Wydanie 291, 30.05.2026
To z bezkrólewiem w Krakowie, rosyjskim dronem w Rumunii oraz ukraińską polityką historyczną
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
Prezydent zaproponował odebranie Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy. Związane jest to z ostatnim upamiętnianiem UPA jakie miały miejsce w Ukrainie. O pomyśle Nawrockiego pisze TVN24 ale jeśli naprawdę chcecie się więcej dowiedzieć o tym jak wygląda niedawna polityka historyczna w wykonaniu ukraińskiego prezydenta i czy służy ona jedynie do odwrócenia uwagi od jego problemów politycznych to gorąco polecamy podcast OSW. [TVN24], [###]
„Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek odwołał dr. Michała Sopińskiego z funkcji rektora-komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Powodem decyzji było rażące i uporczywe naruszanie przepisów prawa. Sopiński nie zgadza się z tą decyzją i podkreśla, że nadal będzie wykonywał swoje obowiązki.” [Onet]
„Posiedzenie dotyczące zażalenia na aresztowanie Zbigniewa Ziobry zostanie przyspieszone i odbędzie się na początku lipca, zamiast we wrześniu – podał Sąd Okręgowy w Warszawie. Ponadto minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział, że może zwrócić się w sprawie Ziobry do amerykańskiego Urząd ds. Imigracji i Egzekwowania Ceł (ICE).” [Interia]
„Lekarz musi mówić po polsku. To nie atak ani dyskryminacja. Medycyna to nie tylko tabletki i zabiegi. Trzeba pacjentowi dać poczucie bezpieczeństwa w momencie, który dla niego często jest jednym z najtrudniejszych w życiu. Lekarz nie może gestami pokazywać, co pacjent ma zrobić – mówi Maria, polsko-ukraińska lekarka anestezjolożka.” [Krytyka Polityczna]
„Żołnierz uniewinniony w głośnej sprawie strzałów na granicy z Białorusią przyszedł do sądu w koszulce neonazistowskiej grupy. Jego prawniczka przekonuje, że »to przypadek«, a koszulka miała być prezentem od znajomego.” Zgadujemy, że neonazistowski symbol na ręce żołnierza też został przypadkiem wytatuowany. Warto przypomnieć, że doniesienie na strzelającego żołnierza złożyła Straż Graniczna, ze względu na zagrożenie dla jej funkcjonariuszy. Sprawa stała się medialna oraz polityczna, a w toku śledztwa funkcjonariusze straży granicznej zaprzeczyli jakoby czuli się zagrożeni. Wnioski zostawiamy czytelnikom. [TVN24]
„Ostatnie trzy dni przyniosły szereg kontraktów modernizacyjnych dla polskich Sił Zbrojnych. Dzisiaj podpisano ostatnie umowy i aneksy w trybie »single procurement«, czyli bez udziału partnerów z innych państw, w ramach programu SAFE. W ostatnich dniach zamówiono między innymi platformy bezzałogowe, wyposażenie indywidualne, okręty hydrograficzne oraz pojazdy bojowe i logistyczne. W tym artykule podsumowujemy najważniejsze umowy zawarte w ciągu ostatnich trzech dni.” [Konflikty]
A czego z SAFE nie kupimy? Ze względu na weto prezydenta Karola Nawrockiego poszkodowane sa słzby operujące poza MON. „W piątek, 29 maja 2026, Komenda Główna Straży Granicznej opublikowała informacje z unieważnienia postępowań przetargowych na sprzęt i wyposażenie, które były prowadzone w pierwotnej formule programu pożyczkowego SAFE (Security Action for Europe). Weto Prezydenta Karola Nawrockiego wobec projektu rządowej ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE spowodowało, że nie mogą one zostać sfinansowane.” [MILMAG]
„Jak burmistrz z wójtem. Czy miasta zjedzą swoje obwarzanki? Mamy w Polsce prawie 160 takich par: miasto i otaczający je obwarzanek, czyli gmina wiejska. Dwie gminy, dwóch włodarzy, dwie rady, dwa urzędy. A to dopiero początek problemów.” [Krytyka Polityczna]
„Mieszkańcy Krakowa odwołali w referendum prezydenta miasta, jego obowiązki przejmie komisarz, zgłaszają się pierwsi kandydaci w przedterminowych wyborach. Joanna Sawicka i Wojciech Szacki opowiadają o przyczynach odwołania Aleksandra Miszalskiego oraz o wpływie referendum na władze w innych miastach. Zastanawiają się też, czy i jak kampania wyborcza w Krakowie wpłynie na kampanię przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r.” [###]
