Wydanie 271, 10.01.2026
To z mordowaniem cywili w USA, zamieszkami w Iranie oraz sztuczną inteligencją rozbierającą dzieci
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
Czy Karolowi Nawrockiemu nie przeszkadza, że serwisy społecznościowe serwują dzieciom treści pornograficzne czy ekstremistyczne? Czy mu nie przeszkadza, że obywatele polski mogą zostać zablokowani na platformie społecznościowej bez jasnej i szybkiej ścieżki odwoławczej?
Biorąc pod uwagę, że zawetował on właśnie ustawę o treściach cyfrowych to wygląda, że mu to wszystko nie przeszkadza chociaż oczywiście prezydent Nawrocki uzasadniał weto groźbą cenzury – jakoś cenzura przez zachodnie korporacje mu nie przeszkadza.
Polecamy tekst Fundacji Panoptykon, w którym znajdziecie komentarz do weta jak i przypomnienie co dokładnie znalazło się w zawetowanej ustawie. [Panoptykon]
Mamy nadzieję, że parze prezydenckiej nie przeszkadzają takie materiały, w końcu nie chcą chyba łamać niczyjej wolności słowa. W Krakowie wprowadzono Strefę Czystego Transportu (SCT), która już na poziomie proponowanej uchwały budziła wiele kontrowersji. Jak wygląda sytuacja po wprowadzeniu? Są protesty, na razie głównie internetowe, w których przoduje (skrajna Prawicą). Polecamy tekst OKO.press, który nie tylko przygląda się tym kto i jak wyraża oburzenie (mamy nadzieję, że nie będziecie zaskoczeni, że protestują antyszczepionkowcy) ale też zwraca uwagę na to co Kraków mógł zrobić lepiej wprowadzając SCT. [OKO.press]
Tusk najwyraźniej nienawidzi pomysłu żeby Państwowa Inspekcja Pracy była bardziej skuteczna ale ta okropna UE na nim wymusza zajęcie się jednak reformą PiP. TVN24 pisze o pomysłach Tuska na to a Tomasz Markiewka odpiera główne argumenty jakie były kierowane wobec wersji ustawy, która została przez Tuska odrzucona. [TVN24], [Tomasz Markiewka]
„Wybory w Polsce 2050. Zostały dwie kandydatki. Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz i Paulina Hennig-Kloska znalazły się w drugiej turze wyborów na szefową Polski 2050.” [OKO.press]
„Dochody na poziomie 647 miliardów złotych i deficyt nieprzekraczający 271,7 miliarda złotych – to główne parametry ustawy budżetowej na 2026 rok, nad którą Sejm zakończył właśnie prace. W piątek posłowie przyjęli 10 poprawek Senatu. Ustawa trafi teraz na biurko prezydenta.” [TVN24]
„Wokół ustawy budżetowej znów polityczne napięcie i spekulacje o możliwym skróceniu kadencji Sejmu. Poseł PiS zapewnia, że prezydent Karol Nawrocki mógłby wykorzystać budżet jako pretekst do rozwiązania parlamentu. Sprawdziliśmy, czy to możliwe” [OKO.press]
„Sąd Okręgowy w Katowicach zajmie się sprawą nieprawidłowości przy ubieganiu się o dotacje dla bytomskich parafii. Oskarżonych jest łącznie 10, a dwoje z nich to osoby duchowne. Jak informuje prokuratura, podejrzanym przedstawiono m.in. zarzuty prania brudnych pieniędzy, posługiwania się podrobionymi dokumentami czy składania fałszywych zeznań. Chodzi o oszustwa na łączną kwotę 32 mln zł.” [Onet]
NAUKA vs KANAŁ ZERO│Sprawdziłem, co badania mówią o promowaniu radykałów [###]
Znacie Dzikiego Trenera? Bardziej znany jest z darcia mordy do kamerki bardziej niż ze swoich planów treningowych. W swej twórczości ma pewne niemałe skrzywienie czyli spiskowe myślenie i szerzenie rosyjskiej propagandy, najczęściej w formie szczucia na Ukrainę i Ukraińców. Oto podróż w jego uniwersum. [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Noworoczne spowolnienie na froncie. 1412. dzień wojny.
