Wydanie 270, 03.01.2026
To z atakiem na Wenezuelę, historią Mikołaja oraz podsumowaniami zeszłego roku
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Specjalna Operacja Wojskowa w Wenezueli
Nastąpiła szybka akcja wojsk specjalnych, porwano prezydenta i ma być to preludium do zamontowania swoich ludzi jako kierownictwa kraju. Jest to nie tylko początek (nieudanego) planu Putina na atak na Ukrainę w 2022 roku ale także to co stało się w sobotę w Wenezueli.
Po Maduro płakać nie będę. Pytanie czy nowy rząd de facto wstawiony przez Amerykanów, zyska uznanie ludzi i będzie przestrzegał praw człowieka, czy może będzie z tego wieloletnia wojna domowa i represje. [Putinowa Polska]
Co ciekawe wygląda na to, że amerykanie porwali jedynie prezydenta a w samej Wenezueli rządzą ciągle ludzie reżimu i nie wygląda na to żeby jakoś ochoczo kooperowali ze Stanami Zjednoczonymi. Warto przypomnieć, że jeszcze kilka dni temu rzekomy atak ukraińskich dronów na prywatny dom Putina był dla Trumpa nieakceptowalny a teraz ochoczo porywa prezydenta innego kraju.
To, że prezydent Maduro ma być sądzony w Stanach Zjednoczonych (sic!) za przemyt narkotyków gdy jednocześnie Trump nie tak dawno ułaskawił byłego prezydenta Hondurasu skazanego właśnie za takie przestępstwa jest wybitnie śmieszne.
Co się właściwie działo? Możecie się dowiedzieć z livestreamów które prowadziło [OKO.press] jak i [The Guardian].
Czy atak na Wenezuelę był legalny? Nie zastanawiajmy się nawet nad prawem międzynarodowym bo akurat Stany Zjednoczone tym się najmniej przejmują ale nawet według prawa amerykańskiego było to najprawdopodobniej nielegalne. Oczywiście teraz przedstawiane są różnorakie fikołki prawne mające to uzasadnić co podsumowuje [CNN].
„Stany Zjednoczone zaatakowały Wenezuelę i pojmały dyktatora Nicolasa Maduro. Zarzuty o narkotyki i broń to tylko przykrywka do tego, by Donald Trump zaczął realizować doktrynę »Donroe«, która zmieni geopolityczne układy.” [OKO.press]
„W następstwie amerykańskich ataków na sąsiednią Wenezuelę Kolumbia zmobilizowała swoje siły zbrojne. Prezydent Gustavo Petro powiedział, że Kolumbia jest zaniepokojona sytuacją uchodźców uciekających w wyniku ataków.” [The Guardian]
Polska
„Agnieszka Dziemianowicz-Bąk chciała, by to inspektor PIP decydował, czy pracodawca niezgodnie z prawem zatrudnia na B2B zamiast na umowie o pracę. Donald Tusk – by nadal, jak dziś, decydował o tym sąd. Sztandarowy projekt resortu pracy dotyczący umów śmieciowych został nieoczekiwanie storpedowany przez premiera” [OKO.press], [TVN24]
„Kupimy pociągi rozwijające do 350 km/h i być może będą to częściowo polskie konstrukcje. To ogłoszenie ministra infrastruktury zakończyło rok na kolei – pod wieloma względami przełomowy” [OKO.press]
„Neo-sędziowie mają już pełnię kontroli nad Sądem Najwyższym. W przedostatnim dniu 2025 roku Małgorzata Manowska neo-sędzia na stanowisku I prezeski SN przeprowadziła czystki personalne w Izbie Pracy. To była ostatnia Izba, nad którą Manowska nie miała jeszcze kontroli” [OKO.press]