Czy prezydenci z KO mają się czego bać? [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Intensyfikacja ataków powietrznych zamiast ofensywy. 1553. dzień wojny]
Eksport pod specjalnym nadzorem. Ukraina liberalizuje eksport produkcji zbrojeniowej [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„25 maja z dwudniową oficjalną wizytą, na osobiste zaproszenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, przybyła do Kijowa Swiatłana Cichanouska. (...) Przyjęcie Cichanouskiej w Kijowie potwierdza zasadniczą zmianę ukraińskiej polityki wobec Białorusi. Jej celem jest przekonanie społeczności międzynarodowej o konieczności utrzymania sankcji wobec Mińska, a także zmuszenie Łukaszenki do przewartościowania swoich relacji z Moskwą.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Europa
„Napięcia w relacjach międzynarodowych z ostatnich lat uwypukliły problemy związane z niejednolitą reprezentacją UE wobec aktorów zewnętrznych. Mnogość podmiotów wypowiadających się w imieniu Unii, brak jasnych kryteriów dotyczących podziału kompetencji oraz osobiste ambicje polityków sprawiają, że działania UE w tej kwestii są niespójne, a czasem – chaotyczne.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W piątek w Sopocie odbywa się szczyt Rady Państw Morza Bałtyckiego. W tym podcaście omawiamy raport, który zostanie zaprezentowany na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych. Nasz ekspert Piotr Szymański wyjaśnia czym jest Rada Państw Morza Bałtyckiego, w jakich okolicznościach powstała i czym może się stać.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Sánchez bije rekordy, ale o kolejne będzie coraz trudniej. Rząd Pedro Sáncheza odnotowuje kolejne sukcesy gospodarcze, ale jego partia traci grunt pod nogami. Czy po przyszłorocznych wyborach prawica przejmie władzę w Hiszpanii?” [Krytyka Polityczna]
„W ciągu tego samego dnia Hiszpanią wstrząsnęły dwie sprawy kryminalne dotyczące jednych z najważniejszych osób w kraju. Dlaczego mają ze sobą wiele wspólnego, choć formalnie nic ich nie łączy, i czemu pomimo rozmiarów skandalu mogą się ostatecznie skończyć uniewinnieniami?” [###]
„22 maja słoweński parlament poparł wybór Janeza Janšy na stanowisko premiera. Lider konserwatywnej Słoweńskiej Partii Demokratycznej (SDS) objął urząd szefa rządu już po raz czwarty w historii. Choć SDS zajęła w marcowych wyborach drugie miejsce (...), nowemu premierowi udało się sformować gabinet mniejszościowy, który zostanie zaprzysiężony najpewniej w pierwszej połowie czerwca.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Choć Robert Fico to dominująca postać słowackiej polityki ostatnich dwóch dekad, jego czwarta kadencja na fotelu premiera ma wiele cech odróżniających ją od poprzednich. Po raz pierwszy został zmuszony do realizacji polityki konsolidacji fiskalnej, czym rozczarował znaczną część swoich wyborców. Na skutek tych działań w wielu istotnych wskaźnikach ekonomicznych pozycja Słowacji pogorszyła się. Fico mocniej niż w poprzednich kadencjach akcentuje wątki prorosyjskie, wychodząc naprzeciw nowemu, radykalniejszemu elektoratowi.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Węgierski Sejm przegłosował zdecydowaną większością głosów uchylenie decyzji o wystąpieniu kraju z Międzynarodowego Trybunału Karnego, którą w zeszłym roku zapoczątkował rząd byłego premiera Viktora Orbána.” [Euronews]
„Odpolitycznienie relacji z diasporą w państwach sąsiednich, audyt dotacji oraz weryfikacja procedur związanych z głosowaniem korespondencyjnym to wizja współpracy nowego węgierskiego rządu z rodakami mieszkającymi w Ukrainie, Słowacji, Rumunii i Serbii. Ochrona praw mniejszości węgierskiej nie tylko determinuje relacje dwustronne Węgier z tymi państwami, ale również ma istotne znaczenie dla polityki wewnętrznej Węgier.” [Instytut Europy Środkowej]
„W nocy z 28 na 29 maja 2026 roku rosyjski dron spadł w blok w Rumunii. Co się wydarzyło? Jak zareagowała Rumunia? Czy to pierwszy taki przypadek? Czy Rosja wydała już jakieś oświadczenie? Jakie mogą być tego konsekwencje? Jak zareagowało NATO? Na te i inne pytania odpowie Kamil Całus, ekspert OSW.” [###]