„Podpisana 6 stycznia br. deklaracja paryska jest krokiem ku instytucjonalizacji gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy, niezbędnych jeśli jakiekolwiek zawieszenie broni ma stać się realne. Nie przybliża ona jednak jego wynegocjowania, ponieważ Rosja nie jest zainteresowana szybkim zakończeniem działań wojennych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„2 stycznia Wołodymyr Zełenski przeprowadził szereg zmian kadrowych w strukturach odpowiedzialnych za politykę bezpieczeństwa państwa.” Chociaż pisaliśmy wcześniej o większości zmian jakie opisuje OSW to zdecydowanie warto zerknąć na analizę polskiego think tanku. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
Artykuł z New York Times podsumowuje rok 2025 w relacjach ukraińsko-amerykańskich – o kolejnych spotkaniach, o ich przebiegu i składzie, o stronnictwach w otoczeniu prezydenta Trumpa i samym prezydencie, który przed objęciem urzędu kilkadziesiąt razy zapewniał, że zakończy wojnę w 24 godziny. [The New York Times]
„Jaka jest cena za 4322 kilometry kwadratowe terenu? Około 400 tysięcy zabitych i rannych. To odpowiednio – rosyjskie zyski terytorialne w całym 2025 roku, oraz straty ludzkie (zabici i ranni) wyłącznie za miniony rok.” Materiał od kanału Good Times Bad Times opowiada o minionym roku w Ukraińskiej wojnie (w pierwszej części omawia linkowany wyżej artykuł od NYT) i zastanawia się, czy 2026 będzie ostatnim rokiem tej wojny. [###]
Po ostatniej fali zbrodniczych ataków na ukraińską infrastrukturę cywilną, po niemalże dobie przerwy przywracane jest zasilanie w Kijowie. Jest to kluczowe dla bezpieczeństwa ludności szczególnie, że temperatury nocami spadają poniżej minus 15 stopni Celsjusza. Regularnie przez podobne trudności przechodzą mieszkańcy kolejnych dużych i mniejszych Ukraińskich miast. [UNN]
Europa
„Większość rządów państw UE dała dzisiaj zielone światło ratyfikacji przez Unię dużej umowy handlowej z Brazylią, Argentyną, Urugwajem i Paragwajem. Stało się tak mimo sprzeciwu Francji i Polski. Co mówili na ten temat unijni przywódcy?” [Euractiv]
Patrząc na teksty o umowie Mercosur trudno znaleźć tekst, który by nie mieszał interesu rolników z interesem europejskim. Dlatego przypominamy dłuższą rozmowę Polityki Insight o tej umowie, gdzie jest wyjaśnione jakie bezpieczniki są umieszczone w celu ochrony rolników oraz dlaczego interes branży rolnej nie jest równoznaczny z bezpieczeństwem żywnościowym naszego kontynentu (nie mówiąc nawet o interesie większości obywateli). [###]
„Niepowodzenie prezydenta Francji w zebraniu mniejszości blokującej porozumienie z Mercosurem podkreśla, jak jego słaba pozycja w kraju osłabia jego wpływy w Brukseli. Natomiast przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i Niemcy odniosły ważne zwycięstwo.” [Euronews]
