Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Jestem mimo wszystko bardzo zaskoczony – mówił premier Donald Tusk, komentując weto Karola Nawrockiego do ustawy o blokowaniu nielegalnych treści w internecie. W ocenie ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego decyzja prezydenta to »przyzwolenie na hejt, nienawiść i śmierć«. Weto komentują też inni politycy.” [TVN24], [Wirtualne Media]
„Utworzenie wspólnej listy wyborczej Prawa i Sprawiedliwości oraz Konfederacji może napotkać na poważne przeszkody. Chociaż system promuje duże komitety, różnice programowe i spory polityczne mogą pogrzebać pomysł Jarosława Kaczyńskiego. Eksperci ostrzegają, że taki ruch grozi zdemobilizowaniem części prawicowego elektoratu.” [Wirtualna Polska]
„Ostatnie wydarzenia wokół Trybunału Konstytucyjnego i zbliżający się Marsz Niepodległości pokazują, że politycy prawicy szukają porozumienia. Krzysztof Bosak zbliża się do PiS i prezydenta Karola Nawrockiego, a Grzegorz Braun stopniowo staje się uczestnikiem rozmów o przyszłym układzie sił.” [###]
„Tegoroczny Marsz Niepodległości przyciągnął do stolicy rekordową liczbę uczestników, jednak w sieci zawrzało z zupełnie innego powodu. Politycy prawicy, chcąc podkreślić ogromną frekwencję, opublikowali w mediach społecznościowych ujęcie przedstawiające morze ludzi na Rondzie Dmowskiego. ” [Wirtualna Polska]
Nie trzeba było strzelaniny na Rynku Głównym w Krakowie, by dokonać krytycznego przeglądu regulacji dotyczących posiadania broni. One powinny zostać zaktualizowane, ponieważ są skandalicznie nieszczelne i wadliwe. (...) Opublikowany 29 maja 2026 r. raport Broni coraz więcej, nadzór niekompletny dowodzi, że surowość przepisów ograniczających dostęp do pistoletów, strzelb i karabinów to czysta fikcja. Broń palna nie leży w każdym polskim domu wyłącznie dlatego, że zdecydowana większość społeczeństwa nie czuje potrzeby, by ją mieć. [Krytyka Polityczna]
„W piątek, 13 listopada, Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w precedensowej sprawie dotyczącej wykorzystania przez firmę JFC Polska syntetycznego głosu łudząco podobnego do głosu Jarosława Łukomskiego, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich lektorów filmowych. Nagrania powstały bez wiedzy i zgody artysty i zostały wykorzystane w reklamach przydomowych oczyszczalni ścieków.” [Wirtualne Media]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Pierwsze ćwiczenia kontyngentu sił wsparcia Ukrainy. 1721. dzień wojny]
„W dniach 10–11 listopada w Abu Zabi odbyła się, po dziewięciomiesięcznej przerwie, kolejna runda trójstronnych rozmów między Stanami Zjednoczonymi, Rosją i Ukrainą w sprawie zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej (składy delegacji przedstawiono w Aneksie). Podczas tej rundy miały miejsce również spotkania bilateralne. Przed rozmowami trójstronnymi 10 listopada delegacje amerykańska i ukraińska spotkały się z przedstawicielami Niemiec, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii oraz Komisji Europejskiej, Rady Europejskiej i NATO.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Zełenski oskarża SpaceX o kłamstwo w sprawie Starshield – i twierdzi, że Stany Zjednoczone zaproponowały układ »Donbas w zamian za członkostwo w NATO«. Ograniczenie wydajności wojskowego systemu satelitarnego Elona Muska ma wpływ na całą linię frontu – twierdzi prezydent Ukrainy” [The Guardian]
„7 listopada prezydent Wołodymyr Zełenski zapowiedział podjęcie decyzji kadrowych i kroków legislacyjnych w sprawie jawności oświadczeń majątkowych personelu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU). Działania te są następstwem dokonanych trzy dni wcześniej przez Narodowe Biuro Antykorupcyjne (NABU) zatrzymań wysokich rangą oficerów SBU oraz Policji Narodowej Ukrainy (...)” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Polityka bezpieczeństwa energetycznego Ukrainy przed sezonem jesienno-zimowym 2026/2027 opiera się na gromadzeniu zapasów gazu ziemnego, odbudowie wydobycia, kontrolowanym otwarciu eksportu oraz współpracy z partnerami zagranicznymi. Ukraina wchodzi w sezon z korzystnym bilansem gazowym, lecz nadal z wysokim ryzykiem przerw w dostawach ciepła i energii elektrycznej. ” [Instytut Europy Środkowej]