„Żurek będzie ścigać mowę nienawiści, w tym hejt na Ukraińców. Powoła specjalne zespoły prokuratorów. W całej Polsce ma być kilkanaście wyspecjalizowanych prokuratur, które będą ścigać przestępstwa na tle narodowościowym i religijnym, czy propagowanie totalitaryzmów. Zaangażowany ma w to być jeden z najlepszych w Polsce prokuratorów od mowy nienawiści Maciej Młynarczyk” [OKO.press]
„Osiągnięcia naukowe prawników z uczelni i instytutów będzie oceniał neo-sędzia Marcin Uliasz. Minister nauki i szkolnictwa wyższego powołał go na eksperta ds. ewaluacji jakości działalności naukowej. Mimo, że wcześniej minister Bodnar pozbawił go kierowniczego stanowiska w sądzie” [OKO.press]
„Tomasz Sakiewicz po ujęciu przez amerykańskie wojsko przywódcy Wenezueli Nicolasa Maduro i jego żony stwierdził: »Assad, Maduro…Tusk?«. Poseł KO Roman Giertych zapowiedział, że złoży w tej sprawie zawiadomienie do prokuratury.” Polskiej prawicy rzuciło się na mózg nawet w tej sprawie. [Wirtualne Media]
„Atak zimy w Polsce. Nadchodzące dni przyniosą kolejną porcję opadów śniegu. Zrobi się też bardzo zimno, nocami temperatura może spaść lokalnie do -18 stopni. ” [TVN24]
„Rekordowe 80% rodziców dzieci w wieku szkolnym posyła je na płatne zajęcia dodatkowe – podaje CBOS w najnowszym badaniu z października 2025. To największy odsetek w historii badania od 1998 roku. Jeszcze w 2009 roku było to 32%. Co się dzieje? Czy mamy do czynienia z korepetycjowym wyścigiem zbrojeń?” [###]
„Spółki zależne Agory domagają się od Skarbu Państwa 207,6 mln zł odszkodowań za to, że unijna dyrektywa o prawach autorskich została u nas wdrożona z ponad 3-letnim opóźnieniem. Na razie wezwały Skarbu Państwa do próby ugodowej.” [Wirtualne Media]
„Kanał Zero jest krytykowany za wywiad z Braćmi Kamratami. Całkowicie niesłusznie, bo to nie żaden wywiad, tylko monolog gości. Kanał wywiesił przed patostreamerami dziennikarską białą flagę, a potem nieudolnie starał się to ukryć za namiastką fact checkingu – pisze w felietonie Tomasz Wojtas.” [Wirtualne Media]
„Przesunięcie granic. Czy ukraińskim dziennikarzom w Polsce wolno mniej?” Zbigniew Parafianowicz na łamach Press ma ciekawy tekst. Polecamy. [Press]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Niszczycielskie uderzenie w zaplecze energetyczne Kijowa. 1406. dzień wojny.
Prezydent Zełenski planuje zmiany zarówno w rządzie jak i w soim gabinecie politycznym. W roli szefa swojego gabinetu widzi Kyrylo Budanowa – szefa wywiadu wojskowego a jako ministra obrony Mychajło Fedorow obecnego wicepremiera i ministra transformacji cyfrowej. Kyiv Independent ma artykuły o każdej z tych propozycji. [Kyiv Independent #1], [Kyiv Independent #2]
„W noworoczną noc w restauracji w okupowanej przez Rosję wsi Chorły w obwodzie chersońskim wskutek ataku dronowego zginęło 27 osób. Rosyjscy oficjele obwiniają ukraińskie siły zbrojne. Ukraina zaprzecza, żeby miała atakować cywili. Czy Ukraińcy celowali w restaurację? Czy odbywało się tam spotkanie rosyjskich wojskowych i kolaborantów.” [OKO.press]
„Rok temu opodal hiszpańskiej Kartageny zatonął rosyjski statek transportowy Ursa Major (IMO: 9538892). Jednostka była bezpośrednio powiązana z rosyjskim resortem obrony i pracowała na jego zlecenie. Statek zatonął w wyniku niezidentyfikowanej eksplozji i pożaru w maszynowni podczas rosyjskiej ewakuacji z Syrii po upadku reżimu Asada. Według ustaleń na pokładzie miała znajdować się broń, jednak hiszpańskie media podają, że zamiast uzbrojenia przewożono elementy reaktora przeznaczonego dla budowanego w Korei Północnej okrętu podwodnego o napędzie jądrowym.” [Konflikty]
