Wydanie 273, 24.01.2026
To z forum w Davos, krowimi narzędziami oraz rakiem chroniącym przed chorobą Alzheimera
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Prokuratura weszła do biura Schaba, Radzika i Lasoty. Szuka akt dyscyplinarek sędziów. Jak ustaliło OKO.press wejście na przeszukanie w asyście policji, ma związek ze śledztwem ws. nielegalnej działalności; Schaba, Radzika i Lasoty. Po odwołaniu ze stanowisk rzeczników dyscyplinarnych dalej okupują biuro rzecznika i bezpodstawnie ścigają sędziów.” [OKO.press]
„Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna uważa, że świadczenie usług weterynaryjnych możliwe jest wyłącznie w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Fundacja Vet-Alert ma inne zdanie i chce charytatywnie leczyć zwierzęta. Spór o to trafił do Naczelnego Sądu Administracyjnego” [OKO.press]
„Ile jeszcze takich tragedii? Na pasach ginie dziecko, a radni blokują zmiany w ruchu” O niedawnym tragicznym wypadku w Warszawie oraz uporze polityków, którzy nie chcą poprawy bezpieczeństwa pisze [OKO.press].
„Styczeń 2026 roku to nie tylko ogromne zmiany geopolityczne — na naszym polskim podwórku również wiele się dzieje. Jednym z ciekawszych wydarzeń jest to, że szpitale mogą niebawem zostać zmuszone do ograniczenia wyżywienia swych pacjentów.” [Obserwator Gospodarczy]
„Antyszczepionkowa narracja nie znajduje potwierdzenia w faktach — przekonuje Główny Inspektor Sanitarny Paweł Grzesiowski. Analiza kart szczepień pokazuje: odsetek niezaszczepionych dzieci w kolejnych rocznikach pozostaje stabilny, a poziom realizacji obowiązkowych szczepień w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie.” [Medonet]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Dewastujące rosyjskie ataki na stołeczną infrastrukturę energetyczną. 1427. dzień wojny
„80% Ukrainy boryka się z awaryjnymi przerwami w dostawach energii elektrycznej po nocnym ataku powietrznym Rosji, skoncentrowanym na Kijowie.” [Kyiv Independent]
„Pierwsze trójstronne rozmowy między Rosją, Ukrainą i Stanami Zjednoczonymi zakończyły się bez wyraźnego przełomu, po ponownym zbombardowaniu przez Rosję ukraińskich celów.” [BBC]
„Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski skrytykował w czwartek swoich europejskich sojuszników za to, co określił jako powolną, fragmentaryczną i nieadekwatną reakcję kontynentu na inwazję Rosji prawie cztery lata temu i jej ciągłą agresję międzynarodową.” AP ma tekst o przemówieniu prezydenta Ukrainy a felieton o nim możecie przeczytać na OKO.press. [AP News], [OKO.press]
„Jak żyje Kijów bez prądu, ciepła i wody? – Skąd biorę siły? Inspirują mnie nasi obrońcy, energetycy, którzy pracują bez wytchnienia, w takie mrozy muszą jeszcze coś naprawiać, pracować na zewnątrz i narażając się na niebezpieczeństwo. Bo jeśli oni się poddadzą, to nie będzie nic dobrego ani dla Ukrainy, ani dla Europy. Musimy się trzymać, bo oni się trzymają, a to im jest najtrudniej – mówi Daryna” [OKO.press]
Światowe Forum Ekonomiczne w Davos (oraz Grenlandia)
„W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński i Tomasz Bielecki próbują podsumować i wyciągnąć wnioski z ostatnich międzynarodowych wydarzeń. Ze zmieniających się nastrojów i deklaracji Donalda Trumpa, z asertywnej postawy europejskich przywódców czy rozmów podczas forum w Davos.” [###]
„W dzisiejszym odcinku Hanna Cichy, Jan Jęcz i Karol Tokarczyk opowiadają o gospodarczych i technologicznych wątkach dyskutowanych podczas 56. Światowego Forum Ekonomicznego w Davos. O dedolaryzacji, wystąpieniach szefów największych firm technologicznych czy polskiej obecności na Forum.” [###]
