Wydanie 293, 13.06.2026
To z wyborami bez rozstrzygnięcia, edycją genomu oraz nowym mundialem
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Prezydent Karol Nawrocki chce odebrania Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego za »gloryfikowanie bandytów z UPA«. Tymczasem jeszcze trzy lata temu Nawrocki mówił tak: – Polacy nie będą wybierać patronów ukraińskich ulic.” [TVN24]
„Fundacja »Sikorki na Ukrainie« chce kupić stare autobusy z Kielc, które miały trafić do miasta Winnica. To odpowiedź na sprzeciw radnych Prawa i Sprawiedliwości wobec przekazania Ukrainie pojazdów, które w maju zostały wycofane z użytku. W piątek na koncie było już ponad 200 tys. złotych.” [TVP Kielce], [Polstat News]
„Sum a sprawa polska. Jak rząd Tuska zrobił z deportacji spektakl i surfuje na nastrojach antymigranckich” Szkoda, że polaków łamiących prawo rząd polski nie traktuje tak poważnie jak Ukraińców. [Krytyka Polityczna]
„Sejm przyjął projekt ustawy o zakazie patostreamingu. Głos za oddało 419 posłów, przeciw było 19. Jedna osoba wstrzymała się od głosu.” Co znajduje się w projekcie pisze TVN24. [TVN24]
„Żądam podwyżki cen biletów komunikacji miejskiej. Biletowy populizm łączy wszystkie polskie partie – od nudnej socjaldemokracji, przez sługusów Tuska, po do reszty skonfederaciałą prawicę. To jednak strategia o wyjątkowo krótkich nóżkach.” Łukasz Lachecki pisze o tym, że komunikacja miejska nie jeździ na wodę a politycy lubią udawać że to zawsze są pieniądze na wszystko. [Krytyka Polityczna]
„Nad Polską, 12 czerwca 2026 roku, przelatują najnowsze nabytki polskich Sił Powietrznych. Maszyny F-35 to najnowocześniejsze samoloty dopuszczone do sprzedaży przez USA. Jest to znaczący skok w potencjale naszego lotnictwa. Dodatkowo Szef Sztabu Generalnego, generał Wiesław Kukuła, zapowiada, iż wojsko ma na oku kolejne eskadry tych maszyn.” [Obserwator Gospodarczy]
„Wzmożenie, jakie wywołała informacja o »urlopie menstruacyjnym«, jaki przyznaje się kobietom zatrudnionym w jednej z polskich instytucji państwowych, jest tyleż kuriozalne, co symptomatyczne dla społeczeństwa, które dało się wpędzić w wojnę płci.” Patrycja Wieczorkiewicz chociaż ma pewne zastrzeżenia do tego jak czasami wygląda walka o prawa mężczyzn to zdaje sobie sprawę z tego mężczyźni też są dyskryminowani i dobrze byłoby się tym jakoś zająć. [Krytyka Polityczna]
„Donald Tusk i Władysław Kosiniak-Kamysz ogłosili, że Monika Piątkowska będzie wspólną kandydatką w krakowskich wyborach, PSL wściekle atakuje PiS, premier sukcesywnie przesuwa się na pozycje prawicowe – to kilka poszlak, które wskazują, że w 2027 r. Koalicja Obywatelska wystartuje razem z ludowcami. Joanna Sawicka i Wojciech Szacki zastanawiają się, czy ów mariaż jest możliwy, co stoi mu na przeszkodzie i cóż mógłby przynieść polskiej scenie politycznej.” [###]
„Ile pieniędzy wydają prezydenci i burmistrzowie na swoje media? Jak się okazuje – niemało. A na pewno bardzo wiele w porównaniu z budżetami lokalnych gazet, które mają się najgorzej po 1989 roku. Wydawcy największych mediów samorządowych niechętnie dzielą się tą wiedzą.” Jeśli jesteście ciekawi sytuacji mediów lokalnych, to zainteresuje Was tekst Wirtualnych Mediów. [Wirtualnych Mediów]
„Konfederacja ostatnio opublikowała post o tym, że »dopłacamy do kolonizacji Polski« przez Ukraińców. Chodzi o tak zwany bon na zasiedlenie. Konfa jest tutaj jak Radio Erewań z tego bardzo starego żartu. Otóż bon przysługuje również Polakom (i trafia przede wszystkim do Polaków), obowiązuje od 2014 roku, i nie jest na kolonizację, a na przeprowadzkę za pracą.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraiński dron eksploduje w Konstancy. 1567. dzień wojny]
