Wydanie 292, 06.06.2026
To z wieloma wyborami na świecie, ciągłą walką z Ebolą oraz utworzeniem rządu w Danii (w końcu!)
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Numer, który przez lata wywoływał protesty środowisk religijnych, wywrócony do góry nogami przez poprzedniego przewoźnika i pogrzebany w 2023 roku – wraca. FlixBus wskrzesza linię 666 na Hel i robi to z pełną świadomością, że kupuje sobie tym samym darmowe nagłówki od Warszawy po Tokio.” [Wirtualne Media]
„Biuro Bezpieczeństwa Narodowego opublikowało w mediach społecznościowych zdjęcie, na którym widać odsłonięte twarze komandosów i oficerów służb specjalnych. Wojskowe instytucje przerzucają się odpowiedzialnością, a eksperci i byli dowódcy alarmują: to podanie na tacy kluczowych danych naszych żołnierzy.” [Onet]
„Rok po wyborach to dobra okazja, by zastanowić się, kto ostatecznie zyskuje na tym nowym modelu uprawiania polityki w pałacu prezydenckim. I jaki właściwie skutek i wpływ na rząd mają weta Karola Nawrockiego? ” [###]
„Szef kancelarii prezydenta Ukrainy spotkał się w Polsce z wiceszefem spraw zagranicznych Marcinem Bosackim, a to nie koniec jego rozmów z polskimi politykami. W tle jest nadanie jednej z ukraińskich jednostek imienia »Bohaterów UPA«, co wywołało oburzenie w Polsce. Wizytę wysłannika Zełenskiego skomentował premier Donald Tusk.” [TVN24]
„Rozpędza się awantura, którą wywołał Wołodymyr Zełeński, kiedy jednej z jednostek wojskowych nadał imię ”bohaterów UPA„. A spotęgował Karol Nawrocki, który chce prezydentowi Ukrainy odebrać order Orła Białego. Tymczasem pod koniec czerwca w Gdańsku ma odbyć się międzynarodowa konferencja o odbudowie Ukrainy i lada dzień może wrócić temat negocjacji akcesyjnych Ukrainy. Tomasz Sawczuk i Wojciech Szacki zastanawiają się, jakie będą implikacje owej awantury i kto na krajowej scenie politycznej na niej skorzysta.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosja spowalnia postępy na froncie. 1560. dzień wojny]
„Rosyjskie wojska notują w ostatnim czasie najmniejsze od dawna postępy terytorialne. Jak więc wygląda wojna na Ukrainie dzisiaj? Czy to oznacza, że armia ukraińska ma przewagę? Jak reaguje Rosja? 2026 rok w wielu kwestiach pokazał już problemy rosyjskie, o których wcześniej informowaliśmy. Dlaczego rosyjska ofensywa nie ruszyła? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW. ” [###]
„Władimir Putin odrzucił propozycję Wołodymyra Zełenskiego dotyczącą zorganizowania bezpośredniego spotkania, podkreślając jednocześnie, że Rosja osiągnie swoje cele wojenne na Ukrainie, w tym zajmie cały wschodni region Donbasu.” [The Guardian]
„W nocy z 5 na 6 czerwca ukraińskie siły zbrojne przeprowadziły zakrojone na szeroką skalę ataki na wiele regionów Rosji, wkraczając nawet 1000 kilometrów w głąb terytorium rosyjskiego i uderzając w kilka celów – poinformował prezydent Wołodymyr Zełenski. Atak ten nastąpił przed ostatnim dniem Międzynarodowego Forum Gospodarczego w Sankt Petersburgu – corocznej imprezy odbywającej się w rodzinnym mieście prezydenta Rosji Władimira Putina – w sytuacji, gdy narastają obawy o bezpieczeństwo największych rosyjskich miast.” [Kyiv Independent]
„Wołodymyr Zełenski zdecydował o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy imienia »Bohaterów UPA«. Decyzja o uhonorowaniu członków Ukraińskiej Powstańczej Armii, odpowiedzialnej za masowe zbrodnie na ludności polskiej na Wołyniu, spowodowała kryzys w stosunkach polsko-ukraińskich. Jakie są kulisy tej decyzji? Analizują Piotr Pogorzelski i Ziemowit Szczerek.” [###]
Europa
Czy Praga anuluje umowę na CAESAR-y? Łotwa: kampanijny rząd Andrisa Kulbergsa.
