Wydanie 288, 09.05.2026
To z końcem II Wojny Światowej, pomysłami Karola Nawrockiego oraz 100 urodzinami Davida Attenborough
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
Prezydent Nawrocki ostatnio przeżywa okres wzmożenia kreatywnego. Pierwsze 3 maja ogłosił pomysł stworzenia nowej konstytucji (który raczej nie podoba się większości społeczeństwa) a teraz ogłosił pomysł na referendum. O tendencyjnym pytaniu jakie proponuje możecie przeczytać w tekście Krytyki Politycznej zatytułowanym „Czy jest pan/pani za dalszą realizacją misji Karola Nawrockiego, która pokazuje, że prezydent w Polsce znaczy niewiele i trudno traktować go poważnie?”.
„Komisja Nadzoru Finansowego już w 2018 roku złożyła zawiadomienie ws. spółki BitBay (obecnie Zondacrypto). Katowicka Prokuratura Regionalna umorzyła śledztwo z absurdalnego powodu. A potem przez cztery kolejne lata uparcie odrzucała odwołania KNF. W tle – »żołnierz« Ziobry” [OKO.press]
„Polska pierwszym i największym beneficjentem unijnego programu SAFE. W piątek 8 maja, po długich politycznych awanturach wokół programu, wicepremier minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister finansów i gospodarki Andrzej Domański podpisali z Komisją Europejską umowę w tej sprawie. Tego samego dnia umowę w sprawie programu podpisała Litwa. ” [OKO.press]
„Wzmocnienie roli nauki przy polowaniach, większe prawa dla właścicieli gruntów, poprawa bezpieczeństwa podczas polowań, zakaz polowań komercyjnych, jasne określenie jawności finansowej Polskiego Związku Łowieckiego to zmiany, które proponują organizacje pozarządowe oraz Zieloni” Nie wróżymy sukcesu ale ważne, że taki projekt pojawia się w debacie publicznej. [OKO.press]
„Nie wiemy, co dokładnie wywołało pożar w Puszczy Solskiej. Wiemy jednak, że od wielu miesięcy na tym terenie nie padało, a leśne torfowiska dodatkowo są osuszane przez sieć rowów melioracyjnych. Hydrolog Piotr Bednarek wyjaśnia, jak to możliwe, że do dziś ich nie zasypano. ” [OKO.press]
„W dzisiejszym odcinku prof. Michał Brzeziński z WNE UW opowiada o polskim systemie wsparcia dla rodzin, jak zmieniał się w ostatnich latach oraz jakie są jego zalety i wady. Zastanawia się również, jak zmiany demograficzne wpłyną na krajową politykę społeczną.” [###]
„W ciągu ostatnich 20 lat przybyło nam 2,7 mln osób mieszkających samotnie bez dzieci. Tego zjawiska nie tłumaczy ani wzrastająca liczba rozwodów, ani śmierć współmałżonków w starzejącym się społeczeństwie. Dzisiaj grubo ponad 200 tys. osób do 25 roku życia mieszka samotnie we własnych lub wynajmowanych mieszkaniach. W 2006 roku było to niecałe 100 tys. Procentowo jest to więc znacznie większy wzrost niż w przypadku liczby gniazdowników.” [###]
„Karol Nawrocki zawetował ustawę, która miała wprowadzić przyspieszoną procedurę rozwodów. Czyli ułatwić ludziom życie. W niektórych przypadkach nie byłaby potrzebna droga sądowa, wystarczyłaby decyzja urzędnika. PiS, Konfederacja i prezydent zareagowali tak, jakby rząd chciał zlikwidować instytucję małżeństwa. Uważają, że łatwiejsze rozwody dla par bezdzietnych, to niszczenie instytucji rodziny i w ogóle koniec cywilizacji. ” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie ataki na rosyjską infrastrukturę paliwową. 1532. dzień wojny]
„8 maja prezydent USA Donald Trump ogłosił niespodziewaną wymianę więźniów oraz trzydniowe zawieszenie broni w rosyjskiej wojnie przeciwko Ukrainie w dniach 9–11 maja, w obliczu narastających napięć między Kijowem a Moskwą w przededniu obchodów Dnia Zwycięstwa w Rosji.” [Kyiv Independent]
„Węgry zwróciły gotówkę i złoto należące do ukraińskiego Oschadbanku, które zostały zajęte w marcu przez węgierskie służby bezpieczeństwa – poinformował w środę prezydent Wołodymyr Zełenski, a Kijów z zadowoleniem przyjął ten krok w kierunku normalizacji napiętych stosunków za rządów ustępującego rządu węgierskiego.” [Reuters]