„7 czerwca w Londynie doszło do spotkania liderów państw E3 – prezydenta Emmanuela Macrona, kanclerza Friedricha Merza i premiera Keira Starmera – z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim. Celem było skoordynowanie dalszego wsparcia dla Ukrainy oraz omówienie perspektyw rozmów pokojowych z Rosją, w tym zwłaszcza włączenia do nich Europy. Podkreślono, że wszelkie negocjacje powinny się odbywać z aktywnym udziałem zarówno Europy, jak i USA.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił istotne zmiany w obecnym systemie wynagrodzeń dla ukraińskich żołnierzy, obejmujące wyższe pensje, większe dodatki bojowe i umowy na czas określony dla żołnierzy piechoty, a także nową kampanię rekrutacyjną mającą na celu pozyskanie zagranicznych bojowników.” [Kyiv Independent]
„W wyniku pełnej inwazji Rosji tysiące ukraińskich żołnierzy odniosło obrażenia, które zmieniły ich życie. Dla wielu ocalałych walka nie kończy się wraz z opuszczeniem pola bitwy. Kyiv Independent odwiedził ukraiński szpital wojskowy, w którym chirurdzy amerykańscy i ukraińscy współpracują w ramach misji »Face-to-Face«, mającej na celu rekonstrukcję twarzy uszkodzonych w wyniku wybuchów bomb i min lądowych. Od skomplikowanych operacji rekonstrukcji twarzy po indywidualnie dopasowane protezy oczu – w tym reportażu śledzimy losy rannych żołnierzy podczas zabiegów medycznych.” [###]
Europa
„Wielka Brytania z jej rozwiniętym przemysłem obronnym jawi się jako naturalny partner UE w jej dążeniach do zwiększenia niezależności od USA w dziedzinie bezpieczeństwa. Dotychczasowa współpraca wiązała się jednak z nieufnością ze strony niektórych państw członkowskich, m.in. Francji. Prounijna polityka obecnego brytyjskiego rządu wraz z niestabilną sytuacją międzynarodową otwierają możliwość zrewidowania tego stanowiska. Z tego powodu przed kolejnym szczytem UE – Wielka Brytania latem br. można oczekiwać nowych uzgodnień w dziedzinie współpracy obronnej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W całej Europie rządy ograniczają swoją zależność od amerykańskich firm technologicznych. 3 czerwca Komisja Europejska przedstawiła plany zawarte w pakiecie dotyczącym europejskiej suwerenności technologicznej, który obejmuje szereg propozycji mających na celu wzmocnienie autonomii cyfrowej, w tym plany wspierania lokalnych usług w chmurze i sztucznej inteligencji oraz promowania wykorzystania technologii open source.” [Nature]
„W piątek późnym wieczorem 27 państw członkowskich Unii Europejskiej zagłosowało za rozpoczęciem pierwszego etapu negocjacji akcesyjnych z Ukrainą i Mołdawią.” [Politico]
„W ten weekend zakończy się ogólnokrajowe głosowanie nad bezprecedensową inicjatywą skrajnej prawicy, mającą na celu ograniczenie liczby ludności Szwajcarii do 10 milionów, a wszystko to w obliczu ostrzeżeń o katastrofalnych skutkach dla gospodarki kraju, jeśli wyborcy poprą tę inicjatywę.” [The Guardian]
„Brytyjski minister obrony John Healey złożył w czwartek rezygnację w związku z trwającym od miesięcy sporem dotyczącym wydatków na obronę, zarzucając premierowi Keirowi Starmerowi brak zapewnienia środków niezbędnych do ochrony kraju przed narastającymi zagrożeniami.” [Reuters]
„Szwecja była przez lata liderką cyfryzacji w europejskim szkolnictwie, korzystanie z tabletów było obowiązkowe nawet w przedszkolach. Dlaczego więc teraz każe uczniom wracać do kartek oraz długopisów i czy problemy w nauce wynikają jednak z czegoś innego niż wszechobecne ekrany?” [###]
