma na dochodzenia Departamentu Sprawiedliwości dotyczące jego i jego żony przebiegał zgodnie ze znanym schematem z czasów Trumpa. Za kulisami jego zespół przygotowuje się na nowy rodzaj walki.” [Politico]

• „W dramatycznym zwrocie akcji zespół prawników Luigiego Mangione’a wycofał się w czwartek z planu wykorzystania linii obrony opartej na zaburzeniach psychicznych podczas procesu, który odbędzie się we wrześniu przed sądem stanowym. Mangione nie przyznał się do winy w sprawie o zabójstwo Briana Thompsona, prezesa firmy ubezpieczeniowej, do którego doszło w 2024 roku na jednej z ulic Manhattanu.” [NPR]

• „Śmiertelne postrzelenie rocznego chłopca przez policję, która w tym tygodniu interweniowała w sprawie kradzieży sklepowej, wywołało narastające napięcia między policją a czarnoskórymi mieszkańcami małego miasteczka Senatobia w stanie Mississippi.” [AP News]

• „W czwartek Sąd Najwyższy wydał orzeczenie przeciwko szeroko zakrojonemu federalnemu zakazowi posiadania broni przez osoby używające marihuany. Jest to najnowsza z serii spraw dotyczących broni palnej rozpatrywanych przez sąd, który rozszerzył zakres praw do posiadania broni. Sędziowie jednogłośnie opowiedzieli się po stronie Ali Daniala Hemaniego, mieszkańca Teksasu, który argumentował, że prawo zabraniające posiadania broni każdemu, kto regularnie zażywa nielegalne narkotyki, narusza drugą poprawkę do Konstytucji.” [AP News]

• Pamiętacie jak tydzień temu pisaliśmy, że Trump wydał miliony dolarów z budżetu federalnego żeby pewien basen będący częścią kompleksu zabytków w Waszyngtonie był bardziej niebieski? Otóż jest on znowu zielony. [NPR]

Oceania

• „Wystąpienie w Klubie Prasowym, transmitowane w telewizji ogólnokrajowej, było prawdopodobnie jak dotąd najwyraźniejszym dowodem na to, że Pauline Hanson wkroczyła do głównego nurtu australijskiej polityki. Liderka partii One Nation wykorzystała tę okazję, by ostro krytykować wielokulturowość, »mistyfikację« związaną ze zmianami klimatu oraz media w przemówieniu, które zostało przerwane przez protest podkreślający jej sprzeciw wobec podwyżek płac dla najniżej opłacanych pracowników.” [The Guardian]

• Nie wiem, czy wiecie, ale kaktusy występują naturalnie jedynie w Amerykach. Zgadza się, pustynie Afryki czy Azji nie mają swoich rodzimych kaktusów. To samo tyczy się Australii. Jednak osadnicy przybywający do Australii przywieźli ze sobą opuncję. Była rośliną ozdobną, dobrze przystosowaną do suchego klimatu i dobrze rosła. Za dobrze. Okazała się rośliną tak inwazyjną, że mimo usilnych starań rządu wymknęła się spod kontroli i poza kontrolą długo pozostawała. Pomocna okazała się taktyka, która w przeszłości nie zawsze działała. Materiał opowiada jak opuncja niemal podbiła i zawładnęła Australią oraz o tym jak pomocna okazało się inne inwazyjne stworzenie. [###]

Ekonomia i gospodarka

• „W ciągu ostatnich dwóch dekad dochody gazet z reklam spadły o 80 proc. W tym czasie w samych Stanach ubyło 3 tysiące tytułów prasowych, a liczba dziennikarzy zmniejszyła się o 75 proc. Teraz do tego wszystkiego dochodzi AI.” Jakub Marmurek zastanawia się nad tym czy media informacyjne przeżyją rewolucję AI. [Krytyka Polityczna]

• „Emisje gazów cieplarnianych w gospodarce Unii Europejskiej są wyraźnie niższe niż dekadę temu. Według wstępnych danych Eurostatu w 2025 roku gospodarka UE i gospodarstwa domowe wyemitowały łącznie 3,3 mld ton ekwiwalentu CO2. To o 17,2% mniej niż w 2015 roku. Największy spadek odnotowano w energetyce, co ma szczególne znaczenie dla Polski.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W środę piętnaście krajów z Afryki, Azji, Europy, Karaibów i regionu Pacyfiku przyjęło deklarację w sprawie zintensyfikowania działań na rzecz zwalczania nielegalnych połowów – praktyki, która według ekspertów kosztuje światową gospodarkę nawet 50 miliardów dolarów rocznie.” [AP News]

• „Przed debiutem giełdowym SpaceX inwestorzy z Chin potajemnie nabyli udziały. Jeden z dotychczas nieujawnionych inwestorów SpaceX ma powiązania z chińskimi wykonawcami z branży wojskowej. Informacja ta wyszła na jaw dopiero po tym, jak organizacja ProPublica zwróciła się do sądu o jej ujawnienie.” [ProPublica]

Nauka i technologia

• Czy nikotynę należy regulować tak samo jak środki odurzające? Państwo z regionu Pacyfiku przedstawia swoje argumenty. Dotychczasowe globalne działania mające na celu ograniczenie szkód spowodowanych paleniem skupiały się na paleniu tytoniu, jednak e-papierosy zawierające nikotynę są również szkodliwe. Lobby tytoniowe jest zbyt silne żeby taki pomysł teraz przeszedł ale warto przyjrzeć się argumentom. [Nature]

• „Historia wędzenia potraw sięga wielu lat wstecz, ale kiedy to, co początkowo służyło wyłącznie konserwacji, stało się tak bardzo pożądanym smakiem? W tym odcinku programu The Food Chain Ruth Alexander bada początki wędzonych potraw i dowiaduje się, dlaczego ich smak tak bardzo przemawia do tak wielu ludzi na całym świecie.” [###]

• „Nasze genomy są pełne mutacji, które mogą powodować szkody. Często jednak tak się nie dzieje dzięki rodzinie białek, które »amortyzują« szkodliwe skutki mutacji. Białka te, zwane HSP, od dziesięcioleci znajdują się w centrum zainteresowania naukowców, ale postępy w takich technikach jak badania przesiewowe komórek i edycja genetyczna pozwalają na uzyskanie nowego wglądu w rolę tych białek.” [Nature]

• „Z przeglądu wynika, że dekryminalizacja posiadania konopi indyjskich lub ścisła regulacja dostępu do tego narkotyku nie wydają się powodować wzrostu jego używania, jednak gdy narkotyk ten jest sprzedawany na rynku, liczba osób go zażywających wzrasta i obserwuje się więcej problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Międzynarodowy zespół przeanalizował radykalną zmianę polityki dotyczącej konopi indyjskich w latach 2000–2025, w tym zmiany w liczbie osób zażywających ten narkotyk, jego mocy oraz wskaźnikach występowania psychoz po wprowadzeniu nowych przepisów.” [The Guardian]

• „Czy w miarę jak coraz więcej specjalistów zaczyna polegać w swojej pracy na narzędziach opartych na sztucznej inteligencji, ich ciężko wypracowane umiejętności mogą ulec zanikowi? (...) Ich obawy mogą być uzasadnione. Dowody wskazują, że w medycynie, informatyce i innych dziedzinach zaczyna zachodzić proces »odkwalifikowania« spowodowany przez sztuczną inteligencję. Naukowcy dyskutują obecnie nad tym, jak zachować ważną ludzką wiedzę specjalistyczną w erze sztucznej inteligencji.” [Nature]

• „Jeśli chodzi o reagowanie na sygnały wysyłane przez ludzi, wydaje się, że największym mistrzem wszech czasów może być w rzeczywistości koza. Naukowcy odkryli, że podobnie jak małe dzieci, kozy potrafią podążać za kierunkiem ludzkiego głosu, aby odnaleźć jakiś przedmiot.” [The Guardian]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Wśród młodszych pokoleń (tak, jesteśmy dziadami, proszę spytać...) popularna jest książka „Ja, która nie poznałam mężczyzn”. Choć tytuł może sugerować powieść w nurcie feministycznego rozmontowywania patriarchatu, to jednak jej interpretacja może być zupełnie inna. Mistycyzm Popkulturowy (MistyPop) przygotował wideo-felieton na temat sensu pytań, na które nie ma odpowiedzi. A może nawet brak pytania już jest odpowiedzią? Incepcja, Hegel i filozofia. Polecamy [###]

• „Industrializacja Górnego Śląska wcale nie zaczęła się od węgla kamiennego. W XIX wieku najważniejsze były kopalnie cynku i ołowiu oraz huty żelaza, wszystko to w dużej mierze na potrzeby przemysłu zbrojeniowego. – Pod koniec XIX wieku właściwie prawie całość produkcji cynku i ołowiu europejskiego tutaj się koncentrowała – mówi prof. Ryszard Kaczmarek z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Przed wami jeden z dwóch odcinków o historii i tożsamości Górnego Śląska.” [###]

• „W tym roku mija 50 lat od wydarzeń w Radomiu, kiedy to tamtejsi robotnicy wystąpili przeciwko komunistycznej władzy. Był to pierwszy poważny kryzys okresu rządów Edwarda Gierka. Choć propaganda przekonywała, że Polska przeżywa czas dobrobytu, rzeczywistość wyglądała inaczej. Szczególnie w takich miejscach jak Radom, nieco zapomnianych przez władzę. W najnowszym odcinku serii ”Powojnie„ pokazuję drogę, która od początku dekady Gierka doprowadziła do protestów w czerwcu 1976 roku. Co sprawiło, że tysiące ludzi wyszły na ulice? Czy tych wydarzeń można było uniknąć? Poza tym Radomskie protesty zapoczątkowały proces, który kilka lat później doprowadził do upadku ekipy Gierka. Coraz większe zadłużenie, propaganda sukcesu i pogarszająca się sytuacja materialna milionów Polaków sprawiały, że oczekiwania społeczne coraz bardziej rozmijały się z oficjalnym przekazem władz.” [###]

• Z okazji zbliżającego się Dnia Ojca Smithsonian Magazine przygotował galerię oddanych wychowaniu potomstwa ojców ze świata zwierząt [Smithsonian Magazine]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Prezydent Karol Nawrocki chce odebrania Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego za »gloryfikowanie bandytów z UPA«. Tymczasem jeszcze trzy lata temu Nawrocki mówił tak: – Polacy nie będą wybierać patronów ukraińskich ulic.” [TVN24]

• „Fundacja »Sikorki na Ukrainie« chce kupić stare autobusy z Kielc, które miały trafić do miasta Winnica. To odpowiedź na sprzeciw radnych Prawa i Sprawiedliwości wobec przekazania Ukrainie pojazdów, które w maju zostały wycofane z użytku. W piątek na koncie było już ponad 200 tys. złotych.” [TVP Kielce], [Polstat News]

• „Sum a sprawa polska. Jak rząd Tuska zrobił z deportacji spektakl i surfuje na nastrojach antymigranckich” Szkoda, że polaków łamiących prawo rząd polski nie traktuje tak poważnie jak Ukraińców. [Krytyka Polityczna]

• „Sejm przyjął projekt ustawy o zakazie patostreamingu. Głos za oddało 419 posłów, przeciw było 19. Jedna osoba wstrzymała się od głosu.” Co znajduje się w projekcie pisze TVN24. [TVN24]

• „Żądam podwyżki cen biletów komunikacji miejskiej. Biletowy populizm łączy wszystkie polskie partie – od nudnej socjaldemokracji, przez sługusów Tuska, po do reszty skonfederaciałą prawicę. To jednak strategia o wyjątkowo krótkich nóżkach.” Łukasz Lachecki pisze o tym, że komunikacja miejska nie jeździ na wodę a politycy lubią udawać że to zawsze są pieniądze na wszystko. [Krytyka Polityczna]

• „Nad Polską, 12 czerwca 2026 roku, przelatują najnowsze nabytki polskich Sił Powietrznych. Maszyny F-35 to najnowocześniejsze samoloty dopuszczone do sprzedaży przez USA. Jest to znaczący skok w potencjale naszego lotnictwa. Dodatkowo Szef Sztabu Generalnego, generał Wiesław Kukuła, zapowiada, iż wojsko ma na oku kolejne eskadry tych maszyn.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Wzmożenie, jakie wywołała informacja o »urlopie menstruacyjnym«, jaki przyznaje się kobietom zatrudnionym w jednej z polskich instytucji państwowych, jest tyleż kuriozalne, co symptomatyczne dla społeczeństwa, które dało się wpędzić w wojnę płci.” Patrycja Wieczorkiewicz chociaż ma pewne zastrzeżenia do tego jak czasami wygląda walka o prawa mężczyzn to zdaje sobie sprawę z tego mężczyźni też są dyskryminowani i dobrze byłoby się tym jakoś zająć. [Krytyka Polityczna]

• „Donald Tusk i Władysław Kosiniak-Kamysz ogłosili, że Monika Piątkowska będzie wspólną kandydatką w krakowskich wyborach, PSL wściekle atakuje PiS, premier sukcesywnie przesuwa się na pozycje prawicowe – to kilka poszlak, które wskazują, że w 2027 r. Koalicja Obywatelska wystartuje razem z ludowcami. Joanna Sawicka i Wojciech Szacki zastanawiają się, czy ów mariaż jest możliwy, co stoi mu na przeszkodzie i cóż mógłby przynieść polskiej scenie politycznej.” [###]

• „Ile pieniędzy wydają prezydenci i burmistrzowie na swoje media? Jak się okazuje – niemało. A na pewno bardzo wiele w porównaniu z budżetami lokalnych gazet, które mają się najgorzej po 1989 roku. Wydawcy największych mediów samorządowych niechętnie dzielą się tą wiedzą.” Jeśli jesteście ciekawi sytuacji mediów lokalnych, to zainteresuje Was tekst Wirtualnych Mediów. [Wirtualnych Mediów]

• „Konfederacja ostatnio opublikowała post o tym, że »dopłacamy do kolonizacji Polski« przez Ukraińców. Chodzi o tak zwany bon na zasiedlenie. Konfa jest tutaj jak Radio Erewań z tego bardzo starego żartu. Otóż bon przysługuje również Polakom (i trafia przede wszystkim do Polaków), obowiązuje od 2014 roku, i nie jest na kolonizację, a na przeprowadzkę za pracą.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraiński dron eksploduje w Konstancy. 1567. dzień wojny]

• „7 czerwca w Londynie doszło do spotkania liderów państw E3 – prezydenta Emmanuela Macrona, kanclerza Friedricha Merza i premiera Keira Starmera – z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim. Celem było skoordynowanie dalszego wsparcia dla Ukrainy oraz omówienie perspektyw rozmów pokojowych z Rosją, w tym zwłaszcza włączenia do nich Europy. Podkreślono, że wszelkie negocjacje powinny się odbywać z aktywnym udziałem zarówno Europy, jak i USA.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił istotne zmiany w obecnym systemie wynagrodzeń dla ukraińskich żołnierzy, obejmujące wyższe pensje, większe dodatki bojowe i umowy na czas określony dla żołnierzy piechoty, a także nową kampanię rekrutacyjną mającą na celu pozyskanie zagranicznych bojowników.” [Kyiv Independent]

• „W wyniku pełnej inwazji Rosji tysiące ukraińskich żołnierzy odniosło obrażenia, które zmieniły ich życie. Dla wielu ocalałych walka nie kończy się wraz z opuszczeniem pola bitwy. Kyiv Independent odwiedził ukraiński szpital wojskowy, w którym chirurdzy amerykańscy i ukraińscy współpracują w ramach misji »Face-to-Face«, mającej na celu rekonstrukcję twarzy uszkodzonych w wyniku wybuchów bomb i min lądowych. Od skomplikowanych operacji rekonstrukcji twarzy po indywidualnie dopasowane protezy oczu – w tym reportażu śledzimy losy rannych żołnierzy podczas zabiegów medycznych.” [###]

Europa

• „Wielka Brytania z jej rozwiniętym przemysłem obronnym jawi się jako naturalny partner UE w jej dążeniach do zwiększenia niezależności od USA w dziedzinie bezpieczeństwa. Dotychczasowa współpraca wiązała się jednak z nieufnością ze strony niektórych państw członkowskich, m.in. Francji. Prounijna polityka obecnego brytyjskiego rządu wraz z niestabilną sytuacją międzynarodową otwierają możliwość zrewidowania tego stanowiska. Z tego powodu przed kolejnym szczytem UE – Wielka Brytania latem br. można oczekiwać nowych uzgodnień w dziedzinie współpracy obronnej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W całej Europie rządy ograniczają swoją zależność od amerykańskich firm technologicznych. 3 czerwca Komisja Europejska przedstawiła plany zawarte w pakiecie dotyczącym europejskiej suwerenności technologicznej, który obejmuje szereg propozycji mających na celu wzmocnienie autonomii cyfrowej, w tym plany wspierania lokalnych usług w chmurze i sztucznej inteligencji oraz promowania wykorzystania technologii open source.” [Nature]

• „W piątek późnym wieczorem 27 państw członkowskich Unii Europejskiej zagłosowało za rozpoczęciem pierwszego etapu negocjacji akcesyjnych z Ukrainą i Mołdawią.” [Politico]

• „W ten weekend zakończy się ogólnokrajowe głosowanie nad bezprecedensową inicjatywą skrajnej prawicy, mającą na celu ograniczenie liczby ludności Szwajcarii do 10 milionów, a wszystko to w obliczu ostrzeżeń o katastrofalnych skutkach dla gospodarki kraju, jeśli wyborcy poprą tę inicjatywę.” [The Guardian]

