Wydanie 283, 04.04.2026
To z językowym postrzeganiem czasu, cenami benzyny w Polsce oraz startem misji na Księżyc
Z okazji Dnia Widzialności Osób Transpłciowych przypominamy
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Minister energii ogłosił maksymalne ceny paliw na dziś: 7,60 zł za litr oleju napędowego, 6,16 zł za litr PB95 i 6,76 zł za litr PB98. Ceny spadły, ale pytania pozostały, a przyszłość wciąż wydaje się niepewna. O tym, jak może wyglądać, rozmawiamy z Grzegorzem Maziakiem, redaktorem naczelnym serwisu e-petrol. W drugiej części o makroekonomiczne skutki pakietu paliwowego pytamy naszego analityka ds. gospodarczych, Aleksandra Kierońskiego. Prowadzi Dominik Brodacki.” [###]
„Bez zmiany prawa tymczasowy areszt będzie nadużywany. Sędzia musi dostać narzędzia, by sprzeciwić się prokuraturze. Rządowy projekt zmierzał w dobrym kierunku, ale tego nie gwarantował. A i tak zawetował go prezydent – mówi Piotr Kładoczny z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.” [OKO.press]
„Iran a sprawa polska. Antyamerykańska emocja zaszkodzi PiS? Strona rządowa nie ma własnej, alternatywnej opowieści, która odpowiadałaby na realia sypiącej się amerykańskiej hegemonii. Jeśli jej nie stworzy, Trump otworzy w Polsce drzwi dla geopolitycznych szurów, kładących na stole dołączenie do BRIC, sojusz z Chinami czy reset z Rosją i Białorusią.” [Krytyka Polityczna]
„Po sondażowym tąpnięciu PiS w lutym, na którym skorzystały obie Konfederacje, Kaczyński odzyskał w marcu połowę strat pożywiając się KKP Brauna – takie są wnioski z ośmiu sondaży IBRiS w 2026 r. Ile w tym »efektu Czarnka«? A ile sklejenia z Nawrockim? Co to oznacza dla szans wyborczych?” [OKO.press], [###]
„Prowadzona przez Kaję Godek Fundacja Życie i Rodzina od miesięcy protestuje pod prowadzonym przez spółkę COPERNICUS gdańskim Szpitalem na Zaspie. Członkowie antyaborcyjnej organizacji twierdzą, że sprzeciwiają się w ten sposób wykonywanym w szpitalu aborcjom. Mowa o w pełni legalnych zabiegach” [OKO.press]
„Sąd w Warszawie skazał aktywistki Ostatniego Pokolenia za oblanie farbą Pomnika Syreny. Wymierzył im karę sześciu miesięcy ograniczenia wolności, polegającego na nieodpłatnych pracach społecznych w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Muszą też zapłacić 33 tysiące złotych nawiązek. Ich obrońcy zapowiedzieli odwołanie od wyroku.” [TokFM]
„Prezydent Karol Nawrocki poinformował w opublikowanym w czwartek nagraniu, że podpisał pakiet ustaw – w tym kluczową reformę Państwowej Inspekcji Pracy. Odesłał ją jednak do TK. – To dobra wiadomość dla milionów polskich pracowników – skomentowała decyzję prezydenta szefowa MRPiPS Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.” [Interia]
„»W kadencji prezydenta Nawrockiego zostały opróżnione dwa wakaty w Trybunale Konstytucyjnym« – tak szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki uzasadniał decyzję o odebraniu ślubowania od dwójki, a nie szóstki sędziów TK. Jeśli potraktować tę logikę poważnie, to w Trybunale już nigdy nie będzie 15 sędziów” [OKO.press], [###]
„Dlaczego pisowcy prezydenci niszczą Trybunał Konstytucyjny?” – pyta profesor Matczak i przedstawia istotę problemu oraz jego destrukcyjny wpływ na kraj w swoim najnowszym materiale. [###]
„Nagłówki straszą rosnącym bezrobociem, które miało w ostatnim czasie przekroczyć 6 proc. Takich odczytów nie było od dobrych kilku lat. Jednocześnie Koalicja Obywatelska szczyci się, że Polska ma najniższe bezrobocie w Unii Europejskiej. O co w tym wszystkim chodzi?” [###]
„To nie Żydzi zabili Jezusa, a w dodatku mogą zostać zbawieni – przypomniał niedawno w liście Episkopat. W odpowiedzi polska prawica zarzuciła biskupom herezję.” Zawsze bawi dość powierzchowne podejście polskiej prawicy do katolicyzmu, który niby mają wyznawać. [OKO.press]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Ukraińcy uderzają w rosyjskie terminale paliwowe nad Bałtykiem. 1497. dzień wojny.
