Wydanie 281, 21.03.2026
To z początkiem wiosny, wyrokiem NSA i wizytą premier Japonii w Waszyngtonie
Rozpoczęła się wiosna i w związku z tym rozpoczął się… sezon biegów miejskich. Zarówno w Krakowie jak i Warszawie w niedzielę odbędzie się półmaraton więc uważajcie na biegaczy.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„NSA uznał, że art. 18 Konstytucji nie stoi na przeszkodzie uznania zagranicznego małżeństwa osób tej samej płci. Na przeszkodzie nie stoi też zwłoka rządu, żeby dostosować systemy teleinformatyczne. Transkrypcji należy dokonać i to w ciągu 30 dni.” [OKO.press]
„Europoseł Grzegorz Braun zachęca do wpłat odpisu z 1,5 procent podatku, chociaż jego fundacja została wykreślona z listy organizacji pożytku publicznego, które mogą się ubiegać o takie wpłaty. Znalazło się jednak stowarzyszenie, z którego korzysta środowisko polityczne Brauna” [OKO.press]
„Locha urodziła siódemkę warchlaków na terenie Instytutu Psychiatrii i Neurologii warszawskim Wilanowie. Poproszeni przez personel szpitala pracownicy Lasów Miejskich zabili matkę, zostawiając w barłogu pasiaki, ale po kilku godzinach wrócili, żeby dokończyć »dzieła«” [OKO.press]
„Sąd zgodził się w środę na ekstradycję rosyjskiego archeologa Aleksandra Butiagina. Prowadził wykopaliska na Krymie i jest podejrzewany przez ukraińskich śledczych o częściowe zniszczenie obiektu dziedzictwa kulturowego.” [TVN24]
„W dzisiejszym odcinku ”Tematu tygodnia„ Karolina Lewicka oraz Klementyna Suchanow przyglądają się postaci, którą jest mec. Bartosz Lewandowski. Czy to tylko prawnik, czy osoba, przez którą przechodzą rosyjskie wpływy w Polsce? Kiedy patrzymy na listę jego klientów, na której widnieją Adam Glapiński (prezes NBP), Mateusz Morawiecki (były premier PiS) oraz Marcin Romanowski, zaczynamy dostrzegać potęgę tego układu. Jak dalece rozprzestrzeniają się wpływy Ordo Iuris, skoro Aleksander Stępkowski, były prezes instytutu Ordo Iuris, i Robert Bąkiewicz wspólnie budują fundamenty pod nowy, radykalny porządek, którego twarzą staje się właśnie Bartosz Lewandowski?” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Zmasowane ataki ukraińskich dronów na Rosję. 1483. dzień wojny]
„Ukraina nadal oczekuje, że w przyszłym miesiącu otrzyma pierwszą transzę pożyczki w wysokości 90 mld euro (103,89 mld dolarów) od Unii Europejskiej, mimo że podczas szczytu w tym tygodniu nie udało się przełamać weta Węgier wobec tego finansowania – poinformował w piątek prezydent Wołodymyr Zełenski.” [Reuters]
Na ukraińskim polu bitwy, gdzie dominują drony, ciężko ranni mają niewielkie szanse na przeżycie [The Kyiv Independent]
„W ciągu ostatniego roku Ukraina zredefiniowała swój stosunek do Chin. Powodem tego są: zacieśniające się relacje chińsko-rosyjskie, kluczowe znaczenie ChRL dla kontynuacji rosyjskiego wysiłku wojennego oraz jej propagandowe wsparcie Moskwy na Globalnym Południu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Europa
„W 2025 r. łączna pula funduszy przeznaczonych przez Unię Europejską na wsparcie Ukrainy przewyższyła wartość pomocy udzielanej przez USA od początku wojny. Ze względu na brak perspektyw szybkiego zakończenia konfliktu Unia rozważa różne strategie w celu zabezpieczenia długoletniego finansowania potrzeb Ukrainy. Zagwarantowanie jej takiego wsparcia mogłoby pogorszyć pozycję negocjacyjną Rosji i jednocześnie zabezpieczyć wdrożenie przez Ukrainę wymaganych reform.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Media obiegły informacje o tym, że może powstać Narewska Republika Ludowa. Według licznych artykułów pojawiły się grupy separatystów, które chcą odłączyć się od Estonii. Czy te doniesienia się prawdziwe? Ile jest w tym faktów, a ile clickbait’u? Czy Estonia rzeczywiście stoi przed wyzwaniem związanym z prorosyjskim separatyzmem? Czy Narwa to drugi Krym? O tym mówi Bartosz Chmielewski, analityk OSW. ” [###]
