Wydanie 287, 02.05.2026
To z uwolnieniem Andrzeja Poczobuta, wycofaniem amerykańskich żołnierzy z Niemiec oraz nowym rekordem na maratonie
Z okazji majówki życzenia od amerykańskiego senatora prawicowego polityka ;)
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Od poniedziałku 27 kwietnia do czwartku 30 kwietnia Onet publikuje serię tekstów Magdaleny Rigamonti o Joannie Krauze de Lendorff (wcześniej Kos-Krauze), z których wyłania się obraz przemocowego postępowania, manipulowania, a także po prostu oszukiwania ludzi przez reżyserkę. Publikując artykuły, Onet łamie postanowienie sądu, który zakazał Rigamonti pisania o tym na zasadzie tzw. zabezpieczenia powództwa.” Linkujemy pierwszy z tekstów Onetu oraz tekst OKO.press o sądowej cenzurze prewencyjnej. [Onet], [OKO.press]
„Andrzej Poczobut na wolności. Polsko-białoruski dziennikarz i działacz mniejszości polskiej na Białorusi przebywał w więzieniu od 2021 roku. Po negocjacjach, w których niemałą rolę odegrali Amerykanie, Poczobut opuścił więzienie i trafił do Polski. Więcej o tym mówi Kamil Kłysiński, ekspert OSW.” [###]
On tylko kopał. Kim jest Butiagin, rosyjski archeolog, oddany Rosji za Poczobuta? [OKO.press]
„20 kwietnia, w ustanowionym na mocy traktatu z Nancy Dniu Przyjaźni Polsko-Francuskiej, odbył się w Gdańsku inauguracyjny szczyt międzyrządowy. Celem konsultacji było zainicjowanie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony oraz konkurencyjności gospodarczej, a także wzmacnianie więzi społeczno-kulturalnych. Największe znaczenie mają ustalenia dotyczące współpracy wojskowej i przemysłów obronnych, a także energetyki jądrowej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Prezydent zawetował nowelizację Kodeksu rodzinnego w sprawie pozasądowego rozwiązywania małżeństw. Miało być dostępne dla par z co najmniej rocznym stażem i brakiem małoletnich dzieci. Do decyzji Karola Nawrockiego odniósł się premier Donald Tusk.” [TVN24]
„Czasem można usłyszeć, że owszem, w małych miastach mniej się zarabia, ale w większych za to płacimy za mieszkania jak za zboże. Po wzięciu poprawki na tę kwestię miałoby się okazać, że na prowincji ludziom więcej zostaje w kieszeniach. Udowadniamy, że taka, opierająca się na porównywaniu gruszek z jabłkami, narracja jest fałszywa. Za to świetnie brzmi i można nią zrobić wrażenie podczas spotkania ze znajomymi.” [###]
„Mimo kończącej się kadencji na stanowisku I prezeski SN neosędzia Małgorzata Manowska rozkręca represje wobec legalnych sędziów SN. Nie podoba jej się, że stosują wyroki TSUE i, że w ramach protestu nie przyszli na wybory kandydatów na nowego prezesa SN.” [OKO.press]
„Szkło wejdzie do systemu kaucyjnego, ale nie od razu – zapowiada Ministerstwo Klimatu. Do butelkomatów będzie można więc wrzucać między innymi »małpki«, co było postulatem wielu organizacji społecznych na wiele miesięcy przed startem systemu.” [OKO.press]
Pewnie słyszeliście o zbiórce Łatwogang na fundację zajmującą się dziecięcą onkologią. Przez pewien czas był to temat numer jeden w wielu mediach (zarówno internetowych jak i tradycyjnych) ale czy jest sens zastanawiać się, czy zbiórki zastąpią ochronę zdrowia (spoiler alert: nie)
Możecie przeczytać dwa wpisy Kamila Fejfera o całej akcji i chociaż fragment gdzie wypowiada się o finansach fundacji nie mając za bardzo o tym pojęcia można odpuścić to inne rzeczy o których pisze są ciekawe. Polecamy zwłaszcza ten cytat.