„Władze Ukrainy apelowały o zawieszenie broni na czas świąt, tymczasem Rosja przeprowadziła kolejne ataki. – Za Bidena bardziej się obawiano, Trumpa na początku wyczuwano. Teraz zdaje się Kreml uznał, że czego by nie zrobił, to i tak Trump jakoś przesadnie nie zareaguje. W związku z tym ta brutalizacja wojny pewnie się będzie pogłębiała – mówił w TOK FM Michał Potocki z Dziennika Gazety Prawnej.” [TokFM]
Zełenski na Bliskim Wschodzie: początek współpracy wojskowo-technicznej z regionem [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Ataki Ukrainy na rosyjską infrastrukturę eksportu naftowego [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Według dochodzenia przeprowadzonego przez Radio France Internationale (RFI) w Libii stacjonuje ponad 200 ukraińskich oficerów i specjalistów w ramach porozumienia z rządem w Trypolisie. Co jednak najważniejsze, stacja informuje, że to właśnie ukraińskie drony morskie wystrzelone z wybrzeża Afryki Północnej stały za atakiem na rosyjski gazowiec »Arctic Metagaz«, który na początku marca uległ uszkodzeniu w pobliżu Malty.” [The Insider]
„Wojna w Ukrainie ukazuje rosnącą rolę technologii cyfrowych, systemów bezzałogowych i walki radioelektronicznej. (...) Jednocześnie nawet najbardziej zaawansowane rozwiązania technologiczne nie eliminują znaczenia klasycznych komponentów siły militarnej. O wyniku konfliktu w dalszym ciągu decydują zdolność do integracji różnych narzędzi walki, elastyczność operacyjna oraz realne doświadczenie bojowe – z czego powinny wyciągać wnioski armie NATO.” [Instytut Europy Środkowej]
OSW przygotowało dłuższy raport pod tytułem „Słabe punkty Rosji. Jak Zachód może je wykorzystać i wygrać systemową wojnę z Rosją”. Ciekawe ale polecamy tylko (psycho)fanom. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Europa
„Urzędnicy Unii Europejskiej znaleźli się w samym środku kryzysu cyberbezpieczeństwa po tym, jak ataki dotknęły jej systemy cyfrowe i telefony służbowe. Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa próbują ustalić, jak głęboko sięga ten problem.” [Politico]
„24 marca przewodnicząca KE Ursula von der Leyen wraz z premierem Australii Anthonym Albanese ogłosili zakończenie negocjacji umowy o wolnym handlu i ustanowienie partnerstwa ws. bezpieczeństwa i obronności. Porozumienia mają pomóc obu stronom zdywersyfikować handel, co zmniejszy uzależnienie od Chin, a jednocześnie zwiększyć odporność na amerykańską presję polityczną i gospodarczą. Są też szansą dla Polski na intensyfikację współpracy z Australią.” Wspominaliśmy już tydzień temu o końcu negocjacji a teraz PISM ma dość szczegółową analizę tego tematu. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Niemcy, Włochy, Hiszpania, Portugalia i Austria zwróciły się do UE z prośbą, aby przedsiębiorstwa energetyczne przyczyniły się do złagodzenia obciążeń ponoszonych przez konsumentów i podatników w związku z wojną na Bliskim Wschodzie, wykorzystując w tym celu dodatkowe zyski, jakie osiągają dzięki rosnącym cenom paliw. [Euronews]
„Węgry w tajemnicy współpracowały z Rosją przy wykreślaniu objętych sankcjami oligarchów, firm i banków. Dysponujemy dowodami, że węgierski minister spraw zagranicznych działał na rzecz Kremla, starając się o usunięcie z list sankcyjnych oligarchów — w tym siostry Aliszera Usmanowa” [Frontstory]
„Co najmniej 7% głosów w wyborach parlamentarnych na Węgrzech ma zostać oddanych korespondencyjnie oraz w placówkach dyplomatycznych. (...) Kontrowersje dotyczące zapewnienia prawidłowości przebiegu wyborów za granicą budzi przede wszystkim głosowanie korespondencyjne.” Aby oddać głos korespondencyjnie, należy zgłosić się do rejestru, w którym pozostaje się przez 10 lat. Wcześniejsze wykreślenie następuje jedynie na wniosek wyborcy, bądź, w przypadku śmierci wyborcy – na wniosek jego rodziny. Jak podnosi lewicowa Koalicja Demokratyczna, rodzi to możliwość nadużyć związanych z oddawaniem głosów w imieniu osób zmarłych. [Instytut Europy Środkowej]
„Tunezja właśnie wyprzedziła Włochy w produkcji oliwy z oliwek, a prognozy wskazują, że wkrótce może to zrobić także Turcja. Dlaczego połowa włoskich gajów stoi dziś odłogiem i czy oznacza to, że Włosi, szczycący się jakością swojej oliwy, muszą się jednak przyzwyczaić do importowanej?” [###]