Europa
Jakie wybory będą kształtowały Europę w 2026 roku? Serwis Euronews przygotował zestawienie wyborów, których możemy się spodziewać. [Euronews]
„Komisja Europejska wszczyna postępowanie wyjaśniające ws. serii filmów na TikToku generowanych przez sztuczną inteligencję, których treść nawoływała do wyjścia Polski z Unii Europejskiej – ustaliła dziennikarka RMF FM Katarzyna Szymańska-Borginon. ” [Wirtualne Media]
„W czwartek Hiszpania i Portugalia świętują czterdzieści lat od przystąpienia do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Ale co zmieniło się w tych dwóch krajach od tamtego czasu?” [Euronews]
„Bułgaria stała się 21. krajem, który przyjął euro, zastępując lewa po prawie 20 latach członkostwa w UE. Chociaż wielu ma nadzieję, że spowoduje to ożywienie gospodarcze, nadal istnieją obawy dotyczące inflacji i niestabilności politycznej.” [Euronews]
„Od 1 stycznia 2026 roku obywatele Ukrainy i Mołdawii mogą korzystać z telefonów komórkowych w całej Unii Europejskiej bez dodatkowych opłat roamingowych. To pierwszy namacalny efekt integracji obu krajów z UE, który odczują wszyscy posiadacze smartfonów – od uchodźców wojennych po przedsiębiorców i rodziny rozdzielone granicami.” [Euractiv]
„28 grudnia w Kosowie odbyły się przedterminowe wybory parlamentarne, w których zwyciężyła lewicowa koalicja Samostanowienie (alb. Vetëvendosje). Blok, na którego czele stoi pełniący obowiązki premier Albin Kurti, zdobył według wstępnych wyników 49,3% głosów. Zgodnie z systemem wyborczym 20 mandatów w 120-miejscowym Zgromadzeniu Kosowa przypadnie przedstawicielom mniejszości narodowych. Połowa z nich trafi do Serbów, przy czym wspierana przez władze w Belgradzie Serbska Lista (4,8% głosów) otrzyma przynajmniej dziewięć. Frekwencja wyniosła 45,4% (o 1,1 p.p. mniej niż w lutym br.).” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
W sylwestrową noc doszło do pożaru w szwajcarskim barze. Co najmniej 40 osób zmarło a rannych jest ponad 100. Euronews pisze więcej o samym wypadku (władze wykluczają już zamach terrorystyczny) oraz tym co obecnie się dzieje. [Euronews]
„Ubiegły rok zakończył się mocnym akcentem. Wczoraj fińska straż graniczna zatrzymała drobnicowiec Fitburg (IMO: 9250397), którego załoga jest podejrzewana o uszkodzenie kabla telekomunikacyjnego łączącego Finlandię z Estonią. Jednostka wyszła z portu w Sankt Petersburgu i kierowała się do Hajfy w Izraelu. Załogę zatrzymano, a statek obecnie cumuje w fińskim porcie Kantvik w Kirkkonummi. ” [Konflikty]
Bliski i Środkowy Wschód