Głębsze pojednanie czy otwarcie starych ran? Kontrowersje wokół zjazdu niemieckiego ziomkostwa w Czechach [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W wyborach parlamentarnych w Armenii 50% uzyskała Umowa Społeczna premiera Nikola Paszyniana. Do parlamentu wejdą również ugrupowania prorosyjskie. Co oznacza zwycięstwo Paszyniana? Jakie wyzwania czekają jego ugrupowanie? Co o wyniku wyborów sądzi Rosja? O wyborach w Armenii opowiadają eksperci OSW, Karol Wasilewski i Miłosz Bartosiewicz.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
„Przedterminowe wybory w Kosowie, które odbyły się 7 czerwca, nie przyniosły jednoznacznego rozstrzygnięcia. To już trzecie podejście do urn w ciągu 18 miesięcy. Tym razem przyczyną rozpisania wyborów była niezdolność Zgromadzenia do wyłonienia głowy państwa (...). Lewicowa koalicja Samostanowienie (alb. Vetëvendosje) premiera Albina Kurtiego uzyskała najlepszy wynik, osiągając 43% głosów – o 8 p.p. mniej niż w grudniu 2025 r. (...). Nie pozwala to na samodzielne rządy, jednak zdobyte poparcie daje temu ugrupowaniu największe szanse na utworzenie koalicji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„3 czerwca premier Péter Magyar poinformował o osiągnięciu »kompleksowego porozumienia« z Ukrainą dotyczącego rozszerzenia praw ok. 60–70-tysięcznej mniejszości węgierskiej zamieszkującej obwód zakarpacki. Uzgodnienia są rezultatem kilkutygodniowych konsultacji eksperckich i obejmują rozszerzenie praw językowych, edukacyjnych i kulturalnych etnicznych Węgrów.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Pierwsze obchody Dnia Jedności Narodowej po zmianie władzy na Węgrzech pokazały, że Trianon pozostaje ponadpartyjnym fundamentem węgierskiej tożsamości politycznej. Wystąpienie premiera Pétera Magyara potwierdziło ciągłość podstawowych elementów tej narracji, jednocześnie wskazując na próbę zmiany sposobu jej wykorzystania.” [Instytut Europy Środkowej]
„Albania pogrążona jest w niemałym kryzysie politycznym. Tysiące demonstrantów wyszło na ulicę, domagając się dymisji obecnego premiera kraju, Ediego Ramy. Wydarzenia te, co ciekawe, nie są spowodowane wyłącznie typowymi problemami kraju, ale także pewną inwestycją zięcia Donalda Trumpa.” O tym co dzieje się w Albanii przeczytacie zarówno w Obserwatorze Gospodarczym jak i Krytyce Politycznej. [Obserwatorze Gospodarczym], [Krytyce Politycznej]
„Forum Ekonomiczne w Petersburgu nazywano inwestycyjną witryną Rosji. Tym razem witryny bezpieczniej było zaklejać, by zabezpieczyć je przed falą uderzeniową, będącą skutkiem ukraińskich ataków. Ale nawet gdyby Ukraińcy nie ośmieszyli Putina, zrobiłby to sam skład zaproszonych gości.” [Krytyka Polityczna]
Bliski i Środkowy Wschód
„Wojna w Iranie trwa już ponad 100 dni. Izrael nieustannie atakuje Liban, Iran uderza w państwa Zatoki Perskiej a Donald Trump co kilka dni wspomina o nadchodzącym porozumieniu. O tym, co się teraz dzieje w Iranie i wokół niego mówi ekspert OSW Krzysztof Strachota” [###]
Amnesty International oskarżyła w środę Izrael o prowadzenie kampanii „czystek etnicznych” Palestyńczyków z okupowanego Zachodniego Brzegu z zamiarem aneksji terytoriów palestyńskich. Oskarżenie pojawiło się w nowym, 149-stronicowym raporcie, w którym zarzucono, że przymusowe przesiedlenia Palestyńczyków z Zachodniego Brzegu były wynikiem skoordynowanej polityki państwa, a nie tylko działań brutalnych osadników. Chociaż znaczna część przesiedleń jest napędzana przez osadników budujących przyczółki na ziemiach palestyńskich, raport stwierdza, że proces ten nie mógłby się odbyć bez wsparcia rządu. [AP News]
Minister spraw zagranicznych Iranu i prezydent USA oświadczyli, że porozumienie w sprawie zakończenia wojny w Iranie jest bliskie. Mediatorzy w Pakistanie twierdzą, że pracują nad „sfinalizowaniem kolejnych kroków”. Więcej informacji podaje [DW].