Wyniki pierwszej tury wyborów samorządowych we Francji [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Niderlandy mają najlepszą ochronę przeciwpowodziową na świecie i zarabiają miliardy na eksporcie tych technologii. Dlaczego więc sery typu gouda mogą niedługo zniknąć pod wodą i czemu sąd w Hadze właśnie ukarał rząd za to, że nie chronił jednej ze swoich gmin przed zalaniem?” [###]
„Prezydent Ukrainy odwiedził Rumunię. Przy tej okazji podjęto wiele decyzji dotyczącej współpracy obu krajów. Opowiadają o tym analitycy OSW: Kacper Siennicki i Kamil Całus.” [###]
„Jak ujawniły serwisowi VSquare źródła zaznajomione z operacją, węgierskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu przeprowadziło nalot na konwój ukraińskiego banku państwowego nie w celu egzekwowania prawa, lecz po to, by wywołać kryzys dyplomatyczny, który można by wykorzystać w kampanii przed reelekcją Wiktora Orbána.” Chociaż śledztwo Square mówi to co wszyscy się domyślali to warto przeczytać. [VSquare]
„Wiceprezydent USA JD Vance odwiedzi Węgry na początku kwietnia, tuż przed wyborami, które mogą okazać się najtrudniejszymi dla prawicowego premiera Viktora Orbána od czasu jego zdecydowanego zwycięstwa w wyborach w 2010 roku – poinformował w piątek minister spraw zagranicznych Péter Szijjártó.” [Reuters]
Stabilna stagnacja: sytuacja gospodarcza Węgier po 16 latach rządów Orbána [Ośrodek Studiów Wschodnich]
17 marca zmarł w wieku 93 lat katolikos-patriarcha całej Gruzji Eliasz II, który był zwierzchnikiem autokefalicznego Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego (G„KP) od 1977 r., – najdłużej w historii. Cieszył się niepodważalnym autorytetem u zdecydowanej większości społeczeństwa, co potwierdzały badania opinii publicznej. Władze państwa ogłosiły żałobę narodową, która ma trwać do pogrzebu, zaplanowanego na 22 marca. Katolikos zostanie pochowany w katedrze Sioni na Starym Mieście w Tbilisi (do 2004 r. była to jego siedziba). Pierwsza sukcesja w GKP po rozpadzie ZSRR będzie próbą sił dla gruzińskiej hierarchii. Z nielicznych, trudnych do zweryfikowania przecieków wynika, że w grupie tej dominują biskupi o poglądach konserwatywnych, nastawieni sceptycznie do szeroko rozumianego Zachodu, co zbliża ich do rządzącego od 2012 r. Gruzińskiego Marzenia (GM). Dzięki autorytetowi Eliasza różnice zdań i stanowisk nie miały do tej pory kluczowego znaczenia, jednak jego następca będzie miał dużo słabszą pozycję. Władze świeckie mogą wykorzystać ten fakt i spróbować wprzęgnąć GKP w ideologiczną machinę państwa. Nie można wykluczyć też nacisków ze strony Rosji, by GKP nie uznał Kościoła Prawosławnego Ukrainy – do tej pory nie podjął on jeszcze wiążącej decyzji w tej sprawie.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Rządzący Republiką Czeczeńską reżim Ramzana Kadyrowa cieszy się niespotykanym w Rosji poziomem wewnętrznej autonomii wobec Moskwy, co zapewnia Czeczenii specyficzny status na tle innych podmiotów federalnych. Jest to efekt obowiązującej od ponad dwóch dekad niepisanej umowy między Władimirem Putinem a Kadyrowem, opartej na ich indywidualnej relacji. Przyszłość reżimu Kadyrowa jest jednak niejasna. Powracające doniesienia o jego nieuleczalnej, postępującej chorobie wydają się przynajmniej częściowo uzasadnione. W ostatnich latach przywódca