„W piątek Komisja Europejska zapowiedziała zaostrzenie zasad wydawania wiz obywatelom Rosji w obliczu krytyki politycznej skierowanej pod adresem Francji, Włoch i Hiszpanii, które co roku przyjmują setki tysięcy rosyjskich turystów.” [Euronews]
„Przywódcy państw Unii Europejskiej zebrali się w malowniczym porcie Tivat na adriatyckim wybrzeżu Czarnogóry na corocznym szczycie UE–Bałkany Zachodnie, a głównym tematem obrad była kwestia rozszerzenia Unii.” [DW]
„Policja twierdzi, że w wyniku śledztwa w sprawie sabotażu dwóch kabli telekomunikacyjnych pod Morzem Bałtyckim pod koniec 2025 roku zidentyfikowała czterech podejrzanych, z których trzem zakazano opuszczania kraju. O dalszym postępowaniu zadecyduje prokuratura.” [DW]
„Policja w Holandii poinformowała, że aresztowała czterech mężczyzn w ramach śledztwa dotyczącego podania środków odurzających kilku kobietom i wykorzystania ich seksualnego; sprawa ta przypomina głośną sprawę Gisèle Pelicot, która wstrząsnęła Francją.” [Euronews]
„Niemcy miały wreszcie odbić po latach stagnacji, ale najnowsze prognozy znowu przynoszą rozczarowanie. Niemiecka Rada Ekspertów Ekonomicznych obniżyła prognozę wzrostu PKB na 2026 rok do 0,5%, a w 2027 roku spodziewa się tylko 0,8%. To efekt droższej energii, wojny wokół Iranu, słabości przemysłu i narastających problemów strukturalnych.” [Obserwator Gospodarczy]
„Po ponownym objęciu przez Donalda Trumpa urzędu prezydenta USA, na początku 2025 r., ruch MAGA otwarcie wspiera wybrane, bliskie ideowo ugrupowania populistyczne w Europie. W Niemczech jest to Alternatywa dla Niemiec (AfD). (...) Dla MAGA celem kontaktów z AfD jest osłabianie liberalnego centrum w polityce europejskiej oraz wzmacnianie postaw antyimigranckich i antyunijnych. Dla AfD zaś jest nim przełamywanie własnej izolacji politycznej, a także osłabianie UE i jej globalnego oddziaływania, czego powodzenie byłoby niekorzystne z punktu widzenia Polski.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W dzisiejszym odcinku opowiadamy o Ostpolitik, czyli o polityce wschodniej Niemiec. Jak dziś Niemcy odnoszą się do zagadnień takich jak wojna na Ukrainie, współpraca z Rosją czy sankcje na Rosję? Czy jest powrót do czasów, gdy współpraca z tym krajem stanowiła ważną część polityki zagranicznej? Jaką politykę realizuje i chce realizować kanclerz Merz? Na te i inne pytania odpowiadają Lidia Gibadło i Kamil Frymark, eksperci OSW.” [###]
„Kilka miesięcy po wyborach parlamentarnych w Danii pełniąca obowiązki premiera Mette Frederiksen, przewodnicząca Partii Socjaldemokratycznej, utworzy mniejszościowy rząd koalicyjny o profilu centrolewicowym.” Pomysł z wcześniejszymi wyborami, mimo ostatecznego pozostania przy władzy, nie był jednak najlepszym. [BBC]
„W niedzielę wyborcy w Kosowie po raz trzeci w ciągu nieco ponad roku udadzą się do urn, aby wziąć udział w wyborach parlamentarnych, które będą miały ogromne znaczenie dla stosunków tego kraju z Unią Europejską.” [Euractiv]
„Albania pogrążona jest w niemałym kryzysie politycznym. Tysiące demonstrantów wyszło na ulicę, domagając się dymisji obecnego premiera kraju, Ediego Ramy. Wydarzenia te, co ciekawe, nie są spowodowane wyłącznie typowymi problemami kraju, ale także pewną inwestycją zięcia Donalda Trumpa.” [Obserwator Gospodarczy]
„Węgierska prokuratura wycofała zarzuty wobec burmistrza Budapesztu Gergely’ego Karacsony’ego w związku z jego udziałem w organizacji zeszłorocznej parady równości.” [BBC]