„Premier Kanady Mark Carney powiedział, że »stary porządek nie powróci« i wezwał inne średnie mocarstwa do zjednoczenia się w przemówieniu wygłoszonym podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w Szwajcarii.” [BBC]
„Prezydent Trump zasugerował, że sojusznicy USA w NATO byli »poza linią frontu« podczas wojny w Afganistanie. Londyn zdecydowanie sprzeciwił się tej sugestii, która pojawiła się w kontekście napięć między USA a niektórymi członkami NATO.” Słowa skandaliczne tym bardziej, że także polscy żołnierze ginęli w Afganistanie. Jednak polska prawica, która na codzień krzyczy murem za polskim mundurem w tym wypadku udaje, że pada deszcz gdy ktoś pluje. [DW], [TVN24]
„W poniedziałek wieczorem demonstracja przeciwko Światowemu Forum Ekonomicznemu przybrała gwałtowny charakter, powodując zniszczenia mienia i starcia z policją. Jak poinformowała policja miejska w Zurychu, w wiecu zorganizowanym na początku Światowego Forum Ekonomicznego wzięło udział kilka tysięcy osób.” Całkiem przypadkiem na miejscu byli przedstawiciele Tygodnika, więc macie kilka zdjęć protestów. [Swiss Info]
Europa
„Europarlamentarzyści niewielką większością głosów opowiedzieli się za zaskarżeniem umowy handlowej UE z Ameryką Łacińską do najwyższego sądu Unii, co może doprowadzić do jej unieważnienia. Kanclerz Friedrich Merz stwierdził, że umowa powinna zostać tymczasowo wprowadzona w życie.” [DW]
„W ocenie KE państwa członkowskie mają ograniczyć współpracę z firmami chińskimi (lub z niej zrezygnować) nie tylko w sektorze telekomunikacyjnym, ale również energii słonecznej czy skanerów lotniskowych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Europarlament przyjął rezolucję krytykującą próby litewskiego rządu osłabienia niezależności publicznego nadawcy LRT (Litewska Telewizja i Radio Narodowe). Proponowane zmiany legislacyjne, forsowane przez koalicyjną partię Nemunas Dawn, zakładają zamrożenie budżetu stacji oraz ułatwienie odwołania jej kierownictwa.” [Euractiv]
„Francuscy posłowie odrzucili wczoraj dwa wnioski o wotum nieufności wobec rządu. Wcześniej premier Sébastien Lecornu przeforsował »dochodową« część budżetu na 2026 rok bez głosowania, korzystając z artykułu 49.3 konstytucji.” [Euractiv]
„Hiszpańska sieć kolejowa znalazła się pod lupą po tym, jak pociąg podmiejski uległ wypadkowi w pobliżu Barcelony zaledwie kilka dni po tym, jak co najmniej 43 osoby zginęły, a 152 zostały ranne w wyniku zderzenia dwóch pociągów dużych prędkości.” [The Guardian]
Węgierski MOL przejmie udziały Gazpromu w największym serbskim przedsiębiorstwie naftowym. Ma to pozwolić mu uniknąć kolejnych sankcji, które są wynikiem posiadania przez Gazprom pakietu większościowego w spółce. Obecnie jedyna serbska rafineria Pančevo pracuje i nie zanosi się na ten moment na kolejne, związane z sankcjami wstrzymanie dostaw ropy. [France 24]
„W dniach 17–18 stycznia premier Słowacji Robert Fico złożył wizytę w USA. Pierwszego dnia podpisał w Waszyngtonie z amerykańskim sekretarzem energii Chrisem Wrightem porozumienie międzyrządowe o współpracy obu państw na polu cywilnej energetyki jądrowej. Stwarza ono ramy dla realizacji przez amerykańskie podmioty projektów na Słowacji, przede wszystkim budowy nowego bloku w elektrowni jądrowej Bohunice przez Westinghouse, a także stawiania małych reaktorów modułowych (SMR). Można się spodziewać, że do podpisania wiążącej umowy w sprawie tego pierwszego dojdzie w 2027 r., a uruchomienie obiektu nastąpi do 2041 r.