„Bułgaria od 2020 r. blokuje rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych UE z Macedonią Północną, zarzucając jej niewywiązywanie się z zapisów umów dwustronnych. Wcześniej czyniły to inne państwa członkowskie. Kres wieloletniemu wetu Grecji położyło podpisane w 2018 r. porozumienie z Prespy, w wyniku którego doszło do zmiany nazwy kraju na Macedonia Północna. Dwa lata później pozwoliło mu to na dołączenie do NATO.” Jednak mimo rożnych zabiegów dyplomatycznych, Bułgarskiej blokady nie udało się zażegnać. Osią niezgody jest postrzeganie historii, które wygląda inaczej po każdej ze stron granicy. Jak wyglądają perspektywy sporu i dołączenia Macedonii do UE? Opowiada komentarz OSW. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W połowie marca do mediów wyciekł przygotowany przez mołdawski rząd dokument zatytułowany Podstawowe podejścia w procesie stopniowej reintegracji regionu naddniestrzańskiego. Nie jest to długo oczekiwany plan zjednoczenia kraju, ale jedynie zarys koncepcyjny, ustanawiający ogólne ramy i zasady, zgodnie z którymi – w optyce rządzącej Partii Działania i Solidarności (PAS) oraz stojącej de facto na jej czele prezydent Mai Sandu – powinien się toczyć proces reintegracji. Non-paper nie wnosi żadnych przełomowych propozycji, porządkuje jednak sposób myślenia tego obozu politycznego w kwestii naddniestrzańskiej i jest pierwszym tego typu dokumentem przygotowanym na szczeblu administracji rządowej od ponad dwóch dekad.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„20 marca rozpoczęła się kampania poprzedzająca ósme przedterminowe wybory parlamentarne, które odbędą się 19 kwietnia 2026 r. Główne osie podziałów w kampanii dotyczą oceny obecnego systemu politycznego oraz geopolitycznej orientacji Bułgarii. Wciąż aktualne pozostają słabości bułgarskiego prawa i procesu wyborczego, które wpływają zarówno na jakość samego procesu wyborczego, jak i na wyniki wyborów.” [Instytut Europy Środkowej], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Wybory lokalne przeprowadzone w dziesięciu serbskich gminach potwierdziły utrzymującą się głęboką polaryzację społeczną. Serbia podzielona jest na dwa bloki: rządowy, popierający przede wszystkim prezydenta A. Vučicia, oraz opozycyjny. Wstępne wyniki świadczą o sukcesie środowiska opozycyjnego i studenckiego, co może mieć istotne znaczenie symboliczne – przełamuje bowiem narrację o nieuchronności zwycięstw partii rządzącej. Jednocześnie liczne nieprawidłowości odnotowane podczas wyborów wskazują na utrwalony i systemowy charakter deformacji procesu wyborczego, a nie jedynie na incydentalne naruszenia.” [Instytut Europy Środkowej]
„W rzadkiej wymianie zdań na Kremlu, prezydent Rosji wydał publiczne ostrzeżenie dla Armenii, by wybrał między UE a Rosją. Premier Armenii odpowiedział, że w jego kraju obywatele Armenii prowadzą demokratyczny proces polityczny. ” [Euronews], [EurasiaNet]
„Ćwiczenia Zachodniego Dowództwa Operacyjnego zakończyły ponad dwumiesięczny test gotowości bojowej białoruskiej armii. Był to najdłuższy i najszerzej zakrojony sprawdzian w ostatnich latach, a część działań była – po raz pierwszy – zlecona i bezpośrednio nadzorowana przez samego Alaksandra Łukaszenkę. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Wojna w Iranie
Wojna na Bliskim Wschodzie weszła w swój 6. tydzień. Cieśnina Ormuz nadal pozostaje pod kontrolą Iranu, amerykanie stracili F-15E nad iranem (na ten moment odnaleziono jednego pilota, poszukiwania drugiego wciąż trwają), kolejne straty amerykańskie mają miejsce w wyniku ataków irańskich na ich bazy lotnicze, irański reżim trzyma się mocno, Trump grozi atakiem na elektrownie i cofnięcie Iranu do epoki kamienia łupanego, kilka tysięcy żołnierzy amerykańskich zmierza w stronę teatru działań, a amerykański sekretarz wojny dokonuje sporych zmian we własnej generalicji. To tak w największym możliwym skrócie. A jeśli, poszukujecie dużo szerszych podsumowań to polecamy codzienne materiały od Institute for the Study of War lub kolejne dedykowane tematycznie materiały. [Institute for the Study of War]
Iran nadal posiada zdolność do kontrolowania cieśniny Ormuz. Jak donosi amerykański wywiad, nie spodziewa się on aby Iran znacząco odstąpił od obecnej taktyki. Narasta jednak presja od państw nie biorących udziału w wojnie. Zjednoczone Królestwo tworzyć ma koalicję państw w cel wypracowania rozwiązania z Iranem w celu ratowania światowej gospodarki przed potężnym kryzysem wielosektorowym, na którym najciężej ucierpią często państwa najbiedniejsze. [Reuters], [BBC]