„3 stycznia w Steglitz-Zehlendorf, jednej z południowych dzielnic Berlina, doszło do ataku na sieć energetyczną. W wyniku podpalenia mostu kablowego bez prądu znalazło się ok. 45 tys. gospodarstw domowych (łącznie ok. 100 tys. osób) oraz ponad 2,2 tys. przedsiębiorstw, w tym 74 domy opieki dla chorych i starszych.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Europa rekompensuje straty niemieckiego eksportu [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Zima zawitała na wyjątkowo duży, jak na ostatnie lata, obszar kontynentu. Śnieg nie tylko spadł, ale utrzymuje się w wielu europejskich miastach. AP News prezentuje mały fotoreportaż z kontynentu w coraz rzadszej dla niego scenerii. Euronews za to przypomina, że w wyniku niedawnych śnieżyc zmarło już 10 osób. [AP News], [Euronews]
„Prezydent Stanów Zjednoczonych wysłał list do premiera Węgier, potwierdzając swoją gotowość do odwiedzenia Węgier i życząc Orbánowi powodzenia w kluczowych wyborach w kwietniu.” [Euronews]
Serbia uzyskała tymczasowe zwolnienie z amerykańskich na dostawy ropy do ich rafinerii, w której większość udziałów mają Rosjanie. Zwolnienie trwa do 23 stycznia i mowa o dostawie ropy, która już została rozładowana w chorwackim terminalu naftowym. Rozmowy o wykupie części rafinerii przez węgierski MOL trwają. [Reuters]
Bliski i Środkowy Wschód
„Mijają trzy miesiące od porozumienia o rozejmie w Gazie. Choć wielokrotnie łamane, zdołało się utrzymać, a Stany Zjednoczone mają naciskać na rozpoczęcie drugiej fazy wdrażania październikowych postanowień. Budzi to jednak uzasadnione obawy, zwłaszcza że część punktów pierwszej fazy nie została zrealizowana. Pierwsza faza planu Donalda Trumpa zakłada zaprzestanie walk, zamrożenie linii frontu na określonych liniach, wypuszczenie więźniów i wpuszczenie pomocy humanitarnej. Przyjrzyjmy się jak to wygląda w praktyce.” [Konflikty]
W oczekiwaniu na wdrożenie drugiej fazy rozejmu, Izraelskie lotnictwo dokonało ataku skutkującego śmiercią 13 osób w Gazie. [AP News]
W Iranie trwają protesty związane z sytuacją gospodarczą w kraju. Protesty rozpoczęli kupcy w związku z rekordowo niskim kursem irańskiej waluty. Protesty są rozległe, rząd przyznał, że sytuacja gospodarcza jest zła i ludzie maja prawo być źli jednak rozpoczął również pacyfikacje protestów – zginęło kilkadziesiąt osób, odcięty został internet. Protesty obecnie nie osiągnęły skali protestów z 2022 roku, które zostały wywołane zabiciem Mahsy Dżiny Amini przez służby bezpieczeństwa. W tle Donald Trump ponawia groźbę akcji przeciwko Iranowi, jeśli reżim będzie strzelał do protestujących. [Tomasz Rydelek @ Substack], [Reuters]
Od blisko tygodnia trwają starcia między syryjskimi siłami rządowymi i bojówkami kurdyjskimi w Alleppo. W tym mieście przez całą wojnę domową utrzymała się kurdyjska dzielnica Asz-Szajch Maksud, która cieszyła się pewną autonomią. W czasie krótkiego zawieszenia broni część sił kurdyjskich miała opuścić miasto, a ze względu na walki 140 tysięcy cywilów opuściło swoje miejsce zamieszkania. Nie jest jasne, która strona rozpoczęła walki. Napięcie między Kurdami, a siłami rządowymi stopniowo narasta od wakacji. W obliczu sytuacji, gdzie rząd centralny nie był w stanie zapewnić bezpieczeństwa Druzom czy Alawitom, Kurdowie postrzegają własne siły jako gwarancję bezpieczeństwa. Pierwotnie, zgodnie z ogłoszonym porozumieniem, do końca 2025 roku siły kurdyjskie miały zostać zintegrowane z armią syryjską, jednak jak widzimy do tego nie doszło. [Reuters]
„Proemirackie milicje po gwałtownej ofensywie z początku grudnia przeżywają bolesne zderzenie z rzeczywistością. Wojska rządowe przy pomocy saudyjskiego lotnictwa nie tylko odzyskały stracone pozycje, ale także pogoniły południowych separatystów aż do Adenu. W obecnej chwili nie jest pewne, gdzie znajduje się lider Południowej Rady Tymczasowej.” [Konflikty]
Wysocy rangą urzędnicy Unii Europejskiej po raz pierwszy w piątek odwiedzili Syrię i spotkali się z tymczasowym prezydentem Syrii Ahmadem asz-Szarą. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej António Costa złożyli oświadczenia o wsparciu dla Syrii, która zmaga się z odbudową po prawie 14 latach wojny domowej, zakończonej w grudniu 2024. Asz-Szara prowadzi dużej mierze udaną ofensywę dyplomatyczną i przywraca stosunki dyplomatyczne i gospodarcze z krajami zachodnimi i arabskimi. [AP News]
Zjednoczone Emiraty Arabskie ograniczyły finansowanie dla swoich obywateli, którzy chcą studiować na brytyjskich uniwersytetach, co jest kolejnym sygnałem napięć związanych z decyzją Wielkiej Brytanii o braku delegalizacji organizacji powiązanych z islamistycznym Bractwem Muzułmańskim. Jest to kolejna odsłona walki ZEA z Bractwem Muzułmańskim i jego wpływami. Przed kilkoma laty na jaw wyszła sprawa finansowania przez ZEA kampanii oszczerstw wymierzonej w tysiące ludzi i organizacji – przeczytacie o tym w Middle East Eye. [Financial TImes], [Middle East Eye]
Azja
„Prezydent Korei Południowej Lee Jae Myung wezwał do rozpoczęcia »nowego etapu« w stosunkach z Chinami podczas poniedziałkowego spotkania z chińskim przywódcą Xi Jinpingiem w Pekinie.” [BBC]
„Przyspieszone wybory parlamentarne w Kirgistanie z 30 listopada stały się kolejnym krokiem w konsolidacji władzy prezydenta Sadyra Dżaparowa. Ponad 80% mandatów zdobyli kandydaci formalnie bezpartyjni, powiązani z obozem władzy, a realna opozycja została wyeliminowana jeszcze przed głosowaniem. Niska frekwencja, delegalizacja niezależnych mediów i ograniczenia wobec opozycyjnych kandydatów pokazują, że wybory nie były wolne.” [###]
„Chińskie interesy w ramach fasadowych wyborów w Mjanmie. Przeprowadzenie kontrolowanych przez władze »wyborów« ma służyć zwiększeniu kontroli ChRL nad działaniami junty wojskowej i stabilizacji wewnętrznej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W piątek w stolicy Filipin ogromny tłum składający się głównie z bosych filipińskich katolików wziął udział w corocznej procesji z wielowiekową figurą Jezusa Chrystusa. Niektórzy wykorzystali to zgromadzenie, aby wyrazić oburzenie skandalem korupcyjnym z udziałem wpływowych ustawodawców.” [AP News]
Wraz z końcem burzliwego tygodnia nasilają się napięcia dyplomatyczne i gospodarcze między Chinami a Japonią. [AP News]
Afryka
Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka poinformowało w piątek, że wybory prezydenckie w Ugandzie w przyszłym tygodniu będą „naznaczone powszechnymi represjami i zastraszaniem” wobec opozycji i innych.Obecny prezydent kraju, Yoweri Museveni, stoi na jego czele od 1986 roku. Jak widać nie planuje łatwo oddać władzy. Drugi link z AP News to fotoreportaż o głównym kandydacie opozycji i jego kampanii wyborczej. [AP News #1], [AP News #2]
„Republika Południowej Afryki broniła tygodniowych ćwiczeń morskich z Rosją, Iranem, Chinami i innymi krajami jako »niezbędnych«, opisując manewry u swoich wybrzeży jako istotną reakcję na rosnące napięcia morskie na całym świecie.” [Al-Dżazira]
„Sąd Najwyższy rozpatruje wniosek o uchylenie gambijskiego zakazu okaleczanie żeńskich narządów płciowych. Sprawa wniesiona przez przywódców muzułmańskich i posłów jest następstwem nieudanej próby uchylenia zakazu w 2024 r. i postrzegana jest jako część globalnej reakcji przeciwko prawom kobiet.” [The Guardian]
„Stany Zjednoczone twierdzą, że zawiesiły wszelką pomoc dla rządu Somalii, zarzucając urzędnikom zniszczenie magazynu Światowego Programu Żywnościowego wypełnionego finansowaną przez nie pomocą żywnościową.” [Al-Dżazira], [AP News]
Ameryka Łacińska
„Niesiony na fali sukcesu operacji w Wenezueli prezydent Donald Trump zapowiedział zamiar zaangażowania się w walkę przeciwko kartelom w Meksyku. (...) Potencjalna zakrojona na dużą skalę interwencja przeciwko kartelom musi zostać przeprowadzona w porozumieniu z władzami, trudno ją sobie wyobrazić w przeciwnym wypadku. Claudia Sheinbaum, prezydentka Meksyku, podobnie jak wszyscy jej poprzednicy, niechętnie odnosi się do bezpośredniego zaangażowania amerykańskich żołnierzy na terytorium Meksyku. W wojnie przeciwko kartelom nie ma łatwego rozwiązania, z gatunku tych, jakie preferuje Trump. Nie ma jednego ojca chrzestnego, którego wystarczy uprowadzić i osądzić. Kartele stanowią mozaikę wzajemnie przenikających się wpływów i powiązań, którym sprzyja powszechna kultura korupcji przesiąkająca meksykańską administrację państwową na wielu szczeblach.” [Konflikty], [Americas Quarterly]
„Mieszkańcy wyspy próbują zrozumieć, co upadek chavizmu może dla nich oznaczać i czy Kuba może stać się kolejnym celem Waszyngtonu, jak sugeruje sekretarz stanu Marco Rubio.” [EL PAÍS]
„Impas po porwaniu Nicolása Maduro zaczyna być powoli przełamywany. Władze Wenezueli miały zawrzeć porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi dotyczące eksportu ropy naftowej. Reżim w Caracas – którego autorytet po utracie prezydenta został znacząco podważony – wyprowadził również na ulice swoje bojówki, starając się umocnić swoją władzę nad ulicą.” Czyli Maduro już nie będzie ale demokracji też ciągle nie widać. [Konflikty]
„Władze Nikaragui aresztowały co najmniej 60 osób za świętowanie lub wyrażanie poparcia dla schwytania prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro, poinformowały w piątek organizacja zajmująca się ochroną praw człowieka oraz lokalne media.” [The Guardian]
Stany Zjednoczone i cyrk wokół Wenezueli
