Wydanie 272, 17.01.2026
To ciągłą awanturą o Grenlandię, brakiem energii w Kijowie oraz nową książką Tolkiena
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Ucieczka Ziobry na Węgry zwiększa szanse na jego aresztowanie. A udzielenie mu azylu politycznego przez rząd Orbána może być uznane za celową ochronę przed zarzutami za aferę Funduszu Sprawiedliwości. Wynika to z orzeczenia sądu ws. innego zbiega na Węgry, Marcina Romanowskiego” [OKO.press]
„Niedawno w tej sprawie doszło do politycznej scysji miedzy prezydentem a MON-em, ale wygląda na to, że jest już zażegnana. Decyzja zapadła – Polska przekaże Ukrainie myśliwce MiG-29 w zamian za jej technologie dronowe i antyrakietowe.” [TVN24]
„Odszkodowanie sędziemu Łukaszowi Bilińskiemu zasądził ETPCz, który orzekł, że jego karne przeniesienie do innego wydziału sądu w czasach PiS, narusza prawo europejskie. To była decyzja prezesa sądu z nominacji Ziobry, ale odszkodowanie zapłaci państwo, czyli wszyscy obywatele” [OKO.press]
„Pod koniec ubiegłego roku CBOS opublikował oparte na swoich badaniach portrety elektoratów głównych polskich partii politycznych. Obok rzeczy oczywistych i spodziewanych w raporcie pojawia się też kilka danych, którymi warto się bliżej przyjrzeć.” [Krytyka Polityczna]
„Ministerstwo Cyfryzacji twierdzi, że wystarczy rozporządzenie, by zacząć uznawać w Polsce małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą. Projekt już pokazano. MSWiA upiera się, że potrzebna jest nowelizacja ustawy. Tyle że prezydent jej nie podpisze” [OKO.press]
„Prezydent wetuje, prokuratura wznawia śledztwo ws. chłopców, którzy »rozebrali« zdjęcie koleżanki. Gdyby prezydent podpisał ustawę o DSA, państwo mogłoby stanąć po stronie krzywdzonych osób, wobec których użyto aplikacji do przetwarzania obrazów. A tak nie mamy nic – mówi Konrad Ciesiołkiewicz. Rząd szykuje zakaz mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 15 lat” [OKO.press]
„Sprawdziłem statystyki IMGW. Ostatnie takie opady śniegu, zalegające tygodniami, mieliśmy w Polsce w 2013 roku. Jeśli chodzi o temperatury spadające nocami o więcej niż dziesięć stopni poniżej zera i mróz utrzymujący się także w ciągu dnia, to wystąpiły one ostatnio w roku 2010. To odpowiednio 13 i 16 lat temu.” Dla konserwatysty jakikolwiek śnieg to dowód, na brak katastrofy klimatycznej. Krytyka Polityczna przywołuje szkiełko i oko, które możecie skonfrontować z prawicowemu czuciu i wierze. [Krytyka Polityczna]
„Po unieważnionej drugiej turze wyborów przewodniczącego Polski 2050 Rada Krajowa partii zdecyduje w piątek, czy zostanie ona powtórzona, czy też cała procedura wyborcza zostanie przeprowadzona od początku. W tym drugim przypadku do wyścigu o fotel szefa Polski 2050 mógłby dołączyć jej obecny lider Szymon Hołownia. W czwartek do dymisji podał się przewodniczący komisji wyborczej Polski 2050 Maurycy Przyrowski.” TVN24 opisuje co dokładnie stało się z internetowym głosowaniem na liderkę Polski 2050 a Krytyka Polityczna zastanawia się jaki właściwie jest sens istnienia tej partii. [TVN24], [Krytyka Polityczna]
Pisaliśmy tydzień temu o tym jak Tusk storpedował reformę Państwowej Inspekcji Pracy a teraz mamy dla Was dłuższy materiał Ekonomii i całej reszty na właśnie ten temat. [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosjanie niszczą zaplecze energetyczne Kijowa i Dniepru. 1420. dzień wojny
Ciepło z Polski dla Kijowa. Jeśli macie ochotę i możliwości to polecamy waszej uwadzę zrzutkę na generatory prądu dla Ukrainy. [Pomagam]