„Rozejm w Zatoce Perskiej po raz kolejny się załamał, by odrodzić się na nowo. Amerykanie dokonali pokaźnego odwetu za strąconego Apache’a, Iran zrewanżował się atakami na państwa arabskie. (...) Donald Trump zapowiadał serię potężnych nalotów. Groźba wytrzymała ledwie kilka godzin. Trump ogłosił porozumienie z Iranem, nie podał jednak żadnych szczegółów, a sojusznicy mają nic nie wiedzieć o zawartych umowach.” [Konflikty]
„Irańska dominacja nad Cieśniną Ormuz może słabnąć – a problemy z ropą naftową Iranu wydają się narastać. Kluczowa cieśnina u ujścia Zatoki Perskiej, przez którą niegdyś przepływała jedna piąta światowych dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego, została skutecznie zamknięta przez irańskie ataki na żeglugę od początku wojny w lutym. Sytuacja jednak wydaje się zmieniać. Analitycy twierdzą, że coraz więcej ropy z państw Zatoki Perskiej trafia na rynek, dzięki wsparciu armii USA. Prezydent USA Donald Trump powiedział, że ”tajna misja„ nadzoru nad statkami doprowadziła do wydobycia ponad 100 milionów baryłek ropy naftowej. Tymczasem siły amerykańskie, wprowadzające blokadę, wielokrotnie ostrzeliwały lub zatrzymywały statki związane z irańskim handlem ropą naftową, co utrudniało temu państwu zdobycie niezbędnej twardej waluty.” [AP News]
Media donoszą, powołując się na anonimowe źródło z Agencji Wywiadu Obronnego USA (DIA) ujawniło wewnętrzne informacje wskazujące na to, że Pentagon zaliczył Izrael do najwyższej kategorii zagrożenia kontrwywiadowczego. Zmiana ta miała być spowodowana znacznym rozszerzeniem działań wywiadowczych Izraela przeciwko Stanom Zjednoczonym. Rząd USA zdementował te doniesienia; Izrael nazwał je „całkowicie fałszywymi”. [DW]
A co słychać w Iranie? Analitycy zajmujący się Iranem, debatują nad tym, czy Republika Islamska stoi u progu historycznej transformacji – od systemu teokratycznego do takiego, w którym realną władzę sprawuje wojsko. Irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) – formacja pierwotnie utworzona w 1979 roku w celu ochrony rewolucji islamskiej – przekształcił się z frakcji wojskowej w potężne imperium gospodarcze i polityczne. Według szacunków, IRGC, za pośrednictwem powiązanych z nim spółek, kontroluje około połowę irańskiego bogactwa naftowego, a także rozległe interesy w branży budowlanej, telekomunikacyjnej i eksportowej warte miliardy dolarów. Transformacja ta trwała dekady – ale wojna z Iranem dramatycznie ją przyspieszyła. [DW]
Azja
„Indo-Pacyfik stał się centrum światowej polityki, gospodarki i rywalizacji mocarstw. To właśnie tutaj krzyżują się interesy Chin, USA, Indii, Japonii i wielu innych państw. Dlaczego region ten stał się tak ważny? O tym mówi ekspert OSW Michał Bogusz.” [###]
„Chińska dalekomorska flota rybacka, realizując połowy komercyjne, w dużym stopniu nielegalne, a często de facto prowadząc działalność kłusowniczą, równocześnie wykonuje zadania postawione jej przez partię i państwo w zakresie bezpieczeństwa narodowego. O tym, jak działa Pekin na morzu, mówi ekspert OSW Michał Bogusz.” Jakiś czas temu OSW opublikował raport na temat chińskich rybaków a teraz możecie posłuchać o tym audycji. [###]
