Wydanie 284, 11.04.2026
To z wyborami na Węgrzech, zaprzysiężeniem nowych sędziów TK oraz końcem misji Artemis II
Fajnie by było gdyby Orbán stracił władzę, ale uwierzymy w to dopiero jak zostanie zaprzysiężony nowy rząd.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Sprawa pedofila z Kłodzka i prawicowa pornografia zbrodni. Oto spoiler kampanii wyborczej 2027 roku” Czy polska prawica jak i „apolityczny” Kanał Zero mogą być bardziej obrzydliwi niż się tego spodziewacie? Niestety tak. [OKO.press]
„Uroczystość ślubowania czwórki wybranych przez Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego trwała zaledwie 10 minut. Pomimo zaproszenia prezydent Karol Nawrocki nie stawił się na uroczystość.” Szkoda, że PiS razem ze swoim prezydentem będą robić wszystko żeby tylko dalej rozwalać system sądownictwa w Polsce. [OKO.press]
„Nasze stanowisko jest takie, że stosunek służbowy został nawiązany i my będziemy się zachowywać w taki sposób, jakby on został nawiązany – powiedział w Faktach po Faktach prof. Maciej Taborowski, jeden z sześciu nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mówił też o piśmie, z jakim sędziowie zwrócili się do prezesa TK.” [TVN24]
„Żadnych politycznych układanek z Konfederacją, za to wspólny blok z Lewicą, PSL i Polską 2050 – taki jest plan Donalda Tuska na przyszłoroczne wybory. Premier przedstawił na Radzie Krajowej KO pomysł na wygranie wyborów. Tych, i następnych, bo rządzić zamierza dekadę ” Hmmmmmmmmm [OKO.press]
„16 lat temu w katastrofie samolotu pod Smoleńskiem zginęło 96 osób, w tym prezydent Lech Kaczyński i jego małżonka Maria, najwyżsi dowódcy Wojska Polskiego, ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski, duchowni, weterani Armii Krajowej i Sybiracy. W obchodach w Warszawie i Krakowie biorą udział przedstawiciele rodzin ofiar oraz władz.” Tyle się dzieje, że jak ktoś ma szczęście to mógł zapomnieć o kolejnej rocznicy katastrofy Smoleńskiej. [TVN24]
„Może RegioJet myślał, że będzie tutaj zdecydowanie łatwiej? Może zbyt szeroko chciał wejść na polski rynek? O wyjściu czeskiego przewoźnika komercyjnego z polskich torów mówił w TOK FM Łukasz Malinowski, redaktor naczelny »Rynku Kolejowego«.” [TokFM]
„Do PZŁ szerokim strumieniem płyną pieniądze z budżetu państwa i samorządów, m.in. na organizację hubertusów, edukację dzieci i młodzieży, wsiedlanie kuropatw czy puchary w konkursach. Ale PZŁ nie udostępnia sprawozdań finansowych, tłumacząc, że opiera się na prywatnych środkach swoich członków.” [OKO.press]
„Na placu zabaw na warszawskim Bemowie zadomowiły się dziki. Jak twierdzą mieszkańcy, nikomu nie zagrażały, mimo to służby miejskie uśpiły cztery dorosłe osobniki i 12 warchlaków. Odbyło się to na oczach spacerowiczów, w tym dzieci, co wywołało powszechne oburzenie. Do podobnej sytuacji doszło na Mokotowie.” Nawet artykuł o oburzeniu używa wygładzonego języka. Wszyscy chyba wiedzą, że „uśpienie” nie było bezkrwawe. [TVN24]
„»Piotr z Polski«, bohater szokującego śledztwa CNN, został zatrzymany przez policję. Mężczyzna odpowie za to, że odurzał i gwałcił swoją żonę, a nagraniami aktów przemocy dzielił się z innymi użytkownikami sieci. »Piotrowi z Polski« grozi nawet 20 lat więzienia. ” Jeśli nie wiecie o jakie śledztwo CNN chodzi to linkujemy do niego w drugim linku. [TVP Info], [CNN]
„Na działce sąsiadującej z pomnikiem pomordowanych Żydów w Jedwabnem ustawione zostały kontenery. Wszystko za sprawą środowiska skupionego wokół Wojciecha Sumlińskiego, który w swoich publikacjach kwestionuje udział Polaków w zbrodni. W kontenerach ma działać centrum informacyjne i mają odbywać się spotkania. Przedstawicielka gminy żydowskiej mówi, że to bardzo przykre.” Ciekawe czy prawicy będzie ten kontener tak przeszkadzał jak centrum logistyczne w Gietrzwałdzie. Nie wiemy ale się domyślamy. [TVN24]