Ukraińskie ataki na Tuapse: zagrożenie dla sektora paliwowego i środowiska w Rosji [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Od czasu rozpoczęcia pełnej inwazji Rosji dostęp Ukrainy do Morza Czarnego jest nieustannie zagrożony. (...) Kollen Post i Nick Allard z Kyiv Independent towarzyszą marynarzom ukraińskiej marynarki wojennej obsługującym małe okręty do usuwania min u wybrzeży Odessy. Korzystając z dronów morskich i systemów sonarowych, załogi te identyfikują potencjalne ładunki wybuchowe i zabezpieczają szlaki morskie — często pod groźbą ataków rosyjskich dronów i rakiet.” [###]
Europa
„Choć wojna w Zatoce Perskiej trwa już trzeci miesiąc, państwa UE odczuwają na razie głównie cenowe skutki narastającego kryzysu energetycznego. Jednocześnie blokada cieśniny Ormuz przypomniała, że mimo postępującej transformacji energetycznej UE pozostaje silnie zależna od importu ropy, produktów naftowych i gazu oraz narażona na zakłócenia globalnych łańcuchów dostaw. W szczególności widać to na rynku paliwa lotniczego oraz w sektorze magazynowania gazu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Rok temu Friedrich Merz objął urząd kanclerza Niemiec. Już teraz jest on jednym z najgorzej ocenianych kanclerzy. Dlaczego Niemcy są zawiedzeni rządami CDU/CSU-SPD? Czy koalicja dotrwa do końca kadencji? Jak wyglądają reformy w Niemczech? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Pentagon ogłosił, że część wojska USA w liczbie 5 tysięcy zostanie wycofana z Niemiec. Jest to tylko część obecności wojskowej USA w tym kraju, jednak konsekwencje mogą być poważne. W tym odcinku analizujemy, jak wschodnia flanka NATO odczuje skutki tej decyzji. Czy rzeczywiście armia USA częściowo wycofa się z Niemiec? Skąd taka decyzja? Co to ma wspólnego z wojną Iran-USA? Na te i inne pytania odpowiadają analitycy OSW, Jacek Tarociński i Andrzej Kohut. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„W strategii gospodarczej przedstawionej w lutym br. rząd Andreja Babiša uznał dezindustrializację i wysokie ceny energii za główne zagrożenia dla rozwoju państwa. W odpowiedzi Czechy podjęły działania w koordynacji z innymi członkami UE i zacieśniły więzi gospodarcze m.in. z Niemcami. Zapowiedziane w dokumencie cięcia wydatków publicznych dotknęły obronność, co może zawężać współpracę Czech z partnerami w dziedzinie bezpieczeństwa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Po tygodniach negocjacji duńskiej premier Mette Frederiksen nie udało się utworzyć rządu, w związku z czym król Fryderyk X poprosił przewodniczącego Partii Liberalnej Troelsa Lund Poulsena o poprowadzenie rozmów.” [Euractiv]
„Wyborcy biorący udział w wyborach do rad lokalnych w Anglii wydali druzgocący werdykt wobec Partii Pracy, co uznaje się za kolejny poważny cios dla premiera Keira Starmera.” [Al-Dżazira], [OKO.press]
„Księża z rewolwerami, ochroniarze domów publicznych wstępujący do policji, skarbnicy partyjny skrupulatnie księgujący łapówki. Czy toczący się właśnie w Hiszpanii głośny proces sądowy jest dowodem na skuteczne działanie tamtejszego wymiaru sprawiedliwości, czy wręcz przeciwnie?” [###]
„Proeuropejski przywódca centroprawicy Péter Magyar został zaprzysiężony na stanowisku premiera Węgier, co oznacza oficjalne zakończenie 16-letnich rządów Viktora Orbána.” [The Guardian]
„Parlament Rumunii przegłosował wotum nieufności wobec rządu Ilie Bolojana. Ten rząd był efektem współpracy ugrupowań, które do tej pory ze sobą ostro rywalizowały. Jego celem było niedopuszczenie do władzy partii AUR. Co teraz może się wydarzyć? Dlaczego rząd upadł? Na te i inne pytania odpowiada Kamil Całus.” [Instytut Europy Środkowej], [###]