Po pierwsze potrzeby zdrowotne ludzi są nieskończone. Nie ma i do momentu wynalezienia maszyny uzdrawiającej rodem z Elizjum nie będzie systemu tak sprawnego, że organizacje charytatywne staną się zbędne. Nie ma i nie będzie systemu na tyle wydolnego, że ludzie nie będą wykładać z prywatnych kieszeni ogromnych kwot w momentach bardzo ciężkich chorób. Nie będzie tak dobrego systemu, że zdesperowani rodzice chorych dzieci, zdesperowane dzieci chorych rodziców albo zdesperowani mężowie chorych żon nie będą się przepychać po znajomości do specjalistów, kiedy usłyszą diagnozę „rak” (lub inną o podobnej wadze).
[Kamil Fejfer @ Facebook #1], [Kamil Fejfer @ Facebook #2]
A jeśli szukacie analizy o tym czy i jak naprawić NFZ to jest o tym materiał OKO.press [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Rosja rozszerza kontrolowany obszar wokół Wołczańska. 1525. dzień wojny.
„W piątek Ukraina ogłosiła plany przeprowadzenia latem tego roku reform armii, mające na celu rozwiązanie problemów związanych z niedoborem żołnierzy piechoty oraz zwolnieniem żołnierzy o najdłuższym stażu służby. Dzieje się to po czterech latach wyniszczającej wojny z Rosją, w której rozmowy utknęły w martwym punkcie.” [Reuters]
Estonia: oceny rosyjskiego zagrożenia przyczyną tarć Tallinna z Kijowem [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Build with Ukraine: nowe podejście Kijowa do współpracy zbrojeniowej z partnerami europejskimi [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Pentagon zatwierdził pakiet pomocy wojskowej dla Ukrainy o wartości 400 milionów dolarów po miesiącach opóźnień i rosnącej presji ze strony amerykańskich ustawodawców – poinformował 29 kwietnia sekretarz obrony Pete Hegseth.” [Kyiv Independent]
„Ukraiński system mobilizacyjny znajduje się w fazie głębokiej niewydolności. Mimo zapowiadanych reform i prób profesjonalizacji armii kluczowe wyzwania pozostają nierozwiązane. Sytuację komplikuje dwuznaczna polityka Ukrainy – rozmijanie się założeń z konkretnymi decyzjami. Dodatkowo europejskie państwa modyfikują swoje podejście do uchodźców ukraińskich, odchodząc od uniwersalnej ochrony na rzecz stopniowego ograniczenia ich praw, co w dłuższej perspektywie może mieć wpływ na sytuację przebywających tam mężczyzn w wieku poborowym.” [Instytut Europy Środkowej]
„Jak poinformował Sztab Generalny 28 kwietnia, ukraińskie drony ponownie zaatakowały w nocy rafinerię ropy naftowej w południowym rosyjskim mieście Tuapse w Kraju Krasnodarskim, co spowodowało dalsze przedłużenie się niszczycielskiego pożaru, który szaleje już drugi tydzień.” [Kyiv Independent]
Europa
„Planowane wycofanie 5000 amerykańskich żołnierzy z Niemiec powinno skłonić Europę do wzmocnienia własnej obrony – stwierdził w sobotę niemiecki minister obrony Boris Pistorius, jednak dwóch czołowych republikańskich polityków z USA wyraziło zaniepokojenie, twierdząc, że żołnierze nie powinni opuszczać Europy.” [Reuters], [The Guardian]
„»Ogłoszenie przez prezydenta USA Donalda Trumpa podwyższenia ceł na samochody z UE pokazuje, że Stany Zjednoczone są niewiarygodnym partnerem handlowym« – powiedział w piątek przewodniczący Komisji Handlu Parlamentu Europejskiego Bernd Lange.” [Reuters]
„W Dubrowniku 28–29 kwietnia br. odbył się szczyt Inicjatywy Trójmorza (TSI), drugi raz w Chorwacji po 10-letniej przerwie. Koncentrował się na próbach znalezienia nowych pól dialogu – obok pierwotnego celu wspólnej rozbudowy infrastruktury we wschodniej części UE – i ustanowienia współpracy wzmacniającej bezpieczeństwo regionu. Gotowość do goszczenia szczytu TSI w przyszłym roku po raz pierwszy wyraziła Słowacja.