„Wydawać by się mogło, że stacja, która bije rekordy oglądalności i dominuje w sieci, powinna iść za ciosem i budować potęgę informacyjną. Tymczasem Republika pod wodzą Tomasza Sakiewicza zaczyna przypominać bazar, na którym obok politycznych tyrad można śledzić mecz z komentarzem Danuty Holeckiej, kupić panele słoneczne czy młynek do przypraw. Pytanie tylko, czy tego oczekują widzowie Republiki?” [Wirtualne Media]
„Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił decyzję przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Macieja Świrskiego o nałożeniu 145 tys. zł kary na Telewizję Polską za emisję reportażu »Arcydzieło Rydzyka« w programie »Raport specjalny«.” [Press]
„Przewodnicząca Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji dr Agnieszka Glapiak nałożyła dwie kary po 150 tys. zł na federację Fame MMA, organizującą walki m.in. celebrytów. Regulator poinformował, że chodzi o ”brak skutecznych zabezpieczeń chroniących dzieci przed dostępem do brutalnych i wulgarnych treści„ publikowanych na platformach YouTube i Twitch.” [Wirtualne Media]
„Rząd planuje rozszerzyć katalog osób zobowiązanych do pokrywania kosztów pobytu seniora w domu pomocy społecznej. Nowe przepisy obejmą m.in. osoby, które przejęły od niego nieruchomość w ostatnich latach.” Czy to będzie ustawa pana Jerzego? [TVP Info]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Długotrwałe ataki powietrzne Rosji na Ukrainę. 1505. dzień wojny.
Nowy minister, stare problemy. Kryzys mobilizacyjny na Ukrainie [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Prezydent Wołodymyr Zełenski oświadczył 10 kwietnia, że Ukraina jest gotowa podjąć wzajemne działania w odpowiedzi na ogłoszone przez Rosję wielkanocne zawieszenie broni.” United24 Media piszą o wielkanocnym zawieszeniu broni a Kyiv Independent donosi o świątecznej wymianie jeńców. [United24 Media], [Kyiv Independent]
„Ukraina dąży do zacieśnienia współpracy w dziedzinie obronności oraz stosunków dyplomatycznych z Turcją i Syrią w sytuacji, gdy jej sojusz ze Stanami Zjednoczonymi ulega nadwyrężeniu, a prowadzone przez USA rozmowy pokojowe utknęły w martwym punkcie.” [Politico]
Serhii Plokhy jest historykiem specjalizującym się w historii Ukrainy, który wykłada na uniwersytecie Harvarda. Dziennikarka Kyiv Independent rozmawia z nim o tym jak to narracja Rosji ukształtowała postrzeganie Ukrainy przez resztę świata i dlaczego niepodległość tego kraju zawsze była postrzegana przez Moskwę jako zagrożenie. [###]
Europa
Planowane zmiany w polityce migracyjnej Republiki Czeskiej. Co piąty młody Niemiec planuje wyjechać z kraju.
„Unia Europejska nie ukrywa, że pragnie pełnić rolę światowego »regulatora cyfrowego« i odniosła w tym zakresie pewne sukcesy. Nowy projekt CEPA, zatytułowany »Mapping the Brussels Effect« (»Mapowanie efektu brukselskiego«), pokazuje, jak przepisy UE dotyczące technologii rozprzestrzeniają się na całym świecie. Mapa ta wskazuje, że w wielu krajach spoza UE istnieje zapotrzebowanie na regulacje w dziedzinie technologii cyfrowych.” [Center for European Policy Analysis]
„Przed szczytem w Ankarze w lipcu 2026 r. nowe dane opublikowane przez NATO wskazują, że europejscy sojusznicy przekraczają wcześniejsze prognozy dotyczące wydatków na obronność – jest to pozytywny sygnał w obliczu trwających zawirowań w sojuszu transatlantyckim.” [The Atlantic Council]
„Komisja Europejska rozważa wprowadzenie podatku od nadzwyczajnych zysków, podobnego do mechanizmu zastosowanego w 2022 roku podczas kryzysu gazowego. Z wnioskiem tym wystąpiło pięć państw członkowskich UE, które wezwały również do rozszerzenia zakresu tego podatku na zagraniczne zyski związane z paliwami kopalnymi.” [Euronews]
„Realizacja celów klimatycznych Unii Europejskiej może ulec opóźnieniu, ponieważ konflikt z Iranem powoduje gwałtowny wzrost cen energii i budzi obawy dotyczące bezpieczeństwa dostaw. Przywódcy UE pozostają przekonani, że droga do niezależności energetycznej prowadzi przez zwiększenie udziału czystej energii i zmniejszenie zależności od paliw kopalnych.” [Euronews]
