Wydanie 285, 18.04.2026
To z wynikiem wyborów na Węgrzech, brakiem wyników wyborów w Peru i sporami w PiS
Miłej soboty. W ten weekend odbywają się biegi w Gdańsku, Poznaniu i Krakowie. Zaplanujcie podróże po mieście odpowiednio. A uczestnikom życzymy powodzenia.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Karol Nawrocki powołał Radę Nowych Mediów. W jej skład wchodzi 27 osób, w tym m.in. ułaskawiony przez prezydenta Andrzeja Dudę Rafał Ziemkiewicz. Oraz prawicowy influencer, którego oskarżano o rozpowszechnianie rosyjskiej dezinformacji. Skandal jest taki, że być może influenser zaraz zrezygnuje” Nie tylko influenser jest problematyczną osobą w powołanej przez prezydenta radzie. O innych pisze magazyn Press. [OKO.press], [Press]
W Pisie kolejna awantura. Tym razem nie chodzi o spadające sondaże tylko o możliwy rozłam w partii i odejście frakcji Morawieckiego (nigdy nie pamiętamy jakie nazwy mają te frakcje). Możecie przeczytać o tym w tekście OKO.press lub posłuchać w podcaście Polityk Insight. [OKO.press], [###]
Zondacrypto, prezydent i głosowanie w sejmie? O co chodzi? Pierwszy tekst OKO.press tłumaczy czym była giełda krypto walut Zondacrypto, dlaczego klienci, którzy tam zainwestowali raczej nie odzyskają pieniędzy i dlaczego odrzucenie prezydenckiego weta w sprawie ustawy o kryptowalutach ma znaczenie. TVN24 opisuje jak nie udało się tego weta jednak odrzucić a drugi tekst OKO.press ujawnia skalę śledztw jakie polskie państwo toczy w sprawach kryptowalut. [OKO.press #1], [TVN24], [OKO.press #2]
„MSZ do dziś nie zareagowało na skandaliczny wpis ambasadora USA o Marszałku Sejmu. Okazuje się jednak, że MSZ nadal reagować umie – bo zdołało potępić skandaliczne zachowanie posła Konfederacji. Najwyraźniej jakoś łatwiej jest MSZ krytykować posła-pajaca niż wysłannika Trumpa” Zadziwiające, że jak przychodzi do krytykowania osoby protestujące przeciwko ludobójstwu w Gazie czy katastrofie klimatycznej to Sikorski szybko jest w stanie wyprodukować złośliwego świta, a gdy przychodzi do jakiejkolwiek odpowiedzi na skandaliczne słowa amerykańskiego ambasadora to nagle nie ma weny. [OKO.press]
14 kwietnia OKO.press opublikowało tekst „Nie małżeństwa, a małżeństwo. Rząd chce ograniczyć skutki wyroku NSA do konkretnej pary”, którego treść jasno wynika z tytułu. Drugi tekst, opublikowany 2 dni później opisuje reakcję publiczną na ten news oraz przecieki z rządu na temat tego jakie są tam pomysły na wypracowanie tego jak zrealizować wyrok TSUE. [OKO.press]
W Polsce nie powstają parki narodowe z powodu samorządowego weta. Posłowie Polski 2050 i PSL chcą, żeby takie same przepisy obowiązywały w przypadku rezerwatów. »Interes społeczny będzie przegrywał z interesem biznesu, leśników czy myśliwych« – mówi Marek Józefiak z Greenpeace. [OKO.press]
„Dziś do DPS może zostać skierowana zarówno osoba wymagająca stałej intensywnej opieki, jak i ktoś, komu wystarczyłaby pomoc dzienna, zorganizowana przez gminę w domu. Jednocześnie na miejsce w DPS się czeka. Chcemy, by DPS nie był pierwszym, ale ostatnim sposobem wsparcia, jakie może dać państwo.” OKO.press przeprowadziło wywiad z ministrą Katarzyną Nowakowską na temat funkcjonowania Domów Pomocy Społecznej w Polsce i tego co trzeba by było w tym systemie zmienić. [OKO.press]
„Wchodząca w życie 8 lipca 2026 roku reforma PIP da inspektorom okręgowym możliwość zamiany śmieciówek na etaty decyzją administracyjną. Nie oznacza to stworzenia nowych wymagań dla pracodawców. W nowych przepisach chodzi jedynie o to, żeby dać PIP narzędzia, które umożliwią egzekwowanie istniejących już przepisów. Czy będzie to gamechanger? Wszystko będzie zależało od woli politycznej.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Pozorny rozejm wielkanocny. 1511. dzień wojny]
„W piątek administracja Trumpa przedłużyła na około miesiąc zwolnienie umożliwiające państwom zakup na morzu objętej sankcjami ropy rosyjskiej, mimo że ustawodawcy zarzucali rządowi zbyt łagodne traktowanie Moskwy w obliczu trwającej wojny z Ukrainą.” [Reuters]
„Słowacki minister spraw zagranicznych Juraj Blanár oświadczył, że jego kraj jest gotów zablokować nowy pakiet sankcji UE wobec Rosji, ale nie będzie sprzeciwiać się przyznaniu Ukrainie pożyczki w wysokości 90 mld euro.” [Ukrainska Pravda]
„Kolejna zbrodnia wojenna Rosji: po zimie pełnej przerw w dostawach prądu Ukraina przygotowuje się na letnie przerwy w dostawach wody. Ukraina ostrzega, że Rosja może skupić się teraz na atakach na systemy wodociągowe, co budzi obawy przed poważnym kryzysem humanitarnym i sanitarnym.” [Kyiv Independent]