• „Brytyjski minister obrony John Healey złożył w czwartek rezygnację w związku z trwającym od miesięcy sporem dotyczącym wydatków na obronę, zarzucając premierowi Keirowi Starmerowi brak zapewnienia środków niezbędnych do ochrony kraju przed narastającymi zagrożeniami.” [Reuters]

• „Szwecja była przez lata liderką cyfryzacji w europejskim szkolnictwie, korzystanie z tabletów było obowiązkowe nawet w przedszkolach. Dlaczego więc teraz każe uczniom wracać do kartek oraz długopisów i czy problemy w nauce wynikają jednak z czegoś innego niż wszechobecne ekrany?” [###]

• Głębsze pojednanie czy otwarcie starych ran? Kontrowersje wokół zjazdu niemieckiego ziomkostwa w Czechach [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W wyborach parlamentarnych w Armenii 50% uzyskała Umowa Społeczna premiera Nikola Paszyniana. Do parlamentu wejdą również ugrupowania prorosyjskie. Co oznacza zwycięstwo Paszyniana? Jakie wyzwania czekają jego ugrupowanie? Co o wyniku wyborów sądzi Rosja? O wyborach w Armenii opowiadają eksperci OSW, Karol Wasilewski i Miłosz Bartosiewicz.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

• „Przedterminowe wybory w Kosowie, które odbyły się 7 czerwca, nie przyniosły jednoznacznego rozstrzygnięcia. To już trzecie podejście do urn w ciągu 18 miesięcy. Tym razem przyczyną rozpisania wyborów była niezdolność Zgromadzenia do wyłonienia głowy państwa (...). Lewicowa koalicja Samostanowienie (alb. Vetëvendosje) premiera Albina Kurtiego uzyskała najlepszy wynik, osiągając 43% głosów – o 8 p.p. mniej niż w grudniu 2025 r. (...). Nie pozwala to na samodzielne rządy, jednak zdobyte poparcie daje temu ugrupowaniu największe szanse na utworzenie koalicji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „3 czerwca premier Péter Magyar poinformował o osiągnięciu »kompleksowego porozumienia« z Ukrainą dotyczącego rozszerzenia praw ok. 60–70-tysięcznej mniejszości węgierskiej zamieszkującej obwód zakarpacki. Uzgodnienia są rezultatem kilkutygodniowych konsultacji eksperckich i obejmują rozszerzenie praw językowych, edukacyjnych i kulturalnych etnicznych Węgrów.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Pierwsze obchody Dnia Jedności Narodowej po zmianie władzy na Węgrzech pokazały, że Trianon pozostaje ponadpartyjnym fundamentem węgierskiej tożsamości politycznej. Wystąpienie premiera Pétera Magyara potwierdziło ciągłość podstawowych elementów tej narracji, jednocześnie wskazując na próbę zmiany sposobu jej wykorzystania.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Albania pogrążona jest w niemałym kryzysie politycznym. Tysiące demonstrantów wyszło na ulicę, domagając się dymisji obecnego premiera kraju, Ediego Ramy. Wydarzenia te, co ciekawe, nie są spowodowane wyłącznie typowymi problemami kraju, ale także pewną inwestycją zięcia Donalda Trumpa.” O tym co dzieje się w Albanii przeczytacie zarówno w Obserwatorze Gospodarczym jak i Krytyce Politycznej. [Obserwatorze Gospodarczym], [Krytyce Politycznej]

• „Forum Ekonomiczne w Petersburgu nazywano inwestycyjną witryną Rosji. Tym razem witryny bezpieczniej było zaklejać, by zabezpieczyć je przed falą uderzeniową, będącą skutkiem ukraińskich ataków. Ale nawet gdyby Ukraińcy nie ośmieszyli Putina, zrobiłby to sam skład zaproszonych gości.” [Krytyka Polityczna]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Wojna w Iranie trwa już ponad 100 dni. Izrael nieustannie atakuje Liban, Iran uderza w państwa Zatoki Perskiej a Donald Trump co kilka dni wspomina o nadchodzącym porozumieniu. O tym, co się teraz dzieje w Iranie i wokół niego mówi ekspert OSW Krzysztof Strachota” [###]

• Amnesty International oskarżyła w środę Izrael o prowadzenie kampanii „czystek etnicznych” Palestyńczyków z okupowanego Zachodniego Brzegu z zamiarem aneksji terytoriów palestyńskich. Oskarżenie pojawiło się w nowym, 149-stronicowym raporcie, w którym zarzucono, że przymusowe przesiedlenia Palestyńczyków z Zachodniego Brzegu były wynikiem skoordynowanej polityki państwa, a nie tylko działań brutalnych osadników. Chociaż znaczna część przesiedleń jest napędzana przez osadników budujących przyczółki na ziemiach palestyńskich, raport stwierdza, że ​​proces ten nie mógłby się odbyć bez wsparcia rządu. [AP News]

• Minister spraw zagranicznych Iranu i prezydent USA oświadczyli, że porozumienie w sprawie zakończenia wojny w Iranie jest bliskie. Mediatorzy w Pakistanie twierdzą, że pracują nad „sfinalizowaniem kolejnych kroków”. Więcej informacji podaje [DW].

• „Rozejm w Zatoce Perskiej po raz kolejny się załamał, by odrodzić się na nowo. Amerykanie dokonali pokaźnego odwetu za strąconego Apache’a, Iran zrewanżował się atakami na państwa arabskie. (...) Donald Trump zapowiadał serię potężnych nalotów. Groźba wytrzymała ledwie kilka godzin. Trump ogłosił porozumienie z Iranem, nie podał jednak żadnych szczegółów, a sojusznicy mają nic nie wiedzieć o zawartych umowach.” [Konflikty]

• „Irańska dominacja nad Cieśniną Ormuz może słabnąć – a problemy z ropą naftową Iranu wydają się narastać. Kluczowa cieśnina u ujścia Zatoki Perskiej, przez którą niegdyś przepływała jedna piąta światowych dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego, została skutecznie zamknięta przez irańskie ataki na żeglugę od początku wojny w lutym. Sytuacja jednak wydaje się zmieniać. Analitycy twierdzą, że coraz więcej ropy z państw Zatoki Perskiej trafia na rynek, dzięki wsparciu armii USA. Prezydent USA Donald Trump powiedział, że ”tajna misja„ nadzoru nad statkami doprowadziła do wydobycia ponad 100 milionów baryłek ropy naftowej. Tymczasem siły amerykańskie, wprowadzające blokadę, wielokrotnie ostrzeliwały lub zatrzymywały statki związane z irańskim handlem ropą naftową, co utrudniało temu państwu zdobycie niezbędnej twardej waluty.” [AP News]

• Media donoszą, powołując się na anonimowe źródło z Agencji Wywiadu Obronnego USA (DIA) ujawniło wewnętrzne informacje wskazujące na to, że Pentagon zaliczył Izrael do najwyższej kategorii zagrożenia kontrwywiadowczego. Zmiana ta miała być spowodowana znacznym rozszerzeniem działań wywiadowczych Izraela przeciwko Stanom Zjednoczonym. Rząd USA zdementował te doniesienia; Izrael nazwał je „całkowicie fałszywymi”. [DW]

• A co słychać w Iranie? Analitycy zajmujący się Iranem, debatują nad tym, czy Republika Islamska stoi u progu historycznej transformacji – od systemu teokratycznego do takiego, w którym realną władzę sprawuje wojsko. Irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) – formacja pierwotnie utworzona w 1979 roku w celu ochrony rewolucji islamskiej – przekształcił się z frakcji wojskowej w potężne imperium gospodarcze i polityczne. Według szacunków, IRGC, za pośrednictwem powiązanych z nim spółek, kontroluje około połowę irańskiego bogactwa naftowego, a także rozległe interesy w branży budowlanej, telekomunikacyjnej i eksportowej warte miliardy dolarów. Transformacja ta trwała dekady – ale wojna z Iranem dramatycznie ją przyspieszyła. [DW]

Azja

• „Indo-Pacyfik stał się centrum światowej polityki, gospodarki i rywalizacji mocarstw. To właśnie tutaj krzyżują się interesy Chin, USA, Indii, Japonii i wielu innych państw. Dlaczego region ten stał się tak ważny? O tym mówi ekspert OSW Michał Bogusz.” [###]

• „Chińska dalekomorska flota rybacka, realizując połowy komercyjne, w dużym stopniu nielegalne, a często de facto prowadząc działalność kłusowniczą, równocześnie wykonuje zadania postawione jej przez partię i państwo w zakresie bezpieczeństwa narodowego. O tym, jak działa Pekin na morzu, mówi ekspert OSW Michał Bogusz.” Jakiś czas temu OSW opublikował raport na temat chińskich rybaków a teraz możecie posłuchać o tym audycji. [###]

• „Systematyczny, bezwzględny i przemyślany proces emancypacji Pjongjangu od Pekinu jest od dojścia do władzy Kim Dzong Una główną osią relacji Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej (KRLD) i Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL). Wizyta Xi Jinpinga w stolicy KRLD w dniach 8–9 czerwca zamyka długi okres godzenia się przez kierownictwo Komunistycznej Partii Chin (KPCh) z rosnącą niezależnością klanu Kimów, ich ambicjami nuklearnymi i faktem, że będzie on rządził Koreą Północną w przewidywalnej przyszłości.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Chiny aresztowały amerykańskiego naukowca podczas konferencji pod zarzutem »działalności szpiegowskiej«. Aresztowanie Min Zina, który zajmuje się tematyką Mjanmy i chińskiej polityki zagranicznej, nastąpiło zaledwie miesiąc po wizycie Trumpa w Pekinie” [The Guardian]

• „Były prezydent Korei Południowej Yoon Suk Yeol został skazany na 30 lat więzienia za wysłanie dronów do Korei Północnej – prokuratura twierdziła, że miało to na celu stworzenie pretekstu do ogłoszenia stanu wojennego w 2024 roku, co jednak nie powiodło się.” [The Guardian]

• „W piątek setki indonezyjskich studentów zgromadziły się w stolicy Indonezji, domagając się obniżenia cen paliwa i żywności oraz wzywając prezydenta Prabowo Subianto do ograniczenia kosztownych programów wydatków publicznych w obliczu narastających trudności gospodarczych.” [AP News]

• „Według informacji przekazanych przez władze, pięciu członków indyjskich sił powietrznych zginęło w wyniku katastrofy samolotu, którym lecieli, w północno-wschodnim stanie Assam w Indiach.” [Al-Dżazira]

• „Filipiny podnoszą się po najsilniejszym trzęsieniu ziemi od dziesięcioleci. Trzęsienie ziemi o sile 7,8 w skali Richtera nawiedziło południową wyspę Mindanao, powodując śmierć co najmniej 55 osób i pozostawiając po sobie ślady zniszczeń” [The Guardian]

Afryka

• „Południowoafrykańska policja ostrzega przed niebez­pie­czeń­stwem związanym z coraz większym zaanga­żo­waniem meksykań­skich karteli w krajowy rynek narkotyków. W wyniku długiego śledztwa funkcjonariu­szom udało się zidentyfikować kolejne laboratorium zajmujące się produkcją metamfe­ta­miny w niewielkim mieście Swartruggens w Prowincji Północno-Zachodniej.” [Konflikty]

• Możecie kojarzyć, że migracja i migranci są tematem zapalnym także w RPA. W związku z tym mamy dla Was 3 teksty na ten temat.

  • BBC: Prezydent Republiki Południowej Afryki ogłasza walkę z nielegalną migracją

  • The Guardian: „Ogromny strach” wśród imigrantów w obliczu fali represji ogarniającej RPA

  • BBC: Nigeria ewakuuje swoich obywateli z Republiki Południowej Afryki w związku z nasilającymi się nastrojami antyimigranckimi

• „W środę organizacje praw człowieka potępiły aresztowanie dwóch znanych dziennikarzy w Mali, do którego doszło w ciągu ostatnich dwóch dni. Jest to najnowszy przykład ograniczania wolności słowa przez wojskowe władze tego zachodnioafrykańskiego kraju w obliczu kryzysu bezpieczeństwa.” [AP News]

• „Kenijska policja zastrzeliła mężczyznę podczas protestu przeciwko planowanemu utworzeniu ośrodka kwarantanny dla obywateli USA w związku z epidemią wirusa Ebola. Patrick Wahome, który organizował protesty w Nanyuki przeciwko utworzeniu tego ośrodka, poinformował we wtorek agencję Reuters, że mężczyzna zmarł na skutek rany postrzałowej głowy. Reporterzy agencji widzieli jego ciało leżące nieruchomo w policyjnej furgonetce z rozległą raną głowy.” [The Guardian]

• „Były prezes Sądu Najwyższego Kenii David Maraga został aresztowany podczas protestu przeciwko, między innymi, planom budowy parkingu na terenach chronionych należących do rezerwatu dzikiej przyrody w stolicy kraju, Nairobi – jak twierdzą aktywiści.” [BBC]

Ameryka Łacińska

• W drugiej turze wyborów prezydenckich w Peru różnica między kandydatami wynosi około 1 tysiąc głosów. Reuters opisuje jak wygląda obecna weryfikacja części głosów kontestowanych przez kandydatów. [Reuters]

• „Zniknięcie Nicolása Maduro: jak były dyktator zostaje wymazany z pamięci Wenezueli. Billboardy są zamalowywane, a dawni sojusznicy wydają się chętni do zapomnienia o człowieku, którego niegdyś gloryfikowali” [The Guardian]

• „Stany Zjednoczone nałożyły kolejne sankcje na Kubę, tym razem wymierzone w państwową spółkę naftowo-gazową tej karaibskiej wyspy, Union Cuba-Petroleo. W czwartek sekretarz stanu USA Marco Rubio wydał oświadczenie, w którym określił tę spółkę jako narzędzie »represyjnego aparatu bezpieczeństwa« Kuby.” [Al-Dżazira]

• „Po czterech miesiącach amerykańskiej blokady naftowej Kubańczycy obserwują, jak wyspa pogrąża się w kryzysie, podczas gdy państwowe przedsiębiorstwo energetyczne z trudem zapewnia zaledwie kilka godzin prądu dziennie” The Guardian ma dla Was reportaż z Kuby. [The Guardian]

• „Waszyngton grozi wycofaniem się z jednej z najważniejszych instytucji na naszej półkuli. Region musi zabrać w tej sprawie głos.” Americas Quarterly pisze o Organizacji Państw Amerykańskich i problemach z jakimi się boryka. [Americas Quarterly]

• „Kolumbia uchwaliła przełomową ustawę, która nakłada na branżę hodowli bydła obowiązek śledzenia pochodzenia zwierząt oraz wykazania, że łańcuchy dostaw wołowiny nie przyczyniają się do wylesiania; zdaniem organizacji ekologicznych jest to pierwszy kraj posiadający lasy tropikalne, który wprowadził takie ogólnokrajowe ramy prawne.” [AP News]

• „Jak poinformowała brazylijska policja, ponad 100 kubańskich migrantów próbujących przedostać się do Brazylii przez północną granicę z Gujaną zostało uratowanych z rąk przemytników ludzi.” [AP News]

• „Administracja prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa zaostrzyła sankcje wobec nikaraguańskich urzędników w związku ze śmiercią przywódcy rdzennej ludności Brooklyna Rivery, do której doszło podczas jego pobytu w areszcie rządowym.” [Al-Dżazira]

• „Tysiące Portorykańczyków boryka się z tak poważnymi niedoborami wody, że gubernator tego terytorium Stanów Zjednoczonych wezwał Gwardię Narodową, a służby ratownicze codziennie odbierają liczne zgłoszenia.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Kanadyjski premier Mark Carney stał się symbolem oporu średnich mocarstw po swoim głośnym przemówieniu wygłoszonym na początku tego roku, jednak oczekuje się, że podczas zbliżającego się szczytu w Europie będzie bardziej powściągliwy w swojej krytyce prezydenta USA Donalda Trumpa.” [AP News]

• „W czwartek kanadyjska matka wniosła do amerykańskiego sądu pozew przeciwko firmie OpenAI i jej dyrektorowi generalnemu, Samowi Altmanowi, twierdząc, że ChatGPT nakłonił jej córkę do popełnienia samobójstwa. Pozew ten jest kolejnym z serii pozwów, w których zarzuca się firmie brak reakcji na niebezpieczne rozmowy między użytkownikami a firmowym chatbotem.” [The Guardian]

• Wyobrażacie sobie, że w Belwederze odbywa się gala Fame MMA albo inna patogala? Właśnie coś podobnego odbędzie się w Stanach Zjednoczonych – na trawniku przed Białym Domem odbędzie się gala UFC. Możecie przeczytać o tym w tekście AP News jak i CNN. [AP News], [CNN]

• Jakie zachcianki poza galą UFC ma Trump? Otóż postanowił widać 14 milionów dolarów pieniędzy podatników żeby wielki Lincoln Memorial Reflecting Pool był bardziej niebieski. [The Guardian]

• „Z najnowszej analizy wyników sondaży przeprowadzonych przez AP-NORC wynika, że w trakcie drugiej kadencji prezydenta Donalda Trumpa niezadowolenie wśród wyborców niezrzeszonych stale rośnie, zwłaszcza wśród osób bez wyższego wykształcenia.” Warto pamiętać, że to ci wyborcy przyczynili się do wygranej Trumpa w ostatnich wyborach. [AP News]