Ukraina: pogłębiający się kryzys większości parlamentarnej [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Moskwa planuje zaatakować podstacje podłączone do trzech działających elektrowni jądrowych na zachodzie i południu Ukrainy, aby całkowicie odciąć Ukraińców od ogrzewania i energii elektrycznej – ostrzegła 17 stycznia ukraińska wywiad wojskowy (HUR).” [Kyiv Independent]
„W piątek sąd w Kijowie zwolnił byłą premier Julię Tymoszenko za kaucją w oczekiwaniu na proces, który ma rozstrzygnąć, czy przekupiła ona członków ukraińskiego parlamentu, aby wpłynąć na ich głosowanie.” France24 donosi o zatrzymaniu byłej premierka a Kyiv Independent przypomina jej dość burzliwą karierę polityczną. [France24], [Kyiv Independent]
„Budżet Ukrainy na 2026 rok został przyjęty w warunkach trwającej wojny i dużej niepewności finansowej. O tym czemu rząd zmniejsza wydatki na obronność mimo trwającej wojny i o możliwych korektach, roli wsparcia zagranicznego porozmawiamy ze Sławomirem Matuszakiem- ekspertem OSW” [###]
„15 stycznia w Warszawie rozpoczął się proces w sprawie ekstradycji z Polski do Ukrainy obywatela Rosji Aleksandra Butiagina, znanego badacza starożytności związanego z Ermitażem, który od lat kieruje ekspedycją archeologiczną na okupowanym Krymie.” O tym dlaczego ten wyrok będzie ważny pisze Olena Babakova. [Krytyka Polityczna]
Europa
„Obalamy pięć najczęstszych argumentów przeciwko umowie UE z Mercosurem. W czasie narastającej globalnej rywalizacji gospodarczej i wobec odsuwania się USA od Europy Unia Europejska musi znaleźć nowego partnera. Grupa Mercosur to wybór niemal idealny.” Temat umowy UE z Mercosur ciągle przewija się przez media więc mamy dla Was tekst Krytyki Politycznej o najczęściej przywoływanych argumentach przeciwko. [Krytyka Polityczna]
„Unia Europejska podpisała w sobotę w Asuncion umowę handlową z Mercosurem. Porozumienie ułatwi przepływ między UE a blokiem państw Ameryki Południowej produktów przemysłowych i rolnych. Umowa, która była przedmiotem ostrych sporów w Europie, musi teraz uzyskać zgodę Parlamentu Europejskiego. Musi również zostać ratyfikowana przez parlamenty państw członkowskich Mercosur: Argentyny, Brazylii, Paragwaju i Urugwaju.” [TVN24]
Wyjaśniamy o co chodzi z Grenlandią. Czy naprawdę może wybuchnąć wojna USA-Dania? [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Europejczycy mają realną przewagę w obliczu gróźb Donalda Trumpa wobec Grenlandii – i czas po swojej stronie. Muszą ją wykorzystać, aby podnieść potencjalne koszty aneksji.” [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]
„W obliczu lawiny amerykańskich gróźb dotyczących przejęcia Grenlandii, minister spraw zagranicznych Danii i jego grenlandzki odpowiednik udali się do Waszyngtonu, mając nadzieję na przychylne rozmowy z sekretarzem stanu Marco Rubio. Jednak ich plan na uspokajającą rozmowę dyplomatyczną przerodził się w napiętą konfrontację w Białym Domu z wrogiem UE, JD Vance’em.” [Politico]
„W sobotę przez Kopenhagę i inne duńskie miasta przemaszerowały tłumy demonstrantów, wyrażając poparcie dla suwerenności Grenlandii w obliczu napięć z USA.” O protestach pisze Euronews a tymczasem AP News donosi o tym, że Trump grozi nałożeniem dodatkowych ceł na część europejskich państw właśnie w związku z jego staraniami o przejęcie Grenlandii. [Euronews], [AP News]
„Zapowiedzi Donalda Trumpa możliwego przejęcia Grenlandii wywołują wstrząsy daleko poza samą wyspą. Presja zaczyna obejmować także sąsiednią Islandię, popychając ją coraz bliżej Unii Europejskiej.” [Euractiv]
„Partia Socjalistyczna i jej sojusznicy rozpoczęli kampanię przed wyborami samorządowymi w Paryżu, ale mierzą się z dobrze znanym dla francuskiej lewicy problemem: konkurencyjną listą wystawioną przez lewicową Niepokorną Francję, która podbiera socjalistom głosy.” [Euractiv]
„Razem ze Stasią Budzisz, reporterką i ekspertką ds. Kaukazu, wspominamy czasy, kiedy polskich turystów w Gruzji witano z szerokimi ramionami, za darmo karmiono i wożono taksówkami. Po kilku latach Gruzja nie jest już jednak tym krajem, który stawia opór Rosji, szybkimi krokami idzie do Unii Europejskiej i realizuje demokratyczną, wolnościową agendę.” [###]
„Były premier Gruzji trafi na pięć lat do więzienia” Krótką notkę możecie o tym przeczytać w PISM a EurasiaNET ma dłuższy tekst. [Polski Insytut Spraw Międzynarodowych], [EurasiaNet]
„W najnowszym odcinku podcastu rozmawiamy z Kamilem Całusem o głośnej deklaracji prezydentki Mołdawii Mai Sandy, która przyznała, że w referendum zagłosowałaby za zjednoczeniem z Rumunią. Dlaczego ten temat wraca właśnie teraz? Czy to osobista szczerość, polityczna kalkulacja po wyborach, czy sygnał wysłany do Brukseli i Moskwy?” [###]
„Stany Zjednoczone i Armenia uzgodniły ramy realizacji projektu utworzenia korytarza handlowego, który stanowi centralny element tymczasowego porozumienia pokojowego między Armenią a Azerbejdżanem podpisanego latem ubiegłego roku w Waszyngtonie. Zgodnie z dokumentem Stany Zjednoczone będą miały większościowy udział w rozwoju infrastruktury tzw. Szlaku Trumpa na rzecz Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu (TRIPP).” [EurasiaNet]
„Rosja kontroluje Internet i buduje cyfrową żelazną kurtynę na wzór Chin. W tym odcinku pokazujemy, jak działa cenzura, propaganda i blokowanie informacji – i dlaczego ten system zaczyna się chwiać. Analizujemy źródła ”informacji„ w Rosji, mechanizmy kontroli narracji oraz rolę państwowych mediów. Sprawdzamy też, czemu wojenne kłamstwa coraz częściej rozpadają się jak domek z kart.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
„Od 28 grudnia Irańczycy protestują przeciwko rządowi. Kryzys i zagrożenie zewnętrzne stawia pod znakiem zapytania dalszy los kraju, tym bardziej, że Donald Trump poinformował o ”pomocy która już została wysłana„. Nie wyjaśnił co miał na myśli. O tym, co się dzieje w odciętym od Internetu Iranie i perspektywach kolejnego dużego konfliktu w regionie mówi ekspert OSW Krzysztof Strachota.” [###]
„W poprzednim artykule, mówiąc o liczbie zabitych irańskich demonstrantów, przedstawialiśmy liczbę 2 tysięcy jako radykalną. Po tygodniu skala znacząco się przesunęła. Obecnie konserwatywne szacunki mówią o 2500 zabitych, a te radykalne nawet o 12 tysiącach osób. Wszystkie poprzednie serie demonstracji przeciwko Islamskiej Republice (a tych było dużo) rzadko kiedy przekraczały tysiąc zabitych. Jak na ironię – jedynymi równie krwawymi wydarzeniami tego rodzaju były te z czasów irańskiej rewolucji. ” [Konflikty]
W wyniku starć w Aleppo, o których rozpoczęcie oskarżały się wzajemnie strona kurdyjska oraz rządowa, wojska kurdyjskie opuściły miasto. Syryjska armia zajęła następnie kolejne tereny na wschód od Aleppo, miasteczka z których wycofali się Kurdowie. Sprawa formy obecności Kurdów w życiu politycznym i wojskowym Syrii pozostaje nierozwiązana. [AP News], [DW]