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Wprowadzenie Euro jako waluty w Bułgarii to nie jedyna noworoczna zmiana w Bułgarii. Swoją rezygnację ogłosił również Prezydent Rumen Radew, który cieszy się poparciem i jest znany z sympatyzowania z Rosją. O tym, co się dzieje w Bułgarii i co czeka kraj mówi w podcaście OSW Jan Nowinowski.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Zachodnie instytucje traktują wygnanych rosyjskich opozycjonistów jako demokratyczną alternatywę dla Putina. W rzeczywistości rosyjskiej emigracyjnej opozycji brakuje społecznej legitymizacji. Jest za to głęboko podzielona i często przedkłada rosyjskie poczucie krzywdy nad cierpienia Ukraińców” [Nowa Europa Wschodnia]
„Po II wojnie światowej w Bałtyku zatopiono ponad milion ton amunicji, w tym broni chemicznej. Czy wraz z postępującą korozją te ładunki stają coraz niebezpieczniejsze i czy Bałtyk uda się z nich oczyścić skoro do tej pory tego nie zrobiono?” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
„W Strefie Gazy trwa zawieszenie broni, jednak Izrael wciąż przeprowadza ataki. W tym odcinku opowiadamy co się dzieje w tym regionie. Czy rozejm rzeczywiście obowiązuje? Kolejnym wątkiem jest także Rada Pokoju, która miała być częścią procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie. Poznaliśmy pierwsze szczegóły, jak ma ona wyglądać. Opowiada o tym Marek Matusiak, ekspert OSW.” [###]
Na Zachodnim Brzegu trwa od lat trwa kampania izraelskich osadników przeciwko zamieszkującym te tereny Palestyńczykom. O ile po wydarzeniach z 7. października 2023 działania osadników uległy zaostrzeniu, tak rozejm w Strefie Gazy nie przekłada się na poprawę sytuację na Zachodnim Brzegu. Jak donoszą organizacje broniące praw człowieka kolejne wysiedlenia i niszczenie palestyńskich zabudowań trwają nadal. [DW]
Protesty w Iranie nadal trwają, władza nadal blokuje internet, a skala ofiar jest trudna do oszacowania. Jedyne co wiadomo, to że ich liczba idzie w tysiące, protesty w różnej skali miały miejsce w ponad 400 miastach, a władza decyduje się na ich brutalne tłumienie. Światowe media usiłują zbierać obraz sytuacji na podstawie tych doniesień, którym udaje się wydostać z odciętego przez władze od świata Iranu. [AP News]
Nawet jeśli reżim miałby upaść, to kto przejąłby w Iranie władzę? Iran nie ma tutaj oczywistej alternatywy, a wskazywany przez media syn ostatniego szacha Iranu nie cieszy się ogólnospołecznym poparciem (wszak z jakiegoś powodu rewolucja przeciwko rządom jego ojca miała miejsce). Opozycyjny i działający na wygnaniu MEK (Organizacja Bojowników Ludowych Iranu) też nie jest wskazywany do przejęcia władzy. O sytuacji na irańskiej opozycji pisze [DW].
„W Syrii, jak wiadomo, nic nie jest proste. W ciągu dwóch dni porozumienie z Kurdami zdążyło upaść, aby następnie zostać reaktywowane pod zmienionymi warunkami. W tle mamy kolejne oskarżenia o czystki etniczne i ucieczki z więzienia bojowników Da’isz.” O tym piszą Konflikty w artykule z wtorku. Po napiętych kilku dniach strony zgodziły się na wydłużenie rozejmu o miesiąc, ma ma umożliwić sprawne przekazanie więzień z bojownikami i rodzinami tzw. państwa islamskiego. [Konflikty], [The Guardian]
„Siły powietrzne Turcji spodziewają się dostaw pierwszych samolotów bojowych Eurofighter Typhoon już w lutym. Będą to maszyny pozyskane z zasobów sił powietrznych Kataru. 21 stycznia w Ad-Dausze odbyło się spotkanie trójstronne w tej sprawie z udziałem Turków, Katarczyków i Brytyjczyków. Docelowo w składzie Türk Hava Kuvvetleri ma się znaleźć 44 Typhoonów, z czego 20 będzie fabrycznie nowych. Szkolenie tureckich lotników już się rozpoczęło.” W obliczu braku rozwiązania problemów w relacjach Turcja – USA, modernizacja tureckich sił powietrznych postępuje z wykorzystaniem alternatywnych, ale nadal zachodnich kierunków dostaw. [Konflikty]