„Systematyczny, bezwzględny i przemyślany proces emancypacji Pjongjangu od Pekinu jest od dojścia do władzy Kim Dzong Una główną osią relacji Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej (KRLD) i Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL). Wizyta Xi Jinpinga w stolicy KRLD w dniach 8–9 czerwca zamyka długi okres godzenia się przez kierownictwo Komunistycznej Partii Chin (KPCh) z rosnącą niezależnością klanu Kimów, ich ambicjami nuklearnymi i faktem, że będzie on rządził Koreą Północną w przewidywalnej przyszłości.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Chiny aresztowały amerykańskiego naukowca podczas konferencji pod zarzutem »działalności szpiegowskiej«. Aresztowanie Min Zina, który zajmuje się tematyką Mjanmy i chińskiej polityki zagranicznej, nastąpiło zaledwie miesiąc po wizycie Trumpa w Pekinie” [The Guardian]
„Były prezydent Korei Południowej Yoon Suk Yeol został skazany na 30 lat więzienia za wysłanie dronów do Korei Północnej – prokuratura twierdziła, że miało to na celu stworzenie pretekstu do ogłoszenia stanu wojennego w 2024 roku, co jednak nie powiodło się.” [The Guardian]
„W piątek setki indonezyjskich studentów zgromadziły się w stolicy Indonezji, domagając się obniżenia cen paliwa i żywności oraz wzywając prezydenta Prabowo Subianto do ograniczenia kosztownych programów wydatków publicznych w obliczu narastających trudności gospodarczych.” [AP News]
„Według informacji przekazanych przez władze, pięciu członków indyjskich sił powietrznych zginęło w wyniku katastrofy samolotu, którym lecieli, w północno-wschodnim stanie Assam w Indiach.” [Al-Dżazira]
„Filipiny podnoszą się po najsilniejszym trzęsieniu ziemi od dziesięcioleci. Trzęsienie ziemi o sile 7,8 w skali Richtera nawiedziło południową wyspę Mindanao, powodując śmierć co najmniej 55 osób i pozostawiając po sobie ślady zniszczeń” [The Guardian]
Afryka
„Południowoafrykańska policja ostrzega przed niebezpieczeństwem związanym z coraz większym zaangażowaniem meksykańskich karteli w krajowy rynek narkotyków. W wyniku długiego śledztwa funkcjonariuszom udało się zidentyfikować kolejne laboratorium zajmujące się produkcją metamfetaminy w niewielkim mieście Swartruggens w Prowincji Północno-Zachodniej.” [Konflikty]
Możecie kojarzyć, że migracja i migranci są tematem zapalnym także w RPA. W związku z tym mamy dla Was 3 teksty na ten temat.
„W środę organizacje praw człowieka potępiły aresztowanie dwóch znanych dziennikarzy w Mali, do którego doszło w ciągu ostatnich dwóch dni. Jest to najnowszy przykład ograniczania wolności słowa przez wojskowe władze tego zachodnioafrykańskiego kraju w obliczu kryzysu bezpieczeństwa.” [AP News]
„Kenijska policja zastrzeliła mężczyznę podczas protestu przeciwko planowanemu utworzeniu ośrodka kwarantanny dla obywateli USA w związku z epidemią wirusa Ebola. Patrick Wahome, który organizował protesty w Nanyuki przeciwko utworzeniu tego ośrodka, poinformował we wtorek agencję Reuters, że mężczyzna zmarł na skutek rany postrzałowej głowy. Reporterzy agencji widzieli jego ciało leżące nieruchomo w policyjnej furgonetce z rozległą raną głowy.” [The Guardian]
„Były prezes Sądu Najwyższego Kenii David Maraga został aresztowany podczas protestu przeciwko, między innymi, planom budowy parkingu na terenach chronionych należących do rezerwatu dzikiej przyrody w stolicy kraju, Nairobi – jak twierdzą aktywiści.” [BBC]
Ameryka Łacińska
W drugiej turze wyborów prezydenckich w Peru różnica między kandydatami wynosi około 1 tysiąc głosów. Reuters opisuje jak wygląda obecna weryfikacja części głosów kontestowanych przez kandydatów. [Reuters]