Hamas ogłosił, że rozwiąże obecny rząd w Strefie Gazy, gdy palestyński technokratyczny komitet przejmie terytorium. Na ten moment jednak taki gabinet nie jest sformowany. To samo można powiedzieć o Radzie Pokoju (tutaj pojawiają się pierwsze nazwiska) czy siłach pokojowych (nie są jeszcze sformowane), czyli kolejnych elementach, które mają zaistnieć w ramach rozejmu w Strefie Gazy. [AP News], [DW]
Powyżej wymienione braki, nie przeszkodziły jednak amerykańskiej administracji ogłoszenia rozpoczęcia drugiej fazy rozejmu. [AP News]
Abdulrahman Dżalal al-Sebaihi, sekretarz Południowej Rady Przejściowej (separatystycznej, jemeńskiej organizacji wspieranej przez Zjednoczone Emiraty Arabskie) zapowiedział, że Południowa Rada Przejściowa zamknie wszystkie swoje organy i biura w Jemenie i poza nim, powołując się na wewnętrzne spory i rosnącą presję regionalną. Decyzję tę zakwestionował jednak rzecznik rady, Anwar al-Tamimi, który w programie X stwierdził, że tylko pełna rada, pod przewodnictwem jej przewodniczącego, może podjąć takie kroki – co uwypukla wewnętrzne podziały w ruchu separatystycznym, które wybuchły po okresie walk przeciwko siłom rządowym. Po początkowych sukcesach separatystów, siły rządowe przy wsparciu Saudów szybko z nawiązką odbiły utracone tereny. [AP News]
Przez lata, podczas gdy w Jemenie szalały walki, sąsiedni Oman usiłował zachować swoją pozycję neutralnego mediatora między walczącymi stronami. Jednak gdy wspierani przez ZEA separatyści wkroczyli do jemeńskiego regionu na jego granicy, Maskat opowiedział się po stronie Arabii Saudyjskiej. Dlaczego? Wynika to z historii rebelii w graniczącej z Jemenem prowincji al-Mahra, która toczyła się w latach 1962-1975. [Middle East Eye]
„Prezydent as-Sisi rządzi Egiptem twardą ręką z pomocą wszechobecnej i potężnej armii. Jego rządy charakteryzują się faraonicznymi projektami, ogromnym zadłużeniem i rosnącym zubożeniem społeczeństwa. Każda krytyka prezydenta jest zakazana, a jego przeciwnicy kończą w więzieniach.” Film zrealizowany przez Arte. [###]
Azja
Jak działania Trumpa wpływają na postrzeganie Chin na świecie? Jakie to ma znaczenie dla państw UE? Europejska Rada Spraw Zagranicznych (ECFR) ma dla Was tekst analizujący ten temat okraszony dużą ilością danych pochodzących z badań ankietowych przeprowadzonych specjalnie z tej okazji. [Europejska Rada Spraw Zagranicznych]
„Od ponad dziesięciu lat, za rządów premiera Modiego, nasiliły się akty przemocy wobec muzułmanów. Teraz chrześcijanie również odczuwają skutki hinduskiego nacjonalizmu.” O tym jak teraz chrześcijanie są atakowani przeczytacie w pierwszym tekście Al-Dżaziry. Drugi przypomina, że muzułmanie ciągle są prześladowani – zamknięto uniwersytet medyczny w stanie Kaszmir bo dostało się tam zbyt wielu muzułmanów co nie spodobało się nacjonalistom. [Al-Dżazira #1], [Al-Dżazira #2]
„W sobotę dziennikarze, redaktorzy i właściciele mediów w Bangladeszu zażądali od władz zapewnienia im ochrony w związku z niedawnymi atakami tłumów na dwie czołowe krajowe gazety codzienne.” [AP News]
„Były prezydent Korei Południowej Yoon skazany na pięć lat więzienia. Były przywódca został uznany za winnego zarzutów związanych z dekretem o wprowadzeniu stanu wojennego z 2024 r., ale w odrębnej sprawie grozi mu kara śmierci.” [Al-Dżazira]
„Rząd Indonezji złożył kilka pozwów o odszkodowanie w wysokości ponad 200 mln dolarów przeciwko sześciu firmom po tym, jak w zeszłym roku powodzie spowodowały spustoszenie na Sumatrze, zabijając ponad 1000 osób. Ekolodzy skrytykowali te działania jako niewystarczające.” [Al-Dżazira]