„W przededniu wyborów zaplanowanych na 7 czerwca Moskwa nasiliła presję na Erywań, wprowadzając między innymi embarga handlowe, grożąc zawieszeniem członkostwa w EAEU oraz poprzez wypowiedź Putina, który dostrzegł podobieństwa między Armenią a Ukrainą – wszystko to kilka dni po tym, jak Trump udzielił Paszynianowi swojego »pełnego i całkowitego poparcia«.” [Euronews]
„24 maja br. na Cyprze odbyły się wybory parlamentarne. Ich wyniki pogłębiają erozję dotychczasowego systemu tzw. klasycznego kwartetu – czterech partii dominujących na scenie politycznej od uzyskania niepodległości przez wyspę w 1960 r. Wzrost poparcia dla ugrupowań nacjonalistycznych, choć nie podważy proeuropejskiej orientacji prezydenta Nikosa Christodulidisa, może się przełożyć na zaostrzenie jego stanowiska w kwestii polityki migracyjnej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Śmierć patriarchy Eliasza II kończy epokę w historii Gruzji. Czy wybór nowego zwierzchnika Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego zmieni układ sił w kraju? Jak wyglądają dziś relacje Gruzji z Ukrainą? Czy normalizacja stosunków między Armenią i Azerbejdżanem zmienia geopolitykę Kaukazu Południowego? I czy gruzińska opozycja jest w stanie zagrozić rządzącemu od lat Gruzińskiemu Marzeniu? ” [###]
„W ostatnim czasie media oraz niektórzy prominentni europejscy politycy mówią o nawiązaniu dialogu Europy z Rosją, a także z samym Władimirem Putinem. Główną przyczyną tych postulatów wydaje się być tak zwany proces negocjacyjny toczący się między Stanami Zjednoczonymi a Rosją. Czy jednak negocjacje z Rosją to najlepsza strategia zakończenia wojny na Ukrainie? Czy z Rosją warto rozmawiać? Czy może inne strategie byłyby bardziej skuteczne w kontaktach z reżimem Putina? O tym opowiadamy w tym filmie.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Co się dzieje z Izraelem i Palestyną, jakie są perspektywy, jak zmienia się izraelskie społeczeństwo i polityczna scena tego kraju? Czy można jakkolwiek przewidywać przyszłość regionu? W podcaście Za Rubieżą gości Jacek Tacik, dziennikarz, reportażysta, korespondent wojenny, autor m.in. książki Koniec świata na południe od Tel Awiwu, która z perspektywy reporterskiej opowiada o wydarzeniach z 7 października 2023 roku. [###]
W Raporcie Rosiaka gości Agnieszka Zagner, dziennikarka specjalizująca się w Bliskim Wschodzie. Rozmowa porusza tematy ostatnich wydarzeń w Izraelu i na frontach wojen, które prowadzi. Izrael informuje, że dokonał uderzeń na 100 powiązanych z Hezbollahem celów w Libanie, Hezbollah odpowiada atakami dronów, Iran zapowiada wsparcie Hezbollahu. W Strefie Gazy zginąć miał przywódca wojskowego skrzydła Hamasu. W tle toczą się amerykańskie rozmowy z Iranem, oficjalnie trwa rozejm na wszystkich frontach konfliktu, a opinia publiczna i politycy Europy krytykują Izrael za jego zachowanie względem humanitarnej flotylli Sumud, której zwolnieni z izraelskiego aresztu aktywiści mówią, że byli maltretowani; pojawiają się oskarżenia o tortury, którym Izrael zaprzecza. [###]
Associated Press rozmawiało z izraelskim żołnierzem, który widział, jak jego koledzy z drużyny celebrują po tym, gdy uderzyli w pojazd Palestyńczyków jadący w pobliżu kontrolowanej przez Izrael części Strefy Gazy, zabijając wszystkich w podróżujących pojazdem. Rezerwista powiedział, że takie sceny stały się powszechne po wejściu w życie kruchego zawieszenia broni w październiku 2025 roku. W tygodniach, gdy stacjonował w Strefie Gazy, widział żołnierzy rozkoszujących się możliwością ścigania tych, którzy przekroczyli – lub byli blisko przekroczenia – tak zwanej żółtej linii, dzielącej strefę na obszary kontrolowane przez Izrael i Palestyńczyków. „To była dżungla” – powiedział dwudziestokilkuletni żołnierz agencji Associated Press. „Po zawieszeniu broni rozkaz brzmiał: Jeśli ktoś przekroczy linię, strzelać do niego”. [AP News]