• „Sędzia amerykańskiego sądu okręgowego nakazał administracji Trumpa przywrócenie wszelkich materiałów historycznych i naukowych, które zostały usunięte z publicznych pomników w całym kraju, stwierdzając, że działania Białego Domu »stworzyły niebezpieczny precedens cenzury i manipulowania treścią«.” [The Guardian]

• „Dzięki Raw Farm, największej w kraju mleczarni produkującej wyroby z surowego mleka, Mark McAfee wykorzystał potencjał produktu, który niegdyś był niszowy, a w ostatnich latach stał się popularny i zyskał poparcie ministra zdrowia Roberta F. Kennedy’ego Jr.” [ProPublica]

Oceania

• „Przed budynkiem, w którym odbywała się zbiórka funduszy partii One Nation, doszło do starć między protestującymi, podczas gdy Partia Pracy twierdzi, że partie opozycyjne »spowodują chaos«” [The Guardian]

• „Kobieta w wieku około 30 lat została przewieziona do szpitala z obrażeniami rąk i nóg, a plaże we wschodniej części Sydney zostały zamknięte po tym ataku” [The Guardian], [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Polski eksport należy do najbardziej zdywersyfikowanych na świecie. Widać to szczególnie dobrze, gdy porówna się Polskę z państwami, których sprzedaż zagraniczna zależy głównie od ropy, gazu albo metali. W naszym przypadku obraz jest zupełnie inny. Eksportujemy części samochodowe, maszyny, meble, żywność, elektronikę, baterie, wyroby chemiczne, usługi transportowe, biznesowe i informatyczne. Ta różnorodność przez lata była jednym z powodów, dla których polska gospodarka dobrze znosiła kolejne zewnętrzne szoki. Jednak czy taki stan rzeczy może trwać wiecznie?” [Obserwator Gospodarczy]

• „Elon Musk stał się pierwszym na świecie trylionerem po tym, jak akcje jego firmy rakietowej SpaceX poszybowały w górę w ramach największej w historii Wall Street pierwszej oferty publicznej. W piątek, tuż po otwarciu sesji, akcje SpaceX wzrosły o ponad 19%, co wskazuje, że inwestorzy nie zwracają uwagi na miliardowe straty ponoszone przez firmę, a zamiast tego stawiają na to, że jej ogromne inwestycje w satelity, orbitalne centra danych i sztuczną inteligencję przyniosą w przyszłości zyski.” [AP News]

• „Firma Anthropic, zajmująca się sztuczną inteligencją, zablokowała dostęp do swojego najnowszego, przełomowego oprogramowania w następstwie nakazu wydanego przez rząd Stanów Zjednoczonych. W opublikowanym w piątek wpisie na blogu firma stojąca za chatbotem Claude poinformowała, że agencje rządowe nakazały jej uniemożliwić wszystkim obcokrajowcom dostęp do modeli sztucznej inteligencji Fable 5 i Mythos 5, powołując się na kwestie bezpieczeństwa narodowego.” [Al-Dżazira]

Nauka i technologia

• „Niemiecki sąd orzekł, że firma Google ponosi odpowiedzialność za fałszywe informacje zawarte w podsumowaniach generowanych przez sztuczną inteligencję, co może mieć wpływ na wszystkie wyszukiwarki i chatboty oparte na sztucznej inteligencji, o których wiadomo, że nieprawidłowo parafrazują linki źródłowe.” [Ars Technica]

• „Meteorolodzy ogłosili w czwartek, że El Niño, chaotyczny czynnik klimatyczny, ukształtował się na ogrzanych wodach Pacyfiku i przewiduje się, że osiągnie historyczną siłę.” [AP News]

• „Naukowcy twierdzą, że wykorzystali precyzyjną technikę edycji genomu, zwaną edycją zasad, do zmiany genomu ludzkich embrionów. Ogłoszenie tej informacji wywołało zarówno entuzjazm, jak i obawy naukowców i bioetyków. Wielu uważa, że badania te stanowią imponujący krok w kierunku umożliwienia lekarzom korygowania mutacji powodujących choroby w embrionach. Inni jednak obawiają się, że technologia ta mogłaby zostać wykorzystana do prób tworzenia embrionów o cechach takich jak ponadprzeciętna inteligencja.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly przyglądamy się naukowym aspektom przygotowania naturalnej murawy na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej FIFA 2026 – projekt, w ramach którego naukowcy pracowali nad przekształceniem stadionów, na których zazwyczaj stosuje się sztuczną murawę, w obiekty wyposażone w nawierzchnie na najwyższym poziomie.” [###]

• „Odkąd w 1875 roku znany biolog Karol Darwin ogłosił, że mięsożerna muchołówka jest jedną z »najwspanialszych« roślin na świecie, naukowcy próbują ustalić, w jaki sposób tak szybko zamyka się na swoją ofiarę. Rośliny nie słyną z szybkości, ale muchołówka (Dionaea muscipula) zamyka się w mniej niż sekundę.” [Nature]

• „Na dnie oceanu odkryto kości wielorybów i pradawne skamieniałości, skupione w głębokim rowku znanym jako Strefa Diamantina. Naukowcy wykorzystali łódź podwodną Fendouzhe, by zanurkować w te w większości niezbadane głębiny, i ze zdumieniem odkryli głębinowe stworzenia żyjące na zwłokach wielorybów, a także setki skamieniałości. Najstarsza skamieniałość została datowana na ponad 5 milionów lat, a inna przedstawiała nieznany dotąd gatunek wymarłego wieloryba dziobowego.” [###]

• „Według wyników badania klinicznego II fazy stuletnia szczepionka przeciwko gruźlicy pomaga regulować poziom cukru we krwi u osób cierpiących na niektóre rodzaje cukrzycy, dzięki czemu mogą one zmniejszyć dawki insuliny.” [Nature]

Idee, kultura, społeczeństwo

• No i rozpoczął się mundial. Miał on aż trzy ceremonie otwarcia: w Meksyku, Toronto i Los Angeles. Z tekstu Al-Dżaziry dowiecie się za to o tym gdzie dokładnie rozgrywany jest w Ameryce ten turniej. [Al-Dżazira]

• A skoro mowa o piłeczce, to pewnie chcielibyście błysnąć w poniedziałek informacjami na temat Curaçao (czyt. Kurakało). W tym miejscu przybywamy my, a raczej Tetrycy, którzy przygotowali krótki, dosłownie 15 minutowy Skarb Mundialu. Polecamy do porannej kawki [###]

• Z okazji Mundialu polecamy również materiał historyczny w temacie. „W ZSRR każda dziedzina życia musiała bowiem bezwzględnie służyć komunizmowi i futbol nie był wyjątkiem. Stalin doskonale rozumiał znaczenie tego sportu dla tysięcy sowieckich obywateli. Mecze przyciągały na stadiony ogromne tłumy, stając się idealnym narzędziem manipulacji. Widowiskom towarzyszyły propagandowe parady, a zawodnicy na zgrupowaniach byli zmuszani do studiowania biografii dyktatora. Prawdziwe piekło rozpętało się jednak wtedy, gdy w grę weszły prywatne ambicje szefa NKWD. Ławrientij Beria, jako protektor milicyjnego klubu Dynamo Moskwa, postanowił bezwzględnie zniszczyć największego rywala drużynę Spartaka Moskwa. Ponieważ po prostu była lepsza, Beria złamał życie jego najlepszym piłkarzom. Liderzy drużyny zostali aresztowani pod absurdalnymi zarzutami i trafili do łagrów, gdzie omal nie stracili życia.” [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Numer, który przez lata wywoływał protesty środowisk religijnych, wywrócony do góry nogami przez poprzedniego przewoźnika i pogrzebany w 2023 roku – wraca. FlixBus wskrzesza linię 666 na Hel i robi to z pełną świadomością, że kupuje sobie tym samym darmowe nagłówki od Warszawy po Tokio.” [Wirtualne Media]

• „Biuro Bezpieczeństwa Narodowego opublikowało w mediach społecznościowych zdjęcie, na którym widać odsłonięte twarze komandosów i oficerów służb specjalnych. Wojskowe instytucje przerzucają się odpowiedzialnością, a eksperci i byli dowódcy alarmują: to podanie na tacy kluczowych danych naszych żołnierzy.” [Onet]

• „Rok po wyborach to dobra okazja, by zastanowić się, kto ostatecznie zyskuje na tym nowym modelu uprawiania polityki w pałacu prezydenckim. I jaki właściwie skutek i wpływ na rząd mają weta Karola Nawrockiego? ” [###]

• „Szef kancelarii prezydenta Ukrainy spotkał się w Polsce z wiceszefem spraw zagranicznych Marcinem Bosackim, a to nie koniec jego rozmów z polskimi politykami. W tle jest nadanie jednej z ukraińskich jednostek imienia »Bohaterów UPA«, co wywołało oburzenie w Polsce. Wizytę wysłannika Zełenskiego skomentował premier Donald Tusk.” [TVN24]

• „Rozpędza się awantura, którą wywołał Wołodymyr Zełeński, kiedy jednej z jednostek wojskowych nadał imię ”bohaterów UPA„. A spotęgował Karol Nawrocki, który chce prezydentowi Ukrainy odebrać order Orła Białego. Tymczasem pod koniec czerwca w Gdańsku ma odbyć się międzynarodowa konferencja o odbudowie Ukrainy i lada dzień może wrócić temat negocjacji akcesyjnych Ukrainy. Tomasz Sawczuk i Wojciech Szacki zastanawiają się, jakie będą implikacje owej awantury i kto na krajowej scenie politycznej na niej skorzysta.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosja spowalnia postępy na froncie. 1560. dzień wojny]

• „Rosyjskie wojska notują w ostatnim czasie najmniejsze od dawna postępy terytorialne. Jak więc wygląda wojna na Ukrainie dzisiaj? Czy to oznacza, że armia ukraińska ma przewagę? Jak reaguje Rosja? 2026 rok w wielu kwestiach pokazał już problemy rosyjskie, o których wcześniej informowaliśmy. Dlaczego rosyjska ofensywa nie ruszyła? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW. ” [###]

• „Władimir Putin odrzucił propozycję Wołodymyra Zełenskiego dotyczącą zorganizowania bezpośredniego spotkania, podkreślając jednocześnie, że Rosja osiągnie swoje cele wojenne na Ukrainie, w tym zajmie cały wschodni region Donbasu.” [The Guardian]

• „W nocy z 5 na 6 czerwca ukraińskie siły zbrojne przeprowadziły zakrojone na szeroką skalę ataki na wiele regionów Rosji, wkraczając nawet 1000 kilometrów w głąb terytorium rosyjskiego i uderzając w kilka celów – poinformował prezydent Wołodymyr Zełenski. Atak ten nastąpił przed ostatnim dniem Międzynarodowego Forum Gospodarczego w Sankt Petersburgu – corocznej imprezy odbywającej się w rodzinnym mieście prezydenta Rosji Władimira Putina – w sytuacji, gdy narastają obawy o bezpieczeństwo największych rosyjskich miast.” [Kyiv Independent]

• „Wołodymyr Zełenski zdecydował o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy imienia »Bohaterów UPA«. Decyzja o uhonorowaniu członków Ukraińskiej Powstańczej Armii, odpowiedzialnej za masowe zbrodnie na ludności polskiej na Wołyniu, spowodowała kryzys w stosunkach polsko-ukraińskich. Jakie są kulisy tej decyzji? Analizują Piotr Pogorzelski i Ziemowit Szczerek.” [###]

Europa

Czy Praga anuluje umowę na CAESAR-y? Łotwa: kampanijny rząd Andrisa Kulbergsa.

• „W piątek Komisja Europejska zapowiedziała zaostrzenie zasad wydawania wiz obywatelom Rosji w obliczu krytyki politycznej skierowanej pod adresem Francji, Włoch i Hiszpanii, które co roku przyjmują setki tysięcy rosyjskich turystów.” [Euronews]

• „Przywódcy państw Unii Europejskiej zebrali się w malowniczym porcie Tivat na adriatyckim wybrzeżu Czarnogóry na corocznym szczycie UE–Bałkany Zachodnie, a głównym tematem obrad była kwestia rozszerzenia Unii.” [DW]

• „Policja twierdzi, że w wyniku śledztwa w sprawie sabotażu dwóch kabli telekomunikacyjnych pod Morzem Bałtyckim pod koniec 2025 roku zidentyfikowała czterech podejrzanych, z których trzem zakazano opuszczania kraju. O dalszym postępowaniu zadecyduje prokuratura.” [DW]

• „Policja w Holandii poinformowała, że aresztowała czterech mężczyzn w ramach śledztwa dotyczącego podania środków odurzających kilku kobietom i wykorzystania ich seksualnego; sprawa ta przypomina głośną sprawę Gisèle Pelicot, która wstrząsnęła Francją.” [Euronews]

• „Niemcy miały wreszcie odbić po latach stagnacji, ale najnowsze prognozy znowu przynoszą rozczarowanie. Niemiecka Rada Ekspertów Ekonomicznych obniżyła prognozę wzrostu PKB na 2026 rok do 0,5%, a w 2027 roku spodziewa się tylko 0,8%. To efekt droższej energii, wojny wokół Iranu, słabości przemysłu i narastających problemów strukturalnych.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Po ponownym objęciu przez Donalda Trumpa urzędu prezydenta USA, na początku 2025 r., ruch MAGA otwarcie wspiera wybrane, bliskie ideowo ugrupowania populistyczne w Europie. W Niemczech jest to Alternatywa dla Niemiec (AfD). (...) Dla MAGA celem kontaktów z AfD jest osłabianie liberalnego centrum w polityce europejskiej oraz wzmacnianie postaw antyimigranckich i antyunijnych. Dla AfD zaś jest nim przełamywanie własnej izolacji politycznej, a także osłabianie UE i jej globalnego oddziaływania, czego powodzenie byłoby niekorzystne z punktu widzenia Polski.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W dzisiejszym odcinku opowiadamy o Ostpolitik, czyli o polityce wschodniej Niemiec. Jak dziś Niemcy odnoszą się do zagadnień takich jak wojna na Ukrainie, współpraca z Rosją czy sankcje na Rosję? Czy jest powrót do czasów, gdy współpraca z tym krajem stanowiła ważną część polityki zagranicznej? Jaką politykę realizuje i chce realizować kanclerz Merz? Na te i inne pytania odpowiadają Lidia Gibadło i Kamil Frymark, eksperci OSW.” [###]

• „Kilka miesięcy po wyborach parlamentarnych w Danii pełniąca obowiązki premiera Mette Frederiksen, przewodnicząca Partii Socjaldemokratycznej, utworzy mniejszościowy rząd koalicyjny o profilu centrolewicowym.” Pomysł z wcześniejszymi wyborami, mimo ostatecznego pozostania przy władzy, nie był jednak najlepszym. [BBC]

• „W niedzielę wyborcy w Kosowie po raz trzeci w ciągu nieco ponad roku udadzą się do urn, aby wziąć udział w wyborach parlamentarnych, które będą miały ogromne znaczenie dla stosunków tego kraju z Unią Europejską.” [Euractiv]

• „Albania pogrążona jest w niemałym kryzysie politycznym. Tysiące demonstrantów wyszło na ulicę, domagając się dymisji obecnego premiera kraju, Ediego Ramy. Wydarzenia te, co ciekawe, nie są spowodowane wyłącznie typowymi problemami kraju, ale także pewną inwestycją zięcia Donalda Trumpa.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Węgierska prokuratura wycofała zarzuty wobec burmistrza Budapesztu Gergely’ego Karacsony’ego w związku z jego udziałem w organizacji zeszłorocznej parady równości.” [BBC]

• „Zaplanowane na 7 czerwca wybory do parlamentu Armenii przesądzą o wektorze jej polityki zagranicznej i wewnętrznej. Prawdopodobny sukces formacji Umowa Społeczna premiera Nikola Paszyniana oznaczać będzie kontynuację kursu na zbliżenie z Zachodem, normalizację relacji z Azerbejdżanem i Turcją oraz dokończenie ambitnego programu budowy ”realnej Armenii„ – wzmocnienia instytucji państwa i ograniczenia wpływów diaspory, ruchu karabaskiego i Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Co się dzieje na froncie wojny USA z Iranem? Bazowanie na wypowiedziach i wpisach internetowych amerykańskiego prezydenta wydaje się nie być najlepszą metodą. The Conversation stara się przeprowadzić nas przez to gdzie dotychczasowe rozmowy nas doprowadziły i jaki jest ich status. [The Conversation]

• Atmosfera pozostaje jednak... no właśnie. Ostrzał głównego Kuwejckiego lotniska, w wyniku którego zginęła jedna osoba i ponad sześćdziesiąt zostało rannych wydaje się dla postronnego obserwatora wydaje się całkiem sporym naruszeniem obowiązującego zawieszenia broni. Jednak Donald Trump mówi, że rozmowy będą kontynuowane. [The Guardian]

• Iran wystrzelił rakiety balistyczne i drony w kierunku Bahrajnu i Kuwejtu. Iran oświadczył, że zaatakował amerykańskie cele wojskowe w obu krajach po tym, jak USA zaatakowały obiekty irańskie na wyspie Keszm i w pobliżu Sirik, które według Iranu służyły do ​​ochrony granic i „zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi na wodach międzynarodowych”. Teheran nazwał atak naruszeniem zawieszenia broni. Amerykanie mieli dokonać swojego ataku w odpowiedzi na atak irańskich dronów. [AP News]