Rząd Radewa w Bułgarii: status quo mimo nadziei na zmianę? [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W dniach 4–5 maja w Erywaniu odbył się pierwszy w historii szczyt UE–Armenia, poprzedzony ósmym szczytem Europejskiej Wspólnoty Politycznej (EWP). Strony przyjęły wspólną deklarację potwierdzającą wolę dalszego zacieśniania relacji oraz pogłębiania współpracy, zwłaszcza w gospodarce (w tym w konektywności) i bezpieczeństwie (z naciskiem na budowanie odporności Armenii na zagrożenia hybrydowe). Unia uznała europejskie aspiracje Ormian i zapowiedziała wymierne wsparcie finansowe dla Armenii. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W dobie wojny na Ukrainie i niestabilności na Bliskim Wschodzie Kaukaz Południowy zyskuje na znaczeniu jako obszar tranzytowy między Europą a Azją. Dotyczy to przede wszystkim Gruzji, która stanowi centralny węzeł Korytarza Środkowego ze względu na regionalne uwarunkowania polityczne oraz istniejącą infrastrukturę. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Zaplanowane na 9 maja 2026 r. obchody 81. rocznicy zakończenia II wojny światowej w Europie zapowiadają się jako wydarzenie radykalnie odmienne od ubiegłorocznych jubileuszowych uroczystości (...). Kluczowe komponenty obchodów: defilada wojskowa na Placu Czerwonym, lista zagranicznych delegacji oraz format akcji »Nieśmiertelny Pułk« uległy daleko idącym redukcjom i przekształceniom. Zmiany te są przede wszystkim reakcją na asymetryczną presję ukraińskich zdolności uderzeniowych głębokiego zasięgu. Tegoroczne obchody są w pierwszej kolejności wydarzeniem o charakterze defensywnym. Ich funkcją staje się dziś nie projekcja siły mocarstwowej, lecz reagowanie na kryzys wizerunkowy i kontrolowane przesunięcie ciężaru z centralnego widowiska na rozproszone, zarządzane cyfrowo formy partycypacji obywatelskiej.” [Instytut Europy Środkowej]
„W dzisiejszym odcinku Anna Maria Dyner z PISM opowiada, jak może wyglądać moskiewska parada zwycięstwa, dlaczego będzie skromna i czy Ukraińcy pokuszą się o dronowy atak na defiladę. A w pierwszej części Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, pełnomocniczka rządu ds. SAFE, mówi o podpisaniu umowy na zbrojeniowe pożyczki i przyszłości programu.” [###]
„Gospodarka rosyjska notuje coraz gorsze wyniki. Coraz częściej odczuwają to sami Rosjanie. Oznaki niezadowolenia z aktualnej sytuacji są coraz bardziej widoczne i są zauważalne nawet na Kremlu. Dlaczego Putin ma problem? Jak dziś wygląda Rosja? Gospodarka tego kraju wydaje się być w coraz większych tarapatach. Czy sankcje na Rosję działają? Jakie reakcje wywołuje internet w Rosji i to, że jest on często wyłączany. O tym co się dzieje w Rosji opowiadają Iwona Wiśniewska i Miłosz Bartosiewicz. ” [###]
„Tematem dzisiejszego odcinka jest rosyjska gospodarka. Jej stan jest już tematem także w samej Rosji. Wskaźniki gospodarcze wyglądają coraz gorzej, odczuwa to też społeczeństwo. Z naszą ekspertką Iwoną Wiśniewską omawiamy stan w jakim znajduje się Rosja, czym on jest spowodowany i jakie to może mieć konsekwencje.” Niby ten sam temat: gospodarka Rosji ale materiał audio OSW jest dwa razy dłuższy niż filmik wyżej. [###]
„Andrzej Poczobut wyszedł na wolność po pięciu latach spędzonych w białoruskiej kolonii karnej. Kto stoi za tą wymianą – Warszawa, Mińsk, Waszyngton czy może Moskwa? I co Polska zyskała, oddając Rosji archeologa Aleksandra Butiagina, który miał trafić na Ukrainę? W podcaście również o blokowaniu internetu w Rosji w związku ze zbliżającą się rocznicą zakończenia II wojny światowej oraz o nowej rosyjskiej aplikacji Max, która ma inwigilować obywateli.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Sytuacja w Zatoce Perskiej pozostaje w pewnym sensie bez zmian. To znaczy dzieje się sporo rzeczy, które umożliwiają inside trading i bogacenie się dobrze poinformowanych inwestorów z kręgów bliskich administracji. Po tym jak Donald Trump w końcówce poprzedniego tygodnia powiedział, że nie jest usatysfakcjonowany z irańskiej propozycji zakończenia wojny, w nowym tygodniu ogłosił „Projekt Wolność”, który miał być eskortowaniem okrętów chcących opuścić blokowaną przez Iran Zatokę Perską.