„W piątek premier Francji Sébastien Lecornu przedstawił krajowy plan elektryfikacji, którego celem jest zmniejszenie zależności od paliw kopalnych oraz wzmocnienie suwerenności energetycznej kraju.” [Euractiv]
„Sąd w Hasselt skazał właśnie grupę przestępców za serię kradzieży gołębi wyścigowych wartych ponad 2,5 mln euro. Skąd wzięły się ogromne pieniądze, które w ciągu zaledwie kilku lat przekształciły skromne hobby w zawodowy sport, i dlaczego wszystko to dzieje się właśnie w Belgii?” [Dział Zagraniczny], [###]
Kącik węgierski
Już w niedzielę wybory na Węgrzech. Jakie są scenariusze powyborcze? [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
Polityczna ofensywna premiera Węgier na finiszu kampanii wyborczej [Instytut Europy Środkowej]
Fidesz zawsze budował figurę wroga zewnętrznego, zagrażającego suwerenności narodu. W poprzednich cyklach wyborczych to był Soros, liberalne elity, Bruksela, migranci, Unia Europejska. W tym sezonie rolę tę pełni Ukraina. Jakub Majmurek rozmawia z Iloną Gizińską [Krytyka Polityczna]
„W niedzielę 12 kwietnia 2026 na Węgrzech odbędą się wybory parlamentarne. Niezależne sondaże pokazują znaczną przewagę opozycyjnej partii Tisza. W sondażach zlecanych przez rządzący od 16 lat Fidesz dominuje partia Viktora Orbána.” OKO.press też pisze o wyborach na Węgrzech. [###]
„W środę Niemcy skrytykowały JD Vance’a za hipokryzję, odpierając zarzut wiceprezydenta USA, jakoby Bruksela ingerowała w wybory na Węgrzech.” Kiedy jakiś polityk europejski krytykuje Orbana to miesza się w wybory, kiedy amerykanie wspierają premiera Węgier to tego nie robią. Czego nie rozumiecie? BTW politycy PiS też ruszyli wesprzeć Orbana o czym pisze WP. [Politico], [Wirtuala Polska]
„Służby wywiadowcze rządu Viktora Orbána potajemnie korzystają z Webloc — narzędzia do masowej inwigilacji, które śledzi setki milionów osób na podstawie danych reklamowych ze smartfonów — co czyni Węgry pierwszym potwierdzonym krajem UE, który je wdrożył, prawdopodobnie z naruszeniem przepisów RODO.” [VSquare]
„Wybory na Węgrzech już w ten weekend. W tym materiale omawiamy to, jak po 16 latach rządów Orbána wygląda węgierska gospodarka. Jak dziś wygląda życie na Węgrzech? Jak Viktor Orbán zmienił Węgry? (...)” [###]
„19 kwietnia odbędą się ósme w ciągu ostatnich pięciu lat wybory parlamentarne w Bułgarii. Wiele wskazuje na to, że – w przeciwieństwie do poprzednich głosowań – tym razem wyłoniony zostanie zdecydowany zwycięzca.” Pisaliśmy już o zbliżających się wyborach w Bułgarii ale temat nas tak frapuje, że możecie przeczytać o nim kolejny raz. Jesteśmy naprawdę ciekawi czy w końcu któreś ugrupowanie zdecydowanie wygra. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Bośnia i Hercegowina wygrała z Włochami i tym samym zakwalifikowała się na Mistrzostwa Świata w piłce nożnej, które już w czerwcu odbędą się w USA, Meksyku i Kanadzie. To zwycięstwo spowodowało prawdziwą euforię na ulicach, niektórzy twierdzą że na tych kilka godzin kraj się zjednoczył. Jakie tendencje pokazuje nam piłkarska reprezentacja? Czy piłka nożna może wpłynąć na tożsamość obywateli Bośni i Hercegowiny? ” [###]
„Coraz częściej pojawiają się informacje o chorobie Ramzana Kadyrowa. W tym podcaście omawiamy te pogłoski. Co rzeczywiście wiemy o stanie zdrowia Kadyrowa? Jaka przyszłość czeka Czeczenię? Jaka jest pozycja Kadyrowa? Na te i inne pytania odpowiada Miłosz Bartosiewicz, ekspert OSW.” Mogliście tekst o tym przeczytać na łamach OSW więc teraz czas na podcast. [###]
