Wydanie 290, 23.05.2026
To z epidemią Eboli, znikającymi i pojawiającymi się amerykańskimi żołnierzami w Polsce oraz nauką zajmującą się koszmarami
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
Pierwsze ogłoszono że 5 tysięcy amerykańskich żołnierzy amerykańskich wyjedzie z Polski. Kilka dni temu Trump ogłosił, że jednak tyle żołnierzy przyjedzie do Polski. Jeśli będziemy mieć szczęście to liczba amerykańskich żołnierzy pozostanie na niezmienionym poziomie a Trump zapomni o naszym państwie. [TVN24], [AP News]
„W Polsce nastąpił »szok polityczny«, a nawet »poczucie zdrady« – pisał w poufnej depeszy amerykański ambasador w Polsce Tom Rose. Adresatem depeszy był m.in. sekretarz stanu Marco Rubio. Ambasador USA ostrzegał przed chaosem dotyczącym relokacji amerykańskich żołnierzy” [OKO.press]
„Sejm uchwalił ustawę anty-SLAPP. Nowe przepisy mają chronić dziennikarzy przed pozwami, a inicjatorom takich działań grożą gigantyczne grzywny. Choć legislacyjny krok w stronę ochrony wolności słowa w Polsce został wykonany, nasze rozmówczynie studzą nastroje. Wskazują na poważne luki prawne, brak systemowego podejścia oraz pominięcie kwestii kluczowych dla funkcjonowania niezależnych redakcji.” [Wirtualne Media]
„Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak przekazał w środę, że Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała trzy osoby podejrzane o szpiegostwo na rzecz Rosji. Wszyscy to Polacy w wieku od 48 do 62 lat. Usłyszeli zarzuty. Trafili na trzy miesiące do aresztu. Grozi im nawet dożywocie. Prokurator Przemysław Nowak powiedział, że mężczyźni byli członkami prorosyjskiej, nieformalnej organizacji paramilitarnej. ” [TVN24]
„W piątek minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek poinformował, że podjął decyzję o zawieszeniu zastępcy prokuratora generalnego do spraw wojskowych, prokuratora Tomasza Janeczka.” [Rzeczpospolita]
„Nowi sędziowie TK piszą do Święczkowskiego. Chcą, by zwołał zgromadzenie ogólne Trybunału. Pod pismem podpisała się szóstka wybrana przez Sejm 13 marca: dwójka dopuszczona do orzekania (...) i czwórka, której możliwość orzekania blokuje prezes TK (...) ” [Gazeta Wyborcza]
„Drugie największe lotnisko w kraju, Kraków-Balice, pozwało grupę mieszkańców, która nagłaśnia nieprawidłowości związane z jego funkcjonowaniem – informowaliśmy na początku maja. Dziś władze państwowej firmy poinformowały, że pozew został wycofany. Jak udało nam się ustalić – w sprawie interweniował prezydent Krakowa.” [SmogLab]
„Agata Szczęśniak i Agata Kołodziej wracają do sprawy Zondacrypto. Agata Kołodziej napisała na ten temat wiele tekstów, odkryła fakty i wątki dotąd nieznane. Rozmawiamy o jej ustaleniach oraz o państwie z kartonu, które nie ochroniło obywateli przed oszustami. Dlaczego instytucje przymykały oczy na nieprawidłowości w działalności tej giełdy kryptowalut? Czy zawiniły przede wszystkim instytucje estońskie, gdzie Zondacrypto jest zarejestrowana? Kto stchórzył w sprawie Zondacrypto? Premier Tusk czy prezydent Nawrocki? Dlaczego Jarosław Kaczyński zdecydował się przedstawić projekt o zakazie kryptowalut?” [###]
„Karol Nawrocki wetuje kolejne ustawy, powołuje rady, chce przeprowadzać referenda. A to wszystko, by pokazać sprawczość, osłabiać rząd i poszerzać swoje uprawnienia. Wojciech Szacki i Andrzej Bobiński zastanawiają się, czy prezydent wykonuje jedynie zlecenie Nowogrodzkiej, czy może ma własną strategię i cel.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Wzajemna eskalacja ataków powietrznych. 1546. dzień wojny]