„Ukraina mierzy się z rosnącym kryzysem mobilizacyjnym. Nowy minister obrony, Mychajło Fedorow, zapowiada reformy, które mają zwiększyć liczebność armii i ograniczyć dezercje. Problem jest jednak głębszy, społeczeństwo coraz częściej sprzeciwia się mobilizacji, a braki kadrowe na froncie się pogłębiają.” [###]
„14 kwietnia w Berlinie kanclerz Friedrich Merz i prezydent Wołodymyr Zełenski wzięli udział w pierwszych od ponad 20 lat niemiecko-ukraińskich konsultacjach międzyrządowych. Ukraińskiemu prezydentowi towarzyszyło sześcioro ministrów: obrony, spraw zagranicznych, polityki społecznej i rozwoju, energetyki, gospodarki oraz środowiska i rolnictwa. Ostatnie tego typu spotkanie miało miejsce w 2004 r. Kolejne konsultacje mają się odbyć za rok na Ukrainie.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Matthew Sparkes, reporter magazynu ”New Scientist„, uzyskał wyjątkowy dostęp do najważniejszych ośrodków naukowych w Czarnobylu, gdzie naukowcy walczą o ochronę tego obszaru i zapewnienie jego bezpieczeństwa w obliczu ciągłego zagrożenia atakiem ze strony Rosji” [New Scientist]
Europa
„Donald Trump wciąż grozi aneksją Grenlandii. Za chęcią zajęcia wyspy stoi m.in. dystopijna wizja utworzenia na niej eksterytorialnych miast, wyjętych spod prawa i kontrolowanych przez nawiedzonych technooligarchów.” [Krytyka Polityczna]
„Przedterminowe wybory parlamentarne w Danii z 24 marca 2026 r. nie przyniosły czytelnego rozstrzygnięcia. (...) Kampania, ogłoszona jako odpowiedź na presję prezydenta USA Donalda Trumpa wobec Grenlandii, szybko zeszła z kwestii geopolityki na sprawy krajowe – spór o hodowlę trzody chlewnej, ochronę wód gruntowych i podatek. W konsekwencji trzy tygodnie po wyborach Mette Frederiksen, pełniąca obowiązki premiera, wciąż prowadzi trudne negocjacje koalicyjne, których zakończenie przed majem 2026 r. jest niepewne.” [Instytut Europy Środkowej]
„W sobotę w Barcelonie zebrali się przywódcy demokratyczni, zarówno z kręgów postępowych, jak i tradycyjnych, aby omówić sposoby przywrócenia zaufania do porządku liberalnego, zagrożonego przez świat zmierzający w kierunku skrajnej prawicy i rozdarty konfliktami.” [AP News]
„W środę Szwecja poinformowała, że za zeszłorocznym cyberatakiem na elektrociepłownię stała prorosyjska grupa powiązana z rosyjskimi służbami bezpieczeństwa i wywiadowczymi. Komunikat ten pojawił się po ostrzeżeniach ze strony władz Polski, Norwegii, Danii i Łotwy, że Rosja atakuje infrastrukturę krytyczną w całej Europie.” [AP News]
„W miarę jak słabnie pozycji Meloni we Włoszech, w Genui zyskuje na sile jej postępowa konkurentka” Nie jesteśmy przekonani, że burmistrzyni Genui będzie osobą, która doprowadzi do upadku premierki Meloni ale artykuł ciekawie opisuje obecną sytuację polityczną we Włoszech. [The Guardian]
„Ambasada Francji w Tallinie zwróciła się do Estonii z prośbą o rozszerzenie nazwy nowego Międzynarodowego Muzeum Ofiar Komunizmu tak, aby uwzględniała ono również ofiary nazizmu, odzwierciedlając w ten sposób pełną historię tego miejsca.” Eesti Rahvusringhääling opisuje historię miejsca, w którym ma powstać muzeum oraz przyczyny francuskiej prośby. [Eesti Rahvusringhääling]
OSW przygotowało dłuższy raport o sytuacji politycznej Łotwy pod tytułem „Gorzki sukces Łotwy. Państwo w pętli polaryzacji”. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Orbán przegrał a opozycyjna TISZA pod przywództwem Petera Magyara uzyskała większość konstytucyjną co oznacza, że nie będzie miała za bardzo problemów z uporządkowaniem państwa. Należy jednak pamiętać, że wbrew twierdzeniom wielu konserwatywnych komentatorów nowy rząd nie zostanie stworzony przez super lewaków na smyczy UE ale przez inną partię konserwatywną. Taką, miejmy nadzieję, bardziej praworządną i mniej prorosyjską. Poniżej mamy dla Was kilka powyborczych materiałów ale chcemy zacząć od cytatu z krótkiego tekstu Doniesień z putinowej Polski:
Tak, owszem. Nie pokładajmy zbyt wielkich nadziei w Magyarze. Nadal jest to prawicowy polityk, zresztą dawny członek orbanowskiego Fideszu (odszedł jakoby zniesmaczony przede wszystkim korupcją). Magyar nie może też ignorować tych circa 40% wyborców Fideszu, których przez lata okłamywano w reżimowych mediach. Za rok czy dwa możecie czuć się zawiedzeni brakiem głębszych reform i zachowaniem niektórych elementów orbanizmu. Niemniej jednak jest to ruch w zdecydowanie dobrym kierunku. Posiadająca większość konstytucyjną TISZA może odwrócić wszystkie patologie, wprowadzane przez lata przez Orbana. Węgry mogą, powinny, powoli stawać się NORMALNYM krajem. Targanym własnymi problemami, z normalnym politycznym sporem i różnymi aferkami. Ale normalnym krajem, a nie kleptokratyczną pół-dyktaturą.