Izraelskie siły zbrojne wchodzą dok olejnych wiosek na południu Libanu, a w tym czasie, w Waszyngtonie, sześcioosobowa libańska delegacja wojskowa spotkała się w piątek z izraelskimi oficerami wojskowymi w ramach pierwszych od dziesięcioleci bezpośrednich rozmów wojskowych między oboma krajami. Pentagon, w oświadczeniu wydanym późnym wieczorem w piątek, stwierdził, że rozmowy były „produktywne”, ale nie odnotował żadnych osiągnięć ani sukcesów. [AP News]
A co się dzieje na froncie rozmów USA z Iranem? Dużo doniesień medialnych i twittów, jednak brak realnych efektów. Jednak jak pokazują cyrkulujące w mediach propozycje jednej i drugiej strony, maksymalistyczne i deklarowane na początku wojny cele Trumpa bardzo się skurczyły. [The Guardian]
Rozmowy trwają, Trump rysuje swoje czerwone linie, jakimi ma być wyrzeczenie się broni jądrowej przez Iran. Co jednak zostanie osiągnięte w najbliższym czasie pozostaje niewiadomą. W międzyczasie dochodzi do incydentów takich jak ostrzelanie celów w południowym Iranie przez Amerykanów czy przejęcie irańskiego tankowca. [The Guardian], [AP News]
„21 maja sąd w Ankarze unieważnił wyniki kongresu generalnego Republikańskiej Partii Ludowej (CHP), największego tureckiego ugrupowania opozycyjnego. Decyzja ta jest równoznaczna z usunięciem ze stanowiska przewodniczącego partii Özgüra Özela i przywróceniem jego poprzednika Kemala Kılıçdaroğlu. W uzasadnieniu wyroku wskazano na rzekome fałszerstwa podczas głosowania, w którym wyłoniono Özela. W odpowiedzi na postanowienie sądu członkowie i sympatycy CHP zabarykadowali się w głównej siedzibie partii. Okupacja zakończyła się 24 maja siłową interwencją policji. Następnie Özel, wraz ze swoimi współpracownikami i zwolennikami, przeszedł ulicami Ankary do parlamentu, skąd zapowiada dalszy opór i wzywa do manifestacji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) uzasadniły decyzję o opuszczeniu OPEC z 28 kwietnia br. rewizją polityki energetycznej. Jednocześnie jest ona symptomem pogłębiających się różnic między ZEA a Królestwem Arabii Saudyjskiej (KAS) i sygnałem, że Emiraty będą dystansować się od współpracy regionalnej w Zatoce. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Około 1,5 miliona pielgrzymów przybyło do Mekki w tym roku, celebrując Hadżdż, jeden z filarów islamu. Pielgrzymce towarzyszyły upały sięgające 40 stopni Celsjusza. AP przedstawia fotoreportaż obchodów z Mekki. [AP News]
Nowy patriarcha jednego z najważniejszych kościołów chrześcijańskich na Bliskim Wschodzie objął swoje obowiązki w piątek w stolicy Iraku, kilka tygodni po wyborze na to stanowisko. Polis III Nona, urodzony jako 58-letni Amel Shamoon Nona, zastąpił kardynała Louisa Sako z katolickiego Kościoła Chaldejskiego, który ustąpił w marcu, twierdząc, że poprosił o przejście na emeryturę, aby poświęcić się „modlitwie, pisaniu i prostej posłudze”. Nowy patriarcha wcześniej pełnił funkcję arcybiskupa Mosulu w północnym Iraku i arcybiskupa Sydney, zanim został patriarchą Kościoła Chaldejskiego w Iraku i na świecie. Został wybrany 12 kwietnia, miesiąc po przejściu na emeryturę 76-letniego Sako. Inauguracja patriarchy Nony przypada na okres, gdy liczba chrześcijan w Iraku mocno spadła od czasu inwazji pod wodzą USA w 2003 roku, która obaliła Saddama Husajna, a także wskutek działalności tzw. państwa islamskiego. [AP News]
Azja
„Zgodnie ze wspólnym oświadczeniem Chiny i Pakistan osiągnęły »nowy, szeroki konsensus« w sprawie pogłębienia strategicznych stosunków, mający na celu wsparcie rozwoju wspólnego korytarza gospodarczego oraz uczynienie portu w Gwadarze regionalnym węzłem komunikacyjnym.” [Al-Dżazira]
„Pakistan znalazł się w korzystnej sytuacji dyplomatycznej – zabiegają o niego Trump, Chiny i kraje Bliskiego Wschodu, pomimo starań Indii. Analitycy twierdzą, że częściowo winę za to ponoszą błędy popełnione przez Indie.” [Al-Dżazira]
„Zaczęło się od satyrycznego projektu internetowego po tym, jak prezes Sądu Najwyższego Indii porównał bezrobotną młodzież do karaluchów. Teraz miliony młodych Hindusów przyłączają się do niego, aby dać upust swojej frustracji.” [The Guardian], [Reuters]