„Zaplanowane na 7 czerwca wybory do parlamentu Armenii przesądzą o wektorze jej polityki zagranicznej i wewnętrznej. Prawdopodobny sukces formacji Umowa Społeczna premiera Nikola Paszyniana oznaczać będzie kontynuację kursu na zbliżenie z Zachodem, normalizację relacji z Azerbejdżanem i Turcją oraz dokończenie ambitnego programu budowy ”realnej Armenii„ – wzmocnienia instytucji państwa i ograniczenia wpływów diaspory, ruchu karabaskiego i Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Co się dzieje na froncie wojny USA z Iranem? Bazowanie na wypowiedziach i wpisach internetowych amerykańskiego prezydenta wydaje się nie być najlepszą metodą. The Conversation stara się przeprowadzić nas przez to gdzie dotychczasowe rozmowy nas doprowadziły i jaki jest ich status. [The Conversation]
Atmosfera pozostaje jednak... no właśnie. Ostrzał głównego Kuwejckiego lotniska, w wyniku którego zginęła jedna osoba i ponad sześćdziesiąt zostało rannych wydaje się dla postronnego obserwatora wydaje się całkiem sporym naruszeniem obowiązującego zawieszenia broni. Jednak Donald Trump mówi, że rozmowy będą kontynuowane. [The Guardian]
Iran wystrzelił rakiety balistyczne i drony w kierunku Bahrajnu i Kuwejtu. Iran oświadczył, że zaatakował amerykańskie cele wojskowe w obu krajach po tym, jak USA zaatakowały obiekty irańskie na wyspie Keszm i w pobliżu Sirik, które według Iranu służyły do ochrony granic i „zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi na wodach międzynarodowych”. Teheran nazwał atak naruszeniem zawieszenia broni. Amerykanie mieli dokonać swojego ataku w odpowiedzi na atak irańskich dronów. [AP News]
Mimo tych sporadycznych ostrzałów zawieszenie broni co do zasady pozostaje w mocy, a rozmowy przeciągają się. Trwająca blokada cieśniny Ormuz wywiera presję zarówno na USA jak i na Iran. DW przygotowało reportaż gdzie opisuje obecną sytuację w Iranie. Pod płaszczem odpornej na amerykańskie i izraelskie bomby struktury władzy i pozorom zjednoczenia w wyniku agresji na kraj, narastające trudności życia codziennego zwykłych Irańczyków podkopują, niezbyt solidne i przed wojną, poparcie dla reżimu. [DW]
Strona izraelska i libańska (rządowa) ogłosiły przedłużenie rozejmu po rozmowach w Waszyngtonie. Jednym z ustaleń miało być utworzenie stref wolnych do Hezbollahu. Hezbollah jednak odrzekł, że zawieszenie broni może wejść w życie dopiero po wycofaniu się Izraela z Libanu. A dzisiaj w nalocie izraelskim zginął libański generał oraz dwóch innych żołnierzy armii libańskiej. Strona izraelska zapowiada śledztwo w sprawie. Rozejm na froncie libańskim pozostaje irańskim warunkiem kontynuowania rozmów z amerykanami z kontekście szerszego porozumienia obejmującego cieśninę Ormuz. [Konflikty], [BBC]
Liban planuje największa od czasów wojny domowej zakończonej w roku 1990 amnestię dla więźniów. Ponad 3000 z prawie 8600 zatrzymanych zostanie uwolnionych, w tym ci, którzy przebywają w więzieniu bez procesu od co najmniej 14 lat. Jednak niektórzy mieszkańcy Libanu sprzeciwiają się amnestii. Między innymi rodziny poległych żołnierzy, które protestowały, wystawiając dziesiątki pustych butów wojskowych przed parlamentem w Bejrucie. [AP News]
„Zachodni Brzeg od dziesięcioleci pozostaje pod presją rządu izraelskiego, zmaga się z wojskiem i osadnikami, a sami mieszkańcy muszą żyć w poczuciu ciągłego strachu. W tym filmie wyjaśniamy czym jest Zachodni Brzeg, w jaki sposób Izrael próbuje go kontrolować i jaki jest cel tych działań.” [###]