[Doniesienia z putinowej Polski]
„Sukces Pétera Magyara na Węgrzech sprzyja tezie, że prawicowy populizm pokona tylko prawica. A to może przesuwać całą politykę jeszcze dalej na prawo.” [Krytyka Polityczna]
Jak Péter Magyar chce się rozprawić ze skorumpowanym systemem Orbána? Punkt po punkcie [OKO.press]
„Opozycyjna TISZA zdecydowanie wygrała wybory na Węgrzech. Jaki jest ich program? Dlaczego Viktor Orbán przegrał? Czego możemy się spodziewać po Magyarze?” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
Wyzwania dla nowego rządu Węgier [Instytut Europy Śrtodkowej]
Rosja po porażce Orbána: dobra mina do złej gry [Ośrodek Studiów Wschodnich]
W ten weekend wybory w Bułgarii i z tej okazji The Guardian przygotował tekst opisujący nadzieje młodych mieszkańców tego kraju związane z kolejnymi wyborami. Przy okazji porażki Orbána na Węgrzech zaczęły się pojawiać komentarze, że w Bułgarii wygra „nowy Orbán”. Chociaż nie da się zaprzeczyć, że były prezydent Rumen Radew i jego ugrupowanie w pewien sposób sprzyjają Rosji to jest to dość prostacki porównanie. Przypominamy analizę OSW, która w rzeczowy sposób opisuje sytuacje polityczną w kraju, profile polityczne partii oraz możliwe scenariusze powyborcze. Co najważniejsze opisuje dokładniej czego najprawdopodobniej można się będzie spodziewać w ramach prorosyjskich działań nowego rządu. [The Guardian], [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Już jutro w Bułgarii odbędą się przedterminowe wybory parlamentarne. Stabilny i choćby tylko umiarkowanie proeuropejski rząd w Sofii byłby kolejnym ciosem w rosyjską sieć w Europie.” OKO.press z ciekawą perspektywą na wybory w Bułgarii. [OKO.press]
„»Wnieść wkład we wspólne zwycięstwo«. Rosjanki na froncie w Ukrainie. Wojna podważa reguły tego, co wypada Rosjankom, a ciągły niedobór żołnierzy na pierwszej linii frontu może zmusić Moskwę do zaangażowania kobiet. Chętnych do walki nie brakuje.” [Krytyka Polityczna]
„W dniach 9-10 kwietnia 2026 r. Rosyjskie Towarzystwo Wojskowo-Historyczne (RVIO) otworzyło plenerową wystawę zatytułowaną »Dziesięć wieków polskiej rusofobii«. Ekspozycję ulokowano na terenie Państwowego Kompleksu Memorialnego ”Katyń„ w obwodzie smoleńskim – w bezpośrednim sąsiedztwie polskiego cmentarza wojennego, gdzie spoczywają ofiary sowieckich egzekucji z wiosny 1940 r.” [Instytut Europy Środkowej]
„W pierwszej połowie kwietnia rosyjskie władze zintensyfikowały zapowiadane wcześniej działania cenzorskie w sferze internetu. Prawie całkowicie zablokowano dostęp Rosjan do komunikatora Telegram oraz podjęto próby uniemożliwienia obchodzenia blokad dzięki połączeniom z użyciem VPN.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Instytut Europy Środkowej]
Bliski i Środkowy Wschód
Od ostatniego tygodnia utrzymuje się zawieszenie broni między Iranem a USA i Izraelem. Jednak mające na początku tygodnia rozmowy w Islamabadzie nie przyniosły porozumienia. Udało się jednak wypracować w Waszyngtonie 10-dniowy rozejm między Izraelem a stroną libańską. Po fiasku rozmów między Iranem, a USA, Donald Trump ogłosił blokadę morską Iranu aby uniemożliwić Iranowi eksport węglowodorów oraz dostawy zaopatrzenia. Kontakt dyplomatyczny między stronami jednak był podtrzymany, a rezultatem było ogłoszone w piątek zarówno stronę irańską jak i amerykańską otwarcie cieśniny. Sytuacja nie trwała jednak długo, bo w sobotę mamy informacje o tym, że cieśnina jednak nadal jest zamknięta, a tankowce, które wyruszyły w drogę, zawracają pod presją sił irańskich. To tak w skrócie – po więcej tekstów zapraszamy do sekcji
W artykule z 12 kwietnia portal Axios opisuje jak w wyniku upadku rozmów Iran-USA, administracja Trumpa postanowiła nałożyć na Iran blokadę morską, która objąć ma m.in. okręty, które zapłaciły Iranowi opłatę za bezpieczną żeglugę w cieśninie Ormuz. [Axios]