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Do wyznaczonego przez Trybunał Konstytucyjny (TK) terminu 28 kwietnia Zgromadzenie Kosowa nie zdołało wybrać prezydenta. Premier Albin Kurti (Samostanowienie) nie przekonał opozycji do obecności na sali, w związku z czym nie uzyskano kworum koniecznego do przeprowadzenia głosowania. Skutkuje to rozwiązaniem parlamentu. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Pentagon poinformował, że Stany Zjednoczone wycofają około 5000 żołnierzy z Niemiec w ciągu najbliższych sześciu do dwunastu miesięcy. Trump zagroził wycofaniem części żołnierzy z Niemiec, po tym jak kanclerz Friedrich Merz stwierdził, że Stany Zjednoczone są „upokarzane” przez irańskie władze i skrytykował brak strategii Waszyngtonu w tej wojnie. Rzecznik Pentagonu, Sean Parnell, powiedział w oświadczeniu, że „decyzja ta jest następstwem gruntownego przeglądu rozmieszczenia sił Departamentu w Europie i jest zgodna z wymogami i warunkami panującymi na tym teatrze działań wojennych”. [AP News]
„AfD jest partią teflonową, bo Niemcy są przestraszonym społeczeństwem” Krytyka Polityczna ma dla Was wywiad z autorem książki o tej niemieckiej skrajnie prawicowej partii politycznej. [Krytyka Polityczna]
„Rumunia: rozpad wielkiej koalicji i nowy etap kryzysu politycznego” Czy premier i rząd Rumunii zostaną odwołani? Co jest przyczyną sporów? Na te i inne pytania stara się odpowiedzieć Kamil Całus. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Od początku tego roku Tirana mierzy się z narastającymi zastrzeżeniami UE wobec stanu praworządności. Raport Parlamentu Europejskiego oraz oświadczenie Europejskiej Partii Ludowej z lutego br. zwracają uwagę przede wszystkim na stałe naciski władzy na wymiar sprawiedliwości oraz na problemy z korupcją. Stan praworządności jest jednym z kluczowych zagadnień w kontekście procesu akcesyjnego państw regionu Bałkanów Zachodnich.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Akcentowanie znaczenia symboli węgierskiej państwowości w polityce, zwiększona reprezentacja kobiet w Zgromadzeniu Narodowym, otwarcie na współpracę z dziennikarzami i utworzenie dodatkowych komisji parlamentarnych – to zapowiedzi nowej jakości w węgierskiej polityce. Zmiany zadeklarował Péter Magyar, przyszły premier i jednocześnie lider partii Szacunek i Wolność (Tisztelet eś Szabadság, TISZA), która w 199-mandatowej izbie utworzy największą frakcję, liczącą 141 posłów.” [Instytut Europy Środkowej]
„Wydaje się, że plan Petera Magyara mający na celu uniezależnienie Węgier od rosyjskich paliw kopalnych nie jest wystarczająco pilny – i grozi utrwaleniem dziedzictwa Viktora Orbána.” [Kyiv Independent]
„24 kwietnia celebrowano 111. rocznicę ludobójstwa Ormian – Mec Jeghern. W Erywaniu odbył się zwyczajowy marsz z pochodniami, a solidarność w upamiętnieniu widoczna była również w obchodach organizowanych w ormiańskich diasporach na całym świecie. Tegoroczna rocznica nie różniła się od tradycyjnych komemoracji, niemniej okoliczności związane ze zmianami w oficjalnej państwowej polityce pamięci nadały uroczystościom wyjątkowy charakter.” [Instytut Europy Środkowej]
Rozmowa telefoniczna Putin–Trump: bez zmiany stanowisk obu stron [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Rosyjska propaganda w Katyniu. Jak Kreml pisze historię na nowo.” Wrzucaliśmy już o tym tekst ale jeśli wolicie posłuchać to OSW przygotowało o tym audycję. [###]