Afryka
„Prezydent Ugandy Yoweri Museveni, który rządzi krajem od 40 lat, uzyskał w piątek wczesną przewagę w napiętych wyborach prezydenckich, które zostały zakłócone przez odcięcie dostępu do internetu, opóźnienia w głosowaniu oraz zarzuty opozycji dotyczące fałszowania wyników wyborów i zatrzymań przez siły bezpieczeństwa.” AP News donosi o pierwszych wynikach wyborów prezydenckich w Ugandzie oraz opisuje kampanię wyborczą oraz dzień głosowania, które były pełne wydarzeń mogących podważyć zaufanie do wyniku tych wyborów. Za to Guardian opisuje jak ugandyjska policja miała zabić 10 osób według opozycji w wieczór wyborczy. [AP News], [The Guardian]
„W tym tygodniu przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (MTS) rozpoczęła się przełomowa sprawa Gambii, w której oskarża ona Mjanmę o ludobójstwo na mniejszości Rohindża, składającej się głównie z muzułmanów.” Dlaczego to właśnie Gambia zajęła się tą sprawą stara się wytłumaczyć Al-Dżazira. [Al-Dżazira]
„Prezydentka Tanzanii po raz pierwszy od kontrowersyjnych październikowych wyborów wypowiedział się na temat sześciodniowego blokowania dostępu do internetu, które miało miejsce w czasie najgorszych zamieszek po wyborach w tym kraju.” [AP News]
„Rząd Sudanu wraca do stolicy – Chartumu. W normalnych warunkach byłoby to uznane za sukces i początek końca wojny domowej. W przypadku Sudanu oznacza jedynie, że wojsku udało się ukończyć zabezpieczanie miasta. Walki nadal trwają i koncentrują się w Darfurze i Kordofanie, gdzie Siły Szybkiego Wsparcia generała Mohameda Hamdana Dagalo ”Hemedtiego„ szykują się do oblegania stolicy kolejnego stanu.” [Konflikty]
„Według Yap Boum, wysokiego rangą urzędnika Afrykańskiego Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC), kontrowersyjne badania nad szczepionkami przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B wśród noworodków w Gwinei Bissau, finansowane przez Stany Zjednoczone, zostały wstrzymane.” O kontrowersjach związanych z tym badaniem pisaliśmy w którymś z poprzednich wydań Tygodnika. [The Guardian]
Ameryka Łacińska
Naczelny serwisu Americas Quarterly spogląda w historię relacji Stanów Zjednoczonych z państwami Ameryki Łacińskiej i przez ten pryzmat patrzy na niedawne działania Trumpa w regionie. W jaki sposób interwencja Trumpa jest podobna do tego co działo się wcześnie a co ją od tego odróżnia? M.in o tym przeczytacie w artykule. [Americas Quarterly]
„Pełniąca obowiązki prezydenta Wenezueli Delcy Rodríguez wykorzystała swoje pierwsze orędzie o stanie państwa wygłoszone w czwartek, aby opowiedzieć się za otwarciem kluczowego państwowego przemysłu naftowego na większe inwestycje zagraniczne w następstwie zobowiązania administracji Trumpa do przejęcia kontroli nad sprzedażą wenezuelskiej ropy naftowej.” Jeśli ktoś myślał, że porwanie Maduro miało służyć przywróceniu demokracji w Wenezueli to chyba jeszcze trochę na to będzie czekał. [AP News #1], [AP News #2]
„Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum powiedziała w piątek, że działania mające na celu walkę z meksykańskimi kartelami i spowolnienie migracji na północ przynoszą »zadowalające rezultaty«, próbując tym samym zapobiec rozmowom o interwencji administracji Trumpa.” [AP News]
W maju odbędą się wybory prezydenckie w Kolumbii, jak na nie wpłyną dość burzliwe relacje obecnego prezydenta z Donaldem Trumpem oraz sytuacja w Wenezueli? O tym właśnie przeczytacie w tekście [Americas Quarterly].