14 kwietnia OSW opublikował materiał komentujący bieżącą sytuację wojenną ale również dotykający politycznych konsekwencji wojny w USA oraz w Izraelu: „Trwa formalne zawieszenie broni na linii USA-Iran. W ostatnich dniach sporo się wydarzyło wokół Iranu i ogólnie Bliskiego Wschodu. JD Vance udał się na negocjacje Iran-USA do Islamabadu. Zakończyły się one niepowodzeniem. W efekcie od wczoraj [13.04.2026 przyp. red.] miała rozpocząć się blokada cieśniny Ormuz. Jak teraz wygląda cieśnina Ormuz? Co się dzieje na Bliskim Wschodzie? Czy wojna w Iranie może zostać wznowiona? Co na to Izrael? Co się dzieje w ruchu MAGA? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW.” [###]
16 kwietnia „Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ogłosił zawieszenie broni między Libanem a Izraelem. Ma ono trwać dziesięć dni i – przynajmniej w założeniu – przerodzić się w trwałe porozumienie pokojowe. Porozumienie przewiduje możliwość przedłużenia rozejmu w razie potrzeby. Administracja Trumpa w ostatnich nasiliła presję na Izrael i Liban, aby zgodziły się na rozejm. (...) We wpisie w swoim serwisie społecznościowym Truth Social Trump oświadczył, że odbył «wspaniałe rozmowy z Wielce Szanowanym Prezydentem Libanu Dżozefem Aunem i Premierem Izraela Bibim Netanjahu”, którzy „uzgodnili, że aby osiągnąć POKÓJ między swoimi krajami, formalnie rozpoczną 10-dniowy ROZEJM o godzinie 17:00 czasu wschodniego»” [Konflikty]
17 kwietnia Iran ogłosił otwarcie przejścia przez cieśninę Ormuz. Amerykanie jednak zapowiedzieli utrzymywanie blokady morskiej Iranu do czasu osiągnięcia porozumienia pokojowego. [Euronews]
18 kwietnia strona irańska ogłosiła jednak, że ze względu na amerykańska blokadę morską, Iran zamyka żeglugę przez cieśninę Ormuz. Wracamy zatem do stanu sprzed otwarcia. [The Guardian]
Prezydent Syrii Ahmed al-Sharaa powiedział w wywiadzie dla tureckiej agencji informacyjnej Anadolu, że negocjacje między Syrią a Izraelem nie utknęły w martwym punkcie, ale napotykają na poważne trudności z powodu – jak to określił – nalegań Izraela na pozostanie na terytorium Syrii. Stwierdził, że Izrael potraktował Syrię z „wielką brutalnością”, odnosząc się do izraelskich ataków na syryjskie bazy i wojska okupujące części kraju. Dodał, że Syria poważnie myśli o zawarciu porozumienia w sprawie bezpieczeństwa z Izraelem, aby utrzymać stabilność w regionie. [AA]
Francuski żołnierz sił pokojowych UNIFIL zginął w Libanie. Strona francuska obwinia o śmierć Hezbollah. Patrol, w którym jeszcze 3 innych żołnierzy zostało rannych wpadł w zasadzkę, a zabity żołnierz zmarł w wyniku ran od bezpośredniego ostrzału. Prezydent Libanu potępił atak i zapowiedział pociągnięcie winnych do odpowiedzialności. [France 24]
„W środę uczeń otworzył ogień w dwóch salach lekcyjnych gimnazjum w Turcji, zabijając dziewięć osób i raniąc trzynaście innych – poinformował minister spraw wewnętrznych. Była to druga tego typu strzelanina w kraju w ciągu dwóch dni. (...) Do ataku doszło dzień po tym, jak 16 osób, głównie uczniów, zostało rannych, gdy były uczeń otworzył ogień w liceum w pobliskiej prowincji Sanliurfa. Napastnik popełnił później samobójstwo.” [AP News]
Kontrakt na import gazu z Iranu do Turcji dobiega końca. Opiewa on na blisko 10 mld metrów sześciennych, jednak nie zawsze był on wykorzystywany w pełni. Import z Iranu to ~13% tureckiego importu. Ze względu na trwające działania wojenne rozmowy o przedłużeniu kontraktu nie miały jeszcze miejsca. [Reuters]
Azja
„Chińskie władze nasilają presję na podziemne wspólnoty katolickie, by przystąpiły do kontrolowanego przez państwo Kościoła oficjalnego, jednocześnie zaostrzając nadzór i ograniczenia w podróżowaniu wobec wszystkich około 12 milionów katolików w Chinach – poinformowała w środę organizacja praw człowieka.” [AP News]
„W dzisiejszym odcinku opowiadamy o scenie politycznej na Tajwanie. Pretekstem jest wizyta szefowej Kuomintangu w Pekinie i jej spotkanie z Xi Jinpingiem. Dlaczego Xi Jinping się z nią spotkał? Co obie strony chciały osiągnąć? Co Tajwańczycy sądzą do Chinach? Jaka jest ich tożsamość? Na te i inne pytania odpowiada ekspert OSW, Michał Bogusz.” [###]