• Mimo tych sporadycznych ostrzałów zawieszenie broni co do zasady pozostaje w mocy, a rozmowy przeciągają się. Trwająca blokada cieśniny Ormuz wywiera presję zarówno na USA jak i na Iran. DW przygotowało reportaż gdzie opisuje obecną sytuację w Iranie. Pod płaszczem odpornej na amerykańskie i izraelskie bomby struktury władzy i pozorom zjednoczenia w wyniku agresji na kraj, narastające trudności życia codziennego zwykłych Irańczyków podkopują, niezbyt solidne i przed wojną, poparcie dla reżimu. [DW]

• Strona izraelska i libańska (rządowa) ogłosiły przedłużenie rozejmu po rozmowach w Waszyngtonie. Jednym z ustaleń miało być utworzenie stref wolnych do Hezbollahu. Hezbollah jednak odrzekł, że zawieszenie broni może wejść w życie dopiero po wycofaniu się Izraela z Libanu. A dzisiaj w nalocie izraelskim zginął libański generał oraz dwóch innych żołnierzy armii libańskiej. Strona izraelska zapowiada śledztwo w sprawie. Rozejm na froncie libańskim pozostaje irańskim warunkiem kontynuowania rozmów z amerykanami z kontekście szerszego porozumienia obejmującego cieśninę Ormuz. [Konflikty], [BBC]

• Liban planuje największa od czasów wojny domowej zakończonej w roku 1990 amnestię dla więźniów. Ponad 3000 z prawie 8600 zatrzymanych zostanie uwolnionych, w tym ci, którzy przebywają w więzieniu bez procesu od co najmniej 14 lat. Jednak niektórzy mieszkańcy Libanu sprzeciwiają się amnestii. Między innymi rodziny poległych żołnierzy, które protestowały, wystawiając dziesiątki pustych butów wojskowych przed parlamentem w Bejrucie. [AP News]

• „Zachodni Brzeg od dziesięcioleci pozostaje pod presją rządu izraelskiego, zmaga się z wojskiem i osadnikami, a sami mieszkańcy muszą żyć w poczuciu ciągłego strachu. W tym filmie wyjaśniamy czym jest Zachodni Brzeg, w jaki sposób Izrael próbuje go kontrolować i jaki jest cel tych działań.” [###]

• Przemoc wobec Palestyńczyków zamieszkujących Zachodni Brzeg jest codziennością. W piątek izraelscy żołnierze oddali strzały do samochodu, który zatrzymał się na punkcie kontrolnym, w wyniku czego zginął siedmiomiesięczny chłopczyk. [The Guardian]

• „Liczne wojny Izraela na Bliskim Wschodzie dodały energii ruchowi mającemu na celu bojkot tego państwa w różnych obszarach życia. Problemy wizerunkowe nie stanowią jednak dużej przeszkody dla izraelskich koncernów zbrojeniowych, które w 2025 roku wyeksportowały uzbrojenie o wartości 19,2 miliarda dolarów, pobijając przy tym ustawiony rok temu rekord.” [Konflikty]

• „W Turcji sąd zmienił przewodniczącego tamtejszej głównej partii opozycyjnej. Wpisuje się to w szerszy kontekst wydarzeń w tym kraju. Recep Tayyip Erdoğan wydaje się zacieśniać kontrolę nad opozycja. Turcja obserwowała ostatnio między innymi odsunięcie od władzy aż 6 opozycyjnych burmistrzów. O aktualne sytuacji w Turcji opowiada Zuzanna Krzyżanowska, ekspertka OSW.” [###]

• „W maju Turcja odnotowała wzmożony ruch dyplomatyczny ze strony arabskich państw Zatoki Perskiej. Odwiedzili ją ministrowie spraw zagranicznych Kuwejtu i Królestwa Arabii Saudyjskiej (KAS) oraz wiceprezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). Podczas wizyt poruszano tematy bezpieczeństwa regionalnego, w tym dotyczące wojny w Iranie i cieśniny Ormuz, omawiano także kwestie współpracy gospodarczej, finansowej, energetycznej i kooperacji przemysłów zbrojeniowych.” O dużych nadziejach i ograniczonych możliwościach dla Ośrodka Studiów Wschodnich pisze Karol Wasilewski. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Stan irackiej infrastruktury elektroenergetycznej jest zły. Po dekadach wojen i braku inwestycji kraj był zależny w sporej części w imporcie gazu ziemnego jak i elektryczności z Iranu. Jednak w rezultacie obecnie toczącej się wojny gaz z Iranu niemalże przestał płynąć co powoduje narastające problemy z dostępem do elektryczności. W połączeniu z kilkoma innymi czynnikami powoduje to boom na instalacje fotowoltaiczne. Oczywiście, zanim słoneczny Irak zacznie uzyskiwać znaczącą ilość energii ze słońca minie jeszcze kilka lat, jednak wydaje się, że tempo wzrostu mocy z PV w najbliższym okresie będzie znaczące. [DW]

• W Paryżu zmarła Marjane Satrapi. Ta irańsko-francuska autorka komiksów, reżyserka filmów animowanych oraz autorka książek dla dzieci największą sławę zdobyła dzięki serii komiksów Persepolis. Film animowany stworzony na podstawie tego komiksu z 2007 roku otrzymał nominację do Oscara za najlepszy pełnometrażowy film animowany. Marjane Satrapi miała 56 lat. [DW]

  

• Irańska reprezentacja piłkarska na Mistrzostwa Świata w piłce nożnej wyruszyła w sobotę z Turcji do bazy treningowej w Meksyku. Według doniesień niektórzy członkowie jej ekipy wciąż nie posiadają wiz amerykańskich, przed trzema meczami grupowymi w Stanach Zjednoczonych, które odbędą się pod koniec miesiąca. Udział drużyny w Mistrzostwach Świata został utrudniony przez wojnę w Iranie. Problemy z uzyskaniem wiz skłoniły wcześniej Iran do przeniesienia bazy treningowej z Tucson w Arizonie do Tijuany w Meksyku, graniczącej z Kalifornią. Amerykański urzędnik w rozmowie z Associated Press powiedział, że wszyscy piłkarze trenerzy i zespół wspierający uzyskali wizy. Problemem mają być wizy członków władz irańskiej federacji piłkarskiej. [AP News]

Azja

• „Jak marketingowy chwyt Starbucksa doprowadził do masowego bojkotu w Korei Południowej. Nieudana promocja kubków termicznych w rocznicę masakry zwolenników demokracji wywołała bojkot, policyjne śledztwo i burzę polityczną” [The Guardian]

• „W sobotę w stolicy kraju po raz pierwszy zebrały się setki zwolenników Partii Karaluchów Janata – internetowego żartu, który przyciągnął miliony ludzi w całych Indiach – przenosząc ten ruch z mediów społecznościowych do świata rzeczywistego i poddając go jak dotąd największej próbie w praktyce.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Jak ogłosiły w piątek oba kraje, chiński przywódca Xi Jinping uda się w przyszłym tygodniu do Korei Północnej. Będzie to jego pierwsza wizyta od prawie siedmiu lat.” [AP News]

• „Były premier Tajlandii Thaksin Shinawatra oficjalnie wypełnił w środę wszystkie zobowiązania związane z wyrokiem pozbawienia wolności, gdy dzięki królewskiemu ułaskawieniu przedterminowo zakończył się jego czteromiesięczny okres próby.” [AP News]

• „Minister spraw zagranicznych Bangladeszu Khalilur Rahman został wybrany na 81. przewodniczącego liczącego 193 członków Zgromadzenia Ogólnego ONZ (UNGA). Objął on tę funkcję wraz z rozpoczęciem sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ we wrześniu.” [Al-Dżazira]

• „Policja i myśliwi w Fukushimie w Japonii poszukiwali »niezwykle inteligentnego« niedźwiedzia, który po zaatakowaniu czterech osób najwyraźniej uniknął schwytania, otwierając okno od wewnątrz. Niedźwiedź o długości jednego metra został zauważony, gdy pił wodę z kranu, i nie zareagował na trafienie strzałką usypiającą.” [The Guardian]

Afryka

• „W tym tygodniu, podczas spotkania rządów z całego kontynentu w Ghanie, afrykański traktat odrzucający długoletnie międzynarodowe zobowiązania w zakresie praw człowieka zbliżył się o krok do wejścia w życie.” Możecie się domyślić, że prawa kobiet czy edukacja seksualna zagrażają „afrykańskim wartościom”. [The Guardian]

• „Ośrodek kwarantanny dla obywateli USA, przeznaczony do walki z wirusem Ebola, który powstaje w bazie wojskowej w środkowej Kenii, wywołał oburzenie w tym kraju Afryki Wschodniej w obliczu trwającej epidemii tej śmiertelnej choroby.” Mimo wyroków sądowych, które już opisywaliśmy, plany dotyczące ośrodka są ciągle kontynuowane. [Al-Dżazira]

• „W czwartek w stolicy Somalii, Mogadiszu, doszło do starć między zwolennikami opozycji a siłami bezpieczeństwa. Była to już druga z rzędu taka konfrontacja przed planowaną demonstracją antyrządową.” [AP News]

• „Prezydent Mozambiku Daniel Chapo podpisał nową ustawę, która nakłada wymóg 15-procentowego udziału państwa we wszystkich przedsięwzięciach górniczych oraz lokalnego przetwarzania surowców mineralnych, zaostrzając w ten sposób kontrolę nad zasobami kraju w obliczu rosnącego popytu na materiały do produkcji baterii.” [Reuters]

• „Republika Południowej Afryki podniosła cła na wybrane wyroby stalowe, uzasadniając to koniecznością ochrony krajowego przemysłu przed rosnącym importem. Decyzja ta wpisuje się w trend wzrostu protekcjonizmu na poziomie globalnym.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Eswatini, które ma najwyższy na świecie wskaźnik zakażeń HIV, dostało od sponsorów tysiące dawek leku, który może zatrzymać wirusa. Ale skoro kuracja jest przełomowa, to dlaczego jej sukces stanął teraz pod znakiem zapytania?” [###]

Ameryka Łacińska

• W niedzielę odbędzie się druga tura wyborów prezydenckich w Peru. O dwójce kandydatów oraz problemach społecznych, które są kluczowe dla wyborców przeczytacie w dwu tekstach. [Al-Dżazira], [Americas Quarterly]

• „Stany Zjednoczone nałożyły sankcje na prezydenta Kuby Miguela Diaza-Canela; jest to najnowszy z wielu środków podjętych wobec tej rządzonej przez komunistów wyspy.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• Administracja Stanów Zjednoczonych uznała dwie brazylijskie organizacje przestępcze za organizacje terrorystyczne. O tym jakie to może mieć znaczenie dla międzynarodowych firm prowadzących biznesy w Brazylii pisze Americas Quarterly. [Americas Quarterly]

• „Wenezuelska opozycja wychodzi z ukrycia, ale nadal pozostaje na politycznym marginesie” Polecamy ciekawy tekst Guardiana o obecnej pozycji wenezuelskiej opozycji. [The Guardian]

• „Zbliżające się wybory prezydenckie w Kolumbii, w których zmierzą się senator Iván Cepeda, sojusznik prezydenta Gustavo Petro, oraz prawnik Abelardo de la Espriella, popierany przez prezydenta USA Donalda Trumpa, zapowiadają się jako trudny wybór, który może wpłynąć na przyszłość lasów deszczowych Amazonii, rozwój sektora paliw kopalnych oraz prawa społeczności tubylczych.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Kanadyjscy pracownicy magazynowi podpisali pierwszy w historii układ zbiorowy z firmą Walmart, co organizatorzy związków zawodowych określają jako »historyczny i znaczący krok«.” [The Guardian]

• „W piątek sędzia federalny przychylił się do wniosku 20 stanów popierających Partię Demokratyczną i zablokował próbę administracji Trumpa zmuszającą stany do spełnienia szeregu warunków, aby uzyskać miliardy dolarów w ramach Programu Pomocy Żywieniowej (SNAP).” [AP News]

• „Według najnowszej analizy przeprowadzonej przez ponadpartyjny think tank Niskanen Center, wysłanie przez prezydenta Trumpa Gwardii Narodowej do Waszyngtonu przyczyniło się do spadku liczby drobnych przestępstw przeciwko mieniu, ale nie miało praktycznie żadnego wpływu na przestępstwa z użyciem przemocy, pomimo wysokich kosztów ponoszonych przez podatników.” [NPR]

• „We wtorek prokurator generalny stanu Teksas Ken Paxton zdobył republikańską nominację do Senatu Stanów Zjednoczonych, pokonując pełniącego cztery kadencje senatora Johna Cornyna.” [Al-Dżazira]

• „Muchówka zwana muchą śrubową po raz pierwszy od ponad pół wieku stanowi zagrożenie dla amerykańskiego sektora hodowli bydła, którego wartość wynosi 113 miliardów dolarów, a w południowym Teksasie potwierdzono występowanie jej mięsożernych larw.” [AP News]

• „Kibice wybierający się na mecze mistrzostw świata nie będą mogli wnosić na stadiony butelek wielokrotnego użytku – to zmiana zasad wprowadzona w ostatniej chwili, która może potęgować obawy związane z upałami podczas tegorocznego turnieju.” [NBC]

Oceania

• „Według komunikatu chińskiej ambasady, do którego w czwartek dotarła agencja Associated Press, Pekin nałożył na czterech nowozelandzkich parlamentarzystów roczny zakaz wjazdu do Chin i zażądał od nich przeprosin za to, że w ramach podróży parlamentarnej odwiedzili Tajwan.” [AP News]

• „Kilka osób odniosło obrażenia w wyniku wykolejenia się pociągu na linii Johnsonville, między stacjami Box Hill a Khandallah w Wellington.” [Radio New Zealand]

• „W środę 63-letniemu mężczyźnie zakazano na dwa lata kontaktowania się z norweską księżniczką Ingrid Alexander lub jej rodziną w czasie, gdy studiuje ona na uniwersytecie w Australii.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Coraz głośniej mówi się o kryzysie samotności, rozpadzie gospodarstw domowych i alienacji społecznej. Najnowsze badania wskazują, że nie jest to jedynie problem międzyludzki, ale także poważne zagrożenie dla naszego wzrostu gospodarczego. Rachunki za opiekę zdrowotną, spadek produktywności, absencje, renty, opieka nieformalna i koszt polityk łagodzących skutki kryzysów zdrowia psychicznego. WHO szacuje, że problem dotyka jednej na sześć osób, a skutki społeczne przekładają się także na zdrowie i przedwczesną śmiertelność.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Sąd Unii Europejskiej unieważnił uznanie serwisu Facebook Marketplace za podmiot o znaczeniu systemowym na mocy ustawy o rynkach cyfrowych – jednak orzeczenie to ma w dużej mierze charakter proceduralny, ponieważ Komisja Europejska pozbawiła platformę tego statusu już rok wcześniej” [Euronews]

• „Firmy technologiczne znów rozpalają wyobraźnię inwestorów. Cerebras, SpaceX, OpenAI czy Anthropic obiecują szybki wzrost i przyszłość rodem z science fiction: od sztucznej inteligencji po kolonie na Marsie i cywilizację wykorzystującą energię gwiazd. W dzisiejszym odcinku Jan Jęcz opowiada, dlaczego rynek chętnie finansuje spółki związane z AI, centrami danych, kosmosem i infrastrukturą nowej gospodarki. Zastanawia się też, czy mamy do czynienia z początkiem technologicznej rewolucji, czy raczej z kolejną bańką napędzaną obietnicami i charyzmą założycieli.” [###]

• „Prokurator generalny Kalifornii Rob Bonta wkrótce podejmie decyzję, czy wnieść pozew w celu zablokowania wartej 110 miliardów dolarów transakcji przejęcia Warner Bros przez Paramount, jak poinformował w wywiadzie dla agencji Reuters, dodając, że ogólnie uważa, iż wszelkie obietnice przedsiębiorstw dotyczące rozwiązania problemów antymonopolowych są bardziej wiarygodne, gdy poparte są potencjalnymi zbyciami aktywów.” [Reuters], [Wirtualne Media]

Nauka i technologia

• „Co trzeba zrobić, by powstrzymać gwałtownie rozprzestrzeniającą się epidemię wirusa Ebola. Liczba zachorowań w Afryce Środkowej rośnie w zastraszającym tempie, ale doświadczenia z poprzednich epidemii mogą pomóc w powstrzymaniu obecnego rozprzestrzeniania się infekcji.” [Nature]

• Statystycznie polskie dzieci tyją najszybciej w Europie. O ile na teraz sytuacja nie jest jeszcze tak zła, to trendy sa alarmujące. „A to dopiero początek problemów z dietą naszych dzieci. Niemal 90% dzieci spożywa zbyt mało – kluczowych dla rozwoju mózgu – kwasów tłuszczowych EPA i DHA. Podobnie jak również niezbędnych tłuszczów z rodziny omega-6. Tylko trochę lepiej jest w przypadku wapnia. W tym samym czasie ze stron z pomysłami na aktywności w przedszkolu można pobrać konspekty jak zorganizować Dzień Nutelli. Niektóre placówki wrzucają nawet – z odsłoniętymi buziami! – dzieci umorusane Nutellą i pokazujące swoje rysunki z tym kremem. Jednocześnie żywienie dzieci to nie jest fizyka kwantowa – dzieci potrzebują dostępu do nieprzetworzonej żywności, moderowania środowiska w celu ograniczenia słodyczy, trochę swobody w decyzjach i zaangażowania ich do aktywności związanych z przygotowywaniem jedzenia.” [###]