Przemoc wobec Palestyńczyków zamieszkujących Zachodni Brzeg jest codziennością. W piątek izraelscy żołnierze oddali strzały do samochodu, który zatrzymał się na punkcie kontrolnym, w wyniku czego zginął siedmiomiesięczny chłopczyk. [The Guardian]
„Liczne wojny Izraela na Bliskim Wschodzie dodały energii ruchowi mającemu na celu bojkot tego państwa w różnych obszarach życia. Problemy wizerunkowe nie stanowią jednak dużej przeszkody dla izraelskich koncernów zbrojeniowych, które w 2025 roku wyeksportowały uzbrojenie o wartości 19,2 miliarda dolarów, pobijając przy tym ustawiony rok temu rekord.” [Konflikty]
„W Turcji sąd zmienił przewodniczącego tamtejszej głównej partii opozycyjnej. Wpisuje się to w szerszy kontekst wydarzeń w tym kraju. Recep Tayyip Erdoğan wydaje się zacieśniać kontrolę nad opozycja. Turcja obserwowała ostatnio między innymi odsunięcie od władzy aż 6 opozycyjnych burmistrzów. O aktualne sytuacji w Turcji opowiada Zuzanna Krzyżanowska, ekspertka OSW.” [###]
„W maju Turcja odnotowała wzmożony ruch dyplomatyczny ze strony arabskich państw Zatoki Perskiej. Odwiedzili ją ministrowie spraw zagranicznych Kuwejtu i Królestwa Arabii Saudyjskiej (KAS) oraz wiceprezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). Podczas wizyt poruszano tematy bezpieczeństwa regionalnego, w tym dotyczące wojny w Iranie i cieśniny Ormuz, omawiano także kwestie współpracy gospodarczej, finansowej, energetycznej i kooperacji przemysłów zbrojeniowych.” O dużych nadziejach i ograniczonych możliwościach dla Ośrodka Studiów Wschodnich pisze Karol Wasilewski. [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Stan irackiej infrastruktury elektroenergetycznej jest zły. Po dekadach wojen i braku inwestycji kraj był zależny w sporej części w imporcie gazu ziemnego jak i elektryczności z Iranu. Jednak w rezultacie obecnie toczącej się wojny gaz z Iranu niemalże przestał płynąć co powoduje narastające problemy z dostępem do elektryczności. W połączeniu z kilkoma innymi czynnikami powoduje to boom na instalacje fotowoltaiczne. Oczywiście, zanim słoneczny Irak zacznie uzyskiwać znaczącą ilość energii ze słońca minie jeszcze kilka lat, jednak wydaje się, że tempo wzrostu mocy z PV w najbliższym okresie będzie znaczące. [DW]
W Paryżu zmarła Marjane Satrapi. Ta irańsko-francuska autorka komiksów, reżyserka filmów animowanych oraz autorka książek dla dzieci największą sławę zdobyła dzięki serii komiksów Persepolis. Film animowany stworzony na podstawie tego komiksu z 2007 roku otrzymał nominację do Oscara za najlepszy pełnometrażowy film animowany. Marjane Satrapi miała 56 lat. [DW]
Mary Evans/IMAGO Irańska reprezentacja piłkarska na Mistrzostwa Świata w piłce nożnej wyruszyła w sobotę z Turcji do bazy treningowej w Meksyku. Według doniesień niektórzy członkowie jej ekipy wciąż nie posiadają wiz amerykańskich, przed trzema meczami grupowymi w Stanach Zjednoczonych, które odbędą się pod koniec miesiąca. Udział drużyny w Mistrzostwach Świata został utrudniony przez wojnę w Iranie. Problemy z uzyskaniem wiz skłoniły wcześniej Iran do przeniesienia bazy treningowej z Tucson w Arizonie do Tijuany w Meksyku, graniczącej z Kalifornią. Amerykański urzędnik w rozmowie z Associated Press powiedział, że wszyscy piłkarze trenerzy i zespół wspierający uzyskali wizy. Problemem mają być wizy członków władz irańskiej federacji piłkarskiej. [AP News]
Azja
„Jak marketingowy chwyt Starbucksa doprowadził do masowego bojkotu w Korei Południowej. Nieudana promocja kubków termicznych w rocznicę masakry zwolenników demokracji wywołała bojkot, policyjne śledztwo i burzę polityczną” [The Guardian]