„7 kwietnia wietnamski parlament wybrał na prezydenta To Lama, obecnego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Wietnamu (KPW). Pełnienie obu tych funkcji czyni z niego najsilniejszego przywódcę Wietnamu od lat i podważa kolektywny system kierowania państwem.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Reżim Korei Północnej wspomaga rosyjską machinę wojenną tysiącami pracowników przymusowych – wynika z raportu przygotowanego przez Citizens’ Alliance for North Korean Human Rights. Na czym polega współpraca na linii Kim Dzong Un-Władimir Putin? Sprawę naświetla Joanna Hosaniak z Citizens’ Alliance for North Korean Human Rights (NKHR).” [###]
„Rząd Indii dąży do przyspieszenia wdrożenia ustawy z 2023 roku, która rezerwuje 33 procent miejsc w parlamencie i zgromadzeniach stanowych dla kobiet, jednak powiązał ten krok z gruntowną zmianą granic okręgów wyborczych, co zaostrzyło napięcia polityczne.” [Al-Dżazira]
„Były prezydent Mjanmy Win Myint został w piątek zwolniony w ramach szeroko zakrojonej amnestii więźniów ogłoszonej przez nowo zaprzysiężonego prezydenta Min Aung Hlainga z okazji tradycyjnego Nowego Roku, jak podały państwowe media. Ukaz o ułaskawieniu dotyczył ponad 4500 więźniów, ale nie było od razu jasne, ile osób uwięzionych za sprzeciwianie się rządom wojskowym znalazło się w tej grupie, a nic nie wskazywało na to, że 80-letnia była przywódczyni Aung San Suu Kyi zostanie uwolniona.” [AP News]
Afryka
„Demokratyczna Republika Konga (DRK) i rebelianci z M23 prowadzą rozmowy w Szwajcarii. Jest to kolejna próba powstrzymania krwawych walk, które trwają mimo zawartego w grudniu porozumienia pokojowego.” [Al-Dżazira]
Pisaliśmy wielokrotnie o wojnie domowej w Sudanie. Teraz Al-Dżazira opisuje jak konflikt wpłynął na stan państwa (np poprzez zniszczenie infrastruktury cywilnej) i jak pogorszył rokowania na przyszłość tego kraju. [Al-Dżazira]
„Podczas konferencji w Berlinie zebrano ponad 1,15 mld euro na rzecz ogarniętego wojną Sudanu, co znacznie przewyższyło cel finansowy wyznaczony przez organizatorów w celu złagodzenia skutków największego kryzysu humanitarnego na świecie.” [The Guardian]
„Jak poinformowała w czwartek Służba Imigracyjna Ghany, ponad 300 obywateli Afryki Zachodniej, w tym 113 dzieci, zostało uratowanych w wyniku przeprowadzonej przez agencję. Akcja, oparta na danych wywiadowczych, została przeprowadzona przeciwko sieciom żebraków ulicznych w stolicy kraju, Akrze.” [AP News]
„Czołowy południowoafrykański polityk opozycyjny Julius Malema (45 lat) został skazany na pięć lat więzienia po tym, jak uznano go winnym nielegalnego posiadania broni palnej i wystrzelenia z niej w miejscu publicznym.” [BBC]
„Prezydent Republiki Południowej Afryki Cyril Ramaphosa mianował doświadczonego polityka Roelfa Meyera ambasadorem tego kraju w Stanach Zjednoczonych, co powszechnie postrzegane jest jako próba złagodzenia napięć dyplomatycznych między obydwoma krajami.” [AP News]
Cały świat odczuwa skutki wojny w Iranie. The Guardian opisuje jak konflikt wpływa na państwa afrykańskie. [The Guardian]
Ameryka Łacińska
„Amerykańska delegacja spotkała się niedawno z przedstawicielami kubańskiego rządu na tej wyspie, co stanowi kolejny krok w kierunku ożywienia stosunków dyplomatycznych, mimo że prezydent USA Donald Trump zagroził interwencją, a przywódca Kuby oświadczył w tym tygodniu, że jego kraj jest gotowy do walki, gdyby doszło do takiej sytuacji.” [AP News], [Axios]
„Prezydent Brazylii, Luiz Inácio Lula da Silva, zamierza wywalczyć sobie historyczną czwartą kadencję, wykonując ćwiczenia typu wykroki i wyciskanie nóg. Ten osiemdziesięcioletni polityk wykorzystuje serię filmików z treningów, by przekonać wyborców, że jest w doskonałej formie przed decydującymi wyborami w październiku.” Jeśli zastanawialiście się jak niepewne jest zwycięstwo Luli w kolejnych wyborach to macie tutaj właśnie pokazane. [The Guardian]
„Pod koniec ubiegłego miesiąca brazylijska policja federalna zatrzymała naukowca podejrzanego o wykradzenie próbek wirusów z laboratorium o wysokim poziomie bezpieczeństwa biologicznego na jednym z czołowych brazylijskich uniwersytetów. Naukowiec, Soledad Palameta Miller, wirusolog z Państwowego Uniwersytetu w Campinas (Unicamp), został zwolniony za kaucją 24 marca i odpowiada za zarzuty, w tym kradzież.” [Nature]