„Wołodymyr Zełenski odrzucił propozycję niemieckiego kanclerza Friedricha Merza, aby przyznać Kijowowi »członkostwo stowarzyszone« bez prawa głosu. Zełenski podkreślił, że obecność Ukrainy w UE musi być pełna i wiązać się z pełnią praw.” [Euronews]
„Nowy rząd Węgier przez pomyłkę pozwolił, by wygasł zakaz importu ukraińskich produktów rolno-spożywczych, po czym ogłosił plany jego przywrócenia, niwecząc tym samym krótkotrwałe nadzieje Kijowa.” [Euractiv]
„Władze miasta Noworosyjsk poinformowały, że spadające fragmenty drona wywołały pożar w terminalu naftowym, a prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski potwierdził, że uderzono w inną fabrykę chemiczną w Kraju Permskim.” [Euronews]
„Stany Zjednoczone przedłużyły zwolnienie umożliwiające handel rosyjską ropą. Przyjęcie licencji osłabia presję sankcyjną na Rosję i zwiększa jej dochody z eksportu węglowodorów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„Ukraina od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji zmaga się z bezrobociem i brakiem rąk do pracy. Choć pozornie te dwie rzeczy się wykluczają, to przyczyną takiego stanu rzeczy jest trwająca wojna i mobilizacja. Więcej o ukraińskim rynku pracy mówi ekspert OSW Sławomir Matuszak.” [###]
Europa
„13 maja br. w Bukareszcie odbył się szczyt Bukareszteńskiej Dziewiątki (B9) i państw nordyckich. Jako goście wzięli w nim udział sekretarz generalny NATO, prezydent Ukrainy i przedstawiciele Stanów Zjednoczonych. Szczyt potwierdził wolę krajów wschodniej i północnej flanki zacieśniania współpracy na rzecz bezpieczeństwa oraz ich poparcie dla utrzymania jedności transatlantyckiej w obliczu napięć między USA a pozostałymi sojusznikami.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„W sobotę król Danii ponownie powierzył ustępującej premier Mette Frederiksen zadanie poprowadzenia rozmów w sprawie utworzenia rządu, po dwóch nieudanych rundach rozmów koalicyjnych, które nastąpiły po marcowych wyborach, nie przynoszących jednoznacznego wyniku.” [Euractiv]
„20 maja br. Andris Kulbergs z opozycyjnej Zjednoczonej Listy (AS) rozpoczął rozmowy z przedstawicielami czterech partii w celu utworzenia nowego rządu Łotwy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„20 maja br. litewskie systemy obrony powietrznej wykryły zbliżający się do przestrzeni powietrznej obiekt o sygnaturze przypominającej drona. Jest to kolejny w regionie incydent z udziałem bezzałogowca, co nasila dyskusję na temat stanu przygotowania i gotowości sił przeciwlotniczych państw bałtyckich.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„Rosja próbuje wykorzystać serię przypadkowych pojawień się dronów bojowych nad krajami bałtyckimi do wywołania kryzysu politycznego między Ukrainą a niektórymi z jej najwierniejszych sojuszników. Jak dotąd wysiłki te wydają się kończyć fiaskiem.” [Politico]
Niemiecki „socjal”. Czy czeka go reforma? [###]
„W Wielkiej Brytanii rośnie napięcie wokół przywództwa w Partii Pracy. Coraz więcej działaczy uważa, że obecny premier Keir Starmer nie potrafi zatrzymać wzrostu poparcia dla prawicowej Reform UK Nigela Farage’a. Wybory uzupełniające w okręgu Makerfield mogą stać się początkiem walki o władzę w Partii Pracy. Andy Burnham – popularny burmistrz Wielkiego Manchesteru – jest wymieniany jako potencjalny następca Starmera i przyszły premier.” [Krytyka Polityczna]
Balansowanie i obłaskawianie: polityka zagraniczna Bukaresztu w cieniu sporów transatlantyckich [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Technokratyczna sanacja: główne kierunki i perspektywy polityki rządu Pétera Magyara” Kolejne przewidywania tego jak będzie wyglądał nowy węgierski rząd, tym razem od Ośrodka Studiów Wschodnich. [Ośrodka Studiów Wschodnich.]