„W ostatnich latach dużo dzieje się w Azji Centralnej. Pod wpływem rosyjskiej agresji na Ukrainę region zmienia swoją politykę międzynarodową. (...) Ta seria podcastów ma przybliżyć region polskiej publiczności. W tym odcinku skupiamy się na globalnej roli, jaką mają Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan i Turkmenistan. O tym opowiadają Justyna Gotkowska, Wojciech Górecki i Krzysztof Strachota.” [###]
„Chińska dalekomorska flota rybacka (Distant Water Fishing, DWF) to armada kutrów rybołówczych, dotowanych, kontrolowanych, chronionych i zorganizowanych pośrednio lub bezpośrednio przez państwo. DWF, realizując połowy komercyjne, w dużym stopniu nielegalne, a często de facto prowadząc działalność kłusowniczą, równocześnie wykonuje zadania postawione jej przez partię i państwo w zakresie bezpieczeństwa narodowego. To nie tylko narzędzie w polityce zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego Chin, lecz także środek realizacji strategii militarnej działań w »szarej strefie« oraz instrument budowy wpływów w państwach Globalnego Południa. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W czwartek Japonia i Filipiny uzgodniły, że zacieśnią współpracę w dziedzinie obronności poprzez przyspieszenie rozmów dotyczących sprzedaży japońskiej broni oraz wymiany informacji wywiadowczych w obliczu obaw związanych z aktywnością wojskową Chin w Azji.” [AP News]
„Jak poinformowały władze, zamachowiec-samobójca zdetonował samochód wypełniony materiałami wybuchowymi w pobliżu torów kolejowych w momencie, gdy przez miasto Quetta w południowo-zachodnim Pakistanie przejeżdżał pociąg pasażerski. W wyniku wybuchu zginęło co najmniej 23 osoby, a ponad 70 zostało rannych.” [The Guardian]
„Pierwszy z siedmiu mężczyzn, którzy od ponad tygodnia byli uwięzieni w zalanej jaskini w Laosie, został uratowany przez nurków w ramach niebezpiecznej akcji ratunkowej, podczas której ekipy musiały czołgać się przez wąskie, zalane tunele, omijając ostre skały i unikając zagrożenia zawaleniem.” [The Guardian]
Afryka
„Sudańska wojna generałów naznaczona jest niewyobrażalnym cierpieniem cywilów. Niewielu obserwatorów spodziewa się, że sprawcy zbrodni zostaną kiedykolwiek pociągnięci do odpowiedzialności. Jednak zwolnienie z aresztu »Rzeźnika Al-Faszir« wzbudziło nie tylko oburzenie, ale i zaskoczenie. W tle walki przesuwają się w stronę granicy z Etiopią, a drony zbierają krwawe żniwo.” [Konflikty]
„Według organizacji Sudan Doctors Network oddział powiązany z paramilitarnymi Siłami Szybkiego Reagowania (RSF) zabił co najmniej 27 osób, w tym starszych mieszkańców, podczas ataku na wioski położone na zachód od miejscowości Bara w sudańskim stanie Północny Kordofan.” [Al-Dżazira]
„Róg Afryki od dekad pozostaje jednym z najbardziej niestabilnych regionów na świecie. Wraz z ogłoszeniem uznania niepodległości Somalilandu przez Izrael sytuacja stała się jeszcze bardziej skomplikowana. Jednocześnie na rzecz Hargejsy mają aktywnie lobbować Zjednoczone Emiraty Arabskie, będące drugim najbliższym sojusznikiem republiki. W tle sprawy Somalilandu lokalne siły w Puntlandzie wypierają bojowników samozwańczego Państwa Islamskiego, a na wybrzeżu ponownie uaktywniły się grupy piratów.” [Konflikty]
„Szef Światowej Organizacji Zdrowia wezwał do natychmiastowego zawieszenia broni we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, aby pomóc w walce z epidemią wirusa Ebola w tym regionie, podczas gdy Uganda zamknęła granicę z sąsiadem, próbując powstrzymać rozprzestrzenianie się choroby.” [The Guardian], [DW]
„Sąd w Kenii blokuje amerykański plan utworzenia ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę. Amerykańska propozycja utworzenia ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę w Kenii spotkała się z ostrym sprzeciwem pracowników służby zdrowia w tym kraju Afryki Wschodniej, gdzie nie odnotowano dotychczas żadnych potwierdzonych przypadków tej choroby.” [DW]
„W środę pierwsza grupa około 300 obywateli Ghany wyleciała do swojego kraju, po tym jak rząd tego kraju uruchomił program dobrowolnej repatriacji swoich obywateli w odpowiedzi na napięcia związane z imigracją w RPA.” [AP News]