„Brazylijski Sąd Najwyższy zarządził wszczęcie postępowania w sprawie tego, czy prawicowy kandydat na prezydenta Flavio Bolsonaro wygłaszał zniesławiające oświadczenia na temat swojego rywala wyborczego, prezydenta Luiza Inacio Luli da Silvy.” [Al-Dżazira]
„W miarę jak opóźnienia i domniemane nieprawidłowości rzucały cień na liczenie głosów w wyborach prezydenckich, nasiliły się apele o odwołanie szefa peruwiańskiej komisji wyborczej. Do piątku nie pojawił się żaden wyraźny konkurent, który zmierzyłby się z konserwatywną faworytką Keiko Fujimori w drugiej turze wyborów zaplanowanej na 7 czerwca.” Al-Dżazira pisze o opóźnieniach w liczeniu głosów a AP News przedstawia kandydatów, którzy mają szansę znaleźć się w drugiej turze żeby zawalczyć z Keiko Fujimori. [Al-Dżazira], [AP News]
„Dzięki decyzjom podjętym w pandemii Dominikana jest dziś drugim najpopularniejszym kierunkiem turystycznym w Ameryce Łacińskiej, zarabia o jedną trzecią więcej niż przed COVID-em, a według prognoz ma się w najbliższych latach jeszcze tylko bogacić. Ale skoro jest tak dobrze, to dlaczego co roku kraj kurczy się o kilkadziesiąt tysięcy osób wybierających pracę fizyczną na emigracji?” [###]
Ameryka Północna
„Premier Mark Carney zapowiada, że wykorzysta swoją świeżo zdobytą większość do przeforsowania ustaw, które partie opozycyjne blokowały w ostatnich latach, dodając, że w najbliższym czasie skoncentruje się na szybkim uchwaleniu środków zwiększających dostępność mieszkań oraz ustawy mającej na celu przyspieszenie budowy domów.” Niedawno pisaliśmy o możliwej większości parlamentarnej premiera Carney’a a teraz donosimy o tym jak stało się to rzeczywistością. [CBC]
„Prezydent Donald Trump w spektakularny sposób manifestuje swoją religijność zaledwie kilka dni po tym, jak opublikował w mediach społecznościowych zdjęcie, które wielu chrześcijan uznało za obraźliwe.” Jeśli nie wiecie o jakie zdjęcie chodzi to zerknijcie do tekstu BBX żeby zobaczyć Trumpojezusa. [Politico], [BBC]
„W czwartek prokuratorzy stanowi i lokalni w stanie Minnesota postawili funkcjonariuszowi ICE dwa zarzuty napaści drugiego stopnia z użyciem niebezpiecznej broni. Wydaje się, że są to pierwsze zarzuty karne postawione federalnemu funkcjonariuszowi imigracyjnemu w związku z działaniami, które rzekomo podjął podczas pełnienia służby w ramach akcji egzekwowania przepisów imigracyjnych przeprowadzonej w Minnesocie na początku tego roku.” [NPR]
Pozostając w kwestiach migracyjnych w Stanach Zjednoczonych, Politico opublikowało sondaże opisujące to jak wyborcy podchodzą do migracji i tego jak administracja federalna do niej podchodzi. Artykuł został zatytułowany „Podejście Trumpa do kwestii imigracji uległo zmianie. Opinie wyborców pozostały niezmienne.” [Politico]
„Chcąc zapewnić przewagę republikanom, prezydent Trump zainicjował bezprecedensową, mającą miejsce w połowie kadencji kampanię na rzecz zmiany granic okręgów wyborczych przed jesiennymi wyborami. Ostatecznie jednak o jej wyniku może zadecydować sędzia sądu niższej instancji w stanie Utah lub senator stanowy w stanie Maryland.” [NPR]
„Komisja Lekarska stanu Teksas nałożyła sankcje na trzech lekarzy za opóźnienia w udzieleniu pomocy, które doprowadziły do śmierci dwóch kobiet w ciąży” [ProPublica]
„W środę sędzia Sądu Najwyższego Clarence Thomas wygłosił w telewizji ostry atak na progresywizm – filozofię polityczną, którą określił jako egzystencjalne zagrożenie dla Ameryki i zasad, na których została ona zbudowana 250 lat temu.” Pamiętajcie, jak konserwatywni sędziowie ogłaszają krucjatę polityczną to jest normalne, za to jak jakiś sędzia mówi o prawach człowieka to jest oszalałym lewakiem i musi przeprosić za to. [ABC News], [musi przeprosić]
Oceania
„W sobotę Australia i Japonia podpisały umowy na dostawę pierwszych trzech okrętów wojennych zaprojektowanych przez Japonię, których łączna wartość wynosi 10 miliardów dolarów australijskich (6,5 miliarda dolarów amerykańskich), a pierwszy z nich ma zostać dostarczony za trzy lata. [AP News]