Projekt przetrwał jednak jedynie jedną dobę i został odwołany (miała mieć na to wpływ Arabia Saudyjska, która nie udostępniła swojej infrastruktury do prowadzenia tej operacji. Następnie miało miejsce ostrzelanie amerykańskich okrętów wojennych, zatopienie irańskich szybkich łodzi, a także strzelanie do irańskich tankowców, które próbowały przełamać amerykańską blokadę. CIA donosi, że Iran wytrzyma amerykańską blokadę przez kilka kolejnych miesięcy (Trump wcześniej mówił, że Iran jest na granicy wytrzymałości i zaraz, ze względu na blokadę, załamie się).
Stan na koniec tygodnia jest taki, że atmosfera jest podgrzana, a amerykanie wystosowali propozycję zakończenia konfliktu stronie irańskiej i wyczekują odpowiedzi. Poniżej linki do artykułów opisujących składowe powyższego akapitu.
Projekt Wolność, który miał uwolnić uwięzione w Zatoce Perskiej statki transportowe zakończył się po jednym dniu. Powodem miała być postawa Arabii Saudyjskiej, która nie udostępniła zarówno portów jak i przestrzeni powietrznej dla tej operacji. [The Guardian]
Dwa amerykańskie niszczyciele zostały ostrzelane na wodach Zatoki Perskiej. Jak informuje strona amerykańska: „Centralne Dowództwo USA (CENTCOM) wyeliminowało zagrożenia i zaatakowało irańskie obiekty wojskowe odpowiedzialne za ataki na siły amerykańskie, w tym wyrzutnie pocisków i dronów, centra dowodzenia i kontroli oraz węzły wywiadowcze, obserwacyjne i rozpoznawcze.”Centralne Dowództwo USA (CENTCOM) wyeliminowało zagrożenia z nadlatujących sił i zaatakowało irańskie obiekty wojskowe odpowiedzialne za ataki na siły amerykańskie, w tym wyrzutnie pocisków i dronów, centra dowodzenia i kontroli oraz węzły wywiadowcze, obserwacyjne i rozpoznawcze.„ [BBC]
Siły amerykańskie ostrzelały i unieruchomiły w piątek dwa irańskie tankowce po nocnej wymianie ognia z siłami irańskimi w Cieśninie Ormuz. Zjednoczone Emiraty Arabskie poinformowały tymczasem o kolejnym ataku rakietowym i dronami ze strony Iranu. Ataki te rzucają kolejne cień na kruche, trwające już miesiąc zawieszenie broni, które – jak twierdzą Stany Zjednoczone – nadal obowiązuje. [AP News]
Strona amerykańska oczekuje irańskiej odpowiedzi na przedstawioną propozycję zakończenia konfliktu. Mediatorem niezmiennie pozostaje Pakistan. [The Guardian]
Czy szanse na porozumienie sa na to większe niż w ostatnich tygodniach? Atmosfera wydaje się być podgrzana ostatnimi wymianami ognia, a według CIA Iran jest w stanie wytrzymać amerykańską blokadę przez kilka kolejnych miesięcy. Amerykanie, na ten moment, zdają się jednak stawiać na dyplomację oraz zaostrzają sankcje na podmioty współpracujące z irańskim reżimem. [Reuters]
Reuters donosi o tankowcach, które wypłynęły z emirackich portów i z wyłączonymi transponderami przepłynęły przez cieśninę Ormuz. Mimo, że jednostki przewiozły jedynie mały ułamek przedwojennego eksportu ZEA, pokazuje to determinację do transportowania ropy poza Zatokę Perską mimo zagrożenia atakami ze strony Iranu. [Reuters]
Władze Bahrajnu poinformowały o zatrzymaniu 41 osób mającymi mieć „powiązania z irańskim Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej”. Bahrajn to kraj gdzie większość populacji stanowią szyici, a rządząca rodzina jest sunnitami. [Reuters]
Izrael nadal prowadzi działania w południowym Libanie i wzywa mieszkańców tamtejszych miejscowości do ewakuacji. [Reuters]
Siły syryjskie aresztowały uzbeckich bojowników podczas akcji na północnym zachodzie kraju. Napięcia rozpoczęły się po tym, jak władze zatrzymały uzbeckiego bojownika oskarżonego o otwarcie ognia w Idlib, co wywołało demonstracje innych uzbrojonych bojowników uzbeckich domagających się jego uwolnienia. Siły bezpieczeństwa dokonały aresztowań w kilku rejonach wiejskich prowincji Idlib, w tym w miastach Kafrija i Al-Foua, zarzymując bojowników biorących udział w protestach. [Reuters]
Azja
„Rządowa agencja informacyjna Xinhua poinformowała o wyrokach skazujących dla dwóch byłych ministrów obrony Chińskiej Republiki Ludowej. Li Shangfu i Wei Fenghe byli oskarżeni o korupcję określoną jako »poważne naruszenia dyscypliny i prawa«. Obaj zostali skazani na karę śmierci w zawieszeniu na dwa lata, co w praktyce oznacza dożywotnie więzienie bez możliwości skrócenia wyroku, połączone z utratą praw politycznych i konfiskatą całego majątku osobistego.” [Konflikty]
„W piątek przywódcy krajów Azji Południowo-Wschodniej przyjęli plan awaryjny mający na celu złagodzenie skutków wojny w Iranie dla ich społeczeństw i gospodarek, przyznając jednak, że trudno będzie wdrożyć tak złożone działania, jak utworzenie regionalnych rezerw paliwowych w celu zapewnienia stałych dostaw.” [AP News]
„Rekordowa, śmiertelnie niebezpieczna fala upałów, która ogarnęła Azję Południową, spowodowała wzrost temperatur do niebezpiecznie wysokich poziomów, zakłócając codzienne życie setek milionów ludzi i budząc nowe obawy dotyczące wrażliwości jednego z najgęściej zaludnionych regionów świata.” [Al-Dżazira]
„Rządząca partia hinduskich nacjonalistów premiera Indii Narendry Modiego przejęła w poniedziałek w kluczowych wyborach kontrolę nad stanem Bengal Zachodni, bastionem opozycji.” NPR opisuje wynik wyborów a felieton na łamach Al-Dżaziry przypomina o działaniach rządu centralnego sprzed wyborów, które sprawiają, że można powątpiewać w pełną uczciwość tych wyborów. [NPR], [Al-Dżazira]
„Mieszkańcy Kambodży zmagają się z trudnościami życia na uchodźstwie w obliczu napiętego zawieszenia broni z Tajlandią. Rodziny zmuszone do opuszczenia domów w wyniku niedawnej wojny granicznej obawiają się ponownych starć z Tajlandią i twierdzą, że edukacja ich dzieci jest jedną z dziedzin najbardziej dotkniętych konfliktem.” [Al-Dżazira]
Afryka
„Rządząca w Mali junta zupełnie nie radzi sobie z kryzysem, który zapanował w kraju po kwietniowej ofensywie połączonych sił Frontu Wyzwolenia Azawadu i Dżama’at Nasr al-Islam wa‑al-Muslimin (DżNIM). Bojownicy domykają oblężenie stolicy, rosyjscy najemnicy uciekają z pola walki, a separatyści na północy publikują nagrania pokazujące dziesiątki jeńców z malijskich sił zbrojnych. Całkowita porażka nie skłoniła rządzących do refleksji – służby skupiły się na szukaniu zdrajców, obcych agentów i spiskowców związanych z zagranicznymi mocarstwami.” [Konflikty]
„Dziennikarz, który relacjonował sprawę kobiety twierdzącej, że była torturowana w więzieniu, został zatrzymany i pobity pistoletami przez somalijskie władze wraz z dwoma innymi osobami za swoje reportaże dla gazety The Guardian.” [The Guardian]
„Długoletnia walka z Boko Haram doprowadziła do sytuacji, w której trudno zdefiniować sukces. Starcia między wojskiem a bojownikami to wojna na wyniszczenie, w której ostatecznie zapewne przegrają wszyscy. Nigeria wielokrotnie przekonywała się, że poleganie wyłącznie na przewadze ogniowej nie wystarczy i że konieczne jest opracowanie holistycznego systemu rozbicia jedności przeciwnika. Jednak programy zorientowane na reintegrację byłych bojowników spotykają się z nieoczekiwanymi przeszkodami.” W tym sprzeciwem lokalnych społeczności. [Konflikty]
„Najwyższy sąd Republiki Południowej Afryki utorował drogę do wznowienia postępowania w sprawie impeachmentu prezydenta Cyrila Ramaphosy, orzekając, że decyzja parlamentu o zablokowaniu dochodzenia cztery lata temu była niezgodna z konstytucją.” [Al-Dżazira], [AP News]
„Grupa 298 osób z odległych wiosek w okręgu Marsabit w północnej Kenii wniosła pozew przeciwko koncernowi BP i rządowi Kenii w związku z odpadami pochodzącymi z poszukiwań ropy naftowej z lat 80., które – jak twierdzą – są przyczyną skupiska zachorowań na raka, w wyniku którego zmarły setki osób.” [Al-Dżazira]