Znaczenie i implikacje interwencji USA w Wenezueli [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Amerykańska operacja zbrojna w Wenezueli z 3 stycznia, zakończona schwytaniem współpracującego z Rosją dyktatora Nicolása Maduro, zaskoczyła Kreml, który ograniczył się do reakcji dyplomatycznej. W wydanym oświadczeniu rosyjskie MSZ skrytykowało działania Waszyngtonu, nazywając je agresją. Wyraziło też ubolewanie, wezwało do dialogu i pokojowego rozstrzygania sporu, a także zadeklarowało solidarność z narodem wenezuelskim. (...) Siłowe usunięcie Maduro przez USA oznacza wizerunkową porażkę Rosji, ponieważ obnaża jej ograniczone możliwości ochrony partnerów. Sytuacja ta niesie dla Kremla zagrożenia polityczne (spadek wpływów w regionie) i gospodarcze (możliwe obniżenie dochodów surowcowych)” [Ośrodek Studiów Wchodnich], [###]
To nie jest pierwszy przypadek gdy Stany Zjednoczone chciały obalić Maduro (chociaż teraz można dyskutować czy udało się obalić jego reżim czy tylko go porwać) i Histmag przypomina co to się wydarzyło w 2019 roku. [Histmag]
Wspominaliśmy tydzień temu o prawnych wątpliwościach związanych za porwaniem jak i sądzeniem Maduro w Stanach Zjednoczonych. Serwis prawny Lawfare przygotował dokładną analizę zarzutów oraz argumentów jakie obrona Maduro może wysunąć. Przypomina też wcześniejsze sprawy, które były mniej lub bardziej podobne. [Lawfare]
„Po trwającym przeszło dwa tygodnie pościgu amerykańskie pododdziały specjalne i straż wybrzeża dokonały abordażu idącego pod rosyjską banderą zbiornikowca Marinera. Jakie będą dalsze losy statku – na obecną chwilę nie wiadomo. Natomiast działania Waszyngtonu i Moskwy nasuwają całą masę pytań, również bez odpowiedzi. Dlaczego Amerykanie ścigali oficjalnie pusty zbiornikowiec, a Rosjanie włożyli dużo wysiłku w jego ochronę, a przynajmniej coś takiego deklarowali?” Jeśli jesteście ciekawi jaki to ma związek z Wenezuelą to odpowiedź znajdziecie w tekście. [Konflikty], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
The New York Times opisuje dziennikarstwo od kuchni. O tym jak nad ranem, zaraz po tym gdy ogłoszono zatrzymanie prezydenta Maduro, reporter tejże gazety zadzwonił do prezydenta Trumpa. [The New York Times]
Ameryka Północna
„Premier Kanady Mark Carney ogłosił w środę, że w przyszłym tygodniu odwiedzi Chiny, aby spotkać się z prezydentem Xi Jinpingiem, ponieważ Kanada zamierza zmniejszyć swoją zależność od Stanów Zjednoczonych, które zagrażają jej gospodarce i suwerenności.” [AP News]
„Po sobotnim rajdzie amerykańskich sił specjalnych w Wenezueli i spektakularnym pojmaniu prezydenta Nicolása Maduro Donald Trump ponownie zaostrzył retorykę wobec Grenlandii. Jak informuje Wall Street Journal, amerykański sekretarz stanu Marco Rubio ujawnił, że w najbliższym czasie Waszyngton zamierza złożyć Kopenhadze ofertę zakupu wyspy, podkreślając jednocześnie, że wypowiedzi Trumpa nie oznaczają przygotowań do inwazji. ” [Konflikty]
„Większość członków Kongresu nie traktowała zbyt poważnie wypowiedzi prezydenta Donalda Trumpa na temat przejęcia kontroli nad Grenlandią – dopóki Stany Zjednoczone nie obaliły przywódcy Wenezueli.” [Semafor]
Stany Zjednoczone wycofają się z 66 organizacji międzynarodowych, kontynuując proces wycofywania się ze współpracy globalnej. [AP News], [The Guardian]
Nowe wytyczne żywieniowe RFK Jr. stawiają całkowicie na mięso i nabiał. [NPR]
Autorytarny reżim w USA wykonuje wyrok śmierci na cywilach, a władca staje się coraz bardziej nieobliczalny i odizolowany.