„Zniknięcie Nicolása Maduro: jak były dyktator zostaje wymazany z pamięci Wenezueli. Billboardy są zamalowywane, a dawni sojusznicy wydają się chętni do zapomnienia o człowieku, którego niegdyś gloryfikowali” [The Guardian]
„Stany Zjednoczone nałożyły kolejne sankcje na Kubę, tym razem wymierzone w państwową spółkę naftowo-gazową tej karaibskiej wyspy, Union Cuba-Petroleo. W czwartek sekretarz stanu USA Marco Rubio wydał oświadczenie, w którym określił tę spółkę jako narzędzie »represyjnego aparatu bezpieczeństwa« Kuby.” [Al-Dżazira]
„Po czterech miesiącach amerykańskiej blokady naftowej Kubańczycy obserwują, jak wyspa pogrąża się w kryzysie, podczas gdy państwowe przedsiębiorstwo energetyczne z trudem zapewnia zaledwie kilka godzin prądu dziennie” The Guardian ma dla Was reportaż z Kuby. [The Guardian]
„Waszyngton grozi wycofaniem się z jednej z najważniejszych instytucji na naszej półkuli. Region musi zabrać w tej sprawie głos.” Americas Quarterly pisze o Organizacji Państw Amerykańskich i problemach z jakimi się boryka. [Americas Quarterly]
„Kolumbia uchwaliła przełomową ustawę, która nakłada na branżę hodowli bydła obowiązek śledzenia pochodzenia zwierząt oraz wykazania, że łańcuchy dostaw wołowiny nie przyczyniają się do wylesiania; zdaniem organizacji ekologicznych jest to pierwszy kraj posiadający lasy tropikalne, który wprowadził takie ogólnokrajowe ramy prawne.” [AP News]
„Jak poinformowała brazylijska policja, ponad 100 kubańskich migrantów próbujących przedostać się do Brazylii przez północną granicę z Gujaną zostało uratowanych z rąk przemytników ludzi.” [AP News]
„Administracja prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa zaostrzyła sankcje wobec nikaraguańskich urzędników w związku ze śmiercią przywódcy rdzennej ludności Brooklyna Rivery, do której doszło podczas jego pobytu w areszcie rządowym.” [Al-Dżazira]
„Tysiące Portorykańczyków boryka się z tak poważnymi niedoborami wody, że gubernator tego terytorium Stanów Zjednoczonych wezwał Gwardię Narodową, a służby ratownicze codziennie odbierają liczne zgłoszenia.” [AP News]
Ameryka Północna
„Kanadyjski premier Mark Carney stał się symbolem oporu średnich mocarstw po swoim głośnym przemówieniu wygłoszonym na początku tego roku, jednak oczekuje się, że podczas zbliżającego się szczytu w Europie będzie bardziej powściągliwy w swojej krytyce prezydenta USA Donalda Trumpa.” [AP News]
„W czwartek kanadyjska matka wniosła do amerykańskiego sądu pozew przeciwko firmie OpenAI i jej dyrektorowi generalnemu, Samowi Altmanowi, twierdząc, że ChatGPT nakłonił jej córkę do popełnienia samobójstwa. Pozew ten jest kolejnym z serii pozwów, w których zarzuca się firmie brak reakcji na niebezpieczne rozmowy między użytkownikami a firmowym chatbotem.” [The Guardian]
Wyobrażacie sobie, że w Belwederze odbywa się gala Fame MMA albo inna patogala? Właśnie coś podobnego odbędzie się w Stanach Zjednoczonych – na trawniku przed Białym Domem odbędzie się gala UFC. Możecie przeczytać o tym w tekście AP News jak i CNN. [AP News], [CNN]
Jakie zachcianki poza galą UFC ma Trump? Otóż postanowił widać 14 milionów dolarów pieniędzy podatników żeby wielki Lincoln Memorial Reflecting Pool był bardziej niebieski. [The Guardian]