• „53-letni mężczyzna w stanie śmierci klinicznej stał się pierwszą osobą, która otrzymała dwie nerki i całą wątrobę od genetycznie zmodyfikowanej świni. Jak wynika z badania opublikowanego dzisiaj w czasopiśmie Med, funkcjonowanie narządów mężczyzny utrzymywano przez prawie pięć dni za zgodą jego rodziny, a w ciągu pierwszych 24 godzin nie zaobserwowano żadnych oznak odrzucenia przeszczepów.” [Nature]

• „Maskowanie od wieków stanowi istotny element pola walki, mający utrudnić przeciwnikowi wykrycie własnych sił. W tym zakresie nic się nie zmieniło, natomiast coraz ważniejsze staje się wykorzystanie kamuflażu do oszukania sztucznej inteligencji i wykorzystujących ją systemów autonomicznych. Na tym polu otwiera się olbrzymie pole do popisu dla ludzkiej kreatywności.” W tekście polecamy przede wszystkim przykłady „sztucznej głupoty”, czyli metod nabierania sztucznej inteligencji w sposób, który dla człowieka brzmi kretyńsko. [Konflikty]

• Samolot doświadczalny X-59 QueSST (Quiet SuperSonic Technology) oficjalnie stał się maszyną naddźwiękową. W dzisiejszym locie próbnym osiągnął prędkość około Mach 1,1 (1147 kilometrów na godzinę). Maszynie towarzyszył, jako tak zwany chase plane, samolot F-15 Eagle należący do NASA. Nie poinformowano o żadnych problemach w locie. [Konflikty]

• W listopadzie 2024 roku zauważono, że w sygnał GPS zakłócany jest w nieregularnych odstępach w całej Europie na bardzo krótkie, kilkusekundowe okresy. Co jest jego źródłem. Film od Veritasium pokazuje jaką drogę pokonano eliminując kolejne możliwości aby wskazać, że winnym jest.... satelita/satelity z kraju, którego najpewniej się domyślacie. Jednak o czym mogą świadczyć takie zakłócenia? Ludzie pracujący nad rozwiązaniem problemu mają dwie hipotezy i żadna z ich nie napawa nas optymizmem. [###]

• „Kawa, zaraz po herbacie (i wodzie) jest najczęściej pitym napojem na świecie. Jednak wraz ze zmianą klimatu jej produkcja staje się coraz mniej pewna – najnowsze badania wskazują, że dni z temperaturami za wysokimi dla kawy jest dziś w roku średnio o 57 więcej niż w epoce przedprzemysłowej. Co czeka kawę w przyszłości? I kto ponosi największe koszty?” O tym, że kawa w najbliższych latach może drożeć nie tylko przez chciwość właściciela lokalnej kafejki. [Nauka o Klimacie]

• Salamandry ogniste, opisane po raz pierwszy ponad 250 lat temu, należą do najlepiej zbadanych płazów w Europie. Naukowcy wciąż dokonują jednak nowych odkryć na temat tych niezwykłych stworzeń. Niedawno zauważono, że salamandry ogniste emitują niebiesko-zieloną poświatę po wystawieniu na działanie promieniowania ultrafioletowego. To pierwszy raz, kiedy zjawisko znane jako biofluorescencja zostało udokumentowane u tego gatunku. Chociaż ekologiczne funkcje biofluorescencji pozostają niejasne, naukowcy podejrzewają, że płazy mogą wykorzystywać świecenie do komunikacji między sobą, wyboru partnera lub odstraszania drapieżników. [Smithsonian Magazine]

• „Ponad sto lat temu jedyne, co ludzie wiedzieli o węgorzach europejskich, to fakt, że przez dziesiątki lat żyły w rzekach i strumieniach – aż do momentu, gdy wypływały do oceanu i nigdy nie wracały. W końcu pojawiały się małe węgorze i cykl zaczynał się od nowa. Gdzie podziały się dorosłe węgorze? Skąd wzięły się młode węgorze? Czy w ogóle się rozmnażały, czy po prostu pojawiały się spontanicznie? Nauka ma obecnie niektóre — ale nie wszystkie — odpowiedzi na te pytania.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Jak żyło się u schyłku PRLu? Na to pytanie odpowiada w Radiu Naukowym Dr Michał Przeperski, historyk, który pracuje w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN oraz w Muzeum Historii Polski. Jest o skali emigracji, brakach w dostawach, o całym kryzysie gospodarczym, o tym jak mimo wszystko w roku 1986 upadek komunizmu wydawał się odległy, a także o społecznym wymiarze największych historycznych wydarzeń tamtego okresu. [Radio Naukowe], [###]

• Z okazji coraz cieplejszej pory roku, pewnie coraz częściej będziemy przesiadywać nad wodą i w jej pobliżu. Można tam spotkać niezwykłe owady jakimi są ważki. Z tego powodu polecamy materiał o samych ważkach, ich zwyczajach, różnorodności oraz o tym czy mogą nas ugryźć (jak mówi autor filmu, mogą jedynie pomemłać naszą skórę). [###]

• W najnowszym odcinku Irytujący Historyk przedstawia nam temat sztrafników – batalionów karnych Armii Czerwonej. O tym skąd się wzięły, kiedy zaczęły funkcjonować, o czerwono armijnej zasadzie „ani kroku w tył”, o szansach na przeżycie w takiej jednostce i wielu innych. [###

  ]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Prezydent zaproponował odebranie Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy. Związane jest to z ostatnim upamiętnianiem UPA jakie miały miejsce w Ukrainie. O pomyśle Nawrockiego pisze TVN24 ale jeśli naprawdę chcecie się więcej dowiedzieć o tym jak wygląda niedawna polityka historyczna w wykonaniu ukraińskiego prezydenta i czy służy ona jedynie do odwrócenia uwagi od jego problemów politycznych to gorąco polecamy podcast OSW. [TVN24], [###]

• „Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek odwołał dr. Michała Sopińskiego z funkcji rektora-komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Powodem decyzji było rażące i uporczywe naruszanie przepisów prawa. Sopiński nie zgadza się z tą decyzją i podkreśla, że nadal będzie wykonywał swoje obowiązki.” [Onet]

• „Posiedzenie dotyczące zażalenia na aresztowanie Zbigniewa Ziobry zostanie przyspieszone i odbędzie się na początku lipca, zamiast we wrześniu – podał Sąd Okręgowy w Warszawie. Ponadto minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział, że może zwrócić się w sprawie Ziobry do amerykańskiego Urząd ds. Imigracji i Egzekwowania Ceł (ICE).” [Interia]

• „Lekarz musi mówić po polsku. To nie atak ani dyskryminacja. Medycyna to nie tylko tabletki i zabiegi. Trzeba pacjentowi dać poczucie bezpieczeństwa w momencie, który dla niego często jest jednym z najtrudniejszych w życiu. Lekarz nie może gestami pokazywać, co pacjent ma zrobić – mówi Maria, polsko-ukraińska lekarka anestezjolożka.” [Krytyka Polityczna]

• „Żołnierz uniewinniony w głośnej sprawie strzałów na granicy z Białorusią przyszedł do sądu w koszulce neonazistowskiej grupy. Jego prawniczka przekonuje, że »to przypadek«, a koszulka miała być prezentem od znajomego.” Zgadujemy, że neonazistowski symbol na ręce żołnierza też został przypadkiem wytatuowany. Warto przypomnieć, że doniesienie na strzelającego żołnierza złożyła Straż Graniczna, ze względu na zagrożenie dla jej funkcjonariuszy. Sprawa stała się medialna oraz polityczna, a w toku śledztwa funkcjonariusze straży granicznej zaprzeczyli jakoby czuli się zagrożeni. Wnioski zostawiamy czytelnikom. [TVN24]

• „Ostatnie trzy dni przyniosły szereg kontraktów modernizacyjnych dla polskich Sił Zbrojnych. Dzisiaj podpisano ostatnie umowy i aneksy w trybie »single procurement«, czyli bez udziału partnerów z innych państw, w ramach programu SAFE. W ostatnich dniach zamówiono między innymi platformy bezzałogowe, wyposażenie indywidualne, okręty hydrograficzne oraz pojazdy bojowe i logistyczne. W tym artykule podsumowujemy najważniejsze umowy zawarte w ciągu ostatnich trzech dni.” [Konflikty]

• A czego z SAFE nie kupimy? Ze względu na weto prezydenta Karola Nawrockiego poszkodowane sa słzby operujące poza MON. „W piątek, 29 maja 2026, Komenda Główna Straży Granicznej opublikowała informacje z unieważnienia postępowań przetargowych na sprzęt i wyposażenie, które były prowadzone w pierwotnej formule programu pożyczkowego SAFE (Security Action for Europe). Weto Prezydenta Karola Nawrockiego wobec projektu rządowej ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE spowodowało, że nie mogą one zostać sfinansowane.” [MILMAG]

• „Jak burmistrz z wójtem. Czy miasta zjedzą swoje obwarzanki? Mamy w Polsce prawie 160 takich par: miasto i otaczający je obwarzanek, czyli gmina wiejska. Dwie gminy, dwóch włodarzy, dwie rady, dwa urzędy. A to dopiero początek problemów.” [Krytyka Polityczna]

• „Mieszkańcy Krakowa odwołali w referendum prezydenta miasta, jego obowiązki przejmie komisarz, zgłaszają się pierwsi kandydaci w przedterminowych wyborach. Joanna Sawicka i Wojciech Szacki opowiadają o przyczynach odwołania Aleksandra Miszalskiego oraz o wpływie referendum na władze w innych miastach. Zastanawiają się też, czy i jak kampania wyborcza w Krakowie wpłynie na kampanię przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r.” [###]

• Czy prezydenci z KO mają się czego bać? [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Intensyfikacja ataków powietrznych zamiast ofensywy. 1553. dzień wojny]

• Eksport pod specjalnym nadzorem. Ukraina liberalizuje eksport produkcji zbrojeniowej [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „25 maja z dwudniową oficjalną wizytą, na osobiste zaproszenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, przybyła do Kijowa Swiatłana Cichanouska. (...) Przyjęcie Cichanouskiej w Kijowie potwierdza zasadniczą zmianę ukraińskiej polityki wobec Białorusi. Jej celem jest przekonanie społeczności międzynarodowej o konieczności utrzymania sankcji wobec Mińska, a także zmuszenie Łukaszenki do przewartościowania swoich relacji z Moskwą.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

Europa

• „Napięcia w relacjach międzynarodowych z ostatnich lat uwypukliły problemy związane z niejednolitą reprezentacją UE wobec aktorów zewnętrznych. Mnogość podmiotów wypowiadających się w imieniu Unii, brak jasnych kryteriów dotyczących podziału kompetencji oraz osobiste ambicje polityków sprawiają, że działania UE w tej kwestii są niespójne, a czasem – chaotyczne.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W piątek w Sopocie odbywa się szczyt Rady Państw Morza Bałtyckiego. W tym podcaście omawiamy raport, który zostanie zaprezentowany na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych. Nasz ekspert Piotr Szymański wyjaśnia czym jest Rada Państw Morza Bałtyckiego, w jakich okolicznościach powstała i czym może się stać.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Sánchez bije rekordy, ale o kolejne będzie coraz trudniej. Rząd Pedro Sáncheza odnotowuje kolejne sukcesy gospodarcze, ale jego partia traci grunt pod nogami. Czy po przyszłorocznych wyborach prawica przejmie władzę w Hiszpanii?” [Krytyka Polityczna]

• „W ciągu tego samego dnia Hiszpanią wstrząsnęły dwie sprawy kryminalne dotyczące jednych z najważniejszych osób w kraju. Dlaczego mają ze sobą wiele wspólnego, choć formalnie nic ich nie łączy, i czemu pomimo rozmiarów skandalu mogą się ostatecznie skończyć uniewinnieniami?” [###]

• „22 maja słoweński parlament poparł wybór Janeza Janšy na stanowisko premiera. Lider konserwatywnej Słoweńskiej Partii Demokratycznej (SDS) objął urząd szefa rządu już po raz czwarty w historii. Choć SDS zajęła w marcowych wyborach drugie miejsce (...), nowemu premierowi udało się sformować gabinet mniejszościowy, który zostanie zaprzysiężony najpewniej w pierwszej połowie czerwca.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Choć Robert Fico to dominująca postać słowackiej polityki ostatnich dwóch dekad, jego czwarta kadencja na fotelu premiera ma wiele cech odróżniających ją od poprzednich. Po raz pierwszy został zmuszony do realizacji polityki konsolidacji fiskalnej, czym rozczarował znaczną część swoich wyborców. Na skutek tych działań w wielu istotnych wskaźnikach ekonomicznych pozycja Słowacji pogorszyła się. Fico mocniej niż w poprzednich kadencjach akcentuje wątki prorosyjskie, wychodząc naprzeciw nowemu, radykalniejszemu elektoratowi.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Węgierski Sejm przegłosował zdecydowaną większością głosów uchylenie decyzji o wystąpieniu kraju z Międzynarodowego Trybunału Karnego, którą w zeszłym roku zapoczątkował rząd byłego premiera Viktora Orbána.” [Euronews]

• „Odpolitycznienie relacji z diasporą w państwach sąsiednich, audyt dotacji oraz weryfikacja procedur związanych z głosowaniem korespondencyjnym to wizja współpracy nowego węgierskiego rządu z rodakami mieszkającymi w Ukrainie, Słowacji, Rumunii i Serbii. Ochrona praw mniejszości węgierskiej nie tylko determinuje relacje dwustronne Węgier z tymi państwami, ale również ma istotne znaczenie dla polityki wewnętrznej Węgier.” [Instytut Europy Środkowej]

• „W nocy z 28 na 29 maja 2026 roku rosyjski dron spadł w blok w Rumunii. Co się wydarzyło? Jak zareagowała Rumunia? Czy to pierwszy taki przypadek? Czy Rosja wydała już jakieś oświadczenie? Jakie mogą być tego konsekwencje? Jak zareagowało NATO? Na te i inne pytania odpowie Kamil Całus, ekspert OSW.” [###]

• „W przededniu wyborów zaplanowanych na 7 czerwca Moskwa nasiliła presję na Erywań, wprowadzając między innymi embarga handlowe, grożąc zawieszeniem członkostwa w EAEU oraz poprzez wypowiedź Putina, który dostrzegł podobieństwa między Armenią a Ukrainą – wszystko to kilka dni po tym, jak Trump udzielił Paszynianowi swojego »pełnego i całkowitego poparcia«.” [Euronews]

• „24 maja br. na Cyprze odbyły się wybory parlamentarne. Ich wyniki pogłębiają erozję dotychczasowego systemu tzw. klasycznego kwartetu – czterech partii dominujących na scenie politycznej od uzyskania niepodległości przez wyspę w 1960 r. Wzrost poparcia dla ugrupowań nacjonalistycznych, choć nie podważy proeuropejskiej orientacji prezydenta Nikosa Christodulidisa, może się przełożyć na zaostrzenie jego stanowiska w kwestii polityki migracyjnej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Śmierć patriarchy Eliasza II kończy epokę w historii Gruzji. Czy wybór nowego zwierzchnika Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego zmieni układ sił w kraju? Jak wyglądają dziś relacje Gruzji z Ukrainą? Czy normalizacja stosunków między Armenią i Azerbejdżanem zmienia geopolitykę Kaukazu Południowego? I czy gruzińska opozycja jest w stanie zagrozić rządzącemu od lat Gruzińskiemu Marzeniu? ” [###]

• „W ostatnim czasie media oraz niektórzy prominentni europejscy politycy mówią o nawiązaniu dialogu Europy z Rosją, a także z samym Władimirem Putinem. Główną przyczyną tych postulatów wydaje się być tak zwany proces negocjacyjny toczący się między Stanami Zjednoczonymi a Rosją. Czy jednak negocjacje z Rosją to najlepsza strategia zakończenia wojny na Ukrainie? Czy z Rosją warto rozmawiać? Czy może inne strategie byłyby bardziej skuteczne w kontaktach z reżimem Putina? O tym opowiadamy w tym filmie.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Co się dzieje z Izraelem i Palestyną, jakie są perspektywy, jak zmienia się izraelskie społeczeństwo i polityczna scena tego kraju? Czy można jakkolwiek przewidywać przyszłość regionu? W podcaście Za Rubieżą gości Jacek Tacik, dziennikarz, reportażysta, korespondent wojenny, autor m.in. książki Koniec świata na południe od Tel Awiwu, która z perspektywy reporterskiej opowiada o wydarzeniach z 7 października 2023 roku. [###]

• W Raporcie Rosiaka gości Agnieszka Zagner, dziennikarka specjalizująca się w Bliskim Wschodzie. Rozmowa porusza tematy ostatnich wydarzeń w Izraelu i na frontach wojen, które prowadzi. Izrael informuje, że dokonał uderzeń na 100 powiązanych z Hezbollahem celów w Libanie, Hezbollah odpowiada atakami dronów, Iran zapowiada wsparcie Hezbollahu. W Strefie Gazy zginąć miał przywódca wojskowego skrzydła Hamasu. W tle toczą się amerykańskie rozmowy z Iranem, oficjalnie trwa rozejm na wszystkich frontach konfliktu, a opinia publiczna i politycy Europy krytykują Izrael za jego zachowanie względem humanitarnej flotylli Sumud, której zwolnieni z izraelskiego aresztu aktywiści mówią, że byli maltretowani; pojawiają się oskarżenia o tortury, którym Izrael zaprzecza. [###]