regionu konsoliduje bowiem władzę wokół rodziny i wzmacnia systemową pozycję swoich dzieci. Działania te najprawdopodobniej mają na celu zabezpieczenie ciągłości dynastycznej na wypadek jego śmierci. Decyzja co do sukcesji pozostaje w gestii Kremla. Ściślejsze podporządkowanie sobie Czeczenii byłoby korzystniejszym wariantem z punktu widzenia rosyjskich władz. Ewentualna zmiana dotychczasowego modelu relacji z republiką spotkałaby się jednak z oporem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„19 marca br. w Mińsku odbyły się kolejne rozmowy Alaksandra Łukaszenki z wysłannikami Donalda Trumpa – Johnem Coale’em i Christopherem Smithem. Ich rezultatem było uwolnienie kolejnych 250 więźniów politycznych i zniesienie sankcji nałożonych na część białoruskiego sektora bankowego. Planowaną wizytę w USA Alaksandr Łukaszenka będzie chciał wykorzystać do wzmocnienia swojej wewnętrznej i międzynarodowej pozycji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„O tym, że Rosja buduje swój własny Internet i stara się odciąć obywateli od niezależnych źródeł informowaliśmy wcześniej. Jednak w ostatnim czasie obserwujemy, że Kreml przyspieszył te procesy. Przykładem tego są odłączenia internetu mobilnego między innymi w Moskwie. Skąd takie przyspieszenie? Na co liczy Kreml? Jakie straty gospodarcze to przynosi? Na te i inne pytania odpowiadają Maria Domańska i Iwona Wiśniewska.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Wojna na Bliskim Wschodzie wciąż trwa. Izrael zaatakował największe na świecie złoże gazu, a Iran odpowiedział infrastrukturę Kataru co najpewniej wydłuży efekty wojny (niezależnie od tego ile będzie trwała) na rynek gazu. Cieśnina Ormuz nadal nie jest odblokowana, nie widać znaków, aby Irańczycy wychodzili na ulice w celu obalenia reżimu. Ropa pozostaje droga (Brent w okolicy 108 dolarów za baryłkę), USA zdejmuje czasowo sankcje już nie tylko z rosyjskiej, ale także irańskiej ropy, a amerykańska administracja nie jest w stanie przedstawić jasnego i spójnego stanowiska odnośnie dalszych planów działań w Iranie i ewentualnej strategii zakończenia wojny czasami zapowiadając możliwość wysłania jednostek lądowych, a czasami zapowiadając rychły koniec wojny. [###]
„Iran po trzech tygodniach wojny. (...) Osłabiony i walczący o przetrwanie Teheran narzucił Stanom Zjednoczonym konflikt asymetryczny, regularnie atakując cele w państwach regionu, w tym infrastrukturę energetyczną, oraz blokując cieśninę Ormuz. Działania te zdestabilizowały region i światowe rynki energetyczne, co generuje presję na USA. Paradoksalnie inicjatywa – co najmniej tymczasowo – przeszła w ręce Teheranu, którego kapitulacja jest mało prawdopodobna. W obecnych uwarunkowaniach, gdy wszystkie strony zainteresowane są raczej eskalowaniem konfliktu, szanse na szybkie przywrócenie trwałej stabilności w regionie wydają się znikome.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Powraca jednak jedno pytanie – dlaczego właściwie ta wojna się rozpoczęła. Donald Trump mówi wiele rzeczy, a jedną z nich jest to, że Iran miał być o krok od konstrukcji broni jądrowej. Jednak kolejne osoby, które były obecne podczas rozmów w Genewie, w tym były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Wielkiej Brytanii Jonathan Powell oraz omańscy dyplomaci byli przekonani, że ustępstwa przedstawione przez stronę irańską zapobiegną wybuchowi wojny. Jednak mieszanka niekompetencji i ignorancji strony amerykańskiej, reprezentowanej przez kolegę Trumpa z branży nieruchomości Steve’a Witkoffa i jego zięcia Jareda Kushnera sprawiła, wojna wybuchła. Omańczycy mówią mediom, że postrzegali Witkoffa i Kushnera jako działających na rzecz Izraela niż USA. Dzisiaj wszyscy ponosimy tego konsekwencje. [The Guardian #1], [The Guardian #2]
20 marca Irańczycy świętowali jak co roku Nouruz czyli perski nowy rok. Jedno z najważniejszych w Iranie świąt w tym roku było obchodzone w cieniu samolotów bojowych i spadających bomb. Jednak poszukiwanie normalności, które dokonywane jest poprzez podtrzymywanie corocznych zwyczajów, wspólne jest dla ludzi na całym świecie. O tym jak to święto „czuć w powietrzu” również w tym roku, opisuje BBC. [BBC]
Po raz pierwszy od 1967 roku meczet Al-Aksa w Jerozolimie, jedno z 3 najważniejszych miejsc islamu, jest zamknięty podczas jednego z najważniejszych świąt muzułmańskich, tj. obchodzonego na koniec Ramadanu Id al-Fitr. Jest to kolejny z serii nasilających isę w ostatnich latach ruchów mających na celu uderzanie w swobody Palestyńczyków zamieszkujących wschodnią Jerozolimę oraz Zachodni Brzeg pod pretekstem względów bezpieczeństwa. [The Guardian]
Władze Damaszku wprowadziły niemal całkowity zakaz sprzedaży alkoholu na terenie miasta. Będzie można go nabyć jedynie na wynos, w zamkniętych butelkach w kilku dzielnicach gdzie dominują chrześcijanie. Ruch ten budzi zastrzeżenia wielu Syryjczyków. Nie chodzi tutaj o samą możliwość wypicia odpowiedniego napoju na mieście ale o szerszy obraz zmian zachodzących w kraju i ciągłe obawy o narzucanie porządków większości wszystkim mniejszościom i ogólnie pojętą swobodę obyczajową i wolność osobistą. [DW]
„W ostatnich miesiącach w Turcji nasiliła się debata na temat sukcesji władzy po prezydencie Recepie Tayyipie Erdoğanie. Zgodnie z obowiązującą ustawą zasadniczą urzędująca głowa państwa nie może ubiegać się o następną kadencję, gdyby wybory zostały przeprowadzone w konstytucyjnym terminie w 2028 r. Zamiast Erdoğana kandydatem rządzącej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) miałby zostać wskazany przez niego następca. W tym kontekście najczęściej wymieniani są: syn prezydenta Bilal Erdoğan, zięć i potentat sektora zbrojeniowego Selçuk Bayraktar oraz minister spraw zagranicznych Hakan Fidan. Napięcia między rywalizującymi frakcjami coraz częściej przedostają się do wiadomości opinii publicznej za pośrednictwem mediów.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Azja
„Chiny są jednymi z ważnym odbiorców surowców energetycznych z Bliskiego Wschodu. Pekin łączyły też dobre relacje z reżimem w Teheranie. Z drugiej jednak strony wygląda na to, że konflikt uwikła na jakiś czas USA. Jaki jest bilans zysków i strat ze strony Chin? Co mogą zrobić Chińczycy? Na te i inne pytania odpowiada Michał Bogusz, ekspert OSW.” [###]
„W chińskich siłach zbrojnych trwa proces wzmacniania osobistego nadzoru Xi Jinpinga i partii, czego kolejnym przejawem są decyzje dyscyplinarne wobec Zhang Youxia, wiceprzewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej. (...) Może to zwiększać prawdopodobieństwo eskalacji, np. wobec Tajwanu.” Wspominaliśmy już o tych czystkach ale jak kogoś ciekawi ten temat to teraz PISM przygotował analizę. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Nowa konstytucja Kazachstanu: przygotowania do sukcesji i pozory demokratyzacji [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Nastoletnia córka przywódcy Korei Północnej Kim Dzong Una prowadziła czołg podczas ćwiczeń wojskowych pod okiem ojca; ich ostatni wspólny publiczny występ podsyca spekulacje, że dziewczyna jest przygotowywana do przejęcia tronu po Kimie.” [AP News]