„W sobotę w stolicy kraju po raz pierwszy zebrały się setki zwolenników Partii Karaluchów Janata – internetowego żartu, który przyciągnął miliony ludzi w całych Indiach – przenosząc ten ruch z mediów społecznościowych do świata rzeczywistego i poddając go jak dotąd największej próbie w praktyce.” [AP News], [Al-Dżazira]
„Jak ogłosiły w piątek oba kraje, chiński przywódca Xi Jinping uda się w przyszłym tygodniu do Korei Północnej. Będzie to jego pierwsza wizyta od prawie siedmiu lat.” [AP News]
„Były premier Tajlandii Thaksin Shinawatra oficjalnie wypełnił w środę wszystkie zobowiązania związane z wyrokiem pozbawienia wolności, gdy dzięki królewskiemu ułaskawieniu przedterminowo zakończył się jego czteromiesięczny okres próby.” [AP News]
„Minister spraw zagranicznych Bangladeszu Khalilur Rahman został wybrany na 81. przewodniczącego liczącego 193 członków Zgromadzenia Ogólnego ONZ (UNGA). Objął on tę funkcję wraz z rozpoczęciem sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ we wrześniu.” [Al-Dżazira]
„Policja i myśliwi w Fukushimie w Japonii poszukiwali »niezwykle inteligentnego« niedźwiedzia, który po zaatakowaniu czterech osób najwyraźniej uniknął schwytania, otwierając okno od wewnątrz. Niedźwiedź o długości jednego metra został zauważony, gdy pił wodę z kranu, i nie zareagował na trafienie strzałką usypiającą.” [The Guardian]
Afryka
„W tym tygodniu, podczas spotkania rządów z całego kontynentu w Ghanie, afrykański traktat odrzucający długoletnie międzynarodowe zobowiązania w zakresie praw człowieka zbliżył się o krok do wejścia w życie.” Możecie się domyślić, że prawa kobiet czy edukacja seksualna zagrażają „afrykańskim wartościom”. [The Guardian]
„Ośrodek kwarantanny dla obywateli USA, przeznaczony do walki z wirusem Ebola, który powstaje w bazie wojskowej w środkowej Kenii, wywołał oburzenie w tym kraju Afryki Wschodniej w obliczu trwającej epidemii tej śmiertelnej choroby.” Mimo wyroków sądowych, które już opisywaliśmy, plany dotyczące ośrodka są ciągle kontynuowane. [Al-Dżazira]
„W czwartek w stolicy Somalii, Mogadiszu, doszło do starć między zwolennikami opozycji a siłami bezpieczeństwa. Była to już druga z rzędu taka konfrontacja przed planowaną demonstracją antyrządową.” [AP News]
„Prezydent Mozambiku Daniel Chapo podpisał nową ustawę, która nakłada wymóg 15-procentowego udziału państwa we wszystkich przedsięwzięciach górniczych oraz lokalnego przetwarzania surowców mineralnych, zaostrzając w ten sposób kontrolę nad zasobami kraju w obliczu rosnącego popytu na materiały do produkcji baterii.” [Reuters]
„Republika Południowej Afryki podniosła cła na wybrane wyroby stalowe, uzasadniając to koniecznością ochrony krajowego przemysłu przed rosnącym importem. Decyzja ta wpisuje się w trend wzrostu protekcjonizmu na poziomie globalnym.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Eswatini, które ma najwyższy na świecie wskaźnik zakażeń HIV, dostało od sponsorów tysiące dawek leku, który może zatrzymać wirusa. Ale skoro kuracja jest przełomowa, to dlaczego jej sukces stanął teraz pod znakiem zapytania?” [###]
Ameryka Łacińska
W niedzielę odbędzie się druga tura wyborów prezydenckich w Peru. O dwójce kandydatów oraz problemach społecznych, które są kluczowe dla wyborców przeczytacie w dwu tekstach. [Al-Dżazira], [Americas Quarterly]
„Stany Zjednoczone nałożyły sankcje na prezydenta Kuby Miguela Diaza-Canela; jest to najnowszy z wielu środków podjętych wobec tej rządzonej przez komunistów wyspy.” [Al-Dżazira], [The Guardian]