„Czy Armenia w najbliższych wyborach zdecyduje, czy zbliżyć się do Zachodu, czy pozostać w orbicie wpływów Rosji. Dlaczego prozachodni premier Nikol Paszynian pojechał do Moskwy na spotkanie z Władimirem Putinem? W programie również sytuacja w Gruzji po śmierci głowy tamtejszego Kościoła patriarchy Eliasza II i nowa konstytucja w Kazachstanie, która obniża rangę języka rosyjskiego – czy to tylko symboliczna zmiana? Gościem Piotra Pogorzelskiego jest Wojciech Górecki, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich.” [###]
„Afera wokół portalu Voice of Europe pokazała, że rosyjskie operacje wpływu wchodzą w Europie w nową fazę. Coraz częściej przybierają formę skoordynowanych działań, łączących propagandę, dezinformację, wsparcie finansowe i bezpośrednią ingerencję w procesy polityczne. Potwierdza to szereg innych operacji dezinformacyjnych ujawnionych przez czeskie służby, a także przypadek Węgier, gdzie Rosja ingerowała w kampanię przed wyborami parlamentarnymi w bieżącym roku.” [Instytut Europy Środkowej]
Bliski i Środkowy Wschód
Donald Trump zapowiadał „zakończenie cywilizacji” i atak na infrastrukturę energetyczną, jeśli nie dojdzie do postępów w rozmowach. Można to ująć również w sposób, że groził popełnieniem zbrodni wojennych (chociaż jak dodaje, bardzo tego nie chciał„. Tuż przed amerykańskim terminem ogłoszono, że następuje zawieszenie broni na dwa tygodnie, zaraz rozpoczną się dalsze negocjacje bazując na irańskich 10 punktowym planie, a statki będą mogły przepływać przez cieśninę Ormuz w koordynacji ze stroną irańską.
Zarówno strona amerykańska jak i irańska ogłosiły zwycięstwo. Porażkę ogłosiła za to izraelska opozycja. Izrael postanowił kontynuować ofensywę w Libanie nie uznając, że rozejm irańsko-amerykański obowiązuje również na tamtym froncie. Jednak pod naciskiem amerykańskim strona izraelska i libańska mają odbyć rozmowy w Waszyngtonie w najbliższy wtorek. Na ten moment ruch przez cieśninę Ormuz pozostaje bez zmian (czyli ~10% ruchu sprzed wojny), a delegacja amerykańska i irańska są w drodze na negocjacje, które odbędą się w stolicy Pakistanu.
To ekspresowe podsumowanie tego tygodnia, więcej szczegółów w materiałach poniżej.
„Iran i Stany Zjednoczone osiągnęły porozumienie w sprawie dwutygodniowego zawieszenia broni, podczas którego amerykańskie siły zbrojne powstrzymają dalsze ataki na terytorium Iranu, Teheran zaś odblokuje tranzyt przez cieśninę Ormuz” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
Rozejm z Iranem wisi na włosku, Izrael kontynuuje inwazję na Liban i uznaje, że Liban nie jest objęty zawieszeniem broni. Iran ma inne zdanie, w efekcie czego ruch w cieśninie Ormuz nadal jest śladowy. [Konflikty]
W Pakistanie rozpocząć się mają w niedzielę rozmowy między Amerykanami i Irańczykami. Amerykańska delegacja składa się z wiceprezydenta JD Vance’a oraz zięcia Trumpa Jareda Kushnera oraz wieloletniego kolegę i partnera biznesowego Trumpa Steve’a Witkoffa. Dwaj ostatni brali udział w poprzednich rozmowach, które spełzły na niczym i zakończyły się atakiem na Iran. Stronę irańską reprezentują MSZ Abbas Aragczi oraz przewodniczący irańskiego odpowiednika parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf. W swojej analizie na łamach The Guardian Andrew Roth opisuje pozycje Vance’a i uznaje, że nie ma on zbyt wielu kart w ręku. [Politico], [The Guardian]
Pod naciskiem amerykańskim, Izrael i strona Libańska mają spotkać się w Waszyngtonie w najbliższy wtorek. Celem jest zaprzestanie walk na południu Libanu i mającej tam miejsce izraelskiej inwazji lądowej i kampanii lotniczej. Zaprzestanie izraelskiej ofensywy na froncie libańskim jest jednym z irańskich warunków w wypracowywanym porozumieniu pokojowym z USA. [Reuters]