Ameryka Łacińska
„VIII szczyt UE i Meksyku – pierwszy od 2015 r. – zorganizowany w stolicy tego państwa 22 maja br., służył odnowieniu strategicznego partnerstwa, które zostało ustanowione w 2009 r. Głównym pretekstem było podpisanie Zmodernizowanej umowy globalnej (MGA), która poszerzy – względem porozumienia będącego w mocy od 2000 r. – mechanizmy współpracy politycznej oraz zakres liberalizacji handlu i inwestycji. Ważnym impulsem do ożywienia unijno-meksykańskich relacji stała się polityka administracji Donalda Trumpa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Izba niższa meksykańskiego parlamentu zatwierdziła poprawkę do konstytucji, która umożliwia unieważnienie wyborów w przypadku ingerencji zagranicznej. Krytycy twierdzą, że środek ten może podważyć zaufanie do procesu wyborczego i stworzyć nowe możliwości kwestionowania prawidłowych wyników.” [Al-Dżazira], [The Guardian]
W obliczu odbywających się w niedzielę wyborów prezydenckich w Kolumbii, Al-Dżazira przygląda się spuściźnie planu „totalnego pokoju” ustępującego prezydenta Gustavo Petro. Ile z tego planu wyszło (spoiler alert: niezbyt wiele) i jak obecnie do niego odnoszą się wyborcy dowiecie się z artykułu. [Al-Dżazira]
Jeśli nie pamiętacie nic o kandydatach w niedzielnych wyborach w Kolumbii to AP News ma ściągawkę. [AP News]
„Departament Stanu USA ogłosił w czwartek, że na początku przyszłego miesiąca uzna dwie największe brazylijskie grupy przestępcze za zagraniczne organizacje terrorystyczne; rząd tego południowoamerykańskiego kraju oświadczył, że potraktuje to jako nieuzasadnioną ingerencję w swoją politykę.” [AP News]
W Boliwii ciągle trwają protesty a tym razem Americas Quarterly stara się zrozumieć (oraz wytłumaczyć czytelnikom) o co w nich chodzi. [Americas Quarterly]
Ameryka Północna
„Kanada ogłosiła plany zakupu floty samolotów wczesnego ostrzegania od szwedzkiej firmy Saab zamiast konkurencyjnej oferty firmy Boeing, dążąc do zmniejszenia swojej zależności od Stanów Zjednoczonych.” [Al-Dżazira]
„Kanadyjczyk, który wysłał pocztą »pakiety samobójcze« zawierające truciznę do ponad 100 osób w kilkudziesięciu krajach – w tym w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Włoszech, Australii i Nowej Zelandii – przyznał się do 14 zarzutów pomocy w samobójstwie.” Polecamy dwa artykuły Guardiana na temat tej sprawy. [The Guardian #1], [The Guardian #2]
„Echa brexitu: Alberta zmierza ku głosowaniu w sprawie odłączenia się od Kanady. Podobnie jak David Cameron w 2016 roku, premier Danielle Smith ma do czynienia z buntowniczą partią i ogłosiła referendum w sprawie referendum, jednocześnie deklarując, że zagłosuje na »nie«” [The Guardian]
„W piątek sędzia nakazał usunięcie nazwiska Donalda Trumpa z nazwy Centrum Sztuk Scenicznych im. Kennedy’ego, orzekając, że tej prestiżowej instytucji w Waszyngtonie nie można przemianować bez uchwały Kongresu.” [The Guardian]
„Sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Markwayne Mullin zajął się pomysłem ukarania miast i stanów, które nie współpracują z federalnymi organami imigracyjnymi – poprzez ograniczenie liczby pracowników służb celnych na ich lotniskach, a być może nawet całkowite wstrzymanie obsługi pasażerów międzynarodowych. Ten ambitny plan napotyka jednak na przeszkody: wywołał on poruszenie w branży turystycznej i wśród lokalnych władz ze względu na potencjalne zakłócenia, spotkał się z publicznym sprzeciwem innego członka gabinetu i nie uzyskał jeszcze zgody Białego Domu.” [CNN]
„Według władz amerykańskich agent Służby Imigracyjnej i Celnej (ICE), oskarżony o postrzelenie obywatela Wenezueli podczas kontrowersyjnej akcji imigracyjnej w Minnesocie, został aresztowany w Teksasie.” [Al-Dżazira]
„Sędzia federalna domaga się wyjaśnień w sprawie zarzutów, że prezydent Donald Trump dopuścił się oszustwa sądowego, wytaczając proces przeciwko Urzędowi Skarbowemu (IRS) jako pretekst do zawarcia ugody, w wyniku której powstał fundusz odszkodowawczy o wartości 1,8 mld dolarów, przeznaczony na wypłaty dla jego sojuszników politycznych.” [Politico]