„Były żołnierz australijskich sił specjalnych Ben Roberts-Smith został zwolniony za kaucją po spędzeniu 10 dni w areszcie w związku z zarzutami popełnienia zbrodni wojennych w Afganistanie. 47-latek został zwolniony w piątek po tym, jak sędzia stwierdził, że przed rozpoczęciem procesu spędziłby »wiele lat« w więzieniu.” [Al-Dżazira]
Ekonomia i gospodarka
Jak długo po wojnie na Bliskim Wschodzie będziemy wracać do przedwojennych poziomów wydobycia i eksportu z Zatoki Perskiej? Międzynarodowa Agencja Energii szacuje ten czas na około dwa lata. Proces ten nie będzie jednak liniowy i niektóre państwa wrócą do dawnej produkcji i eksportu zdecydowanie szybciej niż inne. Jednym z państw, któremu powrót do dawnych wolumenów zajmie najdłużej ma być Irak. [Reuters]
„Agencji Reuters podaje, iż koncern Boeing zatrudnia kolejnych pracowników. Wedle danych, do giganta lotniczego przybywa od 100 do 140 nowych pracowników fabryk tygodniowo. Jest to wyraźna zmiana trendu, jaki to dominował w ostatnich latach. ” [Obserwator Gospodarczy]
„Tajwański producent chipów TSMC, jedna z największych firm na świecie, ogłosił w czwartek 58-procentowy wzrost zysków za okres styczeń–marzec, dzięki silnemu popytowi napędzanemu boomem na sztuczną inteligencję, mimo że konflikt z Iranem powodował wzrost kosztów.” [AP News]
„W środę ława przysięgłych uznała, że gigant branży rozrywkowej Live Nation, organizujący dziesiątki tysięcy koncertów rocznie, oraz jego spółka zależna Ticketmaster sprawowali szkodliwy monopol na duże obiekty koncertowe.” [AP News]
„Minęło 35 lat GPW to symboliczny moment dla polskiej gospodarki i rynku kapitałowego. W kwietniu 1991 roku rozpoczęła działalność Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – instytucja, która stała się jednym z fundamentów transformacji gospodarczej po upadku systemu komunistycznego. ” [Obserwator Gospodarczy]
Nauka i technologia
„Naukowcy informują w preprincie opublikowanym na platformie medRxiv, że do szkolenia modeli sztucznej inteligencji, mających na celu przewidywanie ryzyka wystąpienia udaru mózgu i cukrzycy u ludzi, wykorzystywane są wątpliwej jakości zbiory danych. Wydaje się, że niektóre z tych modeli znalazły zastosowanie w praktyce klinicznej, choć nie jest jasne, czy doprowadziło to do błędnych diagnoz. Co najmniej dwa czasopisma prowadzą obecnie dochodzenie w sprawie badań, w których wykorzystano te zbiory danych.” [Nature]
„Dane generowane przez modele sztucznej inteligencji mogą zawierać sygnały podprogowe, które »uczą« inne duże modele językowe (LLM) określonych cech i uprzedzeń. Preferencje te mogą mieć charakter nieszkodliwy – na przykład ulubione zwierzę – ale mogą również sprawiać, że modele LLM będą zachęcać do zachowań agresywnych lub niebezpiecznych.” [Nature]
Jak piszą neurobiolodzy kognitywni Jane Aspell i Utkarsh Gupta, osoby, które patrzą na lustrzane odbicie swojej twarzy z dzieciństwa, lepiej przypominają sobie wczesne wspomnienia. Naukowcy twierdzą, że osoby, które widziały swoją »«młodszą twarz«, przypominały sobie znacznie »bogatsze i bardziej żywe szczegóły« wspomnień z dzieciństwa niż te, które oglądały swój niezmieniony wygląd. [Scientific American]
„Lekarze z Niemiec poinformowali dzisiaj, że u kobiety cierpiącej na niezwykle rzadką kombinację trzech chorób autoimmunologicznych nie wystąpiły żadne objawy od czasu podania jej pojedynczej dawki zmodyfikowanych komórek odpornościowych” [Nature]
„Chiński program pasów ochronnych znany jako Wielki Zielony Mur Chin, jest jednym z największych krajowych programów mających na celu powstrzymanie postępującej pustynnienia. (...) Jak pisze grupa naukowców zajmujących się ochroną środowiska, przedsięwzięcie to odnosi sukcesy tam, gdzie inne inicjatywy poniosły porażkę, głównie dzięki ewoluującej strategii i długoterminowemu planowi finansowemu.” O sukcesach, jak i porażkach tego projektu pisze Nature. [Nature]