Amerykański F-15E Strike Eagle został zestrzelony nad Iranem. Jeden z pilotów został odnaleziony przez zespoły ratownicze, a poszukiwania drugiego nadal trwają. Do poszukiwania lotników wezwały również irańskie władze oferując nagrodę za pojmanie ich żywcem. Równowartość nagrody na wynosić ~60 tysięcy dolarów. Do utraty maszyny doszło nad stanem Kohgiluje wa Bujerahmad, w południowo-zachodnim Iranie, stosunkowo niedaleko Zatoki Perskiej. [Konflikty]
Jak długo Iran może prowadzić wojnę asymetryczną w sposób jaki robi to teraz? Wydaje się, ze dekady sankcji oraz wieloletnie zagrożenie ze strony Izraela sprawiło, że reżim, mimo bycia osłabionym, może trwać na obecnych pozycjach całkiem długo. Jego celem jest przetrwanie, nie ma nad sobą kalendarza wyborczego, a jego zdecentralizowane zasoby pozwalają i będą jeszcze długo pozwalały nękać cieśninę Ormuz. [DW]
W nocy z pierwszego na drugiego kwietnia czasu polskiego Donald Trump wygłosił orędzie. Zabrakło tam jednak, mimo oczekiwań częsci komentatorów, przełomowych deklaracji – zarówno o prowadzonych rozmowach jak i o zaangażowaniu żołnierzy do operacji lądowych. Czego się zatem dowiedzieliśmy? Trump oświadczył, że „główne cele strategiczne są bliskie realizacji”. Co to za cele? „Całkowite zniszczenie” irańskiego programu rakietowego i zablokowanie ajatollahom drogi do pozyskania broni jądrowej. Nie było już mowy o zmianie reżimu, co jest sporą zmianą w stosunku do celów głoszonych jeszcze niedawno. [Konflikty]
The Guardian przygotował kalendarium ostatnich wypowiedzi Trumpa odnośnie stanu i celów wojny z przestrzeni tygodnia – pozostawiamy czytelnikom ich interpretację oraz ocenę wiarygodności publicznych wypowiedzi prezydenta USA. [The Guardian]
Około 7 tysięcy amerykańskich żołnierzy mogących brać udział w operacji naziemnej właśnie dotarło bądź jest w drodze na Bliski Wschód. Nie są to siły zdolne przeprowadzić szeroka operację lądową ale istnieje możliwość wykorzystania ich w rajdach na terytorium przeciwnika o ograniczonym zakresie. [AP News]
„Jednym z pożądanych celów operacji Izraela i USA w Iranie jest pozbawienie go zapasów wysoko wzbogaconego uranu, które zgromadził w ilościach wystarczających do budowy głowic nuklearnych. Decyzja o amerykańsko-izraelskim ataku oznacza więc dla Iranu fiasko polityki utrzymywania statusu »nuklearnego państwa progowego«. Reżim staje przed alternatywą porzucenia ambicji jądrowych lub rozpoczęcia budowy arsenału atomowego.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Prognozy długoterminowych skutków gospodarczych wojny w Iranie dla państw Zatoki Perskiej są jednoznacznie negatywne. Skala strat będzie zależeć od tego, czy wdrażane przez te kraje strategie budowy odporności gospodarczej wytrzymają wstrząs spowodowany destabilizacją regionalną.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Bliski i Środkowy Wschód
Przenieśmy się do Iraku, którego wewnętrzne uwarunkowania skutkują walkami wewnętrznymi oraz sporymi naciskami aktorów zewnętrznych. W Iraku część milicji szyickich jest mocno proirańska. W rezultacie atakują one nie tylko bazy amerykańskie (a na te ataki amerykanie zawsze odpowiadają) ale również siły kurdyjskie. Ataki na Kurdów irackich ma na celu odwrócenie ich uwagi od chęci pomocy Kurdom w Iranie i skupienie się na obronie w Iraku. O problematyce sytuacji wewnętrznej Iraku i jego trudnym położeniu opowiada Krzysztof Strachota, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich. Jeśli jednak wolicie formę tekstową, to tym samym temacie traktuje artykuł od [DW]. [###]
Izraelski parlament uchwalił ustawę, wedle której kara śmierci jest domyślną karą dla Palestyńczyków na okupowanym przez Izrael Zachodnim Brzegu, uznanych przez sąd wojskowy za winnych umyślnego przeprowadzenia śmiertelnych ataków uznanych za akty terroryzmu. Zgodnie z ustawą osoby skazane na śmierć będą przetrzymywane w oddzielnym ośrodku, bez możliwości odwiedzin poza upoważnionym personelem, a konsultacje prawne będą prowadzone wyłącznie za pośrednictwem łącza wideo. Egzekucje będą wykonywane w ciągu 90 dni od wydania wyroku. Izrael rzadko stosował karę śmierci, stosując ją jedynie w wyjątkowych przypadkach. Ostatnią osobą straconą w 1962 roku był nazistowski zbrodniarz wojenny Adolf Eichmann. Ustawa ta została ostro skrytykowana jako dyskryminująca przez kraje europejskie i organizacje praw człowieka, wskazując na kolejny element, ostentacyjnego apartheidu (kara śmierci tyczyć się tylko Palestyńczyków). Lider Izraelskiej skrajnej prawicy Itamar Ben-Gwir świętował przyjęcie ustawy. Na swoje media społecznościowe wrzucił film przy sali straceń, z szubienicą, gdzie cieszy się, że niebawem zawisną tam Palestyńczycy. [The Guardian]