„Liczne zamknięte ulice, setki tysięcy fanów na miejscu i miliony widzów przed ekranami Netflixa: powrót tego zespołu K-popowego to wydarzenie na ogromną skalę. Po kilku latach nieobecności w centrum uwagi powracają ze spektakularnym comebackiem. W sobotę zespół K-popowy BTS dał wielki koncert w Seulu, wywołując globalną falę entuzjazmu wśród fanów.” [Euronews]
Afryka
„Co najmniej siedem krajów afrykańskich podpisało umowy ze Stanami Zjednoczonymi mające na celu ułatwienie deportacji obywateli państw trzecich, co zdaniem ekspertów prawnych stanowi w praktyce lukę prawną na korzyść USA. Jak twierdzą adwokaci deportowanych, większość z nich uzyskała od amerykańskich sędziów ochronę prawną, która zabezpieczała ich przed odesłaniem do krajów pochodzenia.” Ale administracja deportowała ich do kraju trzeciego, więc teoretycznie wyrok sądu nie został złamany. [AP News]
„Po raz pierwszy od ponad czterdziestu lat nosorożce powróciły do Parku Narodowego Kidepo Valley w Ugandzie, gdzie kłusownicy niegdyś całkowicie je wytępili ze względu na rogi i mięso.” [BBC]
„We wtorek i środę Stany Zjednoczone gościły w Waszyngtonie przedstawicieli Demokratycznej Republiki Konga i Rwandy; rozmowy dotyczyły przede wszystkim utkniętego w martwym punkcie procesu pokojowego we wschodniej części Konga.” [Reuters]
Pisaliśmy jakiś czas temu o Pucharze Narodów Afryki, który miał finał pod koniec stycznia. Otóż właśnie zmienił się zwycięzca tych zawodów gdyż ciało kontrolne odebrało tytuł mistrzowski Senegalowi a przyznał Maroku. Możecie się domyślić, że drużyna pozbawiona tytułu nie jest z tego zadowolona i chce walczyć z tą decyzją. [AP News]
„Zarówno sektor energetyczny, jak i gospodarka Republiki Południowej Afryki przez wiele lat mierzyły się z głębokim kryzysem. Zmiany na scenie politycznej i reformy wprowadzane w przeciągu ostatnich lat zrodziły nadzieję na wyjście z trudnej sytuacji. Rzeczywiście, widać liczne oznaki poprawy, ale czy sektor energetyczny tego afrykańskiego państwa podoła istniejącym wyzwaniom?” [Obserwator Gospodarczy]
„Kobiety w RPA sięgają po broń i sztuki walki, aby chronić się przed przemocą ze względu na płeć” [AP News]
Ameryka Łacińska
„Prezydent Kolumbii Gustavo Petro został uznany przez amerykańską Agencję ds. Walki z Narkotykami (DEA) za »cel priorytetowy«, podczas gdy prokuratorzy federalni w Nowym Jorku badają jego rzekome powiązania z handlarzami narkotyków – wynika z informacji osób zaznajomionych ze sprawą oraz dokumentów, do których dotarła agencja Associated Press.” [AP News], [Al-Dżazira]
„Zostali oblężeni przez meksykański kartel. Teraz ci cywile odpowiadają ogniem z karabinów AK-47 i granatów” Polecamy reportaż od AP News. [AP News]
„W piątek na Kubę zaczęło przybywać około 650 delegatów z 33 krajów i 120 organizacji w ramach karawany solidarnościowej przewożącej około 20 ton pomocy humanitarnej, podczas gdy wyspa boryka się z poważnym kryzysem energetycznym.” [AP News]
„Rząd kubański odrzucił wniosek ambasady USA w Hawanie o zezwolenie na import oleju napędowego do zasilania generatorów, podczas gdy administracja Trumpa nadal utrzymuje blokadę paliwową wobec wyspy – poinformowało w piątek dwóch amerykańskich urzędników zaznajomionych z tą sprawą.” Administracja Trumpa to jest jednak bezczelna. [AP News]
Ameryka Północna
„Kanada chce zająć się swoim od dawna zaniedbanym regionem arktycznym. Trudne pytanie brzmi: w jaki sposób?” [The Guardian]
„W 2024 roku Trump wygrał w stanie Idaho, uzyskując jedną z największych przewag głosów w całym kraju. Obecnie sekretarz stanu tego stanu sprzeciwia się staraniom administracji mającym na celu zebranie poufnych danych wyborców przed wyborami uzupełniającymi w 2026 roku.” [ProPublica]
To co opisuje wyżej tekst ProPubliki to nie jest jedyne działanie administracji Trumpa mające związek ze zbliżającymi się wyborami. Ważny jest tzw. SAVE Act – legislacja mająca rzekomo zapewnić żeby do głosowania nie został dopuszczony ktoś kto nie może głosować. Co naprawdę znajduje się w tych przepisach pisze The Guardian a NPR opisuje szansę na wejście tego prawa w życie. [NPR], [The Guardian]
„Aby radykalnie zwiększyć ilość energii dostępnej do zasilania sztucznej inteligencji, administracja Trumpa dokonuje gruntownej zmiany tysięcy stron przepisów dotyczących energii jądrowej, bagatelizując kwestie bezpieczeństwa i skupiając się na zachętach dla przemysłu.” [ProPublica]
„FBI wznowiło gromadzenie ogromnych ilości danych dotyczących obywateli amerykańskich oraz historii ich lokalizacji w celu wsparcia federalnych dochodzeń – poinformował w środę przed ustawodawcami dyrektor agencji, Kash Patel.” [TechCrunch]
„Wysocy rangą urzędnicy amerykańscy i japońscy zazwyczaj unikają wszelkich publicznych wypowiedzi na temat przeprowadzonego przez Japonię w 1941 roku ataku z zaskoczenia na siły amerykańskie w Pearl Harbor, ograniczając się wyłącznie do bardzo ostrożnych komentarzy. W sobotę w Japonii zapanowało więc zakłopotanie, dezorientacja i niepokój po tym, jak prezydent Donald Trump swobodnie odwołał się do tego ataku z czasów II wojny światowej, aby uzasadnić swoją dyskrecję przed rozpoczęciem wojny z Iranem.” [AP News]
Oceania
Kiedy rozpoczęła się wojna z Iranem kobieca drużyna reprezentująca ten kraj w piłce nożnej akurat była w Australii na turnieju. Rząd Australii zaoferował im azyl i wydało się, że 5 piłkarek z tej oferty skorzysta. Jednak z powodu przepychanek politycznych koniec końców tylko dwie piłkarki zostały w Australii. Pisze o tym [AP News].
A teraz najważniejsza informacja z Australii – na lotnisku w sklepie z zabawkami pomiędzy pluszakami znajdował się prawdziwy opos. W artykule znajdziecie krótkie nagranie wideo. [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„W 2014 roku firma Amazon wprowadziła na rynek swój pierwszy smartfon, mając nadzieję na konkurowanie z Apple i Samsungiem. Jednak model Fire Phone – nad którego produkcją bezpośrednio czuwał założyciel firmy Jeff Bezos – został wycofany z rynku zaledwie po nieco ponad roku, stając się jedną z najbardziej głośnych porażek Amazona. Obecnie Amazon pracuje nad nowym telefonem.” [Reuters]
„Luka czynszowa w Polsce w ciągu ostatnich kilkunastu lat wyraźnie się zmniejszyła. Nie oznacza to jednak, że problem zniknął. Na tle państw Unii Europejskiej wciąż wypadamy słabo, a jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest niska efektywność polityki mieszkaniowej.” [Obserwator Gospodarczy]
„W czwartek postawiono zarzuty wiceprezesowi firmy Super Micro Computer Inc. oraz dwóm innym osobom powiązanym z tą firmą w związku ze spiskowaniem w celu przemycenia do Chin serwerów komputerowych o wartości wielu miliardów dolarów, wyposażonych w zaawansowane układy firmy Nvidia.” [AP News]
„Czy człowiek w ekonomii to chłodny kalkulator zysku? A może istota pełna emocji, skrótów myślowych i społecznych norm? Bierzemy pod lupę jeden z najważniejszych mitów nowoczesnej ekonomii, czyli mit racjonalności. Od Adama Smitha, przez Herberta Simona, aż po Kahnemana i Tversky’ego. To historia o tym, jak ekonomia najpierw uprościła człowieka, by zbudować teorię, a dziś próbuje go odzyskać.” [###]
Nauka i technologia
„Liczebność populacji motyli monarchów w Meksyku wzrosła tej zimy o 64% w porównaniu z tym samym okresem w 2025 roku, dając promyk nadziei dla owada uznanego za zagrożonego wyginięciem.” [The Guardian]
„Naukowcy zidentyfikowali sieć neuronów, która może wyjaśniać, dlaczego stres nasila objawy egzemy [wyprysków na skórze]. U myszy cierpiących na atopowe zapalenie skóry, czyli rodzaj przewlekłej egzemy, naukowcy odkryli, że neurony te wytwarzają białka zapalne w odpowiedzi na sygnały stresowe płynące z ośrodkowego układu nerwowego.” [Nature]
Czy leki takie jak Ozempic pomogą także na depresję? Nowe badanie wskazuje, że mogą mieć także takie pozytywne działanie. [The Guardian]
„Stanowisko archeologiczne w Chile po raz kolejny podważa teorię dotyczącą zasiedlania Ameryk przez ludzi. Odkrycie w Monte Verde sprawia, że teoria ekspansji z północy na południe ponownie staje się przedmiotem gorącej debaty na temat historii ludzkości na tym kontynencie” [The Guardian]
„Od dziesięcioleci naukowcy próbują zrozumieć, w jaki sposób wieloletnie urazy głowy doznane podczas uprawiania sportu mogą prowadzić do poważnej utraty pamięci i demencji w późniejszym wieku.” Nowe badanie wskazuje na potencjalną przyczynę. [Nature]
„Odkrycie nowego gatunku grzybów halucynogennych w Afryce zmusza mikologów do ponownego przyjrzenia się historii ewolucji tych słynnych grzybów psychodelicznych.” [Popular Science]
Geometria, Grecy, Egipcjanie i piramidy, Wszechświat, czarne dziury, tunele czasoprzestrzenne i pomysły na „zgeometryzowanie” mechaniki kwantowej – oto zestaw zagadnień, którymi raczymy Was w najnowszym, jakże treściwym odcinku. Naszym gościem jest prof. Maciej Dunajski, fizyk matematyczny z Uniwersytetu Cambridge, a rozmowę nagraliśmy w Łodzi, w której się urodził i kształcił. [Radio Naukowe], [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Był czas, kiedy słowa były zapisywane jedno po drugim, bez żadnych odstępów ani znaków, które pomagałyby czytelnikowi zrozumieć tekst. Jak doszliśmy od tego do tego‽” [###]
Jak działa i skąd w ogóle wziął się zamek błyskawiczny? Codziennie korzystamy z niego przynajmniej kilka razy, usprawniają naszą odzież czy też plecaki, walizki czy też buty, a jednak nie poświęcamy mu zbyt dużo naszych rozmyślań. Kanał Veritasium zabiera nas w podróż do zamku (błyskawicznego). [###]
Aeon przygotował esej o dylematach etycznych medyków, którzy mierzą się z trudnymi, wymagającymi szybkich decyzji przypadkami. O ich dylematach, rozterkach i o tym jak niejednokrotnie, w ich uznaniu, zasady etyki medycznej nie przystają do sytuacji, z którymi muszą się mierzyć w swej codziennej praktyce. [Aeon]
Gdy w połowie lat 20stych XX wieku ustabilizowaną sytuację gospodarczą w Niemczech, wydawało się, że kraj ten jest względnie bezpieczny od wejścia na skrajne politycznie tory. Jednak rozwój lat 20stych został brutalnie zahamowany poprzez wielki kryzys. O ile był on ciosem dla wielu krajów, tak sytuacja Niemiec, zdawała się być wyjątkowo trudna. O tym jak kryzys przebiegał z Niemczech i jak wykorzystał ten czas Adolf Hitler oraz jego partyjni koledzy, opowiada w kolejnym odcinku historii nazistów podcast Za Rubieżą. [###]
Kim jest Banksy? Artysta, którego dzieła malowane na murach największych metropolii świata przybierały bardzo charakterystyczną formą i refleksyjną treść, długo ukrywał swoją prawdziwą tożsamość. Udawało mu się to nawet gdy osiągnął światowy sukces, a jego dzieła sprzedawane były za zawrotne ceny. Reuters zabiera nas w śledztwo, w którym prezentuje drogę jaką przeszedł do ustalenia tego, kim Banksy jest. W opisie nie będzie spojlera, zapraszamy do artykułu. [Reuters]