Wojna w Iranie wpływa na cały świat, w tym państwa Afryki. AP News ma tekst o tym jak konflikt sprawił, że coraz więcej elektrycznych aut zaczęto używać m.in w Etiopii. Za to Al-Dżazira ma bardziej przeglądowy tekst opisujący które państwa straciły na tym konflikcie, a które można nazwać wygranymi. [AP News], [Al-Dżazira]
Ameryka Łacińska
„Minął już prawie miesiąc od wyborów parlamentarnych w Peru, które odbyły się 12 kwietnia, a co niezwykłe, wciąż nie ogłoszono oficjalnych wyników. (...) Jednak niekompetencja to nie oszustwo, wbrew głośnym, ale bezpodstawnym zarzutom Rafaela Lópeza Aliagi, ultrakonserwatywnego kandydata. Nie ma wątpliwości, że Peru zmierza do drugiej tury wyborów 7 czerwca, w której zmierzą się Keiko Fujimori, konserwatystka startująca po raz czwarty, oraz Roberto Sánchez ze skrajnej lewicy.” O tym dlaczego w czerwcowej drugiej turze Keiko Fujimori, w końcu, ma szansę zostać wybrana na prezydentkę pisze Americas Quarterly. [Americas Quarterly]
„Prezydent Paragwaju Santiago Peña oświadczył w piątek, że jego kraj głęboko ceni sobie stosunki z Tajwanem, wyrażając w ten sposób solidarność z tą wyspiarską demokracją dzień po tym, jak Pekin zwrócił się do tego południowoamerykańskiego państwa o zerwanie stosunków dyplomatycznych z Tajpej.” [AP News]
„Protesty w Boliwii trwają już trzeci dzień, a trzy odrębne grupy domagają się reform w zakresie polityki rolnej, edukacyjnej i pracy. Główny związek zawodowy w kraju, Boliwijskie Centrum Pracowników (COB), ogłosił w zeszły piątek strajk, który zbiegł się w czasie z protestami przeciwko reformom rynku pracy na całym świecie, zorganizowanymi z okazji Międzynarodowego Dnia Pracy.” [Al-Dżazira]
„Laura Fernandez została zaprzysiężona na stanowisku nowej prezydent Kostaryki i zobowiązała się do walki z rosnącą przestępczością w tym środkowoamerykańskim kraju, a także do utrzymania bliskich stosunków ze Stanami Zjednoczonymi. W wyborach, które odbyły się 1 lutego, Fernandez pokonała licznych rywali, zastępując ustępującego prezydenta Rodrigo Chavesa, który pozostawał bliskim sojusznikiem prezydenta USA Donalda Trumpa.” [Al-Dżazira]
„Departament Stanu USA unieważnił wizy turystyczne ponad połowie członków zarządu czołowej kostarykańskiej gazety krajowej La Nación, która krytycznie wypowiada się na temat prezydenta kraju, Rodrigo Chavesa, sojusznika Donalda Trumpa.” [The Guardian]
„Salwadorski serwis śledczy El Faro poinformował w czwartek, że zamrożono aktywa dwóch jego pracowników, w tym konto bankowe i nieruchomości, co serwis potępił jako eskalację prześladowań politycznych za ujawnianie przypadków korupcji w rządzie prezydenta Nayiba Bukele.” [AP News]
„Zgodnie z dokumentami sądowymi, w piątek skazano czterech mężczyzn z południowej Florydy za spiskowanie w 2021 roku w celu zabicia prezydenta Haiti, Jovenela Moïse’a, poprzez wynajęcie najemników, którzy mieli go zamordować w jego domu w Port-au-Prince.” [The Guardian]
„Dwóch członków partii prezydentki Meksyku Claudii Sheinbaum z północno-zachodniego stanu Sinaloa oświadczyło, że tymczasowo zrezygnują ze swoich stanowisk po tym, jak Stany Zjednoczone postawiły im oraz ośmiu innym politykom i funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa zarzuty handlu narkotykami.” [The Guardian]
Ameryka Północna
„Separatyści z Alberty przekazali urzędnikom wyborczym w zachodniej Kanadzie ponad 300 000 podpisów popierających ich próbę wymuszenia referendum w sprawie niepodległości tej bogatej w ropę prowincji Kanady. Jednak wysiłki te natychmiast napotkały przeszkodę, gdy grupa powiązana z separatystami opublikowała w Internecie dane osobowe prawie 3 milionów mieszkańców, co stanowi jeden z największych wycieków danych w historii Kanady i wywołuje obawy przed możliwym kryzysem związanym z ingerencją polityczną.” [The Guardian]