W tym tygodniu Palestyńczycy z Zachodniego Brzegu bezradnie obserwowali jak izraelskie buldożery niszczą ich domy. Scena w Nur Szams powtarzała się wielokrotnie w północnej części Zachodniego Brzegu w ciągu około 11 miesięcy od rozpoczęcia przez wojska izraelskie operacji „Żelazny Mur” na początku 2025 roku. W tym czasie wojsko zburzyło lub poważnie uszkodziło co najmniej 850 budynków w obozach dla uchodźców w Nur Szams, Dżeninie i Tulkarem – podaje Human Rights Watch na podstawie analizy zdjęć satelitarnych.. Izrael twierdzi, że operacja ma na celu wykorzenienie grup zbrojnych i że wyburzenia są niezbędne do zniszczenia infrastruktury bojowników lub udrożnienia szlaków dla wojsk. Izrael zapowiedział, że jego żołnierze pozostaną w niektórych obozach przez rok i nie jest jasne, kiedy, jeśli w ogóle, Palestyńczycy będą mogli do nich wrócić. [AP News]
„Rok 2025 był ciężki dla Teheranu. Oprócz wojny z Izraelem i uderzeń przeprowadzonych przez Stany Zjednoczone Iran doświadcza również problemów gospodarczych i ekologicznych. Te poskutkowały manifestacjami, które po raz kolejny wybuchły w miastach Islamskiej Republiki. Jednym z głównych powodów ma być rosnąca inflacja.” [Konflikty]
„Sytuacja w Iranie eskaluje. Rząd otworzył ogień do protestujących, samemu rozpowszechniając informacje o śmierci członka Basidżu – paramilitarnej formacji podległej Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej, wykorzystywanej również do walki z demonstrującymi. Wedle dostępnych informacji po stronie protestujących mamy obecnie 7 zabitych i ponad 30 rannych. Teheran nadal stosuje dwojaką retorykę, mieszając zrozumienie z przemocą. Niepokój wyraził również Donald Trump, który zagroził interwencją w Iranie.” [Konflikty]
W 2025 roku liczba egzekucji w Arabii Saudyjskiej osiągnęła najwyższą liczbę w historii. Analitycy przypisują wzrost „wojnie z narkotykami” w Arabii Saudyjskiej, ponieważ władze zabiły 356 osób karą śmierci. [The Guardian]
„Grudzień 2025 roku może okazać się jednym z najważniejszych miesięcy w historii jemeńskiej wojny domowej. Niedawna ofensywa wojsk południowych separatystów zachwiała układem sił w koalicji. Wczoraj legalny rząd Jemenu ogłosił zerwanie porozumienia obronnego ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi i ogłosił 90-dniowy stan wyjątkowy.” [Konflikty]
Sytuacja w Jemenie nadal eskaluje. Południowa Rada Tymczasowa przedstawiła konstytucję i ogłosiła niepodległość. [AP News]
Turcja aresztowała 125 osób w wyniku zakrojonej na szeroką skalę operacji wymierzonej w tzw państwo islamskie. Zatrzymania miały miejsce w 25 tureckich prowincjach i są powiązane z poniedziałkowym atakiem, w którym w mieście Yalowa (leżącym na azjatyckim brzegu Morza Marmara) zginęło 3 policjantów. Funkcjonariusze zginęli podczas przeprowadzania poprzedniej fali zatrzymań osób mających mieć powiązania z tzw. państwem islamskim. [Euronews]
Azja
„Wyznaczona przez wojsko komisja wyborcza w Mjanmie rozpoczęła ogłaszanie zwycięzców pierwszej fazy trzyetapowych wyborów parlamentarnych, informując, że zgodnie z powszechnymi oczekiwaniami większość mandatów zdobyła partia popierana przez wojsko.” Wybory w kraju ogarniętym wojną domową, które organizuje jedna z walczących stron. Na pewno wynik będzie uczciwy. [AP News], [The Guardian]
„Dzień przed Wigilią Pentagon opublikował coroczny raport poświęcony modernizacji Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej i zmianom zachodzącym w polityce bezpieczeństwa Chińskiej Republiki Ludowej. Jak co roku dużo miejsca poświęcono rozbudowie chińskiego arsenału jądrowego, ale dużo miejsca poświęcono też Tajwanowi. I ponownie, jak co roku, jest też sporo »ale« i kilka »kwiatków«.” [Konflikty]