„Sklep w stanie Indiana jest jednym z kilku punktów sieci Range USA, którym groziła utrata licencji za złamanie przepisów mających na celu zapobieganie nielegalnej sprzedaży [broni palnej – przyp. red.]. Obecnie administracja Trumpa łagodzi kary za nieprzestrzeganie tych przepisów.” [Pro Publica]
„Pięć zespołów muzycznych wycofało się z udziału w zbliżającym się festiwalu »Great American State Fair« na National Mall, twierdząc, że organizatorzy wprowadzili ich w błąd co do politycznego charakteru imprezy.” [Politico]
Oceania
„We wtorek ministrowie spraw zagranicznych Australii, Indii, Japonii i Stanów Zjednoczonych ogłosili nowe inicjatywy dotyczące bezpieczeństwa morskiego, infrastruktury portowej i energii, mające na celu zacieśnienie współpracy w regionie Indo-Pacyfiku w odpowiedzi na obawy związane z rosnącymi wpływami Chin.” [AP News]
„Minister obrony Chris Penk oświadczył, że Nowa Zelandia traktuje priorytetowo rozmowy z marynarkami wojennymi Wielkiej Brytanii i Australii, rozważając możliwości wymiany starzejących się fregat typu Anzac.” [Radio New Zealand]
Ekonomia i gospodarka
„W 2025 roku absencje chorobowe pracujących i ubezpieczonych w ZUS Polaków liczyły łącznie 290,5 mln dni. Najwięcej zwolnień braliśmy z powodu chorób układu mięśniowo-szkieletowego. Na drugim miejscu wśród znalazły się ”zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania„. Suma nieobecności w pracy z tego powodu wyniosła aż 34,1 mln dni. W 2015 roku liczba absencji z powodu problemów psychicznych wynosiła niecałe 18 mln. W 2009 roku – w szczycie globalnego kryzysu gospodarczego – było to ponad 11 mln dni. Czy więc przez te wszystkie lata narastał wyzysk? A może stało się coś zupełnie odwrotnego?” [###]
„Komisja Europejska poinformowała, że nałożyła karę w wysokości 200 mln euro na chińską internetową platformę handlową Temu. W sprawie chodzi o złamanie unijnych przepisów o usługach cyfrowych, w tym sprzedaż nielegalnych produktów, takich jak niespełniające standardów bezpieczeństwa zabawki dla dzieci.” [Wirtualne Media], [The Guardian]
„Jak informuje chiński gigant technologiczny, użytkownicy serwisu PayPal będą mogli dokonywać bezgotówkowych płatności w Chinach za pomocą kodów QR w ramach rozległej sieci akceptantów serwisu WeChat Pay firmy Tencent. Jest to posunięcie mające na celu przyciągnięcie większej liczby zagranicznych turystów.” [AP News]
„Tesla twierdzi, że jej oprogramowanie do w pełni autonomicznej jazdy jest nawet dziesięciokrotnie bezpieczniejsze niż kierowcy-ludzie. Jednak dane, na których firma opiera swoje twierdzenia, nie wytrzymują krytycznej analizy – a pracownicy, którzy opracowywali tę technologię, twierdzą, że nie jest ona jeszcze gotowa do bezpiecznego wprowadzenia pojazdów autonomicznych na szeroką skalę.” [Reuters]
„Analitycy byli niemal pewni, że maj przyniesie mocne przyspieszenie inflacji aż do poziomu 3,7% w ujęciu rocznym. Tymczasem z oficjalnego komunikatu GUS wynika, że inflacja w maju 2026 roku wyniosła 3,1% r/r. To spadek w porównaniu z kwietniem, kiedy wskaźnik ten wynosił 3,2%.” [Obserwator Gospodarczy]
Nauka i technologia
„W piątek trzech chińskich astronautów powróciło na Ziemię po prawie siedmiomiesięcznym pobycie w kosmosie, ustanawiając tym samym rekord najdłuższego pobytu chińskiej załogi na orbicie.” [AP News]
„Kula ognia, która wczoraj wieczorem rozjaśniła niebo nad Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie, postawiła pod dużym znakiem zapytania, czy firma Blue Origin Jeffa Bezosa będzie w stanie wywiązać się z szeregu zobowiązań wobec NASA w ramach jej wysiłków zmierzających do wysłania astronautów na powierzchnię Księżyca i zbudowania tam bazy.” [BBC]
„Najgroźniejszym drapieżnikiem dla nas, ludzi, jest w rzeczywistości całkiem niewielkie stworzenie: komar. Komary są żądne krwi, roznoszą choroby takie jak malaria, żółta febra i denga – i nieustannie zarażają się nowymi. A co, gdybyśmy mogli całkowicie wyeliminować komary? Technologia edycji genów mogłaby to umożliwić, potencjalnie ratując miliony istnień ludzkich. Wiąże się to jednak z poważnym ryzykiem. Nasuwa się zatem pytanie: czy to my powinniśmy decydować, kiedy ludzkość zmienia oblicze natury?” [###]