„Wojna z Ukrainą, mimo jej negatywnych skutków dla gospodarki rosyjskiej, pozwala na dalsze bogacenie się głównych grup interesu – klanów skupionych wokół Kremla. W epoce ”wojennego putinizmu„ swoje wpływy wzmacnia wiele osób z najbliższego otoczenia prezydenta Rosji. Kim są ludzie bliscy Putinowi i jak wyglądają realia kremlowskim elit wyjaśnia Maria Domańska.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Co się dzieje w kwestii wojny z Iranem? Cieśnina Ormuz nadal pozostaje zamknięta, Iran przedstawił pakistańskim mediatorom nową propozycję w ramach najnowszej próby zakończenia wojny z USA, ale Donald Trump stwierdził, że nie jest nią „usatysfakcjonowany”. „W tej chwili prowadzimy rozmowy, ale nie przynoszą one rezultatów” – powiedział reporterom. W Waszyngtonie Trump odrzucił piątkowy termin narzucony przez ustawę o uprawnieniach wojennych, która nakłada na prezydenta USA obowiązek uzyskania zgody Kongresu na kontynuowanie działań wojennych po upływie 60 dni. W liście do przywódców Kongresu Trump stwierdził, że Biały Dom nie musi ubiegać się o zgodę władzy ustawodawczej, ponieważ porozumienie o zawieszeniu broni zawarte z Iranem w rzeczywistości wstrzymało bieg 60-dniowego okresu – interpretacja ta jest kwestionowana przez wielu ekspertów prawnych. W rozmowie z reporterami Trump zasugerował, że ustawa z czasów wojny w Wietnamie jest „niekonstytucyjna”. [The Guardian]
Z kolei najwyższy przywódca Iranu, Modżtaba Chamenei, wydał oświadczenie w którym zapowiada obronę irańskiego programu jądrowego i rakietowego, a także zatrzyma „wrogie nadużycia ” w cieśninie Ormuz. Oświadczenie ma formę tekstowa i jest dystrybuowane przez irańskie media. [The Guardian]
„Wdrażanie rozejmu w Gazie idzie ślamazarnie, a rząd technokratyczny nadal nie został sformowany. Hamas na ten moment zaoferował jedynie rozbrojenie swojej policji, co nie spotkało się z aprobatą. Oddziały te nie wchodzą bowiem w skład Brygad Męczennika Izz ad-Dina al-Kassama, będących wojskowym skrzydłem grupy. Izrael natomiast nadal jest na wojnie z organizacjami humanitarnymi i ludnością cywilną.” [Konflikty]
W mijającym tygodniu ogłoszono, że od 1. maja Zjednoczone Emiraty Arabskie opuszczają kartel naftowy OPEC oraz formułę OPEC+. ZEA były członkiem OPEC od 1967 roku. Odejście Emiratów z kartelu ma dawać im większą elastyczność w zarządzaniu własnym eksportem węglowodorów. Wydarzenie to jest wskazywany na dalszy rozłam w relacjach ZEA – Arabia Saudyjska oraz kolejny krok w słabnącej roli OPEC na rynku ropy. [BBC]
Syryjska komisja ds. praw człowieka przygotowuje sprawę oskarżającą Fadiego Saqra, przywódcę bojówki podległej reżimowi Asada, o udział w zbrodniach przeciwko ludzkości i zbrodniach wojennych. Saqr jest byłym dowódcą milicji Narodowych Sił Obrony (NDF) i jest powszechnie oskarżany o udział w masowych zabójstwach i „zniknięciach” cywilów w dzielnicy Tadamon w Damaszku, a także w innych częściach stolicy Syrii. Zahra al-Barazi, wiceprzewodnicząca Narodowej Komisji ds. Sprawiedliwości Przejściowej i doradczyni w syryjskim MSZ, powiedziała, że komisja współpracuje z ofiarami w celu zgromadzenia dowodów przeciwko Saqrowi. Chociaż komisję powołał rząd Syrii, jest to niezależny organ, który przekaże swoje ustalenia syryjskim organom sądowniczym, które z kolei podejmą decyzję o ewentualnym wszczęciu postępowania. [The Guardian]
Jak się ma proces pokojowy między Turcją, a Kurdami? Wydaje się być zamrożony,a Kurdowie oskarżają Ankarę o brak działań po jej stronie. Murat Karayilan, współzałożyciel Partii Pracujących Kurdystanu (PKK) i jeden z jej najważniejszych przywódców, powiedział w wywiadzie dla powiązanego z PKK portalu informacyjnego ANF, że jego grupa podjęła ważne kroki w ramach wysiłków pokojowych, w tym ogłosiła zawieszenie broni i zakończenie walki zbrojnej. „Proces jest obecnie zamrożony. To właśnie widzieliśmy i to nam przekazano” – cytuje portal Karayilan. „My, jako ruch, wypełniliśmy nasze obowiązki na tym etapie. Jest oczywiste, że zrobiliśmy wszystko, co konieczne, aby rząd podjął działania”. [AP News]