„W piątek Indonezja rozpoczęła stosowanie nowo ratyfikowanego kodeksu karnego, który zastąpił obowiązujące od ponad 80 lat prawo karne z czasów holenderskich i stanowi znaczącą zmianę w krajobrazie prawnym tego kraju.” [AP News]
„Córka przywódcy Korei Północnej, Kim Jong-una, która prawdopodobnie jest przygotowywana do przejęcia po nim władzy, towarzyszyła rodzicom podczas swojej pierwszej publicznej wizyty w mauzoleum Kumsusan, aby złożyć hołd byłym przywódcom przed wydarzeniem, które może sformalizować jej sukcesję.” [The Guardian]
„Prezydent Chin Xi Jinping zaprosił prezydenta Korei Południowej Lee Jae Myunga do Pekinu na wizytę państwową, sygnalizując tym samym chęć Chin do wzmocnienia stosunków z Koreą Południową w obliczu zawirowań w regionie.” [Al-Dżazira]
„Nagłówki polskich mediów obiegły informacje o artykule, który miały opublikować chińskie media. Jego autor postulował miękką aneksję Rosji. Czy ta opinia jest warta uwagi? Jak wyglądają relacje Chiny-Rosja? Jaka jest polityka zagraniczna Chin? Czy Putin i Xi Jinping mogą być pewni swojej lojalności? Jak bardzo rosyjska gospodarka jest uzależniona od Chin? Na te i inne pytania odpowiada wicedyrektor OSW, Jakub Jakóbowski.” [###]
Kazachstan jest kolejnym państwem gdzie zakazano „propagandy LGBTQ”. [EurasiaNet]
„Od 1 stycznia Chiny zniosły obowiązujące od trzech dekad zwolnienie podatkowe dotyczące środków antykoncepcyjnych i urządzeń antykoncepcyjnych, podejmując nowe działania mające na celu pobudzenie spadającego wskaźnika urodzeń.” Nie jesteśmy przekonani, że będzie jakiś znaczy efekt tego działania. [Reuters]
Afryka
„Boże Narodzenie można obchodzić na wiele sposobów, na przykład z dronami i pociskami manewrującymi. Właśnie za ich pośrednictwem Stany Zjednoczone uczciły jedno z najważniejszych dla chrześcijan świąt. Ostrzał celów w północnej Nigerii miał jednak niewiele wspólnego z magią Bożego Narodzenia, a jeszcze mniej z poprawą sytuacji zachodnioafrykańskich wyznawców Chrystusa.” [Konflikty]
„W niedzielę w Republice Środkowoafrykańskiej odbędą się wybory, w których prezydent Faustin-Archange Touadéra ubiega się o trzecią kadencję.” [The Guardian]
„Według źródeł w sprzyjających rządowi Siłach Zbrojnych Sudanu (SAF) sudańskie wojsko schwytało żołnierzy z Sudanu Południowego walczących u boku paramilitarnej grupy Sił Szybkiego Wsparcia (RSF) w walkach, które wybuchły w tym tygodniu w centralnej części kraju.” [Al-Dżazira]
„Szef junty wojskowej w Gwinei, Mamady Doumbouya, który po przejęciu władzy cztery lata temu obiecał nie kandydować w wyborach, został wybrany na prezydenta po tym, jak krajowa komisja wyborcza ogłosiła, że uzyskał zdecydowaną większość głosów.” [The Guardian]
„Władze poinformowały we wtorek, że co najmniej 41 młodych mężczyzn zmarło w wyniku zabiegów obrzezania, które były częścią tradycyjnych rytuałów inicjacyjnych w RPA w listopadzie i grudniu.” [AP News]
„»Gdy twoje środowisko zostaje zatrute i zniszczone, tracisz prawo do życia« – mówił nigeryjski poeta Ken Saro-Wiwa, który walczył z dewastacją Delty Nigru przez koncern Shell. 30 lat temu razem z ośmioma innymi aktywistami został skazany na śmierć i powieszony.” Możecie przeczytać o tym jak wyglądał opór przeciwko niszczeniu środowiska lata temu w Delcie Nigru i jak wygląda to teraz. [Krytyka Polityczna]