„Zagraniczni influencerzy pomagający Rosji w promowaniu jej okupacji. Młodzi goście, zaproszeni na w pełni opłacony wyjazd do okupowanej Ukrainy, zapoznali się ze starannie wyselekcjonowanym obrazem życia pod rosyjską okupacją — i zostali zachęceni do podzielenia się nim ze światem.” [Kyiv Independent]
Europa
„UE pozostaje głównym odbiorcą jednego z flagowych rosyjskich projektów gazowych w Arktyce – gazociągu Jamal – mimo że Bruksela wielokrotnie zapowiadała odejście od uzależnienia od rosyjskich paliw kopalnych.” [Euronews]
„Komisja Europejska przedstawiła projekt nowych przepisów, które mają ograniczyć manipulacyjne praktyki marketingowe w internecie. Bruksela chce zakazać nieuczciwego targetowania reklam do dzieci i wykorzystywania słabości konsumentów, a także uregulować influencer marketing, dynamiczne ceny i mechanizmy uzależniające użytkowników od platform. ” [Wirtualne Media]
„W dniach 4-5 listopada 2026 r. w Trenczynie na Słowacji odbył się szczyt prezydentów państw Grupy Wyszehradzkiej (V4), zorganizowany z inicjatywy prezydenta Słowacji Petera Pellegriniego w ramach słowackiego przewodnictwa w tym formacie. Istotne znaczenie miała obecność przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, która po raz pierwszy uczestniczyła w szczycie prezydentów V4. Nadało to spotkaniu szerszy wymiar europejski.” [Instytut Europy Środkowej]
„W środę setki tysięcy ludzi wyszło na ulice w całej Hiszpanii w ramach pierwszego od 14 lat strajku generalnego, zorganizowanego w proteście przeciwko kryzysowi mieszkaniowemu i niskim wynagrodzeniom. Nawet ulewny deszcz nie powstrzymał demonstracji. W stolicy, Madrycie, protestujący nie zrażeni pogodą skandowali hasła, tańczyli i trzymali w górze klucze.” [Euronews]
„Hiszpański rząd zażądał zawieszenia działalności TikToka w tym kraju po ujawnieniu wyników dziennikarskiego śledztwa dotyczącego rozpowszechniania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci. W ciągu 35 dni organizacja Maldita.es zidentyfikowała ponad 1,1 tys. takich publikacji, które zgromadziły łącznie 48 mln wyświetleń.” [Wirtualne Media]
„Szef tak zwanego klanu [przestępczego – dop. red.] Remmo w Berlinie, Issa Remo, oficjalnie wziął udział w konferencji poświęconej islamizmowi w Parlamencie Europejskim. Wywołało to burzliwą dyskusję w Niemczech i Brukseli, a wiele osób zadaje sobie pytanie, jak to w ogóle możliwe.” [Euronews]
„Niemcy i Litwa zacieśniają relacje pod wpływem wojny na Ukrainie. Kluczową płaszczyznę ich współpracy stanowi bezpieczeństwo i obronność, a projektem strategicznym jest rozmieszczenie brygady Bundeswehry w Rudnikach do końca 2027 r. Dla władz Litwy jest to najważniejszy element zaangażowania NATO na jej terytorium, dla Niemiec zaś jest dowodem ich rosnącej roli w europejskim bezpieczeństwie. Na wzrost znaczenia stosunków dwustronnych wskazuje także projekt połączenia systemów energetycznych obu państw przez Morze Bałtyckie.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Jak poinformował w piątek urzędnik UE podczas spotkania przywódców Unii Europejskiej w Dublinie, dwóch kandydatów ubiega się o zastąpienie Christine Lagarde na stanowisku prezesa EBC, a według doniesień z Hiszpanii Francja i Niemcy są bliskie osiągnięcia porozumienia w sprawie najwyższych stanowisk w banku centralnym, przy czym faworytem na stanowisko prezesa jest Hiszpan Pablo Hernández de Cos.” [Euronews]
„Od ponownego objęcia władzy przez Roberta Ficę Słowacja zacieśnia współpracę z ChRL mimo sprzyjającej Rosji polityki Chin i związanych z tym dylematów w zakresie bezpieczeństwa. Wizytom wysokiego szczebla, podniesieniu relacji do poziomu partnerstwa strategicznego i zawartym umowom towarzyszą starania o pozyskanie chińskich inwestycji na Słowacji. Forsowane przez premiera Ficę zbliżenie z Chinami osłabia spójność polityki UE wobec tego państwa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Konflikt interesów premiera Republiki Czeskiej Andreja Babiša ponownie stał się przedmiotem debaty politycznej na poziomie państwa oraz zainteresowania instytucji UE. Komisja Europejska