Po ostatnim zaostrzeniu rywalizacji pomiędzy Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi oraz Arabią Saudyjską, konflikt o wpływy przenosi się w szerszy region, a obecnie to Saudowie wydają się być w ofensywie. Widać zbliżenie się Saudów zarówno z Egiptem jak i Somalią, a także ochłodzenie relacji tych państw z ZEA. [The Washington Post]
Azja
„W piątek premier Japonii Sanae Takaichi rozwiązała izbę niższą parlamentu, torując drogę do przedterminowych wyborów, które odbędą się 8 lutego. Posunięcie to jest próbą wykorzystania jej popularności, aby pomóc partii rządzącej odzyskać pozycję po poważnych stratach poniesionych w ostatnich latach, ale opóźni ono zatwierdzenie przez parlament budżetu, którego celem jest ożywienie słabej gospodarki i rozwiązanie problemu rosnących cen.” [ABC News US]
„Trwające od 28 grudnia ”wybory parlamentarne„ w Mjanmie mają zalegalizować przewrót wojskowy z 2021 r. i umożliwić rządzącej krajem juncie normalizację relacji zewnętrznych. Choć nie zakończą trwającej od czterech lat wojny domowej, osłabią zbrojną opozycję i pozwolą rządzącym umocnić kontrolę nad większością kraju. W wymiarze międzynarodowym wybory są zwycięstwem Rosji i Chin w rywalizacji z demokracjami zachodnimi, które w niewielkim stopniu wsparły opozycję.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Chińskie ministerstwo obrony poinformowało w sobotę, że najwyższy rangą generał chińskiej armii jest przedmiotem śledztwa w sprawie poważnych naruszeń dyscypliny i prawa. Zhang Youxia, starszy z dwóch wiceprzewodniczących potężnej Centralnej Komisji Wojskowej, jest kolejną osobą, która padła ofiarą trwającej od dawna czystki wśród wojskowych.” [AP News]
„W środę południowokoreański sąd orzekł, że nieudane wprowadzenie stanu wojennego przez ówczesnego prezydenta Yoon Suk Yeola stanowiło akt buntu, skazując jego premiera na 23 lata więzienia za udział w tych wydarzeniach.” [AP News]
„W środę japoński sąd skazał mężczyznę, który przyznał się do zamordowania byłego premiera Japonii Shinzo Abe, na dożywocie. Sprawa ta ujawniła trwające od dziesięcioleci bliskie powiązania między rządzącą partią Japonii a kontrowersyjnym południowokoreańskim kościołem.” [AP News]
Serwis WIRED przekonuje, że żyjemy już w chińskim stuleciu. Może Państwo Środka nie zdominowało jeszcze świata ale dostaniecie 23 przykłady mające pokazać kluczowy wpływ China na Świat. [WIRED]
Afryka
„Republika Południowej Afryki wszczęła dochodzenie w sprawie udziału Iranu w wspólnych ćwiczeniach morskich z krajami BRICS w zeszłym tygodniu, najwyraźniej wbrew rozkazom prezydenta Cyril Ramaphosa.” Chociaż ćwiczenia skończyły się ponad tydzień temu to ciągle się o nich mówi. Al-Dżazira stara się wytłumaczyć czemu są kontrowersyjne (także wewnątrz administracji RPA). [Al-Dżazira]
„Tysiące zwolenników południowoafrykańskiego polityka opozycyjnego Juliusa Malemy zgromadziło się w piątek przed sądem, gdzie lider partii Ruch Bojowników o Wolność Gospodarczą (EFF) oczekiwał na wyrok za wystrzelenie z karabinu w powietrze podczas wiecu w 2018 roku.” O co chodzi w tej sprawie i jaki ten polityk ma związek z Donaldem Trumpem pisze Reuters. [Reuters]
Tydzień temu pisaliśmy o prawdopodobnym zwycięstwie prezydenta Museveniego w kolejnych wyborach prezydenckich w Ugandzie. Od tamtego czasu oficjalnie ogłoszono jego zwycięstwo, jego opozycyjny kontrkandydat Bobi Winę zaczął się ukrywać, stary-nowy prezydent nazwał opozycję „terrorystami” a policja aresztowała ponad 2 tysiące zwolenników opozycji. [The Guardian], [Reuters]
merge up [Al-Dżazira]