„Ponad 700 tankowców bez rzetelnych ubezpieczeń, operacje służb specjalnych na otwartych morzach i nieprzejrzyste mechanizmy finansowe pozwalające omijać zachodnie restrykcje – tak wygląda globalna sieć, która umożliwia Kremlowi finansowanie machiny wojennej.” PISM przygotował obszerny raport (ponad 100 stron) więc polecamy tylko jak ktoś jest bardzo zainteresowany tym tematem. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
Bliski i Środkowy Wschód
Niebawem miną trzy miesiące od ataku USA i Izraela na Iran. Jaki jest stan gry? Przez ostatni miesiąc mamy wrażenie, że zmieniło się bardzo niewiele. [Reuters]
A co się obecnie dzieje w Iranie? Z jednej strony uzbrojeni Strażnicy Rewolucji poprzez swoją obecność wśród ludzi chcą pokazać, że reżim jest zwarty i gotowy, a z drugiej strony mamy pojawiające się zdjęcia z odgrywanych na żywo na ulicach Teheranu widowisk muzycznych, w których mieszkańcy zdają się odrywać od widma powrotu gorącej fazy konfliktu. [AP News #1], [AP News #2]
„Ustrój polityczny Iranu należy do dosyć niecodziennych. Republika Islamska Iranu ma w swoim składzie zarówno instytucje islamskie, jak i republikańskie. Ten system polityczny jest nietypowy nawet dla świata islamskiego. Jak wygląda dziś Iran? Historia ma duży wpływ na to, jak wygląda ten kraj i jego ustrój. Jak wojna w Iranie wpływa na tamtejszy reżim polityczny? Kim jest Najwyższy Przywódca? Czym jest Korpus Strażników Rewolucji? Na te i inne pytania odpowiada Krzysztof Strachota, ekspert OSW.” [###]
Izrael kontynuuje ataki na Liban, Zarówno w południowej jego części jak i w dolinie Bekaa. Tylko w piątek zginęło 10 osób, w tym 6 ratowników medycznych oraz dziecko. [The Guardian]
„W amerykańskich mediach pojawiły się doniesienia o tajnej izraelskiej bazie na terytorium Iraku. To już druga ujawniona placówka Cahalu położona na irackiej pustyni. Historia jednej z nich może sięgać nawet 2024 roku.” [Konflikt]
Aktywiści zwolnieni z izraelskich aresztów po zatrzymaniu na pokładzie flotylli, która próbowała nieść pomoc dla Gazy, byli poddawani prześladowaniom. Kilku z nich trafiło do szpitali z obrażeniami, a co najmniej 15 zgłosiło napaści seksualne, w tym gwałt. Strona izraelska oczywiście zaprzecza. Izraelczycy zatrzymali 430 osób płynących flotyllą. [The Guardia]
Po latach wojny domowej Syria mierzy się z problemem zalegających niewybuchów i min. Szacuje się, że z ich powodu zginęły już ponad 740 osób, a problem będzie obecny przez długie dekady. Rozminowywanie rozległych terenów jest niestety niełatwe oraz kosztowne. [AP News]
„Mija równo 25 lat od kiedy Turcja po raz pierwszy wyeksportowała za granicę rodzimy serial. Skoro od tamtej pory te produkcje telewizyjne przyniosły jej miliardy dolarów i miliony turystów, to dlaczego teraz branża jest w kryzysie, a władze jeszcze ją dobijają?” Jeśli nie rozumiecie fenomenu tureckich seriali to Dział Zagraniczny ma starszy odcinek, który stara się to wytłumaczyć. [###]
Między 25, a 28 maja Arabia Saudyjska będzie gościć około 1,5 miliona pielgrzymów podczas kulminacji hadżdż – pielgrzymki do świątyni Al-Kaba w Mekce. [DW]
Azja