Administracja Stanów Zjednoczonych uznała dwie brazylijskie organizacje przestępcze za organizacje terrorystyczne. O tym jakie to może mieć znaczenie dla międzynarodowych firm prowadzących biznesy w Brazylii pisze Americas Quarterly. [Americas Quarterly]
„Wenezuelska opozycja wychodzi z ukrycia, ale nadal pozostaje na politycznym marginesie” Polecamy ciekawy tekst Guardiana o obecnej pozycji wenezuelskiej opozycji. [The Guardian]
„Zbliżające się wybory prezydenckie w Kolumbii, w których zmierzą się senator Iván Cepeda, sojusznik prezydenta Gustavo Petro, oraz prawnik Abelardo de la Espriella, popierany przez prezydenta USA Donalda Trumpa, zapowiadają się jako trudny wybór, który może wpłynąć na przyszłość lasów deszczowych Amazonii, rozwój sektora paliw kopalnych oraz prawa społeczności tubylczych.” [AP News]
Ameryka Północna
„Kanadyjscy pracownicy magazynowi podpisali pierwszy w historii układ zbiorowy z firmą Walmart, co organizatorzy związków zawodowych określają jako »historyczny i znaczący krok«.” [The Guardian]
„W piątek sędzia federalny przychylił się do wniosku 20 stanów popierających Partię Demokratyczną i zablokował próbę administracji Trumpa zmuszającą stany do spełnienia szeregu warunków, aby uzyskać miliardy dolarów w ramach Programu Pomocy Żywieniowej (SNAP).” [AP News]
„Według najnowszej analizy przeprowadzonej przez ponadpartyjny think tank Niskanen Center, wysłanie przez prezydenta Trumpa Gwardii Narodowej do Waszyngtonu przyczyniło się do spadku liczby drobnych przestępstw przeciwko mieniu, ale nie miało praktycznie żadnego wpływu na przestępstwa z użyciem przemocy, pomimo wysokich kosztów ponoszonych przez podatników.” [NPR]
„We wtorek prokurator generalny stanu Teksas Ken Paxton zdobył republikańską nominację do Senatu Stanów Zjednoczonych, pokonując pełniącego cztery kadencje senatora Johna Cornyna.” [Al-Dżazira]
„Muchówka zwana muchą śrubową po raz pierwszy od ponad pół wieku stanowi zagrożenie dla amerykańskiego sektora hodowli bydła, którego wartość wynosi 113 miliardów dolarów, a w południowym Teksasie potwierdzono występowanie jej mięsożernych larw.” [AP News]
„Kibice wybierający się na mecze mistrzostw świata nie będą mogli wnosić na stadiony butelek wielokrotnego użytku – to zmiana zasad wprowadzona w ostatniej chwili, która może potęgować obawy związane z upałami podczas tegorocznego turnieju.” [NBC]
Oceania
„Według komunikatu chińskiej ambasady, do którego w czwartek dotarła agencja Associated Press, Pekin nałożył na czterech nowozelandzkich parlamentarzystów roczny zakaz wjazdu do Chin i zażądał od nich przeprosin za to, że w ramach podróży parlamentarnej odwiedzili Tajwan.” [AP News]
„Kilka osób odniosło obrażenia w wyniku wykolejenia się pociągu na linii Johnsonville, między stacjami Box Hill a Khandallah w Wellington.” [Radio New Zealand]
„W środę 63-letniemu mężczyźnie zakazano na dwa lata kontaktowania się z norweską księżniczką Ingrid Alexander lub jej rodziną w czasie, gdy studiuje ona na uniwersytecie w Australii.” [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„Coraz głośniej mówi się o kryzysie samotności, rozpadzie gospodarstw domowych i alienacji społecznej. Najnowsze badania wskazują, że nie jest to jedynie problem międzyludzki, ale także poważne zagrożenie dla naszego wzrostu gospodarczego. Rachunki za opiekę zdrowotną, spadek produktywności, absencje, renty, opieka nieformalna i koszt polityk łagodzących skutki kryzysów zdrowia psychicznego. WHO szacuje, że problem dotyka jednej na sześć osób, a skutki społeczne przekładają się także na zdrowie i przedwczesną śmiertelność.” [Obserwator Gospodarczy]