„Od początku roku rośnie liczba i skala ataków żydowskich ekstremistów na ludność palestyńską. Ograniczenie tego zjawiska zależy od presji zewnętrznej na rząd Izraela, która obecnie – z uwagi na kryzys regionalny – pozostaje utrudniona.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Wojna Izraela z Hezbollahem w Libanie – stan po miesiącu. Izrael prowadzi bombardowania południa i wschodu kraju oraz południowych dzielnic Bejrutu, stanowiących bastiony ugrupowania. Ataki obejmują cele militarne, infrastrukturę (np. mosty), ale także obiekty stricte cywilne (np. budynki mieszkalne czy placówki medyczne). Od 16 marca na południu kraju trwa również operacja lądowa. Izraelskie nakazy ewakuacji objęły 15% libańskiego terytorium i spowodowały falę uchodźców wewnętrznych liczącą ok. 1,2 mln ludzi (22% populacji). Izrael deklaruje zamiar bezterminowego utrzymania kontroli nad południem Libanu jako „strefą buforową”. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [AP News]
Bahrajn jest państwem z większością szyicką, gdzie rządząca monarchia jest sunnitami. W obliczu wojny, gdzie szyicki Iran jest po przeciwnej stronie niż arabskie państwa Zatoki Perskiej, działania władz Bahrajnu przeciwko opozycji narastają. [AP News]
„Ahmad asz-Szara podczas wizyt w Berlinie i Londynie starał się przyciągnąć do Syrii europejski kapitał. W Europie zmiana rządu w Damaszku jest za to postrzegana jako szansa na repatriację uchodźców, co wyraźnie podkreśla niemiecki rząd.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
O tym jak wojna wpływa na mieszkańców regionu, nawet jeśli są daleko od linii frontu. „W Zatoce Perskiej zakłócenia sygnału GPS sprawiają, że kurierzy poruszają się na ślepo. Wojna doprowadziła do masowych zakłóceń sygnału GPS, zmuszając kierowców do polegania na pamięci, punktach orientacyjnych i rozmowach telefonicznych.” [Rest of World]
Azja
„Pakistan i Afganistan potwierdziły, że prowadzą w Chinach rozmowy mające na celu zakończenie najpoważniejszego konfliktu między tymi południowoazjatyckimi sąsiadami od czasu powrotu afgańskich talibów do władzy w 2021 roku.” [Al-Dżazira]
„W piątek w regionie Hindukusz w Afganistanie miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 5,9 w skali Richtera – poinformowało Niemieckie Centrum Badań Geologicznych (GFZ).” [Reuters], [AP News]
„W czwartek podwodne trzęsienie ziemi o sile 7,4 w skali Richtera spowodowało zawalenie się budynków w niektórych rejonach północnej Indonezji, zmusiło mieszkańców do ucieczki z domów, spowodowało śmierć co najmniej jednej osoby oraz wywołało niewielkie tsunami.” [AP News]
„Prezydent Francji Emmanuel Macron i prezydent Korei Południowej Lee Jae Myung uzgodnili w piątek, że będą współpracować na rzecz ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz oraz złagodzenia globalnej niepewności gospodarczej spowodowanej wojną na Bliskim Wschodzie.” [AP News]
„W Indiach rozpoczęto liczenie ludności w ramach największego na świecie spisu powszechnego, który po raz pierwszy od prawie stu lat obejmie również spisanie przynależności kastowej.” O tym dlaczego spis powszechny budzi kontrowersje możecie przeczytać w tekście Al-Dżaziry. [Al-Dżaziry]
„Chiński organ regulacyjny ds. cyberprzestrzeni opublikował w piątek projekt przepisów mających na celu nadzorowanie rozwoju cyfrowych postaci w internecie, nakładających obowiązek wyraźnego oznaczania treści oraz zakazujących usług, które mogłyby wprowadzać dzieci w błąd lub sprzyjać uzależnieniu.” [Reuters]
„W piątek parlament Mjanmy wybrał na nowego prezydenta kraju generała Min Aung Hlainga, który w 2021 roku obalił cywilny rząd Aung San Suu Kyi i przez ostatnie pięć lat sprawował żelazną władzę.” Chcemy tylko przypomnieć, że wybory do parlamentu odbyły się w czasie trwającej wojny domowej gdzie siły rządowe nie mają pełnej kontroli nad całym państwem. [AP News]
Afryka
„Kapitan Ibrahim Traoré, który trzy lata temu przejął władzę w wyniku zamachu stanu, zasugerował, że większość Afrykanów nie chce systemu demokratycznego i że Burkina Faso ma swoje własne, alternatywne podejście, nie podając jednak żadnych szczegółów.” [BBC]