„Prezydent Sudanu Południowego zwolnił swojego ministra spraw wewnętrznych, żonę zatrzymanego przywódcy opozycji, z którym wspólnie kierował rządem jedności narodowej po zawarciu porozumienia pokojowego kończącego pięcioletnią wojnę domową.” [AP News]
„Rząd wojskowy Gwinei Bissau wyznaczył datę nowych wyborów po obaleniu prezydenta Umaro Sissoco Embalo w wyniku zamachu stanu pod koniec ubiegłego roku, zgodnie z oświadczeniem przywódcy armii.” [Al-Dżazira]
„Ponad 300 000 osób zostało wysiedlonych w wyniku powodzi w prowincji Mozambiku, poinformował w poniedziałek jej gubernator. Władze ogłosiły już, że około 40% prowincji Gaza zostało zalane przez wodę po tygodniach ulewnych deszczy w niektórych częściach południowej Afryki.” [AP News], [Al-Dżazira]
Senegal zdobył Puchar Narodów Afryki za rok 2025. The Guardian ma dłuższy tekst, w którym opisany jest tegoroczny chaotyczny turniej odbywający się w Maroku. [The Guardian]
Ameryka Łacińska
„W obliczu trudnej rzeczywistości, w której autorytarny reżim Wenezueli pozostaje zasadniczo niezmieniony nawet bez Nicolása Maduro, aktywiści, którzy od lat walczą o powrót kraju do demokracji, nie są pewni, jakie powinny być kolejne kroki.” Polecamy też drugi tekst Guardiana o nowym-starym reżimie w Wenezueli, który spotyka się z influencerami żeby przekazać im jak poważna jest obecna sytuacja. [The Guardian #1], [The Guardian #2]
„Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zamierza obalić przywództwo Kuby i aktywnie poszukuje osób z kręgów rządowych w Hawanie, które byłyby skłonne zawrzeć porozumienie z Waszyngtonem w celu »obalenia reżimu komunistycznego« – wynika z raportu opublikowanego w The Wall Street Journal.” Brzmi to o tyle zabawnie, że w przypadku Wenezueli ciągle nie widać perspektywy zmiany reżimu a jedyne co realnie się zmienia to amerykański dostęp do wenezuelskiej ropy. [Al-Dżazira]
„Prezydent Ekwadoru Daniel Noboa ujawnił, że w przyszłym miesiącu jego kraj zacznie nakładać 30-procentową »opłatę bezpieczeństwa« na sąsiednią Kolumbię za nieskuteczną walkę z nielegalnym górnictwem i handlu kokainą.” Tekst Al-Dżaziry dobrze pokazuje, że konflikt pomiędzy prezydentami tych państw twa od dłuższego czasu i napędzany jest (przynajmniej częściowo) tym, że Noboa jest ogromnym fanem Donalda Trumpa, który też ma trudne relacje z prezydentem Kolumbii. [Al-Dżazira]
„Meksyk wysłał kolejnych 37 domniemanych członków meksykańskich organizacji przestępczych do Stanów Zjednoczonych, poinformował minister bezpieczeństwa tego kraju, w związku z groźbą prezydenta USA Donalda Trumpa dotyczącą przeprowadzenia ataków lądowych przeciwko kartelom narkotykowym w regionie.” Oczywiście groźba Trumpa nie miała związku z tymi działaniami, a przynajmniej tak twierdzi prezydentka Sheinbaum o czym pisze AP News. [Al-Dżazira], [AP News]
„Prezydent Gwatemali ogłosił 30-dniowy stan wyjątkowy w całym kraju w celu zwalczania gangów przestępczych po tym, jak władze oskarżyły je o zabicie ośmiu policjantów i wzięcie zakładników w trzech więzieniach.” [The Guardian], [link#2]
„Nowy prezydent Chile, skrajnie prawicowy José Antonio Kast, mianował nową minister ds. kobiet i równości płci osobę, która jest zagorzałą przeciwniczką aborcji i wielokrotnie deklarowała swoje poparcie dla życia »od poczęcia do naturalnej śmierci«.” [The Guardian]
„Prezydent Chile Gabriel Boric ogłosił w niedzielę stan katastrofy w dwóch południowych regionach kraju, gdzie szalejące pożary zmusiły ponad 50 000 osób do ewakuacji i spowodowały śmierć co najmniej 18 osób.” Al-Dżazira opisuje pożary a w tekście znajdziecie dużo zdjęć. AP News skupia się na tym jak jedna mała miejscowość walczyła z pożarami. [Al-Dżazira], [AP News]
„Podczas gdy Trump mówi o cłach, jego argentyński sojusznik wita pierwszą dostawę chińskich samochodów elektrycznych.” [AP News]
„Tymczasowy prezydent Peru José Jerí pojawił się w środę przed komisją nadzorczą Kongresu, aby wyjaśnić kwestię nieoficjalnych spotkań z dwoma chińskimi przedsiębiorcami — tajnych spotkań, które spowodowały wszczęcie postępowania karnego i wezwania do jego odwołania.” W tym Peru to ciągle mają problemy z prezydentami i prezydentami. [AP News]
Ameryka Północna
„Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump oświadczył w sobotę, że nałoży 100-procentowe cło na Kanadę, jeśli ta zawrze umowę handlową z Chinami, i ostrzegł kanadyjskiego premiera Marka Carney’a, że umowa ta zagrozi jego krajowi.” Płomienne przemówienie premiera Kanady w Davos chyba nie spodobało się Trumpowi. [Reuters]
„Floryda i Utah wprowadziły zakaz fluoryzacji wody pitnej, a wiele innych stanów zamierza pójść w ich ślady. Krytycy fluoryzacji wody pitnej wskazują na suplementy jako alternatywę, ale wielu z nich stwarza bariery dla tych właśnie produktów.” [ProPublica]
„Administracja Trumpa nakazuje pracownikom Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych zbadanie zagranicznych naukowców współpracujących z agencją przy tworzeniu prac badawczych pod kątem dowodów »działalności wywrotowej lub przestępczej«.” Brzmi jak coś co czytało się o życiu w ZSRR. [ProPublica]
It Can’t Happen Here, ale jednak się dzieje
Bojówki Trumpa zabiły kolejnego człowieka w Minneapolis. [The Guardian]
Sekcja zwłok wykazała, że kubański imigrant przebywający w areszcie ICE zmarł w wyniku zabójstwa spowodowanego uduszeniem. [NPR]
Prawnicy twierdzą, że Departament Bezpieczeństwa Krajowego odmawia pomocy prawnej zatrzymanym w Minnesocie. [ABC News US]
Obywatel USA twierdzi, że ICE wyprowadziło go z jego domu w Minnesocie w bieliźnie po przeszukaniu bez nakazu. [AP News]
ICE zatrzymuje 5-letniego chłopca z Minnesoty; dyrektor szkoły twierdzi, że agenci wykorzystali go jako „przynętę”. [MPR News]
Pamiętacie sprawę darowanego Donaldowi Trumpowi przez Katar luksusowego Boeinga 747, który ma zostać nowym, tymczasowym Air Force One? O nowych terminach, postulowanych kosztach, potrzebnym wyposażeniu i ogólnie sytuacji wokół tej maszyny piszą Konflikty. [Konflikty]
Oceania
„Każdego roku 26 stycznia – w rocznicę przybycia pierwszej floty brytyjskiej do Sydney Cove w 1788 roku – opowiada się dwie konkurujące ze sobą historie o Australii. Jedna dotyczy budowania narodu i osiągnięć, druga – wysiedlenia i wywłaszczenia ludności aborygeńskiej i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa.” Z okazji zbliżającego się australijskiego święta mamy artykuł BBC z 2024 roku, który stara się zwięźle przybliżyć zarówno święto narodowe jak i kontrowersje z nim związane. Za to tegoroczny tekst ABC News skupia się na odbywających się tego samego dnia wydarzeniach Dnia Inwazji oraz historii tych protestów. [BBC], [ABC News AU]
„Koale, symbol Australii, są dziś tak zagrożone, że w niektórych częściach kraju ich dzikie populacje mają wyginąć w ciągu jednego pokolenia. Skąd o tym wiadomo, skoro trudno je w ogóle policzyć i czy wreszcie pojawił się sposób na zatrzymanie tej katastrofy?” [###]
„Służby ratownicze poszukują kilku osób, w tym dzieci, zaginionych po osunięciach ziemi w Nowej Zelandii, gdzie ewakuowano domy i zamknięto drogi w związku z ulewnymi deszczami, które nawiedziły prawie całe wschodnie wybrzeże północnej wyspy kraju.” [Al-Dżazira]
Ekonomia i gospodarka