Władze Turcji zatrzymały w piątek ponad 500 demonstrantów pierwszomajowych. Protesty z okazji Międzynarodowego Dnia Pracy, święta narodowego w Turcji, często są zakłócane starciami z władzami, które ze względów bezpieczeństwa uznały centralny plac Taksim w Stambule za strefę zamkniętą dla protestujących. Podczas protestów pierwszomajowych w 1977 roku w wyniku przemocy na placu zginęło ponad 30 osób. W piątek wokół placu Taksim gromadziły się niewielkie grupy demonstrantów, próbujących przełamać blokadę policyjną, trzymających transparenty związkowe i skandujących hasła o ponownym otwarciu placu. Głównym miejscem zgromadzeń była pobliska dzielnica Mecidiyekoy, gdzie setki uczestników zostały powitane armatkami wodnymi i gazem pieprzowym przed zatrzymaniem. [AP News]
Irańska laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, Narges Mohammadi, została pilnie przeniesiona z więzienia do szpitala w północno-zachodnim Iranie po „katastrofalnym pogorszeniu” jej stanu zdrowia, poinformowała w piątek jej fundacja. Fundacja Narges Mohammadi poinformowała, że laureatka Nagrody Nobla dwukrotnie straciła przytomność i przeszła poważny kryzys kardiologiczny. Przeniesienie do szpitala nastąpiło „po 140 dniach systematycznych zaniedbań medycznych” od czasu jej aresztowania 12 grudnia, poinformowała fundacja. [AP News]
Azja
„Chiny postrzegają trwający od lutego konflikt na Bliskim Wschodzie głównie przez pryzmat własnej rywalizacji z USA. Amerykańska agresja potwierdza radykalizację polityki administracji Donalda Trumpa, ale nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla ChRL. Choć Chiny doświadczają problemów gospodarczych w związku z wojną, liczą, że osłabi ona USA oraz ich sojuszników i partnerów. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Korea Południowa zamierza ukarać swojego największego sprzedawcę internetowego za ogromny wyciek danych. Stany Zjednoczone wkraczają do akcji, by stanąć w obronie firmy Coupang, ponieważ mimo że prowadzi ona działalność niemal wyłącznie w Korei Południowej, jest zarejestrowana jako spółka amerykańska.” [Rest of World]
„Była przywódczyni Mjanmy, Aung San Suu Kyi, została przeniesiona z więzienia do aresztu domowego, a jej wyrok został skrócony w ramach amnestii więziennej z okazji buddyjskiego święta.” [AP News]
„Najpoważniejszy od ponad pół wieku wstrząs związany z cenami paliw w Pakistanie grozi wywołaniem lawiny kolejnych kryzysów, które mogą dotknąć wszystkie sektory gospodarki i podważyć pozycję rządu premiera Shehbaza Sharifa.” [Al-Dżazira]
Afryka
„Kolejna data wyborów w Sudanie Południowym. Władze deklarują, że wybory odbędą się 22 grudnia br. Podobne deklaracje w poprzednich latach nie były dotrzymywane. Jeśli jednak uda się zorganizować głosowanie, byłoby ono pierwszym od uzyskania przez to państwo niepodległości w 2011 r.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Rządząca w Mali junta nie ma łatwego końca kwietnia. Weekendowa ofensywa połączonych sił Frontu Wyzwolenia Azawadu i Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin (czyli lokalnej komórki Al-Ka’idy) obnażyła wiele słabych stron reżimu: od całkowicie nieefektywnych sił zbrojnych przez paraliż decyzyjny na szczytach władzy aż po absolutną bezużyteczność rosyjskich najemników. Widząc oczywistą słabość Bamako, do gry dołączyła kolejna siła: samozwańcze Państwo Islamskie.” [Konflikty]
„Stany Zjednoczone skrytykowały Zambię za brak zaangażowania w negocjacje dotyczące nowej umowy o pomocy zdrowotnej, obejmującej ponad 1 mld dolarów amerykańskich środków, twierdząc, że wielokrotne próby nawiązania kontaktu ze strony Waszyngtonu zostały zignorowane, a termin wyznaczony na 30 kwietnia minął bez zawarcia porozumienia.” Jeśli macie wątpliwości co do bezinteresowności Stanów Zjednoczonych to możecie mieć rację. Serwisy takie jak DW donoszą, że umowa poza kwestiami zdrowotnymi dotyczyła także prawa do wydobycia różnych minerałów w kraju. [Reuters], [DW]
„Krytycy twierdzą, że Uganda idzie w ślady Rosji i Chin, wprowadzając nową ustawę mającą na celu stłumienie sprzeciwu. Nowa ustawa przewiduje karę do 20 lat więzienia za promowanie »zagranicznych interesów« oraz nakłada ograniczenia na osoby współpracujące z partnerami zagranicznymi lub otrzymujące od nich finansowanie” [The Guardian]
„Dlaczego piractwo u wybrzeży Somalii znów nasila się – i czy winę za to ponosi wojna z Iranem? W ciągu ostatnich dwóch tygodni porwano co najmniej cztery statki, co budzi obawy przed ponownym nasileniem się piractwa.” [Al-Dżazira]
„W środę setki mieszkańców RPA wyszły na ulice Johannesburga, aby zaprotestować przeciwko wysokiemu poziomowi nielegalnej imigracji, który podsyca napięcia między miejscową ludnością a obcokrajowcami.” [AP News]
„Aktywiści na rzecz praw zwierząt alarmują, że pomimo zapowiedzianego lata temu programu sterylizacji i szczepień bezpańskich psów, najpowszechniejszą metodą kontroli populacji zwierząt w Maroku pozostaje ich zabijanie. Proces ten przybrał na sile, odkąd kraj został organizatorem mistrzostw świata w piłce nożnej w 2030 roku” [OKO.press]
Ameryka Łacińska
„W środę w Kolumbii zakończyła się pierwsza tego rodzaju międzynarodowa konferencja poświęcona odejściu od paliw kopalnych, której uczestnicy przekazali jasny komunikat: globalna debata przeskoczyła od pytania, czy należy wycofać się z ropy, gazu i węgla, do pytania, jak to zrobić, a jednym z największych przeszkód okazało się finansowanie.” [AP News], [Nature]
„Pierwszy bezpośredni lot komercyjny między Stanami Zjednoczonymi a Wenezuelą wylądował w Caracas, kończąc trwające siedem lat zawieszenie nałożone przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego USA ze względu na obawy dotyczące bezpieczeństwa.” [Al-Dżazira]
„Prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum poddała w wątpliwość zarzuty Stanów Zjednoczonych, jakoby gubernator stanu Sinaloa Ruben Rocha współpracował z kartelem narkotykowym Sinaloa, po tym jak prokuratorzy amerykańscy postawili mu zarzuty powiązań z przestępczością zorganizowaną.” [Al-Dżazira]
„Choć za granicą prawie nieznane, w Brazylii sertanejo jest najpopularniejszym gatunkiem muzycznym, słuchanym częściej niż samba i bossa nova razem wzięte. Czemu jednak krytycy twierdzą, że stało się właśnie maszyną propagandową biznesu rolniczego?” [Dział Zagraniczny], [###]
„W czwartek brazylijski Kongres przegłosował uchylenie prezydenckiego weta i przyjął ustawę zmniejszającą 27-letni wyrok więzienia dla byłego prezydenta Jaira Bolsonaro za spiskowanie w celu dokonania zamachu stanu, co stanowi cios dla jego politycznego rywala i obecnego prezydenta Luiza Inácio Luli da Silvy.” Na razie redukcje wyroków dla ludzi biorących udział w próbę przewrotu a potem, jak dalej w tekście jest wspomniane, pełna amnestia – taki jest cel prawicowych polityków w Brazylii. [AP News]
Wspominaliśmy tydzień temu o powrocie sporu o Falklandy ale tekst serwisu Konflikty jest na tyle dobry, że warto temat poruszyć jeszcze raz. Opisuje on przeglądowo nie tylko obecne stosunki pomiędzy Argentyną a Wielką Brytanią ale także sprawnie przypomina historię tego terytorialnego sporu. [Konflikty]
Ameryka Północna
„Kanada zamierza utworzyć nową, silną agencję ścigania, której zadaniem będzie prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw finansowych. Stanowi to wyraźny kontrast w stosunku do sytuacji w Stanach Zjednoczonych, gdzie osłabione federalne organy śledcze borykają się z trudnościami w ściganiu oszustów, a Biały Dom ułaskawia skazanych za pranie brudnych pieniędzy.” [The Guardian]
„Prezydent Donald Trump szybko podpisał w czwartek ponadpartyjną ustawę zapewniającą finansowanie większości działań Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego, z wyjątkiem działań związanych z egzekwowaniem przepisów imigracyjnych, wkrótce po tym, jak pakiet ten uzyskał ostateczne poparcie w Izbie Reprezentantów, kończąc tym samym najdłuższe w historii zawieszenie działalności agencji.” [AP News]