„Odważne dzikie zwierzęta kolonizują miasta. Czas na urbanistykę nie tylko dla ludzi. Dzikie zwierzęta w miastach są odważniejsze i bardziej skłonne do ryzyka niż ich wiejscy kuzyni. Przestrzeń metropolii już dawno przestała być wyłącznie ludzka. Najwyższy czas, by polityka miejska to zauważyła.” [Krytyka Polityczna]
„Ostry stres utrudnia łączenie wspomnień z przeszłości z nowymi informacjami — a proces ten ma kluczowe znaczenie dla wyciągania wniosków. To może wyjaśniać, dlaczego pod presją ludziom trudno jest wykazać się wnikliwością.” [Nature]
„W tym odcinku programu Science Quickly prowadząca Rachel Feltman rozmawia z dziennikarzem naukowym Robinem George’em Andrewsem na temat planów NASA dotyczących umieszczenia reaktora jądrowego na Księżycu. Omawiają oni, dlaczego energia jądrowa może okazać się kluczowa dla zapewnienia trwałości długoterminowych misji księżycowych, jakie przeszkody techniczne wiążą się z eksploatacją reaktora w tak ekstremalnych warunkach oraz dlaczego eksperci twierdzą, że ambitny harmonogram agencji może być zbyt ambitny.” [###]
„Komórki odpornościowe bogate w żelazo w wątrobach gołębi pocztowych mogą pomagać ptakom w nawigacji przy pomocy pola magnetycznego Ziemi. Naukowcy odkryli, że makrofagi w tkance wątroby gołębi zawierają duże ilości ferrytyny – magnetycznej formy żelaza. Kiedy zespół pozbawił te komórki w grupie gołębi pocztowych i wypuścił je w pochmurne dni, ptaki zgubiły się na trasie, którą bezbłędnie pokonywały przy słonecznej pogodzie.” [Science]
„Wspomnienia mogą być niekompletne, zniekształcone, stronnicze i zafałszowane — wszystkie te czynniki podważają wiarygodność zeznań naocznych świadków. Dowody wskazują, że niektóre czynniki, takie jak pewność naocznego świadka co do konkretnego wspomnienia oraz szybkość, z jaką rozpoznaje on podejrzanego, mogą stanowić istotne wskaźniki prawdziwości jego relacji.” O niedoskonałości ludzkiej pamięci oraz tym jak sobie z tym radzi (a właściwie nie radzi) wymiar sprawiedliwości, pisze [Nature].
„Bezzałogowy demonstrator technologii Quarterhorse Mk 2.1 wykonał pierwszy lot z prędkością naddźwiękową. Był to trzeci lot tej maszyny, do tego wykonany niespełna trzy miesiące po pierwszym. Od dziewiczego lotu Quarterhorse’a Mk 1 minął zaledwie rok. Quarterhorse Mk 2.1 wystartował ze Spaceport America w stanie Nowy Meksyk i rozwinął prędkość Mach 1,21 ponad poligonem White Sands Missile Range. Maszyna ta, opracowana przez przedsiębiorstwo Hermeus z Atlanty, ma być pierwszym krokiem na drodze do hipersonicznego samolotu pasażerskiego wożącego ludzi z prędkością Mach 5 na odległość ponad 7 tysięcy kilometrów. W planach są też konstrukcje mające zastosowanie wojskowe, oparte na koncepcji samolotu bezzałogowego Darkhorse. Hermeus chwali się, że buduje ”najszybszy samolot świata„. [Konflikty]
Idee, kultura, społeczeństwo
Tomasz Markiewka w krótkim wpisie ubolewa, że straciliśmy szansę na fajną dyskusję na temat nowego filmu Krzysia Nolana pt.: „Odyseja”. Zamiast rozmów o interpretacji i wierności oryginałowi, mamy narzekania na ... (sprawdza notatki) ideologię łołk. [Tomasz Markiewka]
Trwa aukcja fundacji Cor Ignis na pomoc dzieciom skrzywdzonym przez zbrodniczą napaść Rosji na Ukrainę. Irytujący Historyk w formie wideo opowiada o aukcji, a w drugim linku wrzucamy bezpośrednio licytację. [Zrzutka], [###]
Dlaczego ciągle się usprawiedliwiamy? Dlaczego nawet seryjni mordercy uważają się za dobrych ludzi? Jak bardzo podążamy za tłumem? Jaki wpływ na nasze wybory moralne ma język, w którym podejmujemy decyzję? Z najnowszego odcinka Radia Naukowego, w którym gości prof. Mariola Paruzel-Czachura, specjalistka od psychologii moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego dowiemy się również, że osoby nieneurotypowe mają mniejszą skłonność do hipokryzji moralnej, jak bardzo moralność jest kwestią biologiczną i dlaczego poczucie winy pomaga nam się rozwijać, a wstyd nie. [Radio Naukowe], [###]