„Sąd Unii Europejskiej unieważnił uznanie serwisu Facebook Marketplace za podmiot o znaczeniu systemowym na mocy ustawy o rynkach cyfrowych – jednak orzeczenie to ma w dużej mierze charakter proceduralny, ponieważ Komisja Europejska pozbawiła platformę tego statusu już rok wcześniej” [Euronews]
„Firmy technologiczne znów rozpalają wyobraźnię inwestorów. Cerebras, SpaceX, OpenAI czy Anthropic obiecują szybki wzrost i przyszłość rodem z science fiction: od sztucznej inteligencji po kolonie na Marsie i cywilizację wykorzystującą energię gwiazd. W dzisiejszym odcinku Jan Jęcz opowiada, dlaczego rynek chętnie finansuje spółki związane z AI, centrami danych, kosmosem i infrastrukturą nowej gospodarki. Zastanawia się też, czy mamy do czynienia z początkiem technologicznej rewolucji, czy raczej z kolejną bańką napędzaną obietnicami i charyzmą założycieli.” [###]
„Prokurator generalny Kalifornii Rob Bonta wkrótce podejmie decyzję, czy wnieść pozew w celu zablokowania wartej 110 miliardów dolarów transakcji przejęcia Warner Bros przez Paramount, jak poinformował w wywiadzie dla agencji Reuters, dodając, że ogólnie uważa, iż wszelkie obietnice przedsiębiorstw dotyczące rozwiązania problemów antymonopolowych są bardziej wiarygodne, gdy poparte są potencjalnymi zbyciami aktywów.” [Reuters], [Wirtualne Media]
Nauka i technologia
„Co trzeba zrobić, by powstrzymać gwałtownie rozprzestrzeniającą się epidemię wirusa Ebola. Liczba zachorowań w Afryce Środkowej rośnie w zastraszającym tempie, ale doświadczenia z poprzednich epidemii mogą pomóc w powstrzymaniu obecnego rozprzestrzeniania się infekcji.” [Nature]
Statystycznie polskie dzieci tyją najszybciej w Europie. O ile na teraz sytuacja nie jest jeszcze tak zła, to trendy sa alarmujące. „A to dopiero początek problemów z dietą naszych dzieci. Niemal 90% dzieci spożywa zbyt mało – kluczowych dla rozwoju mózgu – kwasów tłuszczowych EPA i DHA. Podobnie jak również niezbędnych tłuszczów z rodziny omega-6. Tylko trochę lepiej jest w przypadku wapnia. W tym samym czasie ze stron z pomysłami na aktywności w przedszkolu można pobrać konspekty jak zorganizować Dzień Nutelli. Niektóre placówki wrzucają nawet – z odsłoniętymi buziami! – dzieci umorusane Nutellą i pokazujące swoje rysunki z tym kremem. Jednocześnie żywienie dzieci to nie jest fizyka kwantowa – dzieci potrzebują dostępu do nieprzetworzonej żywności, moderowania środowiska w celu ograniczenia słodyczy, trochę swobody w decyzjach i zaangażowania ich do aktywności związanych z przygotowywaniem jedzenia.” [###]
„53-letni mężczyzna w stanie śmierci klinicznej stał się pierwszą osobą, która otrzymała dwie nerki i całą wątrobę od genetycznie zmodyfikowanej świni. Jak wynika z badania opublikowanego dzisiaj w czasopiśmie Med, funkcjonowanie narządów mężczyzny utrzymywano przez prawie pięć dni za zgodą jego rodziny, a w ciągu pierwszych 24 godzin nie zaobserwowano żadnych oznak odrzucenia przeszczepów.” [Nature]
„Maskowanie od wieków stanowi istotny element pola walki, mający utrudnić przeciwnikowi wykrycie własnych sił. W tym zakresie nic się nie zmieniło, natomiast coraz ważniejsze staje się wykorzystanie kamuflażu do oszukania sztucznej inteligencji i wykorzystujących ją systemów autonomicznych. Na tym polu otwiera się olbrzymie pole do popisu dla ludzkiej kreatywności.” W tekście polecamy przede wszystkim przykłady „sztucznej głupoty”, czyli metod nabierania sztucznej inteligencji w sposób, który dla człowieka brzmi kretyńsko. [Konflikty]