„Prawie tydzień po tym, jak podejrzany rzekomo próbował zamordować prezydenta Donalda Trumpa podczas uroczystości prasowej, kluczowe szczegóły dotyczące strzelaniny pozostają niejasne.” [BBC], [###]
„W środę Sąd Najwyższy osłabił przełomową ustawę z okresu walki o prawa obywatelskie, która zwiększyła reprezentację mniejszości w Kongresie i innych instytucjach, unieważniając okręg wyborczy w Luizjanie, w którym większość mieszkańców stanowili Afroamerykanie, i otwierając drogę do dalszych zmian w podziale okręgów wyborczych w całym kraju, co może pomóc republikanom w przejęciu kontroli nad Izbą Reprezentantów.” [AP News]
Jak administracja Trumpa chce wpłynąć na zbliżające się wybory uzupełniające? ProPublica, na podstawie swoich śledztw, przygotowała listę 8 rzeczy na które należy zwracać uwagę. [ProPublica]
„Federalny sąd apelacyjny ograniczył dostęp do jednej z najpopularniejszych metod aborcji w Stanach Zjednoczonych, blokując wysyłkę recept na mifepriston. (...) Orzeczenie, od którego prawdopodobnie zostanie wniesione odwołanie do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych, stanowi największy wstrząs dla polityki aborcyjnej w USA od czasu orzeczenia Sądu Najwyższego z 2022 r., które unieważniło wyrok w sprawie Roe przeciwko Wade i zezwoliło stanom na egzekwowanie zakazów aborcji.” [AP News]
„Wraz ze wzrostem średniej ceny benzyny powyżej czterech dolarów za galon gwałtownie rośnie również liczba pasażerów korzystających z kolejowych przewozów pasażerskich w Stanach Zjednoczonych. Amtrak, krajowy przewoźnik kolejowy, odnotował w marcu pięcioprocentowy wzrost liczby pasażerów w porównaniu z rokiem ubiegłym. Z kolei Brightline, prywatny przewoźnik kolejowy z Florydy, podaje, że w tym samym miesiącu liczba pasażerów wzrosła o ponad 20%.” [NPR]
Oceania
„Australia oraz Korea Południowa ogłosiły uzgodnienie dotyczące zaciśnięcia relacji oraz współpracy energetycznej. Współpraca ma polegać na stabilnych dostawach surowców energetycznych. W tle tych działań znajduje się oczywiście konflikt na Bliskim Wschodzie.” [Obserwator Gospodarczy]
„W poniedziałek Indie i Nowa Zelandia podpisały umowę o wolnym handlu, mającą na celu zacieśnienie więzi gospodarczych i zwiększenie dostępu do rynków, w sytuacji gdy oba kraje borykają się z nasilającymi się zakłóceniami w światowym handlu.” [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„Trwająca blisko dwa miesiące wojna w Zatoce Perskiej, wywołana atakami USA i Izraela na Iran, spowodowała nie tylko olbrzymie zakłócenia w dostawach nośników energetycznych, lecz także poważną destabilizację międzynarodowych korytarzy transportowych. Ujawniła przy tym wielowymiarowy charakter zależności gospodarki światowej od regionu Zatoki Perskiej, co może stać się nowym, powracającym czynnikiem ryzyka wobec rosnącej niestabilności politycznej na Bliskim Wschodzie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Chińscy giganci technologiczni po cichu redukują zatrudnienie — powtarzając schemat obserwowany w Dolinie Krzemowej. W 2025 roku potentat handlu elektronicznego Alibaba zmniejszył zatrudnienie o 34%, kontynuując redukcję personelu w swoich jednostkach prowadzących działalność stacjonarną, aby skoncentrować się na sztucznej inteligencji i infrastrukturze chmurowej.” [Rest of World]
„W czwartek, podczas pełnego napięcia przesłuchania, Elon Musk zeznał, że wiedział o wczesnych rozmowach dotyczących przekształcenia OpenAI w spółkę nastawioną na zysk, ale współzałożyciel Sam Altman zapewnił go, że organizacja pozostanie organizacją non-profit.” [Reuters], [CNN]
Nauka i technologia