„Niedawno przez naszą bańkę przemknęło badanie z Tajwanu, które było wskazywane jako dowód na tezę odwrotną – adopcja psa wiązała się z większym prawdopodobieństwem tego, że para w kolejnych latach będzie miała dziecko. Pies był swego rodzaju »treningiem«, testem dla przyszłych rodziców. Sprawa jednak nie została wyczerpana, ponieważ inne badania wskazują na istnienie podgrupy osób, dla których zwierzęta rzeczywiście substytuują obiekt opieki, którymi tradycyjnie były dzieci.” [###]
„Dylemat »armaty kontra masło« nie tylko nie ma pokrycia w danych, ale również pomija to, że wydatki społeczne mogą mieć znaczenie z punktu widzenia zdolności obronnych państwa. Z badania ekonomistów wynika, że amerykański Nowy Ład znacząco wzmocnił patriotyzm wśród Amerykanów podczas drugiej wojny światowej.” [Obserwator Gospodarczy]
„Dlaczego nauka nie jest klasyczną inwestycją, a mimo to przynosi jedne z najwyższych zwrotów w gospodarce? Odpowiedzi szukamy z Joanną Tyrowicz i Szymonem Glonkiem z Dziennika Gazety Prawnej w podcaście GRAPE | Tłoczone z danych.” [###]
„Najnowsze dane Eurostatu za 2026 rok nie pozostawiają złudzeń: Europa zmienia swój model gospodarczy. Podczas gdy intensywność emisji w Polsce spadła o ponad 40%, cały kontynent zmaga się z jednym, rosnącym problemem. (...) Transport jako jedna z niewielu branż zanotował wzrost emisji aż o 14%.” [Obserwator Gospodarczy]
Czy wszystkie kolejne państwa, w ramach swojego stopniowego rozwoju, najpierw muszą przejść przez fazę nasycenia gospodarki i energetyki paliwami kopalnymi? Wszystko wskazuje na to, że nie tyle nie muszą, co nawet tak się nie dzieje. I mowa tutaj już o porównaniu Indii i Chin, gdzie te pierwsze wskazują na przyspieszoną ścieżkę elektryfikacji względem historii rozwoju Państwa Środka. W przystępny sposób, serią wykresów ilustrujących kolejne wskaźniki demonstruje to [Ember Energy].
Nauka i technologia
„Są w wodzie, powietrzu, spadają z deszczem. Znajdowano je na szczytach Himalajów i w lodzie Antarktydy. I wykrywano je w ludzkich jelitach, krwiobiegu i mózgach. Teraz te badania poddaje w wątpliwość spora część naukowców ” [OKO.press]
„Naukowcy zostali zmuszeni do ponownego przemyślenia kwestii inteligencji bydła po tym, jak austriacka krowa o imieniu Veronika wykazała się imponującą – i dotychczas nieudokumentowaną – umiejętnością posługiwania się narzędziami.” [The Guardian]
„Cystatyna C, białko wytwarzane przez komórki nowotworowe, może częściowo wyjaśniać, dlaczego osoby, które przeszły nowotwór, są mniej narażone na chorobę Alzheimera. W badaniach na myszach naukowcy odkryli, że białko to może przenikać do mózgu i wiązać się z cząsteczkami tworzącymi charakterystyczne dla choroby Alzheimera blaszki w mózgu.” [Nature]
„Pomimo tego, że badania przesiewowe w kierunku niskiego poziomu testosteronu są w większości przypadków nieuzasadnione medycznie u młodych mężczyzn, grupa ta jest agresywnie atakowana w Internecie przez influencerów i firmy zajmujące się zdrowiem, promujące badania hormonalne i terapie jako niezbędne do bycia »prawdziwym mężczyzną« – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie Social Science and Medicine.” [The Guardian]
„Nowe badania pokazują, że pingwiny rozmnażają się wcześniej niż kiedykolwiek na Półwyspie Antarktycznym. Region ten jest jednym z najszybciej ocieplających się obszarów świata w wyniku zmian klimatycznych.” [###]
„Według archeologów, wyblakły ślad dłoni na ścianie jaskini w Indonezji może być najstarszym znanym dziełem sztuki naskalnej na świecie. Twierdzą oni, że powstało ono co najmniej 67 800 lat temu.” [The Guardian]