„W dniach 19–20 maja Władimir Putin złożył wizytę państwową w ChRL. Pretekstem do podróży była rocznica podpisania Traktatu o dobrosąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 2001 r., który przedłużono o kolejne pięć lat. Strony odbyły szereg spotkań w różnych formatach, z których najważniejsze były rozmowy Putina z Xi Jinpingiem oraz z premierem Li Qiangiem.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Chociaż dużo pisaliśmy w poprzednim wydaniu o wizycie Trumpa w Chinach to mamy dla Was kolejną analizę, tym razem od PISM, pod tytułem „Wizyta Donalda Trumpa w Chinach – deeskalacja w relacjach dwustronnych”. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„Porozumienie płacowe zawarte między firmą Samsung Electronics a jej związkiem zawodowym jest uznawane za sukces zarówno dla firmy, która uzyskała kluczowe ustępstwa i zapobiegła masowemu strajkowi, jak i dla pracowników działu produkcji układów pamięci – z których część otrzyma premie w wysokości 416 000 dolarów.” [Reuters]
W najgorszej od lat katastrofie w kopalni węgla kamiennego w chińskiej prowincji Shanxi zginęło co najmniej 90 górników. [Reuters]
„Kirgistan w 2025 r. stał się centralnoazjatyckim liderem rynku walut wirtualnych. Według oficjalnych danych transakcje dokonywane przy ich użyciu osiągnęły w tym kraju wartość ponad 31 mld dolarów, trzykrotnie wyższą względem 2024 r. i znacznie przekraczającą PKB nominalne. (...) Błyskawiczny rozwój sektora wiąże się z omijaniem sankcji przez Rosję.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Czy Donald Trump swoimi decyzjami wzmacnia dziś Chiny? W nowym odcinku rozmawiamy o rywalizacji USA i Chin, polityce Donalda Trumpa wobec Pekinu oraz o tym, czy światowy układ sił zaczyna przechylać się na korzyść Xi Jinpinga.” [###]
Afryka
„Korytarz Lobito – w poszukiwaniu synergii między Globalną Północą a Afryką ” PISM ma ciekawą analizę opisującą połączenia kolejowe znane pod nazwą „korytarza Lobito”. Komu najbardziej służą? Co jest tamtędy transportowane? Jak wygląda rozwój tego projektu infrastrukturalnego? [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że epidemia wirusa Ebola w Afryce Środkowej stanowi stan zagrożenia zdrowia publicznego. Władze służby zdrowia starają się jak najszybciej zidentyfikować osoby, które miały kontakt z chorymi, w miarę jak rośnie liczba podejrzanych przypadków.” CNN ma artykuł z dużą ilością ciekawych infografik, z którego dowiecie się wszystkiego co potrzeba o najnowszej epidemii Eboli obecnie postępującej w Afryce. [CNN]
„Demokratyczna Republika Konga i Uganda walczą o opanowanie dramatycznej epidemii wirusa Ebola, która przez długi czas pozostawała niezauważona. Czy za opóźnioną reakcję na kryzys odpowiedzialne są cięcia w pomocy amerykańskiej?” Tekst DW stara się wskazać obszary walki z chorobami zakaźnymi takimi jak Ebola, na które mogło wpłynąć obcięcie amerykańskiej pomocy rozwojowej. [DW]
W Demokratycznej Republice Konga tłum podpalił szpitalne namioty. Wynikało to ze sporu szpitala z lokalną ludnością – szpital nie chciał wydać ciała zmarłego na wirus ebola, a lokalni mieszkańcy chcieli dokonać tradycyjnych ceremonii pogrzebowych . [BBC]
„Wybrzeże Kości Słoniowej obawia się zagrożenia ze strony dżihadystów na północy kraju, 10 lat po poważnym ataku” [The Guardian]
„Prezydent Senegalu Bassirou Diomaye Faye zwolnił premiera Ousmane’a Sonko po miesiącach narastających napięć.” [AP News]
Ameryka Łacińska
Niedawno wybrany prezydent Chile obiecywał w kampanii proste i szybkie rozwiązania palących społecznie problemów. Okazało się, że nie jest w stanie dostarczyć obiecywanych rezultatów w takim tempie jak obiecywał w kampanii co odbija się ma nurkującym poparciu społecznym. [Americas Quarterly]
„W środę Stany Zjednoczone postawiły federalny akt oskarżenia przeciwko Raúlowi Castro, byłemu prezydentowi Kuby, oraz pięciu innym osobom, co stanowi znaczące zaostrzenie kampanii administracji Trumpa mającej na celu obalenie trwającego od sześćdziesięciu lat komunistycznego reżimu w tym kraju.” Guardian pisze o zarzutach jakie rząd amerykański stawia kubańskiemu politykowi a AP News opisuje co robił po odejściu od władzy. [The Guardian], [AP News]