„25 marca Turcja i Wielka Brytania podpisały porozumienie dotyczące utrzymania i eksploatacji samolotów wielozadaniowych Eurofighter Typhoon, zakupionych przez tureckie siły powietrzne w ubiegłym roku. (...) Myśliwce Eurofighter Typhoon mają wypełnić lukę w tureckich siłach powietrznych powstałą w wyniku starzenia się floty F-16 i służyć jako rozwiązanie pomostowe do czasu wprowadzenia do służby myśliwca rodzimej produkcji Kaan oraz zakupu samolotów F-35.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Amerykańska dziennikarka, która została porwana tydzień temu w stolicy Iraku, Bagdadzie, została uwolniona – poinformował sekretarz stanu USA Marco Rubio. Wspierana przez Iran bojówka Kataib Hezbollah poinformowała we wtorek, że uwolni Shelly Kittleson, porwaną 31 marca, pod warunkiem natychmiastowego opuszczenia Iraku. Rubio podziękował irackim urzędnikom za pomoc w jej uwolnieniu i powiedział, że Stany Zjednoczone „pracują obecnie nad zapewnieniem jej bezpiecznego wyjazdu z Iraku”. [BBC]
W piątek minęło sześć miesięcy od wejścia w życie porozumienia o zawieszeniu broni w Strefie Gazy Jak postępuje ustalony wtedy proces pokojowy, który obecnie znalazł się w cieniu wojny i rozmów z Iranem? [AP News]
Jak wynika z raportu think tanku klimatycznego Ember, Turcja dała zielone światło na budowę większej liczby bateryjnych magazynów energii niż jakikolwiek inny kraj członkowski UE. Według danych od Ember, od 2022 roku w Turcji zatwierdzono ponad 33 GW mocy baterii, podczas gdy całkowita operacyjna i zatwierdzona do budowy moc baterii w Niemczech czy Włoszech wynosi 12-13 GW. [Ember Energy]
Azja
„Rosyjska pełnoskalowa inwazja na Ukrainę w 2022 r. stworzyła wyjątkowe okoliczności, które legły u podstaw zawiązania w 2024 r. sojuszu Korei Płn. z Rosją. Jego filarem jest północnokoreańska pomoc wojskowa, w zamian za którą Rosja udziela KRLD wsparcia politycznego, gospodarczego i militarnego. Obustronne korzyści skłaniają sojuszników do kontynuowania współpracy, która nie jest wolna od słabości. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W środę Korea Północna wystrzeliła w kierunku morza kilka pocisków balistycznych krótkiego zasięgu w ramach drugiej serii wystrzałów w ciągu dwóch dni – poinformowały południowokoreańskie siły zbrojne. Stało się to kilka godzin po tym, jak wysoki rangą północnokoreański urzędnik ostro skrytykował nadzieje Seulu na ocieplenie stosunków.” [AP News]
„Minister sprawiedliwości Korei Południowej zobowiązał się do rozszerzenia dostępu do środków prawnych dla ofiar nadużyć ze strony państwa, w tym dla osób adoptowanych z zagranicy, których adopcje były obarczone powszechnymi nadużyciami za czasów poprzednich rządów wojskowych.” [AP News]
„Chiny rozprawiają się z oszustwami. Tylko nie z tymi, które dotykają Amerykanów. Podczas gdy Pekin zwalcza oszustwa na własnym terenie, badacze twierdzą, że grupy przestępcze przenoszą swoją uwagę na ofiary w innych częściach świata.” [WIRED]
„Liderka opozycji z Tajwanu spotkał się w piątek z prezydentem Chin Xi Jinpingiem w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie. Było to pierwsze tego rodzaju spotkanie od ponad dziesięciu lat, a obie strony potwierdziły potrzebę utrzymania pokoju wokół tej samorządnej wyspy, którą Chiny uznają za część swojego terytorium.” [AP News], [Al-Dżazira]
„Niepokojące plany Indii dotyczące budowy zapór na rzekach transgranicznych, o których poinformowano Bangladesz. W północno-wschodnim indyjskim stanie Meghalaya planowanych jest co najmniej siedem projektów hydroelektrycznych na dwóch systemach rzek transgranicznych.” [The Diplomat]
Afryka
„Dżibuti to kraj liczący niecały milion mieszkańców, pozbawiony znaczących zasobów naturalnych. Znajduje się tam również najgęstsza na świecie skupisko zagranicznych baz wojskowych – wzdłuż wybrzeża, w odległości zaledwie kilku kilometrów od siebie, działają bazy Stanów Zjednoczonych, Chin, Francji, Japonii i Włoch.” O państwie położonym w Rogu Afryki możecie przeczytać w pierwszym tekście Al-Dżaziry. Drugi opisuje zbliżające się wybory prezydenckie w tym małym kraju, w których dalszą władzę może sobie zapewnić polityk rządzący tym krajem od ponad 20 lat. [Al-Dżazira #1], [Al-Dżazira #2]