Ameryka Północna
Premier Kanady spotkał się w tym tygodniu z przywódcą Xi Jinpingiem, i pierwszy tekst analizuje to co wiemy o skutkach tych spotkań. Drugi skupia się na jednej określonej zapowiedzi – obniżeniu kanadyjskich ceł na chińskie samochody elektryczne w zamian za obniżenie chińskich ceł na kanadyjskie produkty rolnicze. [AP News #1], [AP News #2]
„Premier Quebecu François Legault ogłosił swoją rezygnację ze stanowiska przywódcy prowincji. Jest to nagłe odejście tej budzącej kontrowersje postaci, której rząd boryka się z problemami i stoi w obliczu perspektywy porażki wyborczej w nadchodzących miesiącach.” [The Guardian]
„»Nie miejcie złudzeń, to jest okupacja«: śmiertelna obecność ICE rzuca długi cień na Minneapolis.” The Guardian ma tekst o tym jak obecnie wygląda w mieście okupowanym przez bojówki administracji Trumpa. [The Guardian]
„Wszczęcie śledztwa wobec prezesa Fed Jerome’a Powella potwierdza dążenie prezydenta Donalda Trumpa do ingerencji w politykę monetarną, co będzie miało negatywny wpływ m.in. na siłę dolara oraz koszty obsługi długu USA.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Donald Trump spełnił w końcu swoje marzenie i ma Pokoju Nagrodę Nobla. Dostał ją od Mari Coriny Machado, wenezuelskiej opozycjonistki, która jest laureatką tej nagroda i z którą właśnie po raz pierwszy (sic!) spotkał się Trump. Jednak Komitet Noblowski przypomniał, że chociaż Trump ma teraz medal to nadal nie jest to jego nagroda tylko pani Machado, ponieważ to ona jest laureatką. [Al-Dżazira]
„To, jak administracja Trumpa przeszarżowała z przemocą w walce z nielegalną migracją, będzie jednym z kilku kamieni młyńskich u szyi republikanów w wyborach połówkowych. Podobnie jak wypowiedzi Vance’a na temat Renee Good w następnych wyborach prezydenckich.” Jakub Majmurek pisze dla [Krytyki Politycznej].
„Nowe sondaże pokazują, że większość Amerykanów popiera teraz zniesienie ICE, a jeszcze mniej osób popiera tę agencję rządową.” [Polling USA]
„Pentagon ogłosił w czwartek, że zmienia niezależną gazetę wojskową Stars and Stripes, aby skupiała się ona na »relacjonowaniu wydarzeń dla naszych żołnierzy« i nie zawierała już »treści woke«.” Przypominamy, że amerykańska administracja uwielbia krytykować UE za „dławienie wolności słowa”. [AP News]
„We wtorek amerykańskie banki muszą zmierzyć się z trudnym politycznym wyzwaniem, jakim jest odpowiedź na apel prezydenta Donalda Trumpa o ograniczenie oprocentowania kart kredytowych. Według kilku źródeł branżowych, sektor finansowy nie wie, jak postąpić w tej sprawie.” [Reuters]
Oceania
„Organizatorzy największego bezpłatnego festiwalu literackiego w Australii odwołali we wtorek wydarzenie po tym, jak ponad 180 pisarzy i prelegentów wycofało się z udziału w związku z odwołaniem wystąpienia australijsko-palestyńskiej pisarki i naukowczyni.” [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„W sobotę weszła w życie pierwsza na świecie prawnie wiążąca umowa dotycząca ochrony życia morskiego na wodach międzynarodowych, co stanowi historyczny moment dla ochrony oceanów po prawie dwóch dekadach negocjacji.” Co dokładnie wynika z tej umowy i które państwa podpisały ją podpisały, a które nie, dowiecie się z tekstu [AP News].