W Maroku ciągle trwa Puchar Narodów Afryki, który rozpoczął się zaraz przed grudniowymi świetami. Al-Dżazira ma artykuł opisujący zarówno sportowy aspekt tych zawodów jak i zwracający uwagę na poza sportowe znaczenie jakie ma ten konkurs. [Al-Dżazira]
Ameryka Łacińska
„Brazylijski Federalny Sąd Najwyższy ponownie odrzucił wniosek obrony byłego prezydenta Jaira Bolsonaro o przeniesienie go z więzienia do aresztu domowego. 70-letni Bolsonaro w ciągu ostatniego tygodnia wielokrotnie trafiał do szpitala, gdzie poddawano go licznym zabiegom związanym z agresywnymi czkawkami i przepukliną.” [Al-Dżazira]
Jakie zwierzę nadaje się do pilnowania więźniów? Oczywistą odpowiedzią na to pytanie wydaje się pies ale brazylijskie więzienie pokazało, że gęsi się także do tego świetnie nadają. Artykuł serwisu Reuters jest dość krótki ale towarzyszy mu filmik jak i galeria zdjęć. [Reuters]
„W piątek silne trzęsienie ziemi nawiedziło południową i środkową część Meksyku, przerywając pierwszą konferencję prasową prezydent Claudii Sheinbaum w nowym roku, (...) powodując śmierć co najmniej dwóch osób.” [AP News]
„Rząd Peru zatwierdził dekret nadzwyczajny zezwalający na prywatne inwestycje w części państwowej spółki naftowej Petroperu, ponieważ władze podejmują działania mające na celu ustabilizowanie sytuacji firmy obciążonej rosnącymi stratami i długami.” [Al-Dżazira]
„W Boliwii górnicy odpalili we wtorek laski dynamitu i wystrzelili fajerwerki w kierunku policji. Był to ósmy dzień z rzędu protestów przeciwko reformom gospodarczym ogłoszonym przez nowego prezydenta Rodrigo Paza.” [AP News]
Ameryka Północna
Można biegać w celach charytatywnych ale czy słyszeliście o bieganiu jako aktywista? Biegacz z Toronto regularnie ściga się z miejskimi tramwajami (i wygrywa) żeby unaocznić problemy z miejską komunikacją zbiorową. [The Guardian]
Zohran Mamdani został zaprzysiężony na burmistrza Nowego Jorku. O czym mówił w mowie inauguracyjnej pisze The Guardian. [The Guardian]
„Prezydent Donald Trump podpisał w tym miesiącu ustawę, która zabrania osobom przebywającym w Chinach i innych wrogich krajach dostępu do systemów przetwarzania w chmurze Pentagonu.” Wcześniej w tym roku ProPublica opisała niebezpieczeństwa z tym związane a w końcu administracja rządowa posłuchała. [ProPublica]
„Administracja Trumpa nakazała kolejnej elektrowni węglowej ciągłe funkcjonowanie, tym razem nakazując właścicielom elektrowni w Kolorado kontynuowanie jej działalności po upływie terminu wycofania z eksploatacji, który przypadał w środę.” [AP News]
„Administracja Trumpa stoi w obliczu nowego pozwu sądowego wniesionego przez grupę pracowników rządowych, których dotyczy nowa polityka wchodząca w życie w czwartek, eliminująca pokrycie kosztów opieki afirmującą tożsamość płciową w federalnych programach ubezpieczeń zdrowotnych.” [AP News]
Oceania
Terytorium Północne (będące częścią federalną Australii) pierwsze przegłosowało prawo dotyczące eutanazji 31 lat temu, jednak po 2 latach zostało ono obalone przez Australijski parlament. Obecnie wszystkie australijskie stany przegłosowały takie prawa a australijski parlament cofnął zakaz dla dwóch terytoriów federalnych dla ustanawiania takiego prawa. Czy można się spodziewać że nastąpi to szybko? AP News opisuje przekrojowo sytuację w tym miejscu oraz problemy jakie mogą stanąć na drodze ponownego przegłosowania prawa do eutanazji. [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„Chińska firma BYD wyprzedziła Teslę Elona Muska jako największego sprzedawcę pojazdów elektrycznych na świecie, po raz pierwszy wyprzedzając swojego amerykańskiego rywala pod względem rocznej sprzedaży.” [BBC]
Włosi policzyli koszt fotowoltaiki „bez Chin”. Aukcyjny eksperyment NZIA, wiążący wsparcie PV z pochodzeniem kluczowych komponentów, pokazał wyraźną premię za „odporność” łańcucha dostaw – średnia cena była o ok. 17% wyższa niż w standardowej aukcji FER X. [Wysokie Napięcie]
„Sztuczna inteligencja Grok Elona Muska zalewa serwis X zdjęciami kobiet i nieletnich o charakterze seksualnym.” Jednocześnie administracja Trumpa i sam Musk mają pretensję do UE, że ta śmie mieć pomysł na jakąkolwiek regulację programów opartych na tzw. „Sztucznej inteligencji”. [Reuters]
Nauka i technologia
„Jesteśmy tylko jedną gałęzią zróżnicowanego drzewa genealogicznego ludzkości. Kim byli oni, poza neandertalczykami, i dlaczego ich zastąpiliśmy?” Jeśli kiedykolwiek się nad tym zastanawialiście to polecamy Wam ten tekst serwisu Aeon. Jeśli nie to też go przeczytajcie. [Aeon]
„W tym odcinku dołącza do nas reporterka Miryam Naddaf, aby porozmawiać o najważniejszych wydarzeniach naukowych, na które warto zwrócić uwagę w 2026 roku. Usłyszymy o: małych modelach sztucznej inteligencji, które mogą przewyższyć duże modele językowe pod względem rozumowania, badaniach klinicznych nad edycją genów w leczeniu rzadkich chorób człowieka, misji pobrania próbek z Fobosa oraz o tym, jak zmiany w polityce Stanów Zjednoczonych wprowadzone przez administrację Trumpa mogą wpłynąć na naukę.” [###]
„Izraelskie siły zbrojne odebrały wczoraj pierwszy laserowy zestaw przeciwlotniczy Or Ejtan, znany wcześniej pod nazwą Keren Barzel (Żelazny Promień). System zostanie włączony do wielowarstwowego systemu obrony powietrznej Izraela jako uzupełnienie systemów przeciwlotniczych Żelazna Kopuła, Proca Dawida i tych z rodziny Strzała. Or Ejtan będzie współpracował przede wszystkim z Żelazną Kopułą, a wybór optymalnego systemu będzie odbywał się po ocenie optymalnych warunków przechwycenia.” [Konflikty]
Któż nie kojarzy wglądu manekina, który używany jest w testach zderzeniowych. Jednak ile osób wie jak się je produkuje? Zdecydowanie nie jest to produkcja taśmowa, a bliżej temu do rękodzieła. [NPR]
Materiał z pogranicza technologii i kultury. Mowa o falach radiowych AM, które coraz częściej są porzucane przez rozgłośnie czy też stosowne odbiorniki nie są montowane w nowych urządzeniach. Ze względów geograficznych jednak, w USA aż 1/3 słuchających radia, przełącza na fale AM przynajmniej raz w miesiącu. Spotykają oni ostatnio jeden poważny problem – producenci samochodów coraz częściej zaprzestają montowania odbiorników fal AM. Koncerny tłumacza się względami technicznymi jednak jak to zazwyczaj bywa, chodzi o drobne oszczędności i sumarycznie spore zyski. [Popular Mechanics]