Samolot doświadczalny X-59 QueSST (Quiet SuperSonic Technology) oficjalnie stał się maszyną naddźwiękową. W dzisiejszym locie próbnym osiągnął prędkość około Mach 1,1 (1147 kilometrów na godzinę). Maszynie towarzyszył, jako tak zwany chase plane, samolot F-15 Eagle należący do NASA. Nie poinformowano o żadnych problemach w locie. [Konflikty]
W listopadzie 2024 roku zauważono, że w sygnał GPS zakłócany jest w nieregularnych odstępach w całej Europie na bardzo krótkie, kilkusekundowe okresy. Co jest jego źródłem. Film od Veritasium pokazuje jaką drogę pokonano eliminując kolejne możliwości aby wskazać, że winnym jest.... satelita/satelity z kraju, którego najpewniej się domyślacie. Jednak o czym mogą świadczyć takie zakłócenia? Ludzie pracujący nad rozwiązaniem problemu mają dwie hipotezy i żadna z ich nie napawa nas optymizmem. [###]
„Kawa, zaraz po herbacie (i wodzie) jest najczęściej pitym napojem na świecie. Jednak wraz ze zmianą klimatu jej produkcja staje się coraz mniej pewna – najnowsze badania wskazują, że dni z temperaturami za wysokimi dla kawy jest dziś w roku średnio o 57 więcej niż w epoce przedprzemysłowej. Co czeka kawę w przyszłości? I kto ponosi największe koszty?” O tym, że kawa w najbliższych latach może drożeć nie tylko przez chciwość właściciela lokalnej kafejki. [Nauka o Klimacie]
Salamandry ogniste, opisane po raz pierwszy ponad 250 lat temu, należą do najlepiej zbadanych płazów w Europie. Naukowcy wciąż dokonują jednak nowych odkryć na temat tych niezwykłych stworzeń. Niedawno zauważono, że salamandry ogniste emitują niebiesko-zieloną poświatę po wystawieniu na działanie promieniowania ultrafioletowego. To pierwszy raz, kiedy zjawisko znane jako biofluorescencja zostało udokumentowane u tego gatunku. Chociaż ekologiczne funkcje biofluorescencji pozostają niejasne, naukowcy podejrzewają, że płazy mogą wykorzystywać świecenie do komunikacji między sobą, wyboru partnera lub odstraszania drapieżników. [Smithsonian Magazine]
„Ponad sto lat temu jedyne, co ludzie wiedzieli o węgorzach europejskich, to fakt, że przez dziesiątki lat żyły w rzekach i strumieniach – aż do momentu, gdy wypływały do oceanu i nigdy nie wracały. W końcu pojawiały się małe węgorze i cykl zaczynał się od nowa. Gdzie podziały się dorosłe węgorze? Skąd wzięły się młode węgorze? Czy w ogóle się rozmnażały, czy po prostu pojawiały się spontanicznie? Nauka ma obecnie niektóre — ale nie wszystkie — odpowiedzi na te pytania.” [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
Jak żyło się u schyłku PRLu? Na to pytanie odpowiada w Radiu Naukowym Dr Michał Przeperski, historyk, który pracuje w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN oraz w Muzeum Historii Polski. Jest o skali emigracji, brakach w dostawach, o całym kryzysie gospodarczym, o tym jak mimo wszystko w roku 1986 upadek komunizmu wydawał się odległy, a także o społecznym wymiarze największych historycznych wydarzeń tamtego okresu. [Radio Naukowe], [###]
Z okazji coraz cieplejszej pory roku, pewnie coraz częściej będziemy przesiadywać nad wodą i w jej pobliżu. Można tam spotkać niezwykłe owady jakimi są ważki. Z tego powodu polecamy materiał o samych ważkach, ich zwyczajach, różnorodności oraz o tym czy mogą nas ugryźć (jak mówi autor filmu, mogą jedynie pomemłać naszą skórę). [###]