„W związku z kryzysem w Zatoce i pogorszeniu dostępności paliw rośnie popyt na produkty afrykańskich producentów. Na czoło wybija się pod tym względem jedna z największych rafinerii świata uruchomiona niedawno w Nigerii.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W czwartek Kongo ogłosiło zakończenie trwającej dwa lata epidemii mpox, która według szacunków spowodowała w tym kraju ponad 2200 zgonów.” [AP News]
„Armia Burundi podaje, że co najmniej 13 cywilów zginęło, a 57 zostało rannych w wyniku wybuchu amunicji spowodowanego zwarciem elektrycznym w bazie wojskowej w Bujumburze, gospodarczej stolicy kraju.” [Al-Dżazira]
„Co najmniej 74 górników zginęło z rąk uzbrojonych napastników na obszarze położonym na południowy zachód od stolicy, Dżuby, a przedstawiciele rządu i opozycji wzajemnie oskarżają się o to, kto stoi za tą tragedią.” [BBC]
„Jak poinformował minister spraw zagranicznych Kenii, szesnastu Kenijczyków zaginęło w Rosji po wstąpieniu do tamtejszej armii, podczas gdy 47 innych powróciło do domu z linii frontu na Ukrainie.” [BBC]
Ameryka Łacińska
„Kuba ułaskawi ponad 2000 więźniów pod presją Stanów Zjednoczonych. Uwolnienie więźniów politycznych od dawna stanowi jedno z głównych żądań Stanów Zjednoczonych, które stosują wobec Kuby surową blokadę naftową.” [Al-Dżazira]
„Zespół techniczny z Federalnego Biura Śledczego (FBI) przybył na Kubę, aby wszcząć »niezależne śledztwo« w sprawie śmiertelnej strzelaniny, do której doszło między lokalnymi funkcjonariuszami straży granicznej a motorówką zarejestrowaną na Florydzie.” [Al-Dżazira]
„Rosja planuje wysłać drugi tankowiec z ropą na Kubę – poinformował w czwartek minister energii tego kraju, powołując się na trwającą blokadę energetyczną wyspy i ponownie wyrażając solidarność Rosji z borykającym się z trudnościami krajem karaibskim.” [AP News]
„W czwartek sekretarz stanu USA Marco Rubio oskarżył Chiny o »wywieranie nacisku«, polegające na zatrzymywaniu lub wstrzymywaniu dziesiątek statków pływających pod banderą Panamy – choć na krótki czas – po tym, jak na początku tego roku ten środkowoamerykański kraj przejął kontrolę nad dwoma kluczowymi portami na Kanale Panamskim od spółki zależnej przedsiębiorstwa z siedzibą w Hongkongu.” [AP News]
„Jak podała organizacja praw człowieka, w wyniku ataku w regionie Artibonite, będącym spichlerzem Haiti, zginęło co najmniej 70 osób, a 30 zostało rannych – to znacznie więcej niż wynika z oficjalnych szacunków.” [The Guardian]
„Wszystko, co koreańskie – od K-popu i kosmetyków do pielęgnacji skóry po jedzenie i ubrania – cieszy się rosnącą popularnością w Chile, Meksyku i Brazylii” [The Guardian]
„Dziesiątki klaunów przemaszerowały ulicami stolicy Boliwii, protestując przeciwko rządowemu dekretowi, który ogranicza zajęcia pozalekcyjne w szkołach, zagrażając tym samym ich źródłom utrzymania.” [The Guardian]
Ameryka Północna
„Dochodzenie przeprowadzone przez kanadyjską telewizję publiczną wykazało, że jeden z największych producentów z Quebecu rozcieńczał swój syrop klonowy cukrem trzcinowym i sprzedawał ten podrobiony produkt sieciom spożywczym.” Syrop klonowy to poważna sprawa, nie wiemy czy zdawaliście sobie z tego sprawę. [The Guardian]
„Kanadyjka i jej siedmioletnia córka, które były przetrzymywane przez prawie trzy tygodnie w znanym ośrodku detencyjnym przez amerykańską służbę imigracyjną i celną (ICE), zostały zwolnione w czwartek wieczorem po wpłaceniu kaucji w wysokości 9 500 dolarów.” [The Guardian]
„Amerykański sekretarz obrony Pete Hegseth usunął ze stanowiska szefa sztabu wojsk lądowych, generała Randy’ego George’a, którego kadencja powinna była trwać aż do jesieni 2027 roku. Nie jest to decyzja niespodziewana – o tym, że George może być »na wylocie«, mówiło się już w zeszłym roku – ale moment jej podjęcia zdumiewa. Stany Zjednoczone są przecież w trakcie wojny z Iranem. Cywilne kierownictwo Pentagonu ma jednak wyraźnie na pieńku z oficerami zawodowymi najwyższego szczebla.” [Konflikty]
Dziwaczne orędzie Trumpa w kwestii wojny z Iranem [Konflikty]
„W tym tygodniu pojawiły się doniesienia zapowiadające zwolnienie Pam Bondi przez Donalda Trumpa; podobno jedną z przyczyn tej decyzji było to, jak zajęła się ona aktami śledztwa w sprawie Jeffreya Epsteina.” [The Guardian]
„Przewodniczący Izby Reprezentantów Mike Johnson i lider większości senackiej John Thune ogłosili w środę plan pełnego sfinansowania Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, przełamując tym samym impas między tymi dwoma republikańskimi przywódcami, który spowodował, że w zeszłym tygodniu Kongres opuścił Waszyngton bez rozwiązania kwestii rekordowego częściowego paraliżu rządowego.” [AP News]