Naczelnik Kościoła katolickiego rozpoczął tournée po kontynencie afrykańskim. AP News przygotowało ściągawkę opisującą trasę jego podróży jak i spekulującą jakie cele chce osiągnąć tą wizytą. [AP News]
„W piątek Mali poparło plan Maroka, zakładający przyznanie autonomii Saharze Zachodniej przy jednoczesnym ustanowieniu suwerenności nad tym spornym regionem, wyrażając tym samym poparcie dla planu zakończenia trwającego od dziesięcioleci konfliktu między rządem marokańskim a rdzennymi mieszkańcami Sahary Zachodniej, Sahrawi.” [AP News]
„W obliczu narastających obaw, że zbrojna rebelia islamistów, która ogarnęła znaczne obszary Afryki Zachodniej, rozprzestrzenia się, kwestie bezpieczeństwa zdominowały kampanię wyborczą w Beninie – kraju, który niegdyś cieszył się względnym spokojem.” Nie tylko w Dżibuti odbywają się wybory. [BBC]
„Kryzys wywołany aktywnością transgranicznych grup terrorystycznych w Sahelu pozostaje jednym z największych wyzwań dla tamtejszych rządów, słabych i uzależnionych od wsparcia z zagranicy. W przypadku Burkina Faso junta postawiła na próbę siłowego rozwiązania problemu. Metoda ta doprowadziła do sytuacji, w której wojsko zabija więcej cywilów niż lokalny oddział Al-Ka’idy.” [Konflikty]
„W Nigerii rozpoczęło się postępowanie karne przeciwko ponad 500 osobom oskarżonym o udział w atakach bojowników – jest to jeden z największych procesów o terroryzm w historii tego kraju.” [BBC]
Ameryka Łacińska
Nie tylko Węgrzy mają wybory w ten weekend. Także mieszkańcy Peru idą do urn. Będą wybierali nie tylko prezydenta (lub rezydentkę) ale także pierwszy raz od 1992 członków Senatu. Kandydatów na najwyższe stanowisko w państwie jest kilkadziesiąt ale naprawdę liczy się tylko kilkoro z nich i Americas Quarterly przedstawia ich sylwetki. Ogólniej o wyborach i sytuacji w kraju pisze Al-Dżazira jak i Guardian. [Americas Quarterly], [Al-Dżazira], [The Guardian]
„Meksykański gigant branży monitoringu, o którym nigdy nie słyszeliście, obserwuje teraz granicę Stanów Zjednoczonych. Grupo Seguritech po cichu zbudowało imperium monitoringu warte 1,27 miliarda dolarów. Teraz rozszerza swoją działalność na Stany Zjednoczone i całą Amerykę Łacińską.” [Rest of World]
„Skrajnie prawicowy rząd Chile unieważnia plan budowy pomnika w miejscu, gdzie Pinochet stosował tortury. Nowa administracja cofa decyzję o wywłaszczeniu posiadłości założonej przez byłego nazistę Paula Schäfera, pozostawiając ofiary w stanie niepewności” [The Guardian]
„W czwartek argentyński Kongres przyjął projekt ustawy, za którym opowiadał się libertariański prezydent Javier Milei, a który łagodzi przepisy dotyczące ochrony lodowców w celu ułatwienia inwestycji w wydobycie metali — organizacje ekologiczne zapowiadają, że zaskarżą tę decyzję w sądzie.” [AP News]
„Policja w Wenezueli blokuje demonstrantów domagających się wyższych płac i emerytur. Problemy związane z kosztami życia utrzymują się w Wenezueli od czasu, gdy Stany Zjednoczone porwały w styczniu byłego prezydenta Nicolasa Maduro.” [Al-Dżazira]
Ameryka Północna
„W środę kanadyjski poseł opozycji przeszedł do rządzącej Partii Liberalnej, dzięki czemu premier Mark Carney znalazł się o krok od uzyskania większości parlamentarnej, która ułatwiłaby mu realizację jego programu.” [Reuters]
„Jedno z plemion Pierwszych Narodów w Albercie stwierdziło, że dążenia separatystów do odłączenia się tej prowincji od Kanady są »całkowicie nieodpowiedzialne i niehonorowe« i należy je powstrzymać, argumentując przed sądem, że proponowane referendum naruszyłoby ich prawa wynikające z traktatów.” [The Guardian]
„Donald Trump podobno powiedział, że pod koniec swojej drugiej kadencji prezydenckiej udzieli masowych ułaskawień swoim najbliższym doradcom, obiecując im to w swobodnych rozmowach w ciągu ostatniego roku.” [The Guardian]