„Najnowsze szeroko zakrojone badania wskazują, że dobór naturalny wpłynął na ewolucję człowieka w zachodniej Eurazji znacznie silniej i znacznie później, niż wcześniej sądzili naukowcy. Analizując zmiany genetyczne na przestrzeni ponad 10 000 lat, naukowcy odkryli, że po zakończeniu epoki lodowcowej częstotliwość występowania setek wariantów genetycznych wzrosła lub spadła, zwłaszcza po tym, jak rolnictwo zaczęło zmieniać życie ludzi.” [Earth]
„Chińska załoga statku kosmicznego ”Shenzhou-21„ pozostanie w kosmosie o miesiąc dłużej, jak poinformowała w piątek państwowa telewizja chińska po dokładnej analizie przeprowadzonej przez Chińskie Biuro Inżynierii Lotów Załogowych.” [Reuters]
Wielki Kanion to cud krajobrazu Ameryki Północnej, zapierająca dech w piersiach formacja geologiczna położona w południowo-zachodniej części stanu Arizona w USA, charakteryzująca się spektakularnymi konturami i barwnymi widokami. Badania naukowe dostarczają obecnie informacji na temat tego, w jaki sposób i kiedy rzeka Kolorado, której nieustanna siła wyrzeźbiła kanion na przestrzeni milionów lat, zaczęła przepływać przez ten region. [Reuters]
„Nie jest łatwo być niemowlęciem! Młodziutki człowiek musi się nauczyć przeogromnej liczby umiejętności. Są wśród nich nie tylko te, które kojarzymy z etapami rozwoju: siadanie, chodzenie, mówienie, ale nawet rozróżnianie kolorów czy łączenie mowy z oddechem. Malutkie dzieci bardzo wcześnie zaczynają się komunikować z otoczeniem. Wykorzystują do tego nie tylko wokalizację, czyli przeróżne odgłosy, ale też gestykulację rąk… i nóg. – Zaczynamy odpinać nogi od produkowania dźwięków mowy pod koniec pierwszego roku życia – opowiada prof. Przemysław Tomalski, kierownik Pracowni Neurokognitywistyki Rozwojowej Babylab w Instytucie Psychologii PAN.” [Radio Naukowe], [###]
Czy da się ukraść 10 tysięcy dolarów z zablokowanego iPhone’a? Odpowiedź na to pytanie pada w pierwszym segmencie odcinka i brzmi: tak, da się. Reszta odcinka opowiada o tym jak ta kradzież jest dokonywana, dlaczego na ten atak podatny jest właśnie IPhone z kartą Visa, jak się przed tym zabezpieczyć i co robi w tej sprawie sama Visa. [###]
„Zapachy Ziemi zanikają z powodu zmian klimatycznych, co stanowi ogromną stratę kulturową. Potrójne zagrożenie w postaci zanieczyszczenia, wymierania gatunków i wzrostu temperatury zmienia zapach naszej planety. Naukowcy dopiero zaczynają rozumieć, jak wiele dla nas to znaczy” [Smithsonian Magazine]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Opowiadamy o rynku, którego wartość w ciągu zaledwie kilku ostatnich lat wzrosła ponad 100 razy! Chodzi o tak zwane »prediction markets« – rynki predykcyjne – czyli serwisy pozwalające użytkownikom zakładać się na pieniądze dosłownie o wszystko. Czy Taylor Swift weźmie ślub w tym roku? Kto wygra Oscary? Czy ponowne nadejście Jezusa nastąpi jeszcze przed wakacjami?
Pytania może nieco dziwne, ale stosunkowo niewinne. Ale na tych samych stronach można było znaleźć zakłady o to, czy Stany Zjednoczone zaatakują Iran, kiedy dojdzie do porwania Nicolasa Maduro i czy irańskie pociski dosięgną Izraela? Jedni sporo na nich zarobili, większość dużo straciła. Naprawdę dużo. Wartość rynków predykcyjnych – zakazanych w Europie – liczona jest miliardach dolarów, a korzystają z nich miliony klientów. To już nie nisze, lecz potężne korporacje. Reklamują je wielkie gwiazdy, pracują dla nich byli pracownicy demokratycznych i republikańskich administracji, a w radach nadzorczych zasiada… syn prezydenta. Umowy o partnerstwie zawierają z nimi największe telewizje informacyjne i opiniotwórcze gazety.” [###]
Adolf Hitler nie wziął się znikąd. Niechęć do Polski oraz Polaków w międzywojennych Niemczech była czymś powszechnym. Skąd się ona wzięła, jak wyglądała oraz jaki to ma związek z obecną falą odczłowieczania m.in. w kierunku Ukraińców opowiada Irytujący Historyk na podstawie książki „Histeria i pogarda. Antypolonizm w Republice Weimarskiej” Grzegorza Kucharczyka. PS. Nie oceniamy autora książki, nie zapoznaliśmy się z jej treścią, obejrzeliśmy jedynie film Irytującego. [###]