„Na całym świecie dziewczęta wchodzą w okres dojrzewania wcześniej niż kiedyś — niektóre badania sugerują, że tendencja ta w tajemniczy sposób przyspieszyła podczas pandemii COVID-19. Naukowcy twierdzą, że prawie na pewno wpływ na tę zmianę miało zwiększenie masy ciała, a także narażenie na działanie substancji chemicznych zaburzających gospodarkę hormonalną lub stres.” [Nature]
„Cechą charakterystyczną współczesnych programów wojskowych jest wzrost kosztów w stosunku do pierwotnych założeń. Niekiedy bardzo duży wzrost kosztów, jak chociażby w przypadku programu Joint Strike Fighter. Najnowszą odsłonę takiej historii przedstawiły Włochy, a dotyczy ona Globalnego Programu Walki Powietrznej (GCAP). Ten program samolotu bojowego następnej generacji jest rezultatem połączenia dwóch projektów: brytyjsko-włoskiego Tempesta i japońskiego F-X. Minister obrony Guido Crosetto przyznał podczas wystąpienia przed parlamentem, że włoska składka na finansowanie pierwszej i drugiej fazy GCAP wzrosła z 6 miliardów euro do 18,6 miliarda euro. Szef resortu obrony starał się przekonać parlamentarzystów do zatwierdzenia zwiększonych wydatków na myśliwiec.” [Konflikty]
Idee, kultura, społeczeństwo
Grifter. Pojęcie pojawiające się coraz częściej w dyskusjach na temat popkultury. Kim jest ta osoba? I dlaczego jej działania są negatywne dla całej branży? Subiektywny (a jakże) video-felieton Oskara Rogowskiego z Napisów Końcowych [###]
Traktat Wersalski, nazywany bywa rozczarowaniem, które wyhodowało nazistów. O tym jakie nastroje miały strony siadając do traktatów, o tym jak część Niemców myślała o tym, że można traktatu nie podpisać i kontynuować wojnę, o tym jak do tego jednak nie doszło i jak mit noża wbitego w plecy jedynie się umacniał. Kolejny odcinek historii nazistów od podkastu [Za Rubieżą]. [###]
„Kiedy za oknem mróz nie odpuszcza, naturalnie wraca temat zimy stulecia. Dzisiejsze warunki w Polsce są trudne, ale to, co wydarzyło się na przełomie 1978 i 1979 roku, było katastrofą na zupełnie inną skalę. Potężne mrozy, silny wiatr i obfite opady śniegu sparaliżowały cały kraj. Drogi stały się nieprzejezdne, a na głównych trasach powstały kilkumetrowe tunele śnieżne. Zamiast do pracy Polacy masowo zajmowali się odśnieżaniem ulic. Tylko 2 stycznia w Warszawie około 100 tysięcy osób walczyło z gigantycznymi zaspami zalegającymi na ciągach komunikacyjnych. Poruszanie się po mieście i między regionami było skrajnie utrudnione. Co chwila dochodziło do awarii systemów ciepłowniczych. W mieszkaniach pękały kaloryfery, a woda zalewała całe piony budynków. Władze i media zapewniały, że sytuacja jest pod kontrolą. Rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej. Zima stulecia bezlitośnie obnażyła słabość państwa i niewydolność struktur Polski Ludowej. Była też jednym z czynników, które przyspieszyły polityczny upadek Edward Gierek na stanowisku I sekretarza PZPR.” [###]
„Kiedy ostatnio jedliście proso? Jeśli dopiero musieliście wyszukać, gdzie kupić to zboże, to mamy dla was złą wiadomość: nie odżywiacie się jak wcześni Słowianie. W badaniach archeologicznych porównano resztki naczyń z kultur słowiańskich i germańskich. Pozostałe w nich resztki jedzenia znacznie się od siebie różniły. – Ich dieta bazowała głównie na prosie i na takich zapewne papkach, bo tam też jest kwestia mleka i nawet miodu – opowiada prof. Marcin Wołoszyn, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytutu Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza w Lipsku. Profesor jest członkiem międzynarodowego zespołu badaczy HistoGenes, który łączy metody archeologiczne, historyczne i antropologiczne z genetyką i bada historię populacji zamieszkujących Europę od V do IX wieku.” [###]