uznała, że przekazanie akcji Agrofertu do funduszu powierniczego RSVP Trust nie wyeliminowało konfliktu interesów, wbrew deklaracjom premiera o definitywnym zrzeczeniu się przedsiębiorstwa i płynących z niego korzyści finansowych. Jednocześnie koalicja rządowa ANO, SPD i Zmotoryzowanych podjęła działania zmierzające do złagodzenia przepisów ograniczających dostęp przedsiębiorstw powiązanych z członkami rządu do dotacji i zamówień publicznych. Spór wykracza zatem poza osobiste powiązania gospodarcze premiera i dotyczy również zgodności krajowych regulacji z prawem UE oraz skuteczności mechanizmów kontroli wydatkowania środków publicznych.” [Instytut Europy Środkowej]
Na Węgrzech rozliczenia idą pełną parą:
Brat Viktora Orbána zatrzymany w ramach śledztwa w sprawie przemytu ludzi – poinformował premier Węgier [The Guardian]
Węgierskie władze ujawniły kwotę 20 mln dolarów w ramach śledztwa dotyczącego ministra z czasów Orbána [BBC]
„Węgry są na dobrej drodze do otrzymania prawie 10 miliardów euro z funduszy unijnych na odbudowę, które zostały zamrożone za rządów Viktora Orbána, po tym jak rząd premiera Pétera Magyara przeforsował szeroko zakrojone reformy w zakresie praworządności i walki z korupcją.” [Euronews]
„Po 36 latach od przemian ustrojowych na specjalnej stronie internetowej dostępna jest baza około 60 tys. nazwisk, które znalazły się w kartotekach służb specjalnych komunistycznych Węgier. Dostępny zbiór obejmuje jedynie dane rejestracyjne ze zdekompletowanych akt. Może to sprzyjać formułowaniu błędnych wniosków oraz oskarżeń. Panel ekspertów w Ministerstwie Kultury i Relacji Społecznych ma opracować dobre praktyki dotyczące udzielania pomocy osobom, których rodziny lub relacje osobiste mogą ucierpieć w wyniku lustracji.” [Instytut Europy Środkowej]
„Mołdawia coraz bardziej oddala się od Rosji. Po pełnoskalowej inwazji na Ukrainę Kiszyniów przyspieszył proces derusyfikacji: ograniczył zależność od rosyjskiego gazu, zmniejszył znaczenie rosyjskiego rynku, zaczął porządkować przestrzeń medialną i zmieniać politykę historyczną.” O tym możecie posłuchać w podcaście a o tym na jakim etapie ścieżki akcesyjnej do UE jest Mołdawia przeczytacie w analizie. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Alaksandr Łukaszenka ma już 72 lata, jego komplikacje zdrowotne są coraz częściej widoczne. Sprawia to, że pytanie – kto będzie rządził po Łukaszence jest jak najbardziej zasadne. W tym odcinku zastanawiamy się, jak może wyglądać Białoruś po śmierci lub rezygnacji dyktatora. Kto formalnie jest pierwszy do władzy? Kim są synowie Łukaszenki? Jak i Łukaszenko szykuje się do przekazania władzy? Jaką rolę w tym może mieć Rosja? Białoruś i jej przyszłość to tematy tego odcinka. O tym wszystkim opowiada Kamil Kłysiński, ekspert OSW.” [###]
„Rosja jest drugim na świecie producentem złota. Sankcje na Rosję spowodowały, że Kreml nie może już sprzedawać swojego złota na Zachód – a to właśnie te kraje były jego głównymi odbiorcami. Co dzieje się dziś z rosyjskim złotem? Co rosyjski bank centralny robi ze swoimi rezerwami? Co nam to mówi o stanie w jakim jest rosyjska gospodarka? Na te i inne pytania odpowiada Iwona Wiśniewska, ekspertka OSW.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Jak poinformował dyrektor szpitala Nassera w południowej części Strefy Gazy, w wyniku izraelskiego nalotu zginęło 6 osów, w tym chirurg, a także do zranienia 28 kolejnych. Izraelskie wojsko przeprowadziło atak na szpital w Chan Junus w czwartek rano. W wydanym oświadczeniu armia stwierdziła, że jej celem był dowódca Hamasu oraz inni bojownicy przebywający na terenie placówki, nie przedstawiając jednak na to żadnych dowodów. [The Guardian]
W Strefie Gazy panują bardzo złe i stale pogarszające się warunki humanitarne. Nawet powołana przez Donalda Trumpa Rada Pokoju wezwała Izrael do natychmiastowego zezwolenia na dostarczenie do Strefy Gazy wszelkich niezbędnych materiałów pomocowych, po tym jak opady deszczu doprowadziły do zalania dziesiątek tysięcy namiotów. Izraelska agencja wojskowa odpowiedzialna za koordynację pomocy dla Strefy Gazy poinformowała, że zezwoliła na wjazd dziesiątek tysięcy namiotów oraz ciężarówek z zaopatrzeniem zimowym, dodając jednocześnie, że odbudowa „będzie mogła rozpocząć się dopiero po całkowitym rozbrojeniu Hamasu”. Większość mieszkańców Strefy Gazy musiała opuścić swoje domy w wyniku działań wojskowych Izraela. Według danych ONZ, około 65% populacji – blisko 1,4 miliona ludzi – przebywa obecnie w namiotach lub prowizorycznych schronieniach. [BBC]