„Nasilający się konflikt polityczny zagraża stabilności społecznej w Boliwii. Zaledwie sześć miesięcy po objęciu władzy przez nowy rząd prezydent Rodrigo Paz stoi w obliczu fali demonstracji, blokad dróg i coraz głośniejszych wezwań do jego dymisji.” [Al-Dżazira]
„Władze poinformowały, że w czwartek na wybrzeżu Hondurasu doszło do dwóch oddzielnych ataków z użyciem broni palnej, w wyniku których zginęło co najmniej 25 osób, w tym sześciu policjantów.” [AP News], [Al-Dżazira]
„W tym miesiącu Wenezuela stała się trzecim co do wielkości dostawcą ropy naftowej do Indii, ponieważ konflikt z Iranem oraz zamknięcie Cieśniny Ormuz zmuszają państwa do poszukiwania alternatywnych źródeł energii.” [Al-Dżazira]
Ameryka Północna
„W związku z zaostrzeniem kanadyjskich przepisów azylowych uchodźcy, którzy chcą połączyć się z rodziną, twierdzą, że po odrzuceniu ich wniosków o azyl na granicy zostali przekazani amerykańskim służbom ICE i spędzili wiele miesięcy w więzieniu” [The Guardian]
„Premier Kanady, Mark Carney, stwierdził, że prowincja Alberta ma »kluczowe znaczenie« dla przyszłości kraju, kilka godzin po tym, jak przywódca tej prowincji zbliżył ten bogaty w ropę region do przeprowadzenia referendum w sprawie niepodległości.” O tym na jakim etapie jest próba odłączenia Alberty od Kanady opisuje [The Guardian].
Kilmar Ábrego García jest jedną z pierwszych, a na pewno najbardziej znanych, osób która została deportowana ze Stanów Zjednoczonych „pomyłkowo”. Kolejny wyrok w sprawie z nim związanej zapadł kilka dni temu a AP News ma listę gdzie opisuje wszystkie działania administracji oraz sprawy sądowe z nim związane. [AP News]
„Krajowy Komitet Partii Demokratycznej znalazł się już w trudnej sytuacji. Demokraci obawiają się, że Ken Martin jeszcze bardziej pogłębia ten kryzys. Decyzja Martina o opublikowaniu, a następnie zdystansowaniu się od chaotycznej analizy przyczyn porażki Demokratów w wyborach w 2024 roku nasiliła apele, by ten znajdujący się pod ostrzałem polityk z Minnesoty ustąpił ze stanowiska, a także zaniepokoiła darczyńców, którzy i tak już wahali się przed przekazaniem środków partii pogrążonej w długach.” [Politico]
„Surowa polityka Luizjany w walce z przestępczością będzie kosztować podatników kolejne miliony przez wiele lat. Biuro gubernatora zlekceważyło obawy ekspertów, że wprowadzone przez niego ograniczenia w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych mogą spowodować wzrost liczby osadzonych w więzieniach i pogrążyć stan w katastrofie finansowej. Przeanalizowaliśmy, w jaki sposób jego polityka już teraz zaczyna wpływać na sytuację stanu.” [ProPublica]
„Cudzoziemcy pragnący zmienić swój status imigracyjny w Stanach Zjednoczonych w celu uzyskania zielonej karty będą musieli to zrobić spoza kraju za pośrednictwem Departamentu Stanu – poinformowały w piątek amerykańskie służby imigracyjne (USCIS). Posunięcie to spotkało się z krytyką organizacji pomocowych, analityków politycznych i prawników specjalizujących się w sprawach imigracyjnych.” [The Guardian]
„Tulsi Gabbard ogłosiła w piątek, że rezygnuje ze stanowiska dyrektora wywiadu krajowego w administracji prezydenta Trumpa, aby wspierać swojego męża, który zmaga się z rzadką postacią raka kości.” [NPR]
„Wytyczanie okręgów wyborczych w taki sposób, że przypominają pokręcone salamandry, plamy krwi czy nauszniki, wszystko po to, żeby pomóc swojej partii, a zaszkodzić drugiej, to proceder tak stary jak USA, i w odcinku 81 tłumaczyliśmy skąd się to wzięło, jak działa i dlaczego nic się z tym nie da zrobić.