„Melania Trump próbowała zamieść sprawę Epsteina pod dywan, ale w rezultacie tylko ją ponownie rozgrzała” [CNN], [The Guardian]
„Administracja Bidena wniosła pozew przeciwko deweloperowi z Teksasu oskarżonemu o oszukanie dziesiątek tysięcy mieszkańców pochodzenia latynoskiego. Departament Sprawiedliwości z czasów Trumpa proponuje obecnie bezprecedensową ugodę, która zdaniem ekspertów może uderzyć właśnie w osoby poszkodowane przez tego dewelopera.” [ProPublica]
„»Odrażające«: kulisy historii graczy z Polymarket, którzy stawiają miliony na wojnę. Śledztwo przeprowadzone przez Guardian ujawnia, w jaki sposób rynki prognoz mogą wpływać na kształt wiadomości – oraz jak decydują one o tym, co jest »prawdą«” Jeśli nie macie negatywnego zdania o hazardzistach to po przeczytaniu tego tekstu powinno się to zmienić. [The Guardian]
„Była pracownica kongresmana Erica Swalwella, czołowego kandydata Partii Demokratycznej na stanowisko gubernatora Kalifornii, twierdzi, że kongresman zgwałcił ją, gdy była w stanie silnego upojenia alkoholowego, pozostawiając ją z siniakami i krwawieniem – zarzut, któremu Swalwell stanowczo zaprzecza.” [CNN]
„Mężczyzna, który spędził prawie 30 lat w więzieniu, zanim został uniewinniony, wygrał przełomowe wybory w Nowym Orleanie, obiecując zreformować system sądowniczy, który go zawiódł. Teraz gubernator Luizjany Jeff Landry i kontrolowana przez Partię Republikańską legislatura starają się jak najszybciej zlikwidować jego stanowisko, zanim zdąży on złożyć przysięgę.” [AP News]
Oceania
„Ben Roberts-Smith, najbardziej odznaczony żyjący weteran Australii, nie złożył wniosku o zwolnienie za kaucją, gdy w środę w sądzie w Sydney ogłoszono mu zarzuty morderstwa w ramach zbrodni wojennych.” [AP News]
„Nowa Zelandia i Wyspy Cooka podpisały deklarację w sprawie obrony i bezpieczeństwa, kończąc trwający od roku spór dyplomatyczny, który wybuchł po zawarciu przez Wyspy Cooka strategicznych porozumień z Chinami.” [The Guardian], [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„OpenAI popiera projekt ustawy stanu Illinois, który chroniłby laboratoria zajmujące się sztuczną inteligencją przed odpowiedzialnością w przypadkach, gdy modele sztucznej inteligencji zostaną wykorzystane do wyrządzenia poważnych szkód społecznych, takich jak śmierć lub poważne obrażenia co najmniej 100 osób lub szkody materialne o wartości co najmniej 1 miliarda dolarów.” [WIRED]
„Czy Polska zyskała na Unii Europejskiej? Badania jednoznacznie wskazują, że członkostwo przyniosło nam wiele niezaprzeczalnych korzyści. Nie jest jednak powiedziane, że będzie tak wiecznie. W artykule pokazujemy jak wyglądałaby nasza gospodarka bez UE.” [Obserwator Gospodarczy]
„Czy po przyjęciu euro ceny w Polsce gwałtownie wzrosną? Czy własna waluta naprawdę chroni nas przed kryzysami? Ile naprawdę może nas kosztować przyjęcie euro, a ile odkładanie tego w czasie?? (...) W rozmowie z Jakubem Borowskim analizujemy koszty i korzyści wejścia Polski do strefy euro. Sprawdzamy, czy obawy przed skokowym wzrostem cen mają potwierdzenie w danych oraz czy płynny kurs złotego jest tarczą ochronną, czy raczej dodatkowym źródłem niestabilności.” [###]
„Kryzys ziemniaczany w Polsce coraz bardziej daje się we znaki rolnikom. Dobre plony i zagraniczne preferencje dyskontów doprowadzają do zapełnienia magazynów. Dodatkowo od wejścia Polski do UE nasza konsumpcja ziemniaka spadła o 25%.” [Obserwator Gospodarczy]
„W grupie wiekowej 25-34 lata w Polsce wyższym wykształceniem może się pochwalić 37 proc. mężczyzn oraz aż 55 proc. kobiet. To nie tylko segmentacja edukacyjna. to segmentacja stylów życia, ryzyk zdrowotnych, szans na dobrą płacę z możliwością awansu oraz segmentacja geograficzna. Różnice edukacyjne między chłopcami i dziewczynkami zaczynają się już w szkole podstawowej. To ma wpływ na wybieraną szkołę średnią. A ona z kolei zwiększa lub zmniejsza prawdopodobieństwo dostania się na studia. Skąd się bierze to zjawisko? Czy to przez patriarchat? I co można z nim zrobić? ” [###]