„We wtorek Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał orzeczenie przeciwko ustawie zakazującej stosowania »terapii konwersyjnej« wobec dzieci z grupy LGBTQ+ w Kolorado, jednym z około dwudziestu stanów, które zakazały tej dyskredytowanej praktyki.” Skoro terapeuta może mówić z pacjentem o wszystkim (bez zważania na udokumentowane szkodliwe działania) to można rozumieć że namawianie go do odebrania sobie życia też jest dozwolone – w końcu wolność słowa jest najważniejsza. [The Guardian]
„Urzędnik Agencji Ochrony Środowiska (EPA) z administracji Trumpa, odpowiedzialny za regulacje dotyczące metanu, pomagał w opracowaniu argumentacji przemysłu naftowego przeciwko tym przepisom” [ProPublica]
„W 2023 roku FDA uznała 19 peptydów za zbyt niebezpieczne, by mogły być wydawane przez apteki tworzące leki. Obecnie, pod kierownictwem RFK Jr., agencja zamierza zmienić swoje stanowisko — mimo że niewiele badań klinicznych potwierdza twierdzenia dotyczące skuteczności lub bezpieczeństwa tych peptydów.” [ProPublica]
Oceania
„Według australijskiego organu regulacyjnego ds. internetu największe światowe firmy z branży mediów społecznościowych nie podejmują wystarczających działań, aby uniemożliwić dzieciom w Australii korzystanie z ich platform, mimo że pod koniec ubiegłego roku weszła w życie odpowiednia ustawa.” [BBC], [Reuters]
„Australia zapowiada, że nie podniesie cen leków w związku z nałożeniem przez Trumpa 100-procentowego cła na produkty farmaceutyczne importowane do Stanów Zjednoczonych” [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„ETS się zmieni, ale pozostanie ważnym narzędziem polityki klimatycznej Unii Europejskiej. To, co się dzieje w zakresie technologii odnawialnych, magazynów energii, samochodów elektrycznych czy innych rozwiązań związanych z transformacją energetyczną, to nowa rewolucja przemysłowa – mówi dziennikarz.” Polecamy rozmowę z Jakubem Wiechem na łamach Krytyki Politycznej. [Krytyki Politycznej]
„Mesko oraz PGZ podpisały wczoraj umowę o wartości 360 milionów złotych. Według jej ustaleń Mesko zbuduje zdolności produkcyjne silników rakietowych oraz głowic fragmentujących do pocisków CAMM-ER. Te pociski są używane przez wyrzutnie programu NAREW.” [Obserwator Gospodarczy]
„3 kwietnia 2016 r. Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych (ICIJ) oraz niemiecka gazeta Süddeutsche Zeitung opublikowały ponad 11,5 miliona dokumentów pochodzących z panamskiej kancelarii prawnej Mossack Fonseca. Ujawniły one sieć zagranicznych spółek-przykrywek powiązanych z globalną elitą finansową, w tym z obecnymi i byłymi przywódcami rządowymi.” Al-Dżazria zadaje pytanie czy po 10 latach Panama Papers przyniosły jakąkolwiek zmianę. [Al-Dżazira]
„Dokładnie rok temu prezydent Donald Trump ogłosił ”Dzień Wyzwolenia„ i zaprezentował nową siatkę ceł obejmującą niemal cały świat. Skala stawek zaskoczyła rynki, firmy i polityków, ale już po kilku dniach cła zawieszono i w wielu przypadkach zastąpiono niższymi stawkami uzgodnionymi bilateralnie. W pierwszą rocznicę tych wydarzeń rozmawiamy z Janem Jęczem i Aleksandrem Kierońskim o tym, gdzie dziś jest gospodarka USA i świata. Rozmowę prowadzi Hanna Cichy.” [###]
„Czy ktoś może jeszcze zablokować kupno właściciela TVN? Wyjaśniamy dalsze kroki tej transakcji. To jedna z najgorętszych medialnych transakcji na rynku mediów od lat, ale wciąż nie może dojść do skutku. Próbował Netflix, teraz próbuje Paramount. Powiedzieć, że to skomplikowane przejęcie to nic nie powiedzieć. Wyjaśniamy wszystkie zawiłości prawne związane za transakcją.” [Wirtualne Media]
Nauka i technologia
Misja Artemis 2 z sukcesem wystartowała. The Guardian ma tekst o tym gdzie właśnie znajduje się statek z astronautami (a właściwie gdzie znajdował się w momencie publikacji artykułu) a Live Science ma artykuł który przedstawia szczegółowo plan misji. [The Guardian], [Live Science]
„Misja Artemis II wkrótce wyśle ludzi na Księżyc — oto, jakie badania będą tam prowadzić” Nature ma ciekawy tekst opisujący jakie badania naukowe są planowane dla członków nowej misji kosmicznej. [Nature]
Jeśli wolicie słuchać o starcie misji Artemis 2 na Księżyc to Nature przygotowało też podcast na ten temat. [###]
„Obecnie przestrzeni wokół Ziemi nie można już uznać za pustą. Na orbicie znajduje się ponad 30 000 obiektów, a liczba ta rośnie wykładniczo” Guardian ma ciekawy wizualnie materiał o tym jak bardzo zapchana satelitami jest obecnie ziemska orbita i jakie niebezpieczeństwa to stwarza. [The Guardian]
„Naukowiec, który odkrył gen SRY – na podstawie którego Międzynarodowy Komitet Olimpijski ocenia obecnie, czy zawodniczki mogą startować w konkurencjach kobiecych – twierdzi, że nie należy go wykorzystywać w ten sposób.” [ABC News AU]
„Dwa lata po wykryciu pierwszych przypadków wirusa grypy H5N1 u krów w Stanach Zjednoczonych wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. (...) Opracowywanych jest również kilka obiecujących szczepionek, ale nie jest jasne, czy zostaną one zaakceptowane przez organy regulacyjne i rolników.” [Science]
„Samce ośmiornic wykorzystują wyspecjalizowane ramko zwane hektokotylusem do umieszczenia pakietu nasienia w układzie rozrodczym samicy. Nie było wiadomo jednak, w jaki sposób ramko to wykrywa partnerkę ani jak dostarcza nasienie we właściwe miejsce.” Nie było wiadomo do teraz. [The Guardian]
Pamiętacie, że karta płatnicza powinna była mieć wypukłe cyfry (aby odbić je na kalce), czasy gdy na karcie był jedynie pasek magnetyczny, a nie było tam czipu, albo jak wprowadzano płatności zbliżeniowe? A czy wiecie, że w pewien sposób cała sprawa zaczęła się od radzieckiego urządzenia podsłuchującego? O tym jak właściwie działa karta płatnicza, o historii jej rozwoju, o jej bezpieczeństwie i słabościach jej designu – w jak zawsze ciekawy sposób opowiada Veritasium. [###]
W złotej erze energii atomowej, gdy przyszłość rysowała się w iście jądrowych barwach nie brakowało pomysłów kontrowersyjnych. Jednym z nich było używanie ładunków jądrowych do budowy kanałów, tworzenia portów czy też wydobycia gazu ziemnego. Jednym z głównych piewców tego typu projektów był Edward Teller, węgiersko-amerykański fizyk jądrowy pochodzenia żydowskiego, który nazywany jest „ojcem amerykańskiej bomby wodorowej”. [###]
„Czego nie rozumieją przeciwnicy zakazu używania smartfonów w szkołach” Jakiś czas temu na łamach Krytyki Politycznej ukazał się tekst krytykujący pomysł wprowadzenia zakazu używania smartfonów przez uczniów w polskich szkołach. Teraz redakcja publikuje tekst polemiczny. [Krytyka Polityczna]
Idee, kultura, społeczeństwo
31 marca obchodzimy międzynarodowy Dzień Widzialności Osób Transpłciowych z tej okazji przypominamy Wam tekst jaki o tym dniu opublikowało OKO.press kilka lat temu. „Chcę być widoczny dla tych, którzy jeszcze się boją”. [OKO.press]
Na pewno większość z Was widziała film Aladyn od Disneya. Jeśli interesujecie się kulturą to pewnie kojarzycie krytykę filmu mówiącą o orientalizacji bliskiego wschodu w tym filmie. Ale czy słyszeliście wcześniej oskarżenia, że film jest plagiatem innego filmu – Złodzieja z Bagdadu? [###]
„W krajach anglojęzycznych przeszłość jest »za nami«, a przyszłość wciąż »przed nami«. Jednak sposób, w jaki mówimy o czasie, jest znacznie bardziej zróżnicowany językowo… i może to faktycznie wpływać na to, jak go postrzegamy.” [###]
„W burzliwym 1918 roku europejskie narody do tej pory pozostające pod władzą zaplątanych w światową wojnę mocarstw uzyskały szansę na niepodległość. Udało się Polsce, udało Litwie, udało Czechom, Słowakom i południowym Słowianom. Nie udało Białorusinom” [OKO.press]
„Jeśli zmęczyły was promocyjne gadki szefów Big Techu o tym, jak ich innowacje zmienią wszystko na lepsze, mam dla was dobrą i złą wiadomość. Dobra: takich gadek jest coraz mniej. Zła: zastąpiło je przekonywanie, że musimy pogodzić się ze zmianami na gorsze.” [Krytyka Polityczna]
„Z badania wynika, że Tinder zmienił sposób randkowania i nawiązywania relacji wśród młodych dorosłych. Wejście aplikacji na rynek w Stanach Zjednoczonych zwiększyło liczbę kontaktów seksualnych, ale nie przełożyło się na większą liczbę związków. ” [Obserwator Gospodarczy]
„W I Rzeczpospolitej stosy płonęły, a żeby na nie trafić wcale nie trzeba było być zapiekłym heretykiem. Wystarczyło, że zupełnie świecki sąd, w świetle ówczesnego prawa, skazał daną osobę (w zdecydowanej większości były to kobiety) za czarostwo. (...) . Choć prawo nakazywało, że tortury można wykonać tylko trzykrotnie (a kto je przeżyje i dalej będzie zaprzeczał, ten jest niewinny), praktyka często była inna. – W procesach o czary uważano, że diabeł pomaga czarownicom, i torturowano do skutku – opowiada prof. Jacek Wijaczka, historyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalista od procesów czarownic na ziemiach polskich. Uniewinnienia się zdarzały, ale były to pojedyncze przypadki.” [Radio Naukowe], [###]