„Aktywny strzelec” czy ofiara agenta ICE? Co wydarzyło się podczas zabójstwa w sylwestra w Los Angeles? [Los Angeles Times]
Dwie osoby postrzelone przez agentów federalnych w Portland. [The Guardian]
Pracownik służb migracyjnych zastrzelił kobietę w Minneapolis. [The Guardian]
Niedługo bo zabiciu Renee Nicole Good służby graniczne weszły do szkoły średniej w Minneapolis i użyły środków chemicznych. [MPR News]
Ciało Renee Nicole Good było jeszcze ciepłe jak Trump i jego administracja zaczęli kłamać na jej temat oraz tego co zaszło. [The Guardian]
FBI przejmuje sprawę zabójstwa Amerykanki przez agenta ICE i ogranicza dostęp Minnesoty do dowodów. [The Guardian]
Funkcjonariusz, który zastrzelił Renee Good w Minneapolis, może nigdy nie być zmuszony do uzasadnienia swoich działań przed sędzią lub ławą przysięgłych. [MS Now]
Sędzia federalny blokuje zamrożenie przez Biały Dom dotacji na opiekę nad dziećmi w stanach rządzonych przez Demokratów. [The Guardian]
Administracja Trumpa zawiesza wypłatę świadczeń w wysokości 129 mln dolarów dla stanu Minnesota. [The Guardian]
Administracja Trumpa zawieszając świadczenia dla stanu Minnesota powołuje się m.in na oszustwa związane z przedszkolami organizowanymi przez Somalijczyków. Prawicowy influencer nakręcił nagonkę na wiele miejsc zajmujące się opieką nad dziećmi nie przedstawiając jednak poważnych dowodów. Serwis The 19th przedstawia to co naprawdę wiadomo o tej sprawie. [The 19th]
Oceania
Australijski zakaz używania mediów społecznościowych przez osoby poniżej 16 roku życia wszedł w życie miesiąc temu. BBC rozmawia z kilkorgiem nastolatków aby zapytać ich o ich wrażenia. [BBC]
Australię uderzyła potężna fala upałów. W rezultacie trwają pożary buszu poważe na tyle, że stan Wiktoria ogłosił stan kęski żywiołowej. Z kolei północna część stanu Queensland oczekuje nadejście cyklonu tropikalnego Koji. [The Guardian]
Premier Samoa Laaulialemalietoa Polataivao Schmidt ogłosił, że polecił Ministerstwu Spraw Zagranicznych rozpocząć prace nad otwarciem placówki w Jerozolimie. Wyraził chęć aby ambasada zaczęła działać jeszcze w tym roku. Jest to kolejna placów państwa wysp Pacyfiku otwarta w Jerozolimie. Ambasada Fidżi w Jerozolimie została otwarta w zeszłym roku, a ambasada Papui-Nowej Gwinei w 2023 roku. [Radio New Zealand]
Ekonomia i gospodarka
OpenAI wprowadza specjalną usługę do Chata GPT która ma pomóc użytkownikom w analizowaniu ich danych medycznych. Nie wątpimy, że współczesna nauka i algorytmy (także oparte na sztucznej inteligencji) mogą być pomocne także w temacie zdrowia ludzkiego ale nie jesteśmy pewni czy usługa, która z góry zastrzega, że absolutnie nie ma być używana do diagnozowania czy leczenia – a przecież wiadomo, że w USA gdzie zostanie to uruchomione w związku z ogromnymi kosztami wizyt u lekarza na pewno będzie do tego wykorzystywana. Warto też pamiętać, że także Chat GPT potrafił nakłaniać osoby w kryzysie zdrowia psychicznego do samobójstwa. [Futurism],
„Bezrobocie w UE staje na głowie. Na północy Europy rośnie, na południu spada. Kraje Europy Północnej mają coraz wyższe bezrobocie, czego nie można powiedzieć o Europie Południowej” [Obserwator Gospodarczy]
Mimo pewnych lokalnych sukcesów to sprzedaż samochodów marki Tesla nie wygląda najlepiej w Unii Europejskiej. [Reuters]
Wiecie czym dla Elona Muska jest wolność słowa? To, że z pomocą jego czatbota można sobie wygenerować zdjęcie dziecka czy kobiety w wersji porno. Indonezja w związku z tym już tymczasowo zablokowała dostęp do tego serwisu. Wielka Brytania nad tym myśli ale Musk jest już tym rozeźlony – w końcu rozbieranie obcych osób to najwyraźniej najważniejsze prawo człowieka. A o tym jak powszechne jest to wykorzystanie tego czatbota i do czego jest w stanie się posunąć na prośbę użytkowników pisze [WIRED].