To, co jednak wcześniej wydawało się nam szczytem manipulowania granicami okręgów, wkracza na nowy poziom. Wszystko za sprawą najnowszej decyzji Sądu Najwyższego, który pod koniec kwietnia wypatroszył sedno ustawy o prawach wyborczych z 1965 roku, dzięki której Afroamerykanie na Południu 100 lat po wojnie secesyjnej naprawdę dostali pełnię praw wyborczych. Tłumaczymy czym są (a niebawem ”były„) ”okręgi szansy„, dlaczego przy ich wytyczaniu można (a zarazem nie można) kierować się rasą wyborców, czym różni się gerrymandering partyjny od rasowego i jak je odróżnić – o ile to w ogóle możliwe. I czy można mieć zaufanie do systemu wyborczego, który zmienia granice okręgów w trakcie trwającego głosowania?” [###]
Oceania
„Minister zdrowia Mark Butler wyraził zaniepokojenie »największą epidemią błonicy, jaką odnotowaliśmy od co najmniej kilkudziesięciu lat«, w związku z rozprzestrzenianiem się tej groźnej infekcji bakteryjnej na Terytorium Północnym oraz w sąsiednich stanach.” [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„Na początku maja Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej skończył przyjmować wnioski o dofinansowanie mikroinstalacji fotowoltaicznych, magazynów energii i magazynów ciepła w ramach programu wsparcia uzupełniającego Mój Prąd. Marta Babicz, dyrektorka departamentu środków zagranicznych NFOŚiGW opowiada, jak fundusz zamierza dbać o prosumentów.” [###]
„Wokół planów jednej z najpopularniejszych sieci handlowych w Polsce zrobiło się niezwykle głośno. Grupa Żabka, która jesienią 2024 roku przebojem wdarła się na Warszawską Giełdę Papierów Wartościowych, szykuje się do otwarcia zupełnie nowego rozdziału w swojej historii.” [Obserwator Gospodarczy]
„W ciągu zaledwie 15 lat ubyło nam 32 proc. pracowników w wieku 25-29 lat. Za to grupa pracowników w wieku 35 lat i więcej zwiększyła swoją liczebność o około 1/5. Stało się to przede wszystkim dlatego, że najliczniejsze roczniki (po ponad 600 tys. osób) półtorej dekady temu miały 25-34 lata, a aktualnie mają 40-49 lat. Za kilkanaście lat te najliczniejsze w naszej populacji roczniki zaczną przechodzić na emerytury. Dla porównania: aktualne roczniki 18-28-latków nie mają nawet 400 tys. osób. Siedmiolatków również mamy ok. 400 tys., trzylatków 300 tys., a w 2025 roku urodziło się tylko 238 tys. dzieci...” [###]
„Polski rynek pracy przechodzi bezprecedensową transformację. Jak wynika z najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na koniec 2025 roku liczba obcokrajowców zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych osiągnęła rekordowy poziom 1,289 mln osób. To aż o 8 proc. więcej niż rok wcześniej i blisko siedmiokrotnie więcej w porównaniu z 2015 rokiem. Cudzoziemcy stanowią już 8 proc. wszystkich ubezpieczonych w ZUS oraz 6 proc. ogółu pracujących w Polsce.” [Obserwator Gospodarczy]
„Magazyn Rest of World przeprowadził rozmowy z sześcioma filipińskimi wirtualnymi asystentami oraz dwiema agencjami, którzy opowiedzieli o specyficznej branży, w której nisko opłacani pracownicy z zagranicy, wspomagani przez sztuczną inteligencję, tworzą treści dla kadry kierowniczej i tzw. liderów opinii na LinkedIn.” Jeśli myśleliście, że duże konta na LinkedIn po prostu generują swoje miałkie posty za pomocą LLMów to jesteście w błędzie, oni płacą innym żeby to za nich robili. [Rest of World]