Nauka i technologia
„Załoga misji Artemis II wylądowała na wodzie po rekordowym przelocie obok Księżyca. Czworo astronautów wylądowało na wodzie u wybrzeży Kalifornii, kończąc tym samym historyczną 10-dniową misję” [The Guardian]
„Misja księżycowa Artemis II realizowana przez NASA stanowi również sukces dla Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) — systemy napędowe i systemy podtrzymywania życia w statku kosmicznym Orion zostały skonstruowane przez europejską firmę lotniczo-kosmiczną Airbus na zlecenie ESA.” [Nature]
Dlaczego pszczoły są takie super opowie entomolog Sammy Ramsey. Dowiecie się także od niego o zagrożeniu z jakim zmagają się wszystkie pszczoły na świecie. [###]
„Naukowcy zidentyfikowali zestaw wariantów genetycznych, które mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego reakcje na leki przeciw otyłości różnią się znacznie w zależności od osoby” [Nature]
„W tym odcinku programu Science Quickly przyglądamy się gwałtownemu wzrostowi liczby zachorowań na odrę w całych Stanach Zjednoczonych, analizując, w jaki sposób spadający wskaźnik szczepień przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR), coraz częstsze korzystanie z możliwości zwolnienia ze szczepień oraz ogniska dezinformacji tworzą ogniska epidemii, w których ten wysoce zaraźliwy wirus może się rozprzestrzeniać.” [###]
„Pięć substancji psychodelicznych wywiera uderzająco podobny wpływ na sieci mózgowe. Naukowcy zaobserwowali ten charakterystyczny wzorzec aktywności mózgowej na skanach mózgów osób, które zażyły substancje zmieniające świadomość, takie jak psilocybina, LSD i ayahuasca, mimo że substancje te mają odmienny skład chemiczny.” [Nature]
„Uchwycono na filmie dzikie szympansy toczące »wojnę domową« poprzez skoordynowane ataki między dwiema grupami. Nowe badania opisują prawdopodobnie pierwszy przypadek, w którym zjednoczona społeczność szympansów w Ugandzie zwróciła się przeciwko sobie” [The Guardian]
„Naukowcy wymyślili fikcyjną chorobę. Sztuczna inteligencja przekonała ludzi, że jest ona prawdziwa. Bixonimania nie istnieje poza garstką ewidentnie fałszywych artykułów naukowych. Dlaczego więc chatboty oparte na sztucznej inteligencji ostrzegały ludzi przed tą fikcyjną chorobą?” [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Z badania przeprowadzonego przez doktor Magdalenę Andrałojć z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu wynika między innymi, iż zdaniem Polaków zarówno najmniej prestiżowym, jak i najmniej wartościowym społecznie zawodem jest działacz partii politycznej. Na drugim miejscu od końca uplasował się zaś duchowny (ksiądz, zakonnik). Przy czym warto zaznaczyć, iż Polacy nie tylko uważają, że te zawody nie wnoszą zbyt wiele do społeczeństwa, ale również są zdecydowanie zbyt dobrze wynagradzane. ” [Obserwator Gospodarczy]
„W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a Czerwony Kapturek to młoda dziewczynka. To tylko jeden z wielu przykładów splatania bajkowych wątków, charakterystycznego dla ludowej tradycji opowiadania ustnego. – To jest uroda bajek i folkloru, że występuje wątek czy motyw w wielu wariantach i nie można powiedzieć, że któryś jest niewłaściwy – mówi prof. Violetta Wróblewska, dziekanka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka od folkloru tradycyjnego i współczesnego. W tym odcinku rozmawiamy o polskich bajkach ludowych.” [Radio Naukowe], [###]
Jak Adolf Hitler zniszczył demokrację w 53 dni? Odpowiedzią na to pytanie kończy serię Historii Nazistów podcast Za Rubieżą. Cała seria ma 20 odcinków i zaczyna się w momencie gdy Bismarck jednoczył Niemcy. Polecamy serdecznie przedstawienie długiej drogi, która doprowadziła nas do jednego z najczarniejszych etapów historii świata. [Za Rubieżą], [###]