„Nowa strategia antyterrorystyczna Trumpa jest uboga w treść, ale obfituje w wrogów. (...) wypowiadając się w sposób retorycznie ostry pod adresem przeciwników prezydenta, administracji Bidena, osób transpłciowych i niektórych ugrupowań islamistycznych, nie wyjaśniając przy tym w sposób jasny, jakie zagrożenie stanowi przemoc polityczna w kraju i za granicą, ani nie przedstawiając żadnych konkretnych planów przeciwdziałania jej.” [The Guardian]
„Demokraci ponieśli poważną porażkę, a republikanie kontynuowali przekształcanie okręgów wyborczych na swoją korzyść w tym pełnym zwrotów akcji tygodniu, którego przebieg zależał od orzeczeń sądowych.” To jest w pewien sposób niesamowite jak prawicy wolno naginać reguły na swoją korzyść gdy inni nie mogą liczyć na tak pobłażliwe traktowanie. [NPR]
„W czwartek cyberatak spowodował awarię platformy edukacyjnej wykorzystywanej przez uniwersytety i szkoły podstawowe oraz średnie w całych Stanach Zjednoczonych, pozbawiając uczniów i nauczycieli niezbędnych materiałów dydaktycznych – w czasie, gdy wielu z nich zdaje egzaminy końcowe lub się do nich przygotowuje.” [CNN]
„Ustawodawcy z Teksasu wielokrotnie nie uchwalili przepisów, które mogłyby chronić mieszkańców przed śmiertelnymi powodziami. Jak ustaliły organizacje ProPublica i The Texas Tribune, w ciągu prawie 60 lat odrzucono dziesiątki projektów ustaw. Najbardziej znaczące z tych rozwiązań mogłyby uratować życie wielu osób, wprowadzając zakaz organizowania obozów młodzieżowych i prowadzenia nowych inwestycji budowlanych na obszarach o wysokim ryzyku powodziowym.” [ProPublica]
„Trump zwolnił niektórych z największych trucicieli środowiska w kraju z obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących jakości powietrza. Wystarczyła do tego zwykła wiadomość e-mail. W ramach bezprecedensowego posunięcia administracja przyznała zakładom przemysłowym w 38 stanach oraz w Portoryko dwuletnie zwolnienie z federalnych przepisów wynikających z ustawy o czystym powietrzu. Prezydent rozważa zwolnienie kolejnych podmiotów.” [ProPublica]
Oceania
„Według wstępnych wyników wyborów skrajnie prawicowa australijska partia One Nation po raz pierwszy zdobyła mandat w Izbie Reprezentantów.” [Al-Dżazira]
„Po latach spędzonych w syryjskim więzieniu wolność rodzin powiązanych z Państwem Islamskim, które w tym tygodniu powróciły do swojej ojczyzny – Australii – okazała się niezwykle krótkotrwała. Trzy z tych kobiet zostały natychmiast aresztowane. Czwarta musiała sama stawić czoła rzeszy dziennikarzy, mając przy sobie małe dzieci i świadomość, że może być następna.” [BBC]
„Premier Wysp Salomona Jeremiah Manele stracił stanowisko w wyniku głosowania nad wotum nieufności w parlamencie tego południowopacyficznego kraju, co położyło kres trwającej od miesięcy niepewności politycznej. Obrady parlamentu zostały zawieszone, aby umożliwić generalnemu gubernatorowi podjęcie działań niezbędnych do wyboru nowego premiera.” [The Guardian]
„Działania w zakresie rolnictwa i ryzyka powodziowego wpływają na te wyjątkowe ekosystemy, podczas gdy społeczności zmagają się z wyzwaniem, jak współistnieć z tymi kluczowymi szlakami wodnymi” O tym co dzieje się w Nowej Zelandii pisze Guardian. [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„W dzisiejszym odcinku Michał Hetmański, prezes Fundacji Instrat, oraz Marcin Izdebski, ekspert z Centrum Strategii Rozwojowych dyskutują o europejskiej polityce przemysłowej, jej ograniczeniach i pomysłach na pobudzenie konkurencyjności państw członkowskich.” [###]
„Inflacja zwykle kojarzy się z jednym prostym pytaniem: o ile wzrosły ceny?. W praktyce odpowiedź jest bardziej złożona, bo ceny poszczególnych grup produktów i usług zmieniają się w różnym tempie. Inaczej reagują paliwa, żywność czy odzież, a inaczej usługi fryzjerskie, medyczne, edukacyjne czy transportowe. Dlatego pojedynczy odczyt inflacji warto traktować nie tylko jako informację o skali wzrostu cen, ale też jako punkt wyjścia do zrozumienia, co konkretnie podrożało i dlaczego.” [Obserwator Gospodarczy]