„Dlaczego ekonomiści badają coming-outy? Jak dane z mediów społecznościowych pomagają zrozumieć ten proces? I co oznaczają dla gospodarki tzw. strefy wolne od LGBT? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Janem Gromadzkim (Uniwersytet Ekonomiczny w Wiedniu) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Piotr Żoch (GRAPE). Do posłuchania!” [###]
Nauka i technologia
„Astronomowie korzystający z teleskopu Hubble’a zidentyfikowali zupełnie nowy rodzaj obiektu we wszechświecie. Ten dziwny obiekt to pozbawiona gwiazd, bogata w gaz chmura, w której dominuje ciemna materia. Uważa się, że jest to pozostałość po najwcześniejszych etapach formowania się galaktyk, tuż przed narodzinami kosmosu.” Polecamy tekst o tym co media (za naukowcami) określa „nieudaną galaktyką”. [BBC]
„Chociaż niektórzy ludzie początkowo wahali się przed szczepieniem przeciwko COVID-19 podczas pandemii, wielu z nich ostatecznie zdecydowało się na przyjęcie co najmniej jednej dawki, jak wynika z badania przeprowadzonego na ponad milionie osób w Wielkiej Brytanii.” Tekst Nature jest o badaniu, które badało także co wpłynęło na finalną decyzję o wzięciu (lub nie) szczepionki. [Nature]
„Naukowcy z Ugandy odkryli, że stosowanie owijek nasączonych środkiem odstraszającym owady permetryną zmniejsza liczbę zachorowań na malarię wśród niemowląt noszonych w nich o dwie trzecie. Malaria zabija ponad 600 000 osób rocznie, z czego większość to dzieci poniżej piątego roku życia w Afryce.” [The Guardian]
„Dlaczego niektórzy ludzie poważnie chorują na infekcje, które innym nie wyrządzają żadnej szkody? Co sprawia, że układ odpornościowy niektórych osób jest podatny na choroby? Jak te różnice mogą wpływać na sposób, w jaki lekarze próbują zapobiegać chorobom lub je leczyć?” [Nature]
„Nasi reporterzy i redaktorzy nieustannie debatują nad tym, które z nowych technologii będą miały decydujący wpływ na przyszłość. Raz w roku podsumowujemy nasze obserwacje i dzielimy się z czytelnikami naszymi przemyślanymi prognozami. Oto postępy, które naszym zdaniem będą napędzać rozwój lub wywoływać największe zmiany – na lepsze lub gorsze – w nadchodzących latach.” Polecamy listę 10 przyszłościowych technologii, które wybrała redakcja MIT Technology Review. Jeśli ciekawi was proces wybierania to w podcaście Short Wave możecie posłuchać rozmowy o powstawaniu tej listy oraz rzeczach, które się na nią nie zmieściły. [MIT Technology Review], [###]
„Zachowania seksualne między osobnikami tej samej płci są częścią normalnego życia społecznego niektórych naczelnych i mogą odgrywać ważną rolę w ich długoterminowym sukcesie – wynika z badań przeprowadzonych na prawie 500 gatunkach małp człekokształtnych, małp i innych naczelnych innych niż ludzie.” [Nature]
„Edukacja wpływa korzystnie na zdrowie, a edukacja komunistyczna nawet bardziej! Z ustaleń dwójki badaczy wynika, że ze względu na bardzo duży nacisk na wychowanie fizyczne lata nauki w systemach socjalistycznych skuteczniej pozytywne oddziaływały na zdrowie.” [Obserwator Gospodarczy]
„Jak ewoluowały ptaki? Odpowiedź jest bardziej zaskakująca, niż ktokolwiek przypuszczał. Odkrycia w skałach z okresu jurajskiego pokazują, że ptaki potrafiły latać wcześniej, niż sądzili naukowcy.” [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
Wiecie, że została wydana nowa książka J.R.R. Tolkiena? O czym jest The Bovadium Fragments i dlaczego została wydana dopiero teraz przeczytacie w eseju Los Angeles Review of Books. [Los Angeles Review of Books]
„Największym problemem związanym z migracją klimatyczną może być to, że nie ma jej dostatecznie dużo – w swojej nowej książce Julian Hattem bada, w jaki sposób migracja może być rozwiązaniem problemów klimatycznych – nie tylko dla tych, którzy są w stanie się przemieszczać, ale także dla ich społeczności lokalnych.” [Grist]
„Człowiek, który długofalowo czuje się samotny, będzie odczuwał negatywne skutki również fizycznie. Naukowcy potwierdzają, że dotyczy to nie tylko osób w obiektywnej izolacji społecznej (np. osób starszych, z ograniczoną mobilnością, bez stałego towarzystwa innych ludzi), ale też tego, co kojarzymy z samotnością w tłumie: mimo wielu relacji, ale nie na satysfakcjonującym poziomie. – Samotność nie jest tylko takim stanem, który objawia się w subiektywnej sferze psychicznej, tylko leży na styku dwóch obiektywnych sfer. Jedną jest świat społeczny, gdzie stykamy się z innymi ludźmi. Drugą są obiektywne, mierzalne procesy biologiczne – tłumaczy prof. Łukasz Okruszek, kierownik Pracowni Neuronauki Społecznej Instytutu Psychologii PAN.” [###]