Idee, kultura, społeczeństwo
Gdyby przenieść się w czasie na teren Polski powiedzmy ok. 7000 lat temu, moglibyśmy tu spotkać przedstawicieli dwóch różnych społeczności ludzkich: wędrownych łowców-zbieraczy i osiadłych rolników. Ci pierwsi byli ogólnie lepszego zdrowia (szczątki łowców-zbieraczy są wyższe, a szczątki osiadłych rolników noszą ślady próchnicy). Po co więc prowadzić osiadły tryb życia? Np. po to by móc mieć więcej dzieci. Wędrowne kobiety karmiły piersią dłużej, dziecko było przy matce nawet do 4 lat. W osiadłej społeczności mogła za to rodzić w zasadzie co roku. O najstarszych osadach dzisiejszej Polski, zwyczajach ich mieszkańców i trybie życia opowiada prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. [###]
W szatniach jest coraz mniej nagości – to trend widoczny głównie w Stanach Zjednoczonych, jednak trend ten widoczny jest również w Polsce. Dlaczego tak się dzieje? i jakie ma to negatywne konsekwencje? [The Atlantic]
Kiedy zaczęliśmy żeglować? My, jako gatunek ludzki i pokrewne gatunki hominidów. Kolejne znaleziska archeologiczne pomagają nam zrozumieć kiedy pojawiliśmy się na kolejnych lądach, a nasza obecność na niektórych z nich wskazuje na to, że opanowaliśmy jakąś formę żeglugi. Była to umiejętność konieczna aby się na nie dostać. Mowa o setkach tysięcy lat temu. [Palladium]
Kim był historyczna postać będąca wzorem dla Świętego Mikołaja? Co ma on wspólnego z Posejdonem? Dlaczego marynarze jak mafiozi porywali jego zwłoki? Odpowiedzi na te pytania poznacie z dwu świątecznych odcinków podcastu Empire. [###], [###]
Podsumowania, prognozy
„W tym odcinku opowiemy o tym, co może wydarzyć się w 2026 roku. Czy wojna na Ukrainie zakończy się właśnie w przyszłym roku? Czy 2026 będzie upływał pod znakiem nieprzewidywalności? Czego możemy się spodziewać po USA, którymi rządzi Donald Trump? Co nas czeka w relacjach USA-Chiny i USA-Rosja? Jakie kluczowe procesy będziemy obserwować i co się wydarzy w 2026 roku? Czy będzie to rok przełomu? Na te i inne pytania odpowiadają Wojciech Konończuk, Justyna Gotkowska i Jakub Jakóbowski.” [###]
Co Miłosz Szymański z kanału Za Rubieżą przewidywał na miniony 20205 rok? Ile z tego się spełniło? Dowiecie się tego właśnie z tego odcinka. Dowiecie się też co przewiduje na bieżący rok i możecie już zweryfikować co najmniej jedno jego przewidywanie. [###]
„W tym odcinku podcastu przyglądamy się najważniejszym konfliktom i decyzjom politycznym, które mogą zmienić układ sił w przyszłym roku. Porozmawiamy o sytuacji Izraela i Palestyny, pierwszym roku rządów Trumpa oraz roli nowego kanclerza Niemiec w Europie. Dowiesz się też, jak te wydarzenia mogą wpłynąć na naszą przyszłość.” [###]
„Zapraszamy na specjalne podsumowanie najważniejszych wydarzeń w polityce międzynarodowej w 2025 roku. (...) Czy wzmacnianie potencjału militarnego stało się najpoważniejszym wyzwaniem dla Europy? (...) Czy 2025 rok przybliżył nas do zakończenia wojny na Ukrainie? (...) Jak amerykańska polityka wpływa na państwa Afryki i Azji? Co najbardziej zaskoczyło naszych ekspertów w 2025 roku?” [###]