Czy wiecie, że leki mogą zostać zainfekowane? Infekcja nie jest wirusowa ale jej sprawką jest występowanie w naturze polimorfizmu, które doprowadziło do tymczasowego wycofania leku przeciwwirusowego ritonavir, które miało miejsce w latach 90tych (2 lata po wprowadzeniu go na rynek). O tym jak działa polimorfizm (wytłumaczone na przykładzie czekolady), dlaczego bywa „zaraźliwy” i jak wielkie jest to zagrożenie dla światowego przemysłu farmaceutycznego opowiada w materiale filmowym Veritasium. [###]
Minęło 40 lat od katastrofy w Czarnobylu. Z tej okazji polecamy materiał Państwowej Agencji Atomistyki. Opowiada on o tym co się wydarzyło w Czarnobylu, dlaczego do niej doszło, jakie z tego wyciągnięto wnioski, jakie procedury zostały wdrożone, by to się nie powtórzyło? [###]
Ochrona dzikich zwierząt nie może być prowadzona kosztem życia ludzkiego. Afrykańska biolożka, zdając sobie z tego sprawę zaczęła zastanawiać się jak można uniknąć konfliktów pomiędzy dzikimi zwierzętami (w jej przypadku lwami) a ludźmi i wprowadzać swoje pomysły w życie. [The Guardian]
„Najlepszym momentem na zarażenie się infekcją może być pora po posiłku – sugerują badania przeprowadzone na myszach i ludziach, w których stwierdzono, że niektóre komórki odpornościowe, znane jako limfocyty T, wydają się czerpać energię z pożywienia.” [Nature]
„Naukowcy twierdzą, że dążenie do uczynienia chatbotów opartych na sztucznej inteligencji bardziej przyjaznymi ma niepokojącą wadę. Ich serdeczny charakter sprawia, że są one podatne na błędy i skłonne do popierania dziwacznych przekonań. Chatboty wyszkolone tak, by odpowiadały w bardziej serdeczny sposób, udzielały gorszych odpowiedzi, udzielały gorszych porad zdrowotnych, a nawet popierały teorie spiskowe, poddając w wątpliwość takie wydarzenia, jak lądowania na Księżycu w ramach programu Apollo czy losy Adolfa Hitlera.” [The Guardian]
Jeśli potrzebujecie czegoś na poprawę humoru to polecamy tekst od Nature zatytułowany „Pięć inspirujących historii naukowych, które poprawią Ci nastrój”. [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
Mija właśnie tydzień widoczności lesbijek i z tego powodu chcemy Wam przypomnieć o ważnej roli jaką pełniły one w szczycie epidemii AIDS. To one właśnie często towarzyszyły gejom umierającym w szpitalach gdy nikt inny nie chciał im towarzyszyć w ostatnich chwilach życia. Kilka lat temu serwis The Body przeprowadził wywiady z kilkoma kobietami które aktywnie działały w czasach epidemii AIDS, jeśli nie jesteście pewni czy Was to zaciekawi to fragmenty tych wywiadów znajdziecie w tekście LGBTQ Nation. [The Body], [LGBTQ Nation]
Zastanawialiście się kiedyś dlaczego różne słowa slangowe pojawiają się i znikają a „cool” ciągle jest używane? Właśnie o tym słowie, jego historii oraz drodze do popularności jest ostatni odcinek Otherwords. [###]
„Historia Niemiec, rozliczenia Niemców z przeszłością i wiedza Niemców o historii to temat dzisiejszego odcinka. Jak wygląda polityka historyczna Niemiec? Czy ona w ogóle istnieje? Jak uczy się o historii w Niemczech? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska, Wojciech Konończuk i Kamil Frymark.” [###]
Może obiło się Wam o uszy, że w czasie niedawnego maratonu w Londynie została po raz pierwszy granica 2 godzin na tym dystansie. Dodatkowo nie raz ale dwa razy, drugi zawodnik na mecie także złamał tą magiczną granicę. Trzeci zawodnik chociaż nie złamał 2 godzin to pobił wcześniejszy rekord świata na tym dystansie. [World Athletics], [###]
„Jest wiele dowodów na to, że ruch to zdrowie. Jak to wygląda w przypadku ekstremalnego wysiłku, jak udział w maratonie? Cóż, jest ryzyko i możliwe skutki uboczne. Co za dużo, to niezdrowo, najwyraźniej i w przypadku aktywności fizycznej” Na drugą nóżkę mamy dla was tekst, że niekoniecznie zawsze sport to zdrowie (zwłaszcza jak się zabiera za coś co przekracza nasze obecne możliwości). [OKO.press]