„Chiński rząd poinformował w sobotę, że w kwietniu eksport Chin wzrósł o 14,1% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku, pomimo konfliktu z Iranem i utrzymujących się skutków podwyżki ceł amerykańskich.” [AP News]
„Paweł Bukowski pokazuje, że nierówności to nie tylko różnice między bogatymi i biednymi osobami. To także pytanie o miejsce: czy twoje zarobki, szanse i koszty życia zależą od tego, czy mieszkasz w Warszawie, Londynie, Manchesterze, Mińsku Mazowieckim czy na obrzeżach metropolii?” [###]
„Dino, czeka trzęsienie ziemi. Od 25 maja ma trwać trzydniowy protest pracowników, którzy mają dość bycia ignorowanymi przez zarząd. Szefostwo sklepów ma za swoimi uszami wiele. Na ten moment wszelkie próby negocjacji nie przyniosły efektów.” [Obserwator Gospodarczy]
„Kolejna akcja serwisowa Tesli? Koła mogą odpadnąć z Cybertrucków. W ramach już 11. akcji serwisowej dotyczącej modelu Cybertruck w niektórych egzemplarzach tego budzącego kontrowersje pickupa Elona Muska może dojść do nagłego, nieoczekiwanego odpadnięcia koła z powodu zastosowania niewłaściwego smaru i poluzowanych śrub.” [WIRED]
Nauka i technologia
„Niemowlęta umierają z powodu krwotoków, ponieważ rodzice odmawiają podania zastrzyku witaminowego zaraz po urodzeniu. Zastrzyk z witaminą K, ratujący życie zastrzyk podawany noworodkom w celu zapobiegania niekontrolowanym krwotokom do mózgu i jelit, stał się ofiarą uboczną ruchu antyszczepionkowego.” [ProPublica]
„NASA monitoruje proces osiadania Meksyku. Zaawansowany system radarowy dostarcza nowych danych dotyczących osiadania miasta, co, jak mają nadzieję eksperci, zwróci na ten problem większą uwagę” [The Guardian]
Wiecie czym jest hantawirus? Pewnie nie ale mogliście o nim słyszeć w związku ze zgonami do których niedawno doszło na statku wycieczkowym. Czym jest ten wirus, jak się przenosi i jak niebezpieczny jest dla ludzi tłumaczy Harvard Health i podcast Short Wave. [Harvard Health], [###]
„Kontrola 2,5 miliona artykułów z dziedziny nauk biomedycznych ujawniła gwałtowny wzrost liczby fałszywych cytowań. Analiza 97 milionów cytowań wykazała, że od 2023 roku odsetek sfabrykowanych cytowań gwałtownie wzrósł.” [Nature]
„W związku z tym, że Stany Zjednoczone rozważają złagodzenie przepisów dotyczących dostępu mężczyzn do terapii testosteronowej, hormon ten jest coraz częściej promowany przez osoby obiecujące lepszą kondycję fizyczną i wzrost poziomu energii. Istnieją jednak pewne zagrożenia: w dużych dawkach testosteron może uzależniać oraz powodować problemy z sercem, bezpłodność, a nawet psychozy.” [Nature]
David Attenborough obchodzi 100 urodziny i z tej okazji Nature przygotowało galerię zdjęć przyrodnika i popularyzatora przyrody. [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
„W 1266 roku pod Paryżem przed sądem postawiono... świnię. Została oskarżona i skazana za zabójstwo. To pierwszy, ale nie jedyny, znany nam przypadek sądzenia zwierzęcia. Dlaczego ówcześni byli przekonani o słuszności takich działań?” [Histmag]
Radio Naukowe z okazji zakończenia II Wojny Światowej ma dwa odcinki poświęcone temu konfliktowi gdzie można usłyszeć Norberta Bączyka historyk znany wam świetnie z podcastu Wojenne Historie. [link]
„7 maja 1945 roku – bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy. Dlaczego do niej doszło, mimo oszałamiających sukcesów w pierwszym okresie wojny? Czy ta historia mogła potoczyć się inaczej? ” [###]
„Wiadomo, kto II wojnę światową przegrał: Niemcy i ich sojusznicy. Wiadomo też, kto wygrał: alianci. Jednak wygraną da się stopniować i w tym przypadku też widać, kto wygrał mniej, a kto bardziej. – Jedynym prawdziwym zwycięzcą II wojny światowej w pierwszej kolejności były Stany Zjednoczone. ” [###]