„Na czym opiera się wartość pieniędzy? Dzisiaj większość pieniądza to jest tak zwany pieniądz kreowany, który powstaje na bazie kredytów bankowych – mówi w Radiu Naukowym dr Piotr Dąbrowski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Rozmawiamy o pieniądzach, mechanizmach rynków finansowych i inwestowania.” [Radio Naukowe], [###]
Nauka i technologia
„W środę Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję wzmacniającą zobowiązania państw do przeciwdziałania zmianom klimatu, choć treść dokumentu została złagodzona pod presją największych emitentów gazów cieplarnianych. Posunięcie to jest następstwem wydanej w zeszłym roku opinii doradczej Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, w której uznano niewywiązanie się z zobowiązań klimatycznych za »bezprawne« i zasugerowano możliwość wypłaty odszkodowań.” [France24]
Zastanawialiście się dlaczego miewacie koszmary? Nowy odcinek podcastu Short Wave opisuje właśnie naukowe aspekty śnienia, snów i właśnie koszmarów. [###]
„Lekarze zalecają co najmniej 7 godzin snu na dobę, a zbyt krótki sen wiąże się z przyspieszonym starzeniem się oraz większym ryzykiem zawałów serca, udarów mózgu, a nawet przedwczesnej śmierci. Jednak dla osób śpiących krótko może być jeszcze nadzieja. W nowym badaniu naukowcy opisali w czasopiśmie Nature Communications, że osoby, które spały dłużej następnego dnia po krótkiej nocy, wydawały się mniej narażone na negatywne skutki – a konkretnie na śmierć w ciągu 8 lat po zakończeniu badania – niż te, które nie zapewniały sobie dodatkowego snu.” [Science]
„Od dawna panuje w neurobiologii przekonanie, że niektóre komórki mózgowe reagują w ten sam sposób na ten sam bodziec. Jednak dominacja tej teorii jest obecnie poddawana w wątpliwość. Naukowcy przedstawili dowody na to, że neurony u myszy z czasem zmieniają sposób reagowania na bodźce – zjawisko to nazwano »dryfem reprezentacyjnym«. Nie jest jednak jasne, dlaczego dochodzi do tego dryfu i jaką rolę może on pełnić.” [Nature]
„O satelitarnej obserwacji Ziemi, a w szczególności o spojrzeniu na klęski żywiołowe, opowiada Jakub Ryzenko z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Wskazuje, jak technologie kosmiczne pomagają ograniczać skutki katastrof, a nawet im zapobiegać, dzięki czemu poprawiają nasze bezpieczeństwo.” [###]
„Bezzałogowe pojazdy naziemne przechodzą gwałtowny rozwój, chociaż cały czas pozostają w cieniu dronów powietrznych. W ostatnich tygodniach Ukraińcy zaczęli więcej chwalić się swoimi osiągnięciami na tym polu i przedstawiać ambitne plany na przyszłość. Roboty stają się integralnym elementem walczących sił, jednak cały czas zmagają się z licznymi ograniczeniami.” [Konflikty]
Idee, kultura, społeczeństwo
W czasie gdy na świecie odbywają się kolejne szczyty, z których niewiele wydaje się wynika, Miłosz Szymański zaprasza nas do Reykjavíku, do niepozornego budynku Höfði, gdzie w 1986 roku doszło do spotkania między Ronaldem Reaganem i Michaiłem Gorbaczowem. O czym rozmawiali panowie i jak usiłowano ograniczyć wyścig zbrojeń i wzajemnej groźby anihilacji? O tym dowiecie się z najnowszego odcinka z serii. [###]