• Associated Press rozmawiało z izraelskim żołnierzem, który widział, jak jego koledzy z drużyny celebrują po tym, gdy uderzyli w pojazd Palestyńczyków jadący w pobliżu kontrolowanej przez Izrael części Strefy Gazy, zabijając wszystkich w podróżujących pojazdem. Rezerwista powiedział, że takie sceny stały się powszechne po wejściu w życie kruchego zawieszenia broni w październiku 2025 roku. W tygodniach, gdy stacjonował w Strefie Gazy, widział żołnierzy rozkoszujących się możliwością ścigania tych, którzy przekroczyli – lub byli blisko przekroczenia – tak zwanej żółtej linii, dzielącej strefę na obszary kontrolowane przez Izrael i Palestyńczyków. „To była dżungla” – powiedział dwudziestokilkuletni żołnierz agencji Associated Press. „Po zawieszeniu broni rozkaz brzmiał: Jeśli ktoś przekroczy linię, strzelać do niego”. [AP News]

• Izraelskie siły zbrojne wchodzą dok olejnych wiosek na południu Libanu, a w tym czasie, w Waszyngtonie, sześcioosobowa libańska delegacja wojskowa spotkała się w piątek z izraelskimi oficerami wojskowymi w ramach pierwszych od dziesięcioleci bezpośrednich rozmów wojskowych między oboma krajami. Pentagon, w oświadczeniu wydanym późnym wieczorem w piątek, stwierdził, że rozmowy były „produktywne”, ale nie odnotował żadnych osiągnięć ani sukcesów. [AP News]

• A co się dzieje na froncie rozmów USA z Iranem? Dużo doniesień medialnych i twittów, jednak brak realnych efektów. Jednak jak pokazują cyrkulujące w mediach propozycje jednej i drugiej strony, maksymalistyczne i deklarowane na początku wojny cele Trumpa bardzo się skurczyły. [The Guardian]

• Rozmowy trwają, Trump rysuje swoje czerwone linie, jakimi ma być wyrzeczenie się broni jądrowej przez Iran. Co jednak zostanie osiągnięte w najbliższym czasie pozostaje niewiadomą. W międzyczasie dochodzi do incydentów takich jak ostrzelanie celów w południowym Iranie przez Amerykanów czy przejęcie irańskiego tankowca. [The Guardian], [AP News]

• „21 maja sąd w Ankarze unieważnił wyniki kongresu generalnego Republikańskiej Partii Ludowej (CHP), największego tureckiego ugrupowania opozycyjnego. Decyzja ta jest równoznaczna z usunięciem ze stanowiska przewodniczącego partii Özgüra Özela i przywróceniem jego poprzednika Kemala Kılıçdaroğlu. W uzasadnieniu wyroku wskazano na rzekome fałszerstwa podczas głosowania, w którym wyłoniono Özela. W odpowiedzi na postanowienie sądu członkowie i sympatycy CHP zabarykadowali się w głównej siedzibie partii. Okupacja zakończyła się 24 maja siłową interwencją policji. Następnie Özel, wraz ze swoimi współpracownikami i zwolennikami, przeszedł ulicami Ankary do parlamentu, skąd zapowiada dalszy opór i wzywa do manifestacji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) uzasadniły decyzję o opuszczeniu OPEC z 28 kwietnia br. rewizją polityki energetycznej. Jednocześnie jest ona symptomem pogłębiających się różnic między ZEA a Królestwem Arabii Saudyjskiej (KAS) i sygnałem, że Emiraty będą dystansować się od współpracy regionalnej w Zatoce. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Około 1,5 miliona pielgrzymów przybyło do Mekki w tym roku, celebrując Hadżdż, jeden z filarów islamu. Pielgrzymce towarzyszyły upały sięgające 40 stopni Celsjusza. AP przedstawia fotoreportaż obchodów z Mekki. [AP News]

• Nowy patriarcha jednego z najważniejszych kościołów chrześcijańskich na Bliskim Wschodzie objął swoje obowiązki w piątek w stolicy Iraku, kilka tygodni po wyborze na to stanowisko. Polis III Nona, urodzony jako 58-letni Amel Shamoon Nona, zastąpił kardynała Louisa Sako z katolickiego Kościoła Chaldejskiego, który ustąpił w marcu, twierdząc, że poprosił o przejście na emeryturę, aby poświęcić się „modlitwie, pisaniu i prostej posłudze”. Nowy patriarcha wcześniej pełnił funkcję arcybiskupa Mosulu w północnym Iraku i arcybiskupa Sydney, zanim został patriarchą Kościoła Chaldejskiego w Iraku i na świecie. Został wybrany 12 kwietnia, miesiąc po przejściu na emeryturę 76-letniego Sako. Inauguracja patriarchy Nony przypada na okres, gdy liczba chrześcijan w Iraku mocno spadła od czasu inwazji pod wodzą USA w 2003 roku, która obaliła Saddama Husajna, a także wskutek działalności tzw. państwa islamskiego. [AP News]

Azja

• „Zgodnie ze wspólnym oświadczeniem Chiny i Pakistan osiągnęły »nowy, szeroki konsensus« w sprawie pogłębienia strategicznych stosunków, mający na celu wsparcie rozwoju wspólnego korytarza gospodarczego oraz uczynienie portu w Gwadarze regionalnym węzłem komunikacyjnym.” [Al-Dżazira]

• „Pakistan znalazł się w korzystnej sytuacji dyplomatycznej – zabiegają o niego Trump, Chiny i kraje Bliskiego Wschodu, pomimo starań Indii. Analitycy twierdzą, że częściowo winę za to ponoszą błędy popełnione przez Indie.” [Al-Dżazira]

• „Zaczęło się od satyrycznego projektu internetowego po tym, jak prezes Sądu Najwyższego Indii porównał bezrobotną młodzież do karaluchów. Teraz miliony młodych Hindusów przyłączają się do niego, aby dać upust swojej frustracji.” [The Guardian], [Reuters]

• „W ostatnich latach dużo dzieje się w Azji Centralnej. Pod wpływem rosyjskiej agresji na Ukrainę region zmienia swoją politykę międzynarodową. (...) Ta seria podcastów ma przybliżyć region polskiej publiczności. W tym odcinku skupiamy się na globalnej roli, jaką mają Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan i Turkmenistan. O tym opowiadają Justyna Gotkowska, Wojciech Górecki i Krzysztof Strachota.” [###]

• „Chińska dalekomorska flota rybacka (Distant Water Fishing, DWF) to armada kutrów rybołówczych, dotowanych, kontrolowanych, chronionych i zorganizowanych pośrednio lub bezpośrednio przez państwo. DWF, realizując połowy komercyjne, w dużym stopniu nielegalne, a często de facto prowadząc działalność kłusowniczą, równocześnie wykonuje zadania postawione jej przez partię i państwo w zakresie bezpieczeństwa narodowego. To nie tylko narzędzie w polityce zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego Chin, lecz także środek realizacji strategii militarnej działań w »szarej strefie« oraz instrument budowy wpływów w państwach Globalnego Południa. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „W czwartek Japonia i Filipiny uzgodniły, że zacieśnią współpracę w dziedzinie obronności poprzez przyspieszenie rozmów dotyczących sprzedaży japońskiej broni oraz wymiany informacji wywiadowczych w obliczu obaw związanych z aktywnością wojskową Chin w Azji.” [AP News]

• „Jak poinformowały władze, zamachowiec-samobójca zdetonował samochód wypełniony materiałami wybuchowymi w pobliżu torów kolejowych w momencie, gdy przez miasto Quetta w południowo-zachodnim Pakistanie przejeżdżał pociąg pasażerski. W wyniku wybuchu zginęło co najmniej 23 osoby, a ponad 70 zostało rannych.” [The Guardian]

• „Pierwszy z siedmiu mężczyzn, którzy od ponad tygodnia byli uwięzieni w zalanej jaskini w Laosie, został uratowany przez nurków w ramach niebezpiecznej akcji ratunkowej, podczas której ekipy musiały czołgać się przez wąskie, zalane tunele, omijając ostre skały i unikając zagrożenia zawaleniem.” [The Guardian]

Afryka

• „Sudańska wojna generałów naznaczona jest niewyobrażalnym cierpieniem cywilów. Niewielu obserwatorów spodziewa się, że sprawcy zbrodni zostaną kiedykolwiek pociągnięci do odpowiedzialności. Jednak zwolnienie z aresztu »Rzeźnika Al-Faszir« wzbudziło nie tylko oburzenie, ale i zaskoczenie. W tle walki przesuwają się w stronę granicy z Etiopią, a drony zbierają krwawe żniwo.” [Konflikty]

• „Według organizacji Sudan Doctors Network oddział powiązany z paramilitarnymi Siłami Szybkiego Reagowania (RSF) zabił co najmniej 27 osób, w tym starszych mieszkańców, podczas ataku na wioski położone na zachód od miejscowości Bara w sudańskim stanie Północny Kordofan.” [Al-Dżazira]

• „Róg Afryki od dekad pozostaje jednym z najbardziej niestabilnych regionów na świecie. Wraz z ogłoszeniem uznania niepodległości Somalilandu przez Izrael sytuacja stała się jeszcze bardziej skomplikowana. Jednocześnie na rzecz Hargejsy mają aktywnie lobbować Zjednoczone Emiraty Arabskie, będące drugim najbliższym sojusznikiem republiki. W tle sprawy Somalilandu lokalne siły w Puntlandzie wypierają bojowników samozwańczego Państwa Islamskiego, a na wybrzeżu ponownie uaktywniły się grupy piratów.” [Konflikty]

• „Szef Światowej Organizacji Zdrowia wezwał do natychmiastowego zawieszenia broni we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, aby pomóc w walce z epidemią wirusa Ebola w tym regionie, podczas gdy Uganda zamknęła granicę z sąsiadem, próbując powstrzymać rozprzestrzenianie się choroby.” [The Guardian], [DW]

• „Sąd w Kenii blokuje amerykański plan utworzenia ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę. Amerykańska propozycja utworzenia ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę w Kenii spotkała się z ostrym sprzeciwem pracowników służby zdrowia w tym kraju Afryki Wschodniej, gdzie nie odnotowano dotychczas żadnych potwierdzonych przypadków tej choroby.” [DW]

• „W środę pierwsza grupa około 300 obywateli Ghany wyleciała do swojego kraju, po tym jak rząd tego kraju uruchomił program dobrowolnej repatriacji swoich obywateli w odpowiedzi na napięcia związane z imigracją w RPA.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „VIII szczyt UE i Meksyku – pierwszy od 2015 r. – zorganizowany w stolicy tego państwa 22 maja br., służył odnowieniu strategicznego partnerstwa, które zostało ustanowione w 2009 r. Głównym pretekstem było podpisanie Zmodernizowanej umowy globalnej (MGA), która poszerzy – względem porozumienia będącego w mocy od 2000 r. – mechanizmy współpracy politycznej oraz zakres liberalizacji handlu i inwestycji. Ważnym impulsem do ożywienia unijno-meksykańskich relacji stała się polityka administracji Donalda Trumpa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Izba niższa meksykańskiego parlamentu zatwierdziła poprawkę do konstytucji, która umożliwia unieważnienie wyborów w przypadku ingerencji zagranicznej. Krytycy twierdzą, że środek ten może podważyć zaufanie do procesu wyborczego i stworzyć nowe możliwości kwestionowania prawidłowych wyników.” [Al-Dżazira], [The Guardian]

• W obliczu odbywających się w niedzielę wyborów prezydenckich w Kolumbii, Al-Dżazira przygląda się spuściźnie planu „totalnego pokoju” ustępującego prezydenta Gustavo Petro. Ile z tego planu wyszło (spoiler alert: niezbyt wiele) i jak obecnie do niego odnoszą się wyborcy dowiecie się z artykułu. [Al-Dżazira]

• Jeśli nie pamiętacie nic o kandydatach w niedzielnych wyborach w Kolumbii to AP News ma ściągawkę. [AP News]

• „Departament Stanu USA ogłosił w czwartek, że na początku przyszłego miesiąca uzna dwie największe brazylijskie grupy przestępcze za zagraniczne organizacje terrorystyczne; rząd tego południowoamerykańskiego kraju oświadczył, że potraktuje to jako nieuzasadnioną ingerencję w swoją politykę.” [AP News]

• W Boliwii ciągle trwają protesty a tym razem Americas Quarterly stara się zrozumieć (oraz wytłumaczyć czytelnikom) o co w nich chodzi. [Americas Quarterly]

Ameryka Północna

• „Kanada ogłosiła plany zakupu floty samolotów wczesnego ostrzegania od szwedzkiej firmy Saab zamiast konkurencyjnej oferty firmy Boeing, dążąc do zmniejszenia swojej zależności od Stanów Zjednoczonych.” [Al-Dżazira]

• „Kanadyjczyk, który wysłał pocztą »pakiety samobójcze« zawierające truciznę do ponad 100 osób w kilkudziesięciu krajach – w tym w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Włoszech, Australii i Nowej Zelandii – przyznał się do 14 zarzutów pomocy w samobójstwie.” Polecamy dwa artykuły Guardiana na temat tej sprawy. [The Guardian #1], [The Guardian #2]

• „Echa brexitu: Alberta zmierza ku głosowaniu w sprawie odłączenia się od Kanady. Podobnie jak David Cameron w 2016 roku, premier Danielle Smith ma do czynienia z buntowniczą partią i ogłosiła referendum w sprawie referendum, jednocześnie deklarując, że zagłosuje na »nie«” [The Guardian]

• „W piątek sędzia nakazał usunięcie nazwiska Donalda Trumpa z nazwy Centrum Sztuk Scenicznych im. Kennedy’ego, orzekając, że tej prestiżowej instytucji w Waszyngtonie nie można przemianować bez uchwały Kongresu.” [The Guardian]

• „Sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Markwayne Mullin zajął się pomysłem ukarania miast i stanów, które nie współpracują z federalnymi organami imigracyjnymi – poprzez ograniczenie liczby pracowników służb celnych na ich lotniskach, a być może nawet całkowite wstrzymanie obsługi pasażerów międzynarodowych. Ten ambitny plan napotyka jednak na przeszkody: wywołał on poruszenie w branży turystycznej i wśród lokalnych władz ze względu na potencjalne zakłócenia, spotkał się z publicznym sprzeciwem innego członka gabinetu i nie uzyskał jeszcze zgody Białego Domu.” [CNN]

• „Według władz amerykańskich agent Służby Imigracyjnej i Celnej (ICE), oskarżony o postrzelenie obywatela Wenezueli podczas kontrowersyjnej akcji imigracyjnej w Minnesocie, został aresztowany w Teksasie.” [Al-Dżazira]

• „Sędzia federalna domaga się wyjaśnień w sprawie zarzutów, że prezydent Donald Trump dopuścił się oszustwa sądowego, wytaczając proces przeciwko Urzędowi Skarbowemu (IRS) jako pretekst do zawarcia ugody, w wyniku której powstał fundusz odszkodowawczy o wartości 1,8 mld dolarów, przeznaczony na wypłaty dla jego sojuszników politycznych.” [Politico]

• „Sklep w stanie Indiana jest jednym z kilku punktów sieci Range USA, którym groziła utrata licencji za złamanie przepisów mających na celu zapobieganie nielegalnej sprzedaży [broni palnej – przyp. red.]. Obecnie administracja Trumpa łagodzi kary za nieprzestrzeganie tych przepisów.” [Pro Publica]

• „Pięć zespołów muzycznych wycofało się z udziału w zbliżającym się festiwalu »Great American State Fair« na National Mall, twierdząc, że organizatorzy wprowadzili ich w błąd co do politycznego charakteru imprezy.” [Politico]

Oceania

• „We wtorek ministrowie spraw zagranicznych Australii, Indii, Japonii i Stanów Zjednoczonych ogłosili nowe inicjatywy dotyczące bezpieczeństwa morskiego, infrastruktury portowej i energii, mające na celu zacieśnienie współpracy w regionie Indo-Pacyfiku w odpowiedzi na obawy związane z rosnącymi wpływami Chin.” [AP News]

• „Minister obrony Chris Penk oświadczył, że Nowa Zelandia traktuje priorytetowo rozmowy z marynarkami wojennymi Wielkiej Brytanii i Australii, rozważając możliwości wymiany starzejących się fregat typu Anzac.” [Radio New Zealand]

Ekonomia i gospodarka

• „W 2025 roku absencje chorobowe pracujących i ubezpieczonych w ZUS Polaków liczyły łącznie 290,5 mln dni. Najwięcej zwolnień braliśmy z powodu chorób układu mięśniowo-szkieletowego. Na drugim miejscu wśród znalazły się ”zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania„. Suma nieobecności w pracy z tego powodu wyniosła aż 34,1 mln dni. W 2015 roku liczba absencji z powodu problemów psychicznych wynosiła niecałe 18 mln. W 2009 roku – w szczycie globalnego kryzysu gospodarczego – było to ponad 11 mln dni. Czy więc przez te wszystkie lata narastał wyzysk? A może stało się coś zupełnie odwrotnego?” [###]

• „Komisja Europejska poinformowała, że nałożyła karę w wysokości 200 mln euro na chińską internetową platformę handlową Temu. W sprawie chodzi o złamanie unijnych przepisów o usługach cyfrowych, w tym sprzedaż nielegalnych produktów, takich jak niespełniające standardów bezpieczeństwa zabawki dla dzieci.” [Wirtualne Media], [The Guardian]

• „Jak informuje chiński gigant technologiczny, użytkownicy serwisu PayPal będą mogli dokonywać bezgotówkowych płatności w Chinach za pomocą kodów QR w ramach rozległej sieci akceptantów serwisu WeChat Pay firmy Tencent. Jest to posunięcie mające na celu przyciągnięcie większej liczby zagranicznych turystów.” [AP News]

• „Tesla twierdzi, że jej oprogramowanie do w pełni autonomicznej jazdy jest nawet dziesięciokrotnie bezpieczniejsze niż kierowcy-ludzie. Jednak dane, na których firma opiera swoje twierdzenia, nie wytrzymują krytycznej analizy – a pracownicy, którzy opracowywali tę technologię, twierdzą, że nie jest ona jeszcze gotowa do bezpiecznego wprowadzenia pojazdów autonomicznych na szeroką skalę.” [Reuters]

• „Analitycy byli niemal pewni, że maj przyniesie mocne przyspieszenie inflacji aż do poziomu 3,7% w ujęciu rocznym. Tymczasem z oficjalnego komunikatu GUS wynika, że inflacja w maju 2026 roku wyniosła 3,1% r/r. To spadek w porównaniu z kwietniem, kiedy wskaźnik ten wynosił 3,2%.” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „W piątek trzech chińskich astronautów powróciło na Ziemię po prawie siedmiomiesięcznym pobycie w kosmosie, ustanawiając tym samym rekord najdłuższego pobytu chińskiej załogi na orbicie.” [AP News]

• „Kula ognia, która wczoraj wieczorem rozjaśniła niebo nad Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie, postawiła pod dużym znakiem zapytania, czy firma Blue Origin Jeffa Bezosa będzie w stanie wywiązać się z szeregu zobowiązań wobec NASA w ramach jej wysiłków zmierzających do wysłania astronautów na powierzchnię Księżyca i zbudowania tam bazy.” [BBC]

• „Najgroźniejszym drapieżnikiem dla nas, ludzi, jest w rzeczywistości całkiem niewielkie stworzenie: komar. Komary są żądne krwi, roznoszą choroby takie jak malaria, żółta febra i denga – i nieustannie zarażają się nowymi. A co, gdybyśmy mogli całkowicie wyeliminować komary? Technologia edycji genów mogłaby to umożliwić, potencjalnie ratując miliony istnień ludzkich. Wiąże się to jednak z poważnym ryzykiem. Nasuwa się zatem pytanie: czy to my powinniśmy decydować, kiedy ludzkość zmienia oblicze natury?” [###]

• „Odważne dzikie zwierzęta kolonizują miasta. Czas na urbanistykę nie tylko dla ludzi. Dzikie zwierzęta w miastach są odważniejsze i bardziej skłonne do ryzyka niż ich wiejscy kuzyni. Przestrzeń metropolii już dawno przestała być wyłącznie ludzka. Najwyższy czas, by polityka miejska to zauważyła.” [Krytyka Polityczna]

• „Ostry stres utrudnia łączenie wspomnień z przeszłości z nowymi informacjami — a proces ten ma kluczowe znaczenie dla wyciągania wniosków. To może wyjaśniać, dlaczego pod presją ludziom trudno jest wykazać się wnikliwością.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly prowadząca Rachel Feltman rozmawia z dziennikarzem naukowym Robinem George’em Andrewsem na temat planów NASA dotyczących umieszczenia reaktora jądrowego na Księżycu. Omawiają oni, dlaczego energia jądrowa może okazać się kluczowa dla zapewnienia trwałości długoterminowych misji księżycowych, jakie przeszkody techniczne wiążą się z eksploatacją reaktora w tak ekstremalnych warunkach oraz dlaczego eksperci twierdzą, że ambitny harmonogram agencji może być zbyt ambitny.” [###]

• „Komórki odpornościowe bogate w żelazo w wątrobach gołębi pocztowych mogą pomagać ptakom w nawigacji przy pomocy pola magnetycznego Ziemi. Naukowcy odkryli, że makrofagi w tkance wątroby gołębi zawierają duże ilości ferrytyny – magnetycznej formy żelaza. Kiedy zespół pozbawił te komórki w grupie gołębi pocztowych i wypuścił je w pochmurne dni, ptaki zgubiły się na trasie, którą bezbłędnie pokonywały przy słonecznej pogodzie.” [Science]

• „Wspomnienia mogą być niekompletne, zniekształcone, stronnicze i zafałszowane — wszystkie te czynniki podważają wiarygodność zeznań naocznych świadków. Dowody wskazują, że niektóre czynniki, takie jak pewność naocznego świadka co do konkretnego wspomnienia oraz szybkość, z jaką rozpoznaje on podejrzanego, mogą stanowić istotne wskaźniki prawdziwości jego relacji.” O niedoskonałości ludzkiej pamięci oraz tym jak sobie z tym radzi (a właściwie nie radzi) wymiar sprawiedliwości, pisze [Nature].

• „Bezzałogowy demonstrator technologii Quarterhorse Mk 2.1 wykonał pierwszy lot z prędkością naddźwiękową. Był to trzeci lot tej maszyny, do tego wykonany niespełna trzy miesiące po pierwszym. Od dziewiczego lotu Quarterhorse’a Mk 1 minął zaledwie rok. Quarterhorse Mk 2.1 wystartował ze Spaceport America w stanie Nowy Meksyk i rozwinął prędkość Mach 1,21 ponad poligonem White Sands Missile Range. Maszyna ta, opracowana przez przedsiębiorstwo Hermeus z Atlanty, ma być pierwszym krokiem na drodze do hipersonicznego samolotu pasażerskiego wożącego ludzi z prędkością Mach 5 na odległość ponad 7 tysięcy kilometrów. W planach są też konstrukcje mające zastosowanie wojskowe, oparte na koncepcji samolotu bezzałogowego Darkhorse. Hermeus chwali się, że buduje ”najszybszy samolot świata„. [Konflikty]

Idee, kultura, społeczeństwo

• Tomasz Markiewka w krótkim wpisie ubolewa, że straciliśmy szansę na fajną dyskusję na temat nowego filmu Krzysia Nolana pt.: „Odyseja”. Zamiast rozmów o interpretacji i wierności oryginałowi, mamy narzekania na ... (sprawdza notatki) ideologię łołk. [Tomasz Markiewka]

• Trwa aukcja fundacji Cor Ignis na pomoc dzieciom skrzywdzonym przez zbrodniczą napaść Rosji na Ukrainę. Irytujący Historyk w formie wideo opowiada o aukcji, a w drugim linku wrzucamy bezpośrednio licytację. [Zrzutka], [###]

• Dlaczego ciągle się usprawiedliwiamy? Dlaczego nawet seryjni mordercy uważają się za dobrych ludzi? Jak bardzo podążamy za tłumem? Jaki wpływ na nasze wybory moralne ma język, w którym podejmujemy decyzję? Z najnowszego odcinka Radia Naukowego, w którym gości prof. Mariola Paruzel-Czachura, specjalistka od psychologii moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego dowiemy się również, że osoby nieneurotypowe mają mniejszą skłonność do hipokryzji moralnej, jak bardzo moralność jest kwestią biologiczną i dlaczego poczucie winy pomaga nam się rozwijać, a wstyd nie. [Radio Naukowe], [###]

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• Pierwsze ogłoszono że 5 tysięcy amerykańskich żołnierzy amerykańskich wyjedzie z Polski. Kilka dni temu Trump ogłosił, że jednak tyle żołnierzy przyjedzie do Polski. Jeśli będziemy mieć szczęście to liczba amerykańskich żołnierzy pozostanie na niezmienionym poziomie a Trump zapomni o naszym państwie. [TVN24], [AP News]

• „W Polsce nastąpił »szok polityczny«, a nawet »poczucie zdrady« – pisał w poufnej depeszy amerykański ambasador w Polsce Tom Rose. Adresatem depeszy był m.in. sekretarz stanu Marco Rubio. Ambasador USA ostrzegał przed chaosem dotyczącym relokacji amerykańskich żołnierzy” [OKO.press]

• „Sejm uchwalił ustawę anty-SLAPP. Nowe przepisy mają chronić dziennikarzy przed pozwami, a inicjatorom takich działań grożą gigantyczne grzywny. Choć legislacyjny krok w stronę ochrony wolności słowa w Polsce został wykonany, nasze rozmówczynie studzą nastroje. Wskazują na poważne luki prawne, brak systemowego podejścia oraz pominięcie kwestii kluczowych dla funkcjonowania niezależnych redakcji.” [Wirtualne Media]

• „Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak przekazał w środę, że Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała trzy osoby podejrzane o szpiegostwo na rzecz Rosji. Wszyscy to Polacy w wieku od 48 do 62 lat. Usłyszeli zarzuty. Trafili na trzy miesiące do aresztu. Grozi im nawet dożywocie. Prokurator Przemysław Nowak powiedział, że mężczyźni byli członkami prorosyjskiej, nieformalnej organizacji paramilitarnej. ” [TVN24]

• „W piątek minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek poinformował, że podjął decyzję o zawieszeniu zastępcy prokuratora generalnego do spraw wojskowych, prokuratora Tomasza Janeczka.” [Rzeczpospolita]

• „Nowi sędziowie TK piszą do Święczkowskiego. Chcą, by zwołał zgromadzenie ogólne Trybunału. Pod pismem podpisała się szóstka wybrana przez Sejm 13 marca: dwójka dopuszczona do orzekania (...) i czwórka, której możliwość orzekania blokuje prezes TK (...) ” [Gazeta Wyborcza]

• „Drugie największe lotnisko w kraju, Kraków-Balice, pozwało grupę mieszkańców, która nagłaśnia nieprawidłowości związane z jego funkcjonowaniem – informowaliśmy na początku maja. Dziś władze państwowej firmy poinformowały, że pozew został wycofany. Jak udało nam się ustalić – w sprawie interweniował prezydent Krakowa.” [SmogLab]

• „Agata Szczęśniak i Agata Kołodziej wracają do sprawy Zondacrypto. Agata Kołodziej napisała na ten temat wiele tekstów, odkryła fakty i wątki dotąd nieznane. Rozmawiamy o jej ustaleniach oraz o państwie z kartonu, które nie ochroniło obywateli przed oszustami. Dlaczego instytucje przymykały oczy na nieprawidłowości w działalności tej giełdy kryptowalut? Czy zawiniły przede wszystkim instytucje estońskie, gdzie Zondacrypto jest zarejestrowana? Kto stchórzył w sprawie Zondacrypto? Premier Tusk czy prezydent Nawrocki? Dlaczego Jarosław Kaczyński zdecydował się przedstawić projekt o zakazie kryptowalut?” [###]

• „Karol Nawrocki wetuje kolejne ustawy, powołuje rady, chce przeprowadzać referenda. A to wszystko, by pokazać sprawczość, osłabiać rząd i poszerzać swoje uprawnienia. Wojciech Szacki i Andrzej Bobiński zastanawiają się, czy prezydent wykonuje jedynie zlecenie Nowogrodzkiej, czy może ma własną strategię i cel.” [###]

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Wzajemna eskalacja ataków powietrznych. 1546. dzień wojny]

• „Wołodymyr Zełenski odrzucił propozycję niemieckiego kanclerza Friedricha Merza, aby przyznać Kijowowi »członkostwo stowarzyszone« bez prawa głosu. Zełenski podkreślił, że obecność Ukrainy w UE musi być pełna i wiązać się z pełnią praw.” [Euronews]

• „Nowy rząd Węgier przez pomyłkę pozwolił, by wygasł zakaz importu ukraińskich produktów rolno-spożywczych, po czym ogłosił plany jego przywrócenia, niwecząc tym samym krótkotrwałe nadzieje Kijowa.” [Euractiv]

• „Władze miasta Noworosyjsk poinformowały, że spadające fragmenty drona wywołały pożar w terminalu naftowym, a prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski potwierdził, że uderzono w inną fabrykę chemiczną w Kraju Permskim.” [Euronews]

• „Stany Zjednoczone przedłużyły zwolnienie umożliwiające handel rosyjską ropą. Przyjęcie licencji osłabia presję sankcyjną na Rosję i zwiększa jej dochody z eksportu węglowodorów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Ukraina od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji zmaga się z bezrobociem i brakiem rąk do pracy. Choć pozornie te dwie rzeczy się wykluczają, to przyczyną takiego stanu rzeczy jest trwająca wojna i mobilizacja. Więcej o ukraińskim rynku pracy mówi ekspert OSW Sławomir Matuszak.” [###]

Europa

• „13 maja br. w Bukareszcie odbył się szczyt Bukareszteńskiej Dziewiątki (B9) i państw nordyckich. Jako goście wzięli w nim udział sekretarz generalny NATO, prezydent Ukrainy i przedstawiciele Stanów Zjednoczonych. Szczyt potwierdził wolę krajów wschodniej i północnej flanki zacieśniania współpracy na rzecz bezpieczeństwa oraz ich poparcie dla utrzymania jedności transatlantyckiej w obliczu napięć między USA a pozostałymi sojusznikami.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „W sobotę król Danii ponownie powierzył ustępującej premier Mette Frederiksen zadanie poprowadzenia rozmów w sprawie utworzenia rządu, po dwóch nieudanych rundach rozmów koalicyjnych, które nastąpiły po marcowych wyborach, nie przynoszących jednoznacznego wyniku.” [Euractiv]

• „20 maja br. Andris Kulbergs z opozycyjnej Zjednoczonej Listy (AS) rozpoczął rozmowy z przedstawicielami czterech partii w celu utworzenia nowego rządu Łotwy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „20 maja br. litewskie systemy obrony powietrznej wykryły zbliżający się do przestrzeni powietrznej obiekt o sygnaturze przypominającej drona. Jest to kolejny w regionie incydent z udziałem bezzałogowca, co nasila dyskusję na temat stanu przygotowania i gotowości sił przeciwlotniczych państw bałtyckich.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Rosja próbuje wykorzystać serię przypadkowych pojawień się dronów bojowych nad krajami bałtyckimi do wywołania kryzysu politycznego między Ukrainą a niektórymi z jej najwierniejszych sojuszników. Jak dotąd wysiłki te wydają się kończyć fiaskiem.” [Politico]

• Niemiecki „socjal”. Czy czeka go reforma? [###]

• „W Wielkiej Brytanii rośnie napięcie wokół przywództwa w Partii Pracy. Coraz więcej działaczy uważa, że obecny premier Keir Starmer nie potrafi zatrzymać wzrostu poparcia dla prawicowej Reform UK Nigela Farage’a. Wybory uzupełniające w okręgu Makerfield mogą stać się początkiem walki o władzę w Partii Pracy. Andy Burnham – popularny burmistrz Wielkiego Manchesteru – jest wymieniany jako potencjalny następca Starmera i przyszły premier.” [Krytyka Polityczna]

• Balansowanie i obłaskawianie: polityka zagraniczna Bukaresztu w cieniu sporów transatlantyckich [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Technokratyczna sanacja: główne kierunki i perspektywy polityki rządu Pétera Magyara” Kolejne przewidywania tego jak będzie wyglądał nowy węgierski rząd, tym razem od Ośrodka Studiów Wschodnich. [Ośrodka Studiów Wschodnich.]