Gadi Eisenkot, kandydat na premiera Izraela, potępił „rasistowską i agresywną kampanię delegitymizacji” wymierzoną w arabskich obywateli kraju. Miało to miejsce po tym, jak urzędujący premier Benjamin Netanjahu oskarżył partie arabskie o fałszerstwa wyborcze, nie przedstawiając na to żadnych dowodów. Wypowiedź Eisenkota stanowi rzadki przykład zdecydowanego wystąpienia wpływowego żydowskiego polityka w obronie arabskich obywateli Izraela. Oświadczenie to odzwierciedla również realia polityczne w Izraelu, gdzie po ostatnich wyborach partie arabskie zyskały rolę „języczka u wagi” – ich poparcie jest konieczne do utworzenia nowego rządu. [The Guardian]
„Kiedy Donald Trump dał do zrozumienia, iż zakończy pomoc wojskową dla Izraela, w Jerozolimie zapanowała konsternacja. Decyzja rzekomo była wcześniej omówiona z Binjaminem Netanjahu, ale nawet jeśli to prawda, premier najwyraźniej nie puścił pary z ust. Izraelscy politycy starają się robić dobrą minę do złej gry i mówią o przejściu do stosunków partnerskich, ale za kulisami widać dezorientację i obawy.” [Konflikty]
A co tam panie, w cieśninie? Donald Trump ogłosił, że „deal” z Iranem nie jest potrzebny, polecił wiceprezydentowi zająć się sprawami nadużyć wyborczych w kraju, a nie rozmawiać z Iranem. Blokada morska Iranu trwa, Marco Rubio mówi, że wznowienie działań zbrojnych nie jest konieczne, ropa w miarę płynnie opuszcza Zatokę Perską. Z drugiej strony Iran ogłosił, że zaatakował amerykański radar w bazie w Bahrajnie, a amerykanie ogłosili, że strącili nadlatujące w kierunku bazy drony. [AP News], [PBS]
Jordański sąd skazał trzech mężczyzn na karę śmierci przez powieszenie za dokonanie ataku na kościół, w którym zginęło .9 osób, a 34 zostały ranne. Ofiary uczestniczyły one w chrześcijańskiej ceremonii pogrzebowej. Jordańskie siły zbrojne poinformowały w niedzielnym oświadczeniu, że mężczyźni zostali uznani za winnych popełnienia „aktów terrorystycznych”, a także posiadania broni, „propagowania idei organizacji terrorystycznej” oraz „spiskowania w celu dokonania aktów terrorystycznych”. Trzej mężczyźni – dwaj jordańscy bracia oraz ich szwagier – zbiegli z miejsca ataku i zostali aresztowani trzy dni później. Ich tożsamość nie została podana do publicznej wiadomości. [BBC]
„Ruszył Szczyt Klimatyczny COP31 w Turcji. Dlaczego Turcja organizuje takie wydarzenie? Czy Turcja w ogóle dba o ekologię? Jakie jest podejście Turcji do polityki klimatycznej? O tym opowiadają Karol Wasilewski, Zuzanna Krzyżanowska i Adam Michalski.” [###]
Koń arabski ma w Syrii takie znaczenie symboliczne, że rodzina Assadów przez lata kreowała się na najlepszych jeźdźców w kraju i zatrzymywała najcenniejsze zwierzęta dla siebie. Skoro po upadku dyktatury od razu zburzono najbardziej znany pomnik tej jeździeckiej propagandy, to czemu na zawodach Syrię dalej reprezentują ludzie dawnego reżimu? [Dział Zagraniczny], [###]
Azja
„Biały Dom poinformował w piątek, że prezydent Donald Trump spotka się w przyszłym tygodniu wspólnie z przywódcą Chin Xi Jinpingiem oraz prezydentem Rosji Władimirem Putinem. Będzie to pierwsze w historii trójstronne spotkanie przywódców tych trzech krajów. Spotkanie, które odbędzie się przy okazji szczytu APEC w Chinach, będzie poświęcone kwestii nierozprzestrzeniania broni jądrowej – tematowi, który według Trumpa może doprowadzić do zawarcia nowego porozumienia między największymi na świecie państwami posiadającymi broń jądrową.” [CNN]
„W niedzielę przywódcy krajów Azji Południowo-Wschodniej zainaugurowali swój coroczny szczyt w stolicy Filipin, Manili, gdzie odbędą się trzydniowe rozmowy, w tym spotkania z przywódcami światowymi pod przewodnictwem prezydenta USA Donalda Trumpa, którego ta kluczowa podróż do Azji może pomóc mu poprawić swoją pozycję po porażce jego partii w wyborach śródokresowych.” [AP News]