Nauka i technologia
„NASA ogłosiła, że sprowadzi czteroosobową załogę z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), skracając ich misję o miesiąc z powodu »poważnego stanu zdrowia« jednego z astronautów.” [BBC]
„Wybierz swojego gracza, który będzie walczył o pochodzenie wody na Ziemi! Czy zawsze tu była, czy też przybyła na tę planetę z innego miejsca we wszechświecie? A jeśli tak, to co to oznacza dla innych wodnych światów w naszej galaktyce?” Podcast Short Wave rozmawia z astrobiologiem o tym czy wiemy na pewno skąd na Ziemi wzięła się woda. [###]
Dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu jest jedynym polskim naukowcem w międzynarodowym zespole FrontierMath. Zespół zebrał się, by stworzyć bazę zupełnie nowych, nigdzie wcześniej niepublikowanych problemów matematycznych i sprawdzić, jak sobie z nimi poradzą popularne duże modele językowe (LLM). O tym jakie problemy tworzą, jak weryfikują odpowiedzi, jak matematyka wykorzystuje LLMy, co już osiągnięto, jakie są ograniczenia i jakie będą kolejne kroki współpracy matematyków ze sztuczną inteligencją. Bardzo ciekawa rozmowa w Radiu Naukowym. [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
Wiecie kim byli najsłynniejsi polscy biegacze okresu międzywojennego? Nie musicie tego wiedzieć żeby posłuchać podcastu o ich rywalizacji.
To opowieść o czasach, w których sport był symbolem ambicji i narodowej dumy, a rywalizacja tych dwóch biegaczy elektryzowała tłumy jak mało które wydarzenie w historii polskiej lekkoatletyki.
Polecamy rozmowę, która tak naprawdę opowiada o okresie międzywojnia przez pryzmat lekkoatletyki więc nie trzeba interesować się bieganiem żeby z niej coś ciekawego wynieść. [###]
Corocznie 26 grudnia świętujemy upadek Związku Radzieckiego, jedną z najpiękniejszych chwil wolnego świata w historii. Przy tej okazji często w mediach można usłyszeć, że rozpad był pokojowy i to zasługa ówczesnych władz radzieckich. Nie jest to jednak obraz w pełni prawdziwy. O ile uniknięto wojny na szeroka skalę, to dochodziło do brutalnego tłumienia protestów. Mniej znanym epizodem związanym z rozpadem ZSRR jest masakra w Wilnie. Odcinek z kanału YT powojnie opowiada o litewskich działaniach niepodległościowych, a także o brutalnej odpowiedzi Moskwy, której kulminacją była masakra w Wilnie. [###]
„5 lipca 1904 roku car Mikołaj II otrzymał telegram donoszący o nietypowych zachowaniach wśród części koczowniczej ludności Ałtaju, regionu leżącego na południowo – zachodnich krańcach rosyjskiej Syberii. Wiadomość dotyczyła grupy nomadów zebranych od kilku dni w dolinie Tereng, nieopodal Kyrłyku...” O tym co działo się w dalekich krainach, kim są Ałtajczycy, skąd wziął się burchanizm głoszący tożsamość panałtajską, jak został zniszczony i jak wygląda sytuacja z nim dzisiaj? [Dasz Wiarę?]
„Izrael jest państwem wielu tożsamości. W jego budowę były zaangażowane osoby o różnych sympatiach politycznych, pochodzeniu i wartościach. Podobnie było w przypadku Armii Obrony Izraela. Postawy, które promowała, zmieniały się wraz z upływem lat. Już w okresie przedpaństwowym środowiska związane z Haganą i Palmachem określiły sylwetkę idealnego wojownika, symbolu odzwierciedlającego ducha tamtych czasów, kiedy ruch syjonistyczny był zdominowany przez socjalistów, a w Palestynie powstawały moszawy i kibuce.” Później jednak, z biegiem lat, charakter zarówno społeczeństwa, jak i armii ulegał stopniowej zmianie. Obecnie zmiany te zdają się być szczególnie widoczne w siłach zbrojnych Izraela. Konflikty zapraszają na dłuższy materiał o tym jak zmieniała się Izraelska armia od instytucji zdecydowanie świeckiej, a taką coraz mocniej podlewaną religijno-radykalnym sosem. [Konflikty]