• „Ponad 700 tankowców bez rzetelnych ubezpieczeń, operacje służb specjalnych na otwartych morzach i nieprzejrzyste mechanizmy finansowe pozwalające omijać zachodnie restrykcje – tak wygląda globalna sieć, która umożliwia Kremlowi finansowanie machiny wojennej.” PISM przygotował obszerny raport (ponad 100 stron) więc polecamy tylko jak ktoś jest bardzo zainteresowany tym tematem. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

Bliski i Środkowy Wschód

• Niebawem miną trzy miesiące od ataku USA i Izraela na Iran. Jaki jest stan gry? Przez ostatni miesiąc mamy wrażenie, że zmieniło się bardzo niewiele. [Reuters]

• A co się obecnie dzieje w Iranie? Z jednej strony uzbrojeni Strażnicy Rewolucji poprzez swoją obecność wśród ludzi chcą pokazać, że reżim jest zwarty i gotowy, a z drugiej strony mamy pojawiające się zdjęcia z odgrywanych na żywo na ulicach Teheranu widowisk muzycznych, w których mieszkańcy zdają się odrywać od widma powrotu gorącej fazy konfliktu. [AP News #1], [AP News #2]

• „Ustrój polityczny Iranu należy do dosyć niecodziennych. Republika Islamska Iranu ma w swoim składzie zarówno instytucje islamskie, jak i republikańskie. Ten system polityczny jest nietypowy nawet dla świata islamskiego. Jak wygląda dziś Iran? Historia ma duży wpływ na to, jak wygląda ten kraj i jego ustrój. Jak wojna w Iranie wpływa na tamtejszy reżim polityczny? Kim jest Najwyższy Przywódca? Czym jest Korpus Strażników Rewolucji? Na te i inne pytania odpowiada Krzysztof Strachota, ekspert OSW.” [###]

• Izrael kontynuuje ataki na Liban, Zarówno w południowej jego części jak i w dolinie Bekaa. Tylko w piątek zginęło 10 osób, w tym 6 ratowników medycznych oraz dziecko. [The Guardian]

• „W amerykańskich mediach pojawiły się doniesienia o tajnej izraelskiej bazie na terytorium Iraku. To już druga ujawniona placówka Cahalu położona na irackiej pustyni. Historia jednej z nich może sięgać nawet 2024 roku.” [Konflikt]

• Aktywiści zwolnieni z izraelskich aresztów po zatrzymaniu na pokładzie flotylli, która próbowała nieść pomoc dla Gazy, byli poddawani prześladowaniom. Kilku z nich trafiło do szpitali z obrażeniami, a co najmniej 15 zgłosiło napaści seksualne, w tym gwałt. Strona izraelska oczywiście zaprzecza. Izraelczycy zatrzymali 430 osób płynących flotyllą. [The Guardia]

• Po latach wojny domowej Syria mierzy się z problemem zalegających niewybuchów i min. Szacuje się, że z ich powodu zginęły już ponad 740 osób, a problem będzie obecny przez długie dekady. Rozminowywanie rozległych terenów jest niestety niełatwe oraz kosztowne. [AP News]

• „Mija równo 25 lat od kiedy Turcja po raz pierwszy wyeksportowała za granicę rodzimy serial. Skoro od tamtej pory te produkcje telewizyjne przyniosły jej miliardy dolarów i miliony turystów, to dlaczego teraz branża jest w kryzysie, a władze jeszcze ją dobijają?” Jeśli nie rozumiecie fenomenu tureckich seriali to Dział Zagraniczny ma starszy odcinek, który stara się to wytłumaczyć. [###]

• Między 25, a 28 maja Arabia Saudyjska będzie gościć około 1,5 miliona pielgrzymów podczas kulminacji hadżdż – pielgrzymki do świątyni Al-Kaba w Mekce. [DW]

Azja

• „W dniach 19–20 maja Władimir Putin złożył wizytę państwową w ChRL. Pretekstem do podróży była rocznica podpisania Traktatu o dobrosąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 2001 r., który przedłużono o kolejne pięć lat. Strony odbyły szereg spotkań w różnych formatach, z których najważniejsze były rozmowy Putina z Xi Jinpingiem oraz z premierem Li Qiangiem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• Chociaż dużo pisaliśmy w poprzednim wydaniu o wizycie Trumpa w Chinach to mamy dla Was kolejną analizę, tym razem od PISM, pod tytułem „Wizyta Donalda Trumpa w Chinach – deeskalacja w relacjach dwustronnych”. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Porozumienie płacowe zawarte między firmą Samsung Electronics a jej związkiem zawodowym jest uznawane za sukces zarówno dla firmy, która uzyskała kluczowe ustępstwa i zapobiegła masowemu strajkowi, jak i dla pracowników działu produkcji układów pamięci – z których część otrzyma premie w wysokości 416 000 dolarów.” [Reuters]

• W najgorszej od lat katastrofie w kopalni węgla kamiennego w chińskiej prowincji Shanxi zginęło co najmniej 90 górników. [Reuters]

• „Kirgistan w 2025 r. stał się centralnoazjatyckim liderem rynku walut wirtualnych. Według oficjalnych danych transakcje dokonywane przy ich użyciu osiągnęły w tym kraju wartość ponad 31 mld dolarów, trzykrotnie wyższą względem 2024 r. i znacznie przekraczającą PKB nominalne. (...) Błyskawiczny rozwój sektora wiąże się z omijaniem sankcji przez Rosję.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Czy Donald Trump swoimi decyzjami wzmacnia dziś Chiny? W nowym odcinku rozmawiamy o rywalizacji USA i Chin, polityce Donalda Trumpa wobec Pekinu oraz o tym, czy światowy układ sił zaczyna przechylać się na korzyść Xi Jinpinga.” [###]

Afryka

• „Korytarz Lobito – w poszukiwaniu synergii między Globalną Północą a Afryką ” PISM ma ciekawą analizę opisującą połączenia kolejowe znane pod nazwą „korytarza Lobito”. Komu najbardziej służą? Co jest tamtędy transportowane? Jak wygląda rozwój tego projektu infrastrukturalnego? [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]

• „Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że epidemia wirusa Ebola w Afryce Środkowej stanowi stan zagrożenia zdrowia publicznego. Władze służby zdrowia starają się jak najszybciej zidentyfikować osoby, które miały kontakt z chorymi, w miarę jak rośnie liczba podejrzanych przypadków.” CNN ma artykuł z dużą ilością ciekawych infografik, z którego dowiecie się wszystkiego co potrzeba o najnowszej epidemii Eboli obecnie postępującej w Afryce. [CNN]

• „Demokratyczna Republika Konga i Uganda walczą o opanowanie dramatycznej epidemii wirusa Ebola, która przez długi czas pozostawała niezauważona. Czy za opóźnioną reakcję na kryzys odpowiedzialne są cięcia w pomocy amerykańskiej?” Tekst DW stara się wskazać obszary walki z chorobami zakaźnymi takimi jak Ebola, na które mogło wpłynąć obcięcie amerykańskiej pomocy rozwojowej. [DW]

• W Demokratycznej Republice Konga tłum podpalił szpitalne namioty. Wynikało to ze sporu szpitala z lokalną ludnością – szpital nie chciał wydać ciała zmarłego na wirus ebola, a lokalni mieszkańcy chcieli dokonać tradycyjnych ceremonii pogrzebowych . [BBC]

• „Wybrzeże Kości Słoniowej obawia się zagrożenia ze strony dżihadystów na północy kraju, 10 lat po poważnym ataku” [The Guardian]

• „Prezydent Senegalu Bassirou Diomaye Faye zwolnił premiera Ousmane’a Sonko po miesiącach narastających napięć.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• Niedawno wybrany prezydent Chile obiecywał w kampanii proste i szybkie rozwiązania palących społecznie problemów. Okazało się, że nie jest w stanie dostarczyć obiecywanych rezultatów w takim tempie jak obiecywał w kampanii co odbija się ma nurkującym poparciu społecznym. [Americas Quarterly]

• „W środę Stany Zjednoczone postawiły federalny akt oskarżenia przeciwko Raúlowi Castro, byłemu prezydentowi Kuby, oraz pięciu innym osobom, co stanowi znaczące zaostrzenie kampanii administracji Trumpa mającej na celu obalenie trwającego od sześćdziesięciu lat komunistycznego reżimu w tym kraju.” Guardian pisze o zarzutach jakie rząd amerykański stawia kubańskiemu politykowi a AP News opisuje co robił po odejściu od władzy. [The Guardian], [AP News]

• „Nasilający się konflikt polityczny zagraża stabilności społecznej w Boliwii. Zaledwie sześć miesięcy po objęciu władzy przez nowy rząd prezydent Rodrigo Paz stoi w obliczu fali demonstracji, blokad dróg i coraz głośniejszych wezwań do jego dymisji.” [Al-Dżazira]

• „Władze poinformowały, że w czwartek na wybrzeżu Hondurasu doszło do dwóch oddzielnych ataków z użyciem broni palnej, w wyniku których zginęło co najmniej 25 osób, w tym sześciu policjantów.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „W tym miesiącu Wenezuela stała się trzecim co do wielkości dostawcą ropy naftowej do Indii, ponieważ konflikt z Iranem oraz zamknięcie Cieśniny Ormuz zmuszają państwa do poszukiwania alternatywnych źródeł energii.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „W związku z zaostrzeniem kanadyjskich przepisów azylowych uchodźcy, którzy chcą połączyć się z rodziną, twierdzą, że po odrzuceniu ich wniosków o azyl na granicy zostali przekazani amerykańskim służbom ICE i spędzili wiele miesięcy w więzieniu” [The Guardian]

• „Premier Kanady, Mark Carney, stwierdził, że prowincja Alberta ma »kluczowe znaczenie« dla przyszłości kraju, kilka godzin po tym, jak przywódca tej prowincji zbliżył ten bogaty w ropę region do przeprowadzenia referendum w sprawie niepodległości.” O tym na jakim etapie jest próba odłączenia Alberty od Kanady opisuje [The Guardian].

• Kilmar Ábrego García jest jedną z pierwszych, a na pewno najbardziej znanych, osób która została deportowana ze Stanów Zjednoczonych „pomyłkowo”. Kolejny wyrok w sprawie z nim związanej zapadł kilka dni temu a AP News ma listę gdzie opisuje wszystkie działania administracji oraz sprawy sądowe z nim związane. [AP News]

• „Krajowy Komitet Partii Demokratycznej znalazł się już w trudnej sytuacji. Demokraci obawiają się, że Ken Martin jeszcze bardziej pogłębia ten kryzys. Decyzja Martina o opublikowaniu, a następnie zdystansowaniu się od chaotycznej analizy przyczyn porażki Demokratów w wyborach w 2024 roku nasiliła apele, by ten znajdujący się pod ostrzałem polityk z Minnesoty ustąpił ze stanowiska, a także zaniepokoiła darczyńców, którzy i tak już wahali się przed przekazaniem środków partii pogrążonej w długach.” [Politico]

• „Surowa polityka Luizjany w walce z przestępczością będzie kosztować podatników kolejne miliony przez wiele lat. Biuro gubernatora zlekceważyło obawy ekspertów, że wprowadzone przez niego ograniczenia w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych mogą spowodować wzrost liczby osadzonych w więzieniach i pogrążyć stan w katastrofie finansowej. Przeanalizowaliśmy, w jaki sposób jego polityka już teraz zaczyna wpływać na sytuację stanu.” [ProPublica]

• „Cudzoziemcy pragnący zmienić swój status imigracyjny w Stanach Zjednoczonych w celu uzyskania zielonej karty będą musieli to zrobić spoza kraju za pośrednictwem Departamentu Stanu – poinformowały w piątek amerykańskie służby imigracyjne (USCIS). Posunięcie to spotkało się z krytyką organizacji pomocowych, analityków politycznych i prawników specjalizujących się w sprawach imigracyjnych.” [The Guardian]

• „Tulsi Gabbard ogłosiła w piątek, że rezygnuje ze stanowiska dyrektora wywiadu krajowego w administracji prezydenta Trumpa, aby wspierać swojego męża, który zmaga się z rzadką postacią raka kości.” [NPR]

• „Wytyczanie okręgów wyborczych w taki sposób, że przypominają pokręcone salamandry, plamy krwi czy nauszniki, wszystko po to, żeby pomóc swojej partii, a zaszkodzić drugiej, to proceder tak stary jak USA, i w odcinku 81 tłumaczyliśmy skąd się to wzięło, jak działa i dlaczego nic się z tym nie da zrobić.

  To, co jednak wcześniej wydawało się nam szczytem manipulowania granicami okręgów, wkracza na nowy poziom. Wszystko za sprawą najnowszej decyzji Sądu Najwyższego, który pod koniec kwietnia wypatroszył sedno ustawy o prawach wyborczych z 1965 roku, dzięki której Afroamerykanie na Południu 100 lat po wojnie secesyjnej naprawdę dostali pełnię praw wyborczych. Tłumaczymy czym są (a niebawem ”były„) ”okręgi szansy„, dlaczego przy ich wytyczaniu można (a zarazem nie można) kierować się rasą wyborców, czym różni się gerrymandering partyjny od rasowego i jak je odróżnić – o ile to w ogóle możliwe. I czy można mieć zaufanie do systemu wyborczego, który zmienia granice okręgów w trakcie trwającego głosowania?” [###]

Oceania

• „Minister zdrowia Mark Butler wyraził zaniepokojenie »największą epidemią błonicy, jaką odnotowaliśmy od co najmniej kilkudziesięciu lat«, w związku z rozprzestrzenianiem się tej groźnej infekcji bakteryjnej na Terytorium Północnym oraz w sąsiednich stanach.” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Na początku maja Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej skończył przyjmować wnioski o dofinansowanie mikroinstalacji fotowoltaicznych, magazynów energii i magazynów ciepła w ramach programu wsparcia uzupełniającego Mój Prąd. Marta Babicz, dyrektorka departamentu środków zagranicznych NFOŚiGW opowiada, jak fundusz zamierza dbać o prosumentów.” [###]

• „Wokół planów jednej z najpopularniejszych sieci handlowych w Polsce zrobiło się niezwykle głośno. Grupa Żabka, która jesienią 2024 roku przebojem wdarła się na Warszawską Giełdę Papierów Wartościowych, szykuje się do otwarcia zupełnie nowego rozdziału w swojej historii.” [Obserwator Gospodarczy]

• „W ciągu zaledwie 15 lat ubyło nam 32 proc. pracowników w wieku 25-29 lat. Za to grupa pracowników w wieku 35 lat i więcej zwiększyła swoją liczebność o około 1/5. Stało się to przede wszystkim dlatego, że najliczniejsze roczniki (po ponad 600 tys. osób) półtorej dekady temu miały 25-34 lata, a aktualnie mają 40-49 lat. Za kilkanaście lat te najliczniejsze w naszej populacji roczniki zaczną przechodzić na emerytury. Dla porównania: aktualne roczniki 18-28-latków nie mają nawet 400 tys. osób. Siedmiolatków również mamy ok. 400 tys., trzylatków 300 tys., a w 2025 roku urodziło się tylko 238 tys. dzieci...” [###]

• „Polski rynek pracy przechodzi bezprecedensową transformację. Jak wynika z najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na koniec 2025 roku liczba obcokrajowców zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych osiągnęła rekordowy poziom 1,289 mln osób. To aż o 8 proc. więcej niż rok wcześniej i blisko siedmiokrotnie więcej w porównaniu z 2015 rokiem. Cudzoziemcy stanowią już 8 proc. wszystkich ubezpieczonych w ZUS oraz 6 proc. ogółu pracujących w Polsce.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Magazyn Rest of World przeprowadził rozmowy z sześcioma filipińskimi wirtualnymi asystentami oraz dwiema agencjami, którzy opowiedzieli o specyficznej branży, w której nisko opłacani pracownicy z zagranicy, wspomagani przez sztuczną inteligencję, tworzą treści dla kadry kierowniczej i tzw. liderów opinii na LinkedIn.” Jeśli myśleliście, że duże konta na LinkedIn po prostu generują swoje miałkie posty za pomocą LLMów to jesteście w błędzie, oni płacą innym żeby to za nich robili. [Rest of World]

• „Na czym opiera się wartość pieniędzy? Dzisiaj większość pieniądza to jest tak zwany pieniądz kreowany, który powstaje na bazie kredytów bankowych – mówi w Radiu Naukowym dr Piotr Dąbrowski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Rozmawiamy o pieniądzach, mechanizmach rynków finansowych i inwestowania.” [Radio Naukowe], [###]

Nauka i technologia

• „W środę Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję wzmacniającą zobowiązania państw do przeciwdziałania zmianom klimatu, choć treść dokumentu została złagodzona pod presją największych emitentów gazów cieplarnianych. Posunięcie to jest następstwem wydanej w zeszłym roku opinii doradczej Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, w której uznano niewywiązanie się z zobowiązań klimatycznych za »bezprawne« i zasugerowano możliwość wypłaty odszkodowań.” [France24]

• Zastanawialiście się dlaczego miewacie koszmary? Nowy odcinek podcastu Short Wave opisuje właśnie naukowe aspekty śnienia, snów i właśnie koszmarów. [###]

• „Lekarze zalecają co najmniej 7 godzin snu na dobę, a zbyt krótki sen wiąże się z przyspieszonym starzeniem się oraz większym ryzykiem zawałów serca, udarów mózgu, a nawet przedwczesnej śmierci. Jednak dla osób śpiących krótko może być jeszcze nadzieja. W nowym badaniu naukowcy opisali w czasopiśmie Nature Communications, że osoby, które spały dłużej następnego dnia po krótkiej nocy, wydawały się mniej narażone na negatywne skutki – a konkretnie na śmierć w ciągu 8 lat po zakończeniu badania – niż te, które nie zapewniały sobie dodatkowego snu.” [Science]

• „Od dawna panuje w neurobiologii przekonanie, że niektóre komórki mózgowe reagują w ten sam sposób na ten sam bodziec. Jednak dominacja tej teorii jest obecnie poddawana w wątpliwość. Naukowcy przedstawili dowody na to, że neurony u myszy z czasem zmieniają sposób reagowania na bodźce – zjawisko to nazwano »dryfem reprezentacyjnym«. Nie jest jednak jasne, dlaczego dochodzi do tego dryfu i jaką rolę może on pełnić.” [Nature]

• „O satelitarnej obserwacji Ziemi, a w szczególności o spojrzeniu na klęski żywiołowe, opowiada Jakub Ryzenko z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Wskazuje, jak technologie kosmiczne pomagają ograniczać skutki katastrof, a nawet im zapobiegać, dzięki czemu poprawiają nasze bezpieczeństwo.” [###]

• „Bezzałogowe pojazdy naziemne przechodzą gwałtowny rozwój, chociaż cały czas pozostają w cieniu dronów powietrznych. W ostatnich tygodniach Ukraińcy zaczęli więcej chwalić się swoimi osiągnięciami na tym polu i przedstawiać ambitne plany na przyszłość. Roboty stają się integralnym elementem walczących sił, jednak cały czas zmagają się z licznymi ograniczeniami.” [Konflikty]

Idee, kultura, społeczeństwo

• W czasie gdy na świecie odbywają się kolejne szczyty, z których niewiele wydaje się wynika, Miłosz Szymański zaprasza nas do Reykjavíku, do niepozornego budynku Höfði, gdzie w 1986 roku doszło do spotkania między Ronaldem Reaganem i Michaiłem Gorbaczowem. O czym rozmawiali panowie i jak usiłowano ograniczyć wyścig zbrojeń i wzajemnej groźby anihilacji? O tym dowiecie się z najnowszego odcinka z serii. [###]