„Według Banku Światowego Indie wyciągnęły z ubóstwa rekordową liczbę obywateli, jednak miliony spośród nich są o krok od ponownego pogrążenia się w nędzy.” [Al-Dżazira]
„Indie zwolniły izraelską firmę zajmującą się przejmowaniem danych z telefonów z obowiązku przestrzegania własnych przepisów obowiązujących w New Delhi, umożliwiając jej sprzedaż produktów do pozyskiwania danych z telefonów oraz technologii inwigilacyjnej agencjom rządowym, co wywołało obawy i krytykę ze strony organizacji praw człowieka i aktywistów.” [Al-Dżazira]
„Ostatnie tygodnie w Indonezji były burzliwe – pojawiły się doniesienia o podsłuchiwaniu telefonu prezydenta, chwiejny sojusz polityczny wydaje się legł w gruzach, a teraz wiceprezydent złożył rezygnację po tym, jak sąd orzekł, że nigdy nie ukończył szkoły średniej. Na pierwszy rzut oka cała ta sprawa skupia się na wykształceniu wiceprezydenta Gibrana Rakabuminga Raki, ale chodzi tu o coś więcej.” [The Guardian]
„Armia pakistańska poinformowała, że w trakcie szeregu nalotów na terenach przygranicznych z Afganistanem zabiła 74 uzbrojonych bojowników.” [Al-Dżazira]
Skala czystek wewnątrz Komunistycznej Partii Chin jest największą od czasów rządów Mao Zedonga. Wywołuje to strach wśród działaczy partyjnych na wszystkich szczeblach. Xi Jinping przywiązuje ogromną wagę do koncepcji rządów partii. Dla osób z zewnątrz może to brzmieć nudno – jak zwykłe hasło czy wyświechtany slogan – jednak Xi Jinping jest głęboko przekonany, że Komunistyczna Partia Chin stanowi jedyny sposób na zorganizowanie narodu tak, aby osiągnął on należne mu odrodzenie. O czystkach w KPCh rozmawiają eksperci [Brookings Institution].
Afryka
„Nigeryjskie media podały, że urzędnicy UE w Abudży zadeklarowali przyznanie 100 mln euro, jednak Komisja Europejska podkreśla, że porozumienie to nie jest »transakcyjną wymianą ustępstw«.” [Euronews]
„Wyborcy zaczęli oddawać głosy na Wyspach Zielonego Przylądka, gdzie prezydent Jose Maria Neves zmierzy się z pierwszą kobietą kandydującą na prezydenta tego zachodnioafrykańskiego państwa wyspiarskiego, Joaną Rosą, w wyborach, których wynik zależeć będzie od spowolnienia utrzymującej się emigracji.” [Al-Dżazira], [AP News]
„Prezydent Demokratycznej Republiki Konga, Felix Tshisekedi, zatwierdził ustawę umożliwiającą poddanie zmian w konstytucji pod referendum – zdaniem krytyków posunięcie to może stworzyć mu podstawy do ubiegania się o trzecią kadencję.” [Reuters]
„W tym tygodniu sudańskie siły zbrojne (SAF) przejęły kontrolę nad kilkoma strategicznie ważnymi wioskami i miejscowościami w zachodnim Kordofanie, co przechyliło szalę zwycięstwa na ich stronę w walce z rywalizującymi z nimi paramilitarnymi Siłami Szybkiego Reagowania (RSF).” [Al-Dżazira]
„Sudan Południowy po raz kolejny przełożył swoje pierwsze wybory krajowe od czasu uzyskania niepodległości w 2011 roku, przesuwając termin głosowania z grudnia na luty w związku z obawami dotyczącymi braku bezpieczeństwa, niedoborów finansowych oraz gotowości kraju do przeprowadzenia wyborów.” [AP News]
„Sześć miesięcy po ogłoszeniu ogniska epidemii wirusa Ebola w Kongo choroba nadal pozostaje poza kontrolą, a działania mające na celu jej powstrzymanie nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Według danych rządowych odnotowano ponad 11 000 przypadków, a prawie połowa zakażonych zmarła. Jest to najtragiczniejsza w skutkach spośród 17 epidemii w Kongo i wszystko wskazuje na to, że liczba ofiar śmiertelnych przekroczy liczbę ofiar epidemii w Afryce Zachodniej, która w latach 2014–2016 pochłonęła 11 000 ofiar.” [AP News]
Pojawiające się ostanio doniesienia o tym, że Al-Shabab łączy siły z Hutimi czy etiopskimi rebeliantami, opierają się na słabych przesłankach. Jednak jest pewien istotniejszy problem: powrót chaosu w Rogu Afryki tak dalece obciążył tamtejsze władze, że nie mają one już wystarczających zasobów, by skupić się na zagrożeniu ze strony Al-Shabab. [Fronts.co]
Ameryka Łacińska
„Inwestorzy zagraniczni pod przewodnictwem Signum Global Advisors udają się w niedzielę do Caracas, licząc na to, że otwarcie Wenezueli na kapitał zagraniczny przetrwa wszelkie zmiany polityczne w tym południowoamerykańskim kraju lub w Waszyngtonie.” [Reuters]
„Podczas gdy miliony katolików gromadzą się w Ameryce Południowej, by ujrzeć papieża Leona XIV, władze służby zdrowia wypatrują innego rodzaju gościa: odry.” Tego po wizycie papieża to się pewnie nie spodziewaliście. [AP News]
„Papież Leon powrócił w wzruszającej atmosferze do swojej dawnej diecezji Chiclayo w Peru, gdzie ogromne tłumy powitały swojego byłego biskupa dokładnie miesiąc po operacji raka płuc; papież podziękował im za wsparcie podczas rekonwalescencji.” [Al-Dżazira]
„Paragwajska prokuratura postawiła byłemu prezydentowi Santiago Pena zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej w związku z jego domniemaną rolą w upadku banku cyfrowego Ueno, tydzień po tym, jak Kongres pozbawił go urzędu.” [Al-Dżazira]
„Pierwszy pakiet ograniczeń wydatków publicznych, wprowadzony przez prezydenta Brazylii Luiza Inácio Lulę da Silvę od czasu jego reelekcji w zeszłym miesiącu, może okazać się zbyt skromny dla rynków finansowych i zbyt radykalny dla niektórych członków jego lewicowej Partii Pracujących.” [Reuters]
„74-letni były członek włoskiej skrajnie lewicowej organizacji Czerwone Brygady uciekł z aresztu domowego w Argentynie, zjeżdżając z mieszkania na piątym piętrze przy pomocy uprzęży i liny, co spowodowało rozpoczęcie ogólnokrajowych poszukiwań.” [Al-Dżazira]
„Mieszkańcy Wysp Falklandzkich staną w obliczu »katastrofalnych konsekwencji«, jeśli Argentyna zdoła zablokować eksploatację ich morskiego pola naftowego – oświadczył przed międzynarodowym trybunałem prokurator generalny Anglii i Walii.” [The Guardian]
Ameryka Północna
„Lider Demokratów Hakeem Jeffries jest o krok od zapisania się w historii jako pierwszy czarnoskóry przewodniczący Izby Reprezentantów w historii kraju – to przełom pokoleniowy w polityce amerykańskiej po tym, jak Demokraci zdecydowanie pokonali Republikanów i zdobyli większość w Izbie podczas wyborów śródokresowych.” Chociaż tekst Politico sugeruje, że wybór Jeffriesa może nie być taki prosty. [AP News], [Politico]
„Jak zmienia się amerykańska polityka po wyborach połówkowych? W jakiej kondycji są dziś Partia Republikańska i Partia Demokratyczna? I kto może przejąć przywództwo w USA po Donaldzie Trumpie? Andrzej Kohut, który niedawno wrócił ze Stanów Zjednoczonych, dzieli się swoimi obserwacjami i przemyśleniami na temat amerykańskiej sceny politycznej. Rozmawiamy o sytuacji, roli J.D. Vance’a i Marco Rubio oraz ofensywnych działaniach Demokratów.” [###]
„W piątek wszystkie loty w całym kraju zostały wstrzymane na kilka godzin z powodu awarii systemu, co spowodowało opóźnienia lub odwołania tysięcy lotów, zakłócając plany podróży pasażerów wybierających się na weekend. Chociaż działalność Federalnej Administracji Lotnictwa Cywilnego (FAA) wróciła do normy, pojawiają się doniesienia o długich kolejkach i poważnych opóźnieniach na wielu lotniskach w całym kraju, podczas gdy system jest w trakcie przywracania sprawności.” [CNN]
„Stephen Miller spędził swój pierwszy tydzień na stanowisku szefa sztabu prezydenta Donalda Trumpa, wysyłając jasny sygnał w całym Zachodnim Skrzydle: nie jest Susie Wiles. Nowy główny doradca starał się szybko umocnić swoją pozycję w Białym Domu i zdystansować się od swojego odsuniętego od stanowiska poprzednika, sygnalizując plany gruntownej reorganizacji kluczowych procedur i kadry, podczas gdy administracja przygotowuje się do ostatnich dwóch lat politycznej walki.” [CNN]
„Sędzia federalny nakazał tymczasowe wstrzymanie wszelkich prac na zabytkowym publicznym polu golfowym w Waszyngtonie, co stanowi kolejną porażkę planu prezydenta USA Donalda Trumpa, mającego na celu przekształcenie go w pole golfowe klasy mistrzowskiej.” [The Guardian]
Oceania
„Organizacja zajmująca się ochroną klimatu pokonała wysiłki policji i rządu Nowej Południowej Walii mające na celu powstrzymanie protestu w największym na świecie porcie węglowym – setki osób wypłynęły na wodę, by rozwinąć transparent z napisem »eksport węgla = chaos klimatyczny«.” [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„»Walka z kryzysem klimatycznym ma kluczowe znaczenie dla całego życia ludzkiego i musi stanowić priorytet w ramach globalnego zarządzania« – powiedział ustępujący sekretarz generalny ONZ w pełnym emocji przemówieniu pożegnalnym wygłoszonym podczas szczytu klimatycznego COP31.” [The Guardian]
„Mercedes-Benz wstrzymuje nowe inwestycje w niemieckich zakładach i rozważa ich zamknięcie. Producent samochodów ze Stuttgartu tymczasowo wstrzymuje wszelkie dalsze inwestycje w swoich niemieckich zakładach. Grozi to zamknięciem zakładów, co zwiększa presję na pracowników, radę zakładową i związek zawodowy IG Metall. Również Volkswagen i Audi ogłosiły szeroko zakrojone programy oszczędnościowe.” [Euronews]
„Jensen Huang zrezygnował ze stanowiska dyrektora generalnego firmy Nvidia po pojawieniu się doniesień o romansach pozamałżeńskich z rzekomą chińską szpieżką oraz dwiema pracownicami firmy.” [The Guardian]
„Jak odejście Jensena Huanga z firmy Nvidia wpływa na chiński łańcuch dostaw w dziedzinie sztucznej inteligencji. To zaskakujące odejście założyciela pozbawia Pekin największego orędownika w Dolinie Krzemowej, przyspiesza gromadzenie zapasów chipów i sprawia, że azjatyccy dostawcy przygotowują się na to, co nastąpi.” [Rest of World]
„Firma Microsoft poinformowała, że w pełni przywróciła działanie swoich usług po globalnej awarii, która dotknęła jej platformy 365. W czwartek firma usilnie starała się naprawić awarię na skalę globalną, która dotknęła jej serwery i spowodowała wyłączenie wielu kluczowych usług pakietu Microsoft 365, takich jak Outlook i Teams.” [Euronews]
„Tanie i coraz bardziej dostępne drony rewolucjonizują współczesne konflikty zbrojne. Pozwalają atakować z odległości tysięcy kilometrów, trafiają w ręce organizacji przestępczych i coraz częściej wykorzystują sztuczną inteligencję do samodzielnego wyboru celów. Leon Pińczak rozmawia z prof. Patrycją Grzebyk z Uniwersytetu Warszawskiego o tym, czy międzynarodowe prawo humanitarne nadąża za zmianami na polu walki, kto ponosi odpowiedzialność za działania autonomicznej broni i dlaczego Stany Zjednoczone, Rosja i Chiny utrudniają tworzenie nowych regulacji.” [###]
„Włoski organ ds. ochrony danych nałożył na Meta, spółkę macierzystą Facebooka, grzywnę w wysokości 805 mln euro za uzyskiwanie dostępu do zdjęć użytkowników bez ich wyraźnej zgody. Jak podał organ w oświadczeniu, za pośrednictwem aplikacji Facebooka na urządzenia z systemem Android firma Meta uzyskiwała dostęp do zdjęć, filmów i powiązanych metadanych należących do włoskich użytkowników »bez uzyskania wyraźnej zgody i bez należytego poinformowania ich o tym«.” [The Guardian]
„Zjednoczone Emiraty Arabskie pozostają głównym kierunkiem dla złota przemycanego ze stref objętych konfliktami – wynika z nowego raportu organizacji pomocowo-rozwojowej Swissaid z siedzibą w Szwajcarii. Wiele działających w ZEA podmiotów zajmujących się rafinacją i obrotem złotem nie przestrzega przepisów, a egzekwowanie prawa jest niewystarczające. W raporcie zalecono wpisanie Zjednoczonych Emiratów Arabskich na międzynarodową listę obserwacyjną krajów, w których może dochodzić do nadużyć finansowych. Emiraty, które zajmują się rafinacją i przetwórstwem tego kruszcu, a następnie wysyłają go na kluczowe rynki – m.in. do Szwajcarii, Indii i Chin – w 2024 roku (rok po wejściu w życie nowych przepisów) były drugim co do wielkości eksporterem złota na świecie, ustępując jedynie Szwajcarii. Według raportu do ZEA wciąż trafia złoto przemycane z Rosji, Jemenu oraz Sudanu.” [AP News]
Nauka i technologia
„Epidemiolodzy wykorzystali dane z telefonów komórkowych oraz wyniki badań, aby odtworzyć wczesny przebieg rozprzestrzeniania się wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga (DRK) na 1 tydzień przed ogłoszeniem ogniska epidemii. Autorzy twierdzą, że wyniki badania pokazują, w jaki sposób systemy nadzoru nie zdołały wcześnie wykryć oznak choroby, co umożliwiło jej gwałtowne rozprzestrzenienie się.” [Nature]
„Mimo że zjawisko to od dawna odnotowywano w historii, zaskakująco niewiele jest badań dotyczących jąkania. Tego lata naukowcy opracowali pierwsze uzgodnione wytyczne dotyczące tego zaburzenia i rzucili nowe światło na związane z nim procesy neurologiczne.” [###]
„W związku z wyborami uzupełniającymi w USA, w wyniku których przeciwnicy prezydenta Donalda Trumpa z Partii Demokratycznej zdobyli władzę w Kongresie, magazyn ”Science„ przygląda się temu, czego wielu naukowców w kraju oczekuje od ustawodawców — oraz ocenia ich szanse na sukces.” [Science]
„Sonda Voyager 1 należąca do NASA od momentu wystrzelenia w 1977 roku przebyła już większą odległość od Ziemi niż jakikolwiek inny statek kosmiczny. Sonda, która już wiele lat temu opuściła nasz Układ Słoneczny i przemierza przestrzeń międzygwiezdną, znajduje się obecnie u progu niezwykłego kamienia milowego — pokonania jednego dnia świetlnego, czyli odległości, jaką światło pokonuje w ciągu 24 godzin.” [Reuters]
„Terapia genowa o nazwie Lonvo-z (lonvoguran ziclumeran) może stać się pierwszą terapią wykorzystującą system edycji genów CRISPR–Cas9 bezpośrednio w organizmie, która zostanie zatwierdzona przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA).” [Nature]
„Gwałtowny wzrost popularności leków zawierających GLP-1 spowodował powstanie »szarej strefy« w kwestii ciąży. To skłoniło niedawno Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów do wydania pierwszego oświadczenia w tej sprawie. Co ciekawe, leki te mogą u niektórych osób zwiększać płodność, prowadząc do większej liczby ciąż – zjawisko to znane jest w mediach społecznościowych jako »dzieci Ozempica«. Lekarze ostrzegają jednak przed stosowaniem tych leków w trakcie samej ciąży.” [###]
„Złowroga moc piątku trzynastego: jak ta piętnowana data wpływa na nasze życie. Transakcje sprzedaży nieruchomości, które zostają sfinalizowane tego dnia, charakteryzują się niższą ceną medianową. Bilety lotnicze są tańsze. Nie odbywają się żadne śluby. Natomiast wzrasta liczba wypadków drogowych. Jak to się stało, że ten dzień stał się tak mocno obciążony przesądami?” [The Guardian]
„Europejskie badania ujawniają 900 milionów galaktyk – i być może tajemnice »ciemnego wszechświata«. Bezprecedensowy obraz kosmosu uzyskany dzięki misji Euclid ujawnia znacznie więcej przypadków soczewkowania grawitacyjnego” [The Guardian]
„LUCAS, czyli amerykański klon irańskiego Szaheda, przeszedł chrzest bojowy, jak na ironię, podczas wojny w Iranem i zebrał bardzo pozytywne opinie. Pentagon zaczął się zastanawiać nad sposobem zwiększenie produkcji, obniżenia kosztów i przeniesienia zakładów wytwórczych bliżej linii frontu. Z pomocą ma przyjść firma Machina Labs, która otrzymała wart 9 milionów dolarów kontrakt na przygotowanie i przetestowanie skonteneryzowanej zrobotyzowanej linii produkcyjnej.” [Konflikty]
Idee, kultura, społeczeństwo
W listopadzie 1918 roku można by wskazać kilka ważnych dat, jednak odzyskanie niepodległości świętujemy 11 listopada. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową oraz naczelne dowództwo nad wojskiem polskim. Ale czym właściwie była Rada Regencyjna. Kto i dlaczego ją powołał. Jakie właściwie miała znaczenie i kto w niej zasiadał? [Histmag]
„Jeśli obecne trendy się utrzymają, w Korei każde kolejne pokolenie skurczy się o jedną trzecią względem poprzedniego. Każda setka współczesnych Koreańczyków dochowa się w sumie średnio 12 wnucząt.” O państwie i społeczeństwie, które jako pierwsze przechodzić będzie przez tak głęboki kryzys demograficzny. [Pismo]
„Cztery dni po zamachu w Krakowie i w Święto Niepodległości porozmawiamy dziś o lękach Polaków i nie tylko Polaków. Trwa dochodzenie w sprawie zamachu, nie znamy wielu szczegółów zbrodni, przez ostatnie dni miliony ludzi dawały wyraz przerażeniu, oburzeniu czy smutkowi w związku z atakiem terrorystycznym, który dla Polaków był czymś nowym – w naszym kraju nie dochodziło jak dotąd do masowych zabójstw z wykorzystaniem broni palnej. Jak Polacy radzą sobie z emocjami, które wywołała sobotnia zbrodnia? Czy lęk jest emocją, która nas łączy, czy jeszcze bardziej dzieli? Co o nas mówią interpretacje sobotnich wydarzeń – zarówno motywacji i okrucieństwa sprawcy, jak i bohaterstwa policjantów i lekarzy, którzy zapobiegli większej liczbie ofiar.” Dariusz Rosiak w rozmowie z psychologiem Pawłem Droździakiem [Raport o Stanie Świata], [###]