„Z najnowszej analizy wyników sondaży przeprowadzonych przez AP-NORC wynika, że w trakcie drugiej kadencji prezydenta Donalda Trumpa niezadowolenie wśród wyborców niezrzeszonych stale rośnie, zwłaszcza wśród osób bez wyższego wykształcenia.” Warto pamiętać, że to ci wyborcy przyczynili się do wygranej Trumpa w ostatnich wyborach. [AP News]
„Sędzia amerykańskiego sądu okręgowego nakazał administracji Trumpa przywrócenie wszelkich materiałów historycznych i naukowych, które zostały usunięte z publicznych pomników w całym kraju, stwierdzając, że działania Białego Domu »stworzyły niebezpieczny precedens cenzury i manipulowania treścią«.” [The Guardian]
„Dzięki Raw Farm, największej w kraju mleczarni produkującej wyroby z surowego mleka, Mark McAfee wykorzystał potencjał produktu, który niegdyś był niszowy, a w ostatnich latach stał się popularny i zyskał poparcie ministra zdrowia Roberta F. Kennedy’ego Jr.” [ProPublica]
Oceania
„Przed budynkiem, w którym odbywała się zbiórka funduszy partii One Nation, doszło do starć między protestującymi, podczas gdy Partia Pracy twierdzi, że partie opozycyjne »spowodują chaos«” [The Guardian]
„Kobieta w wieku około 30 lat została przewieziona do szpitala z obrażeniami rąk i nóg, a plaże we wschodniej części Sydney zostały zamknięte po tym ataku” [The Guardian], [AP News]
Ekonomia i gospodarka
„Polski eksport należy do najbardziej zdywersyfikowanych na świecie. Widać to szczególnie dobrze, gdy porówna się Polskę z państwami, których sprzedaż zagraniczna zależy głównie od ropy, gazu albo metali. W naszym przypadku obraz jest zupełnie inny. Eksportujemy części samochodowe, maszyny, meble, żywność, elektronikę, baterie, wyroby chemiczne, usługi transportowe, biznesowe i informatyczne. Ta różnorodność przez lata była jednym z powodów, dla których polska gospodarka dobrze znosiła kolejne zewnętrzne szoki. Jednak czy taki stan rzeczy może trwać wiecznie?” [Obserwator Gospodarczy]
„Elon Musk stał się pierwszym na świecie trylionerem po tym, jak akcje jego firmy rakietowej SpaceX poszybowały w górę w ramach największej w historii Wall Street pierwszej oferty publicznej. W piątek, tuż po otwarciu sesji, akcje SpaceX wzrosły o ponad 19%, co wskazuje, że inwestorzy nie zwracają uwagi na miliardowe straty ponoszone przez firmę, a zamiast tego stawiają na to, że jej ogromne inwestycje w satelity, orbitalne centra danych i sztuczną inteligencję przyniosą w przyszłości zyski.” [AP News]
„Firma Anthropic, zajmująca się sztuczną inteligencją, zablokowała dostęp do swojego najnowszego, przełomowego oprogramowania w następstwie nakazu wydanego przez rząd Stanów Zjednoczonych. W opublikowanym w piątek wpisie na blogu firma stojąca za chatbotem Claude poinformowała, że agencje rządowe nakazały jej uniemożliwić wszystkim obcokrajowcom dostęp do modeli sztucznej inteligencji Fable 5 i Mythos 5, powołując się na kwestie bezpieczeństwa narodowego.” [Al-Dżazira]
Nauka i technologia
„Niemiecki sąd orzekł, że firma Google ponosi odpowiedzialność za fałszywe informacje zawarte w podsumowaniach generowanych przez sztuczną inteligencję, co może mieć wpływ na wszystkie wyszukiwarki i chatboty oparte na sztucznej inteligencji, o których wiadomo, że nieprawidłowo parafrazują linki źródłowe.” [Ars Technica]
„Meteorolodzy ogłosili w czwartek, że El Niño, chaotyczny czynnik klimatyczny, ukształtował się na ogrzanych wodach Pacyfiku i przewiduje się, że osiągnie historyczną siłę.” [AP News]
„Naukowcy twierdzą, że wykorzystali precyzyjną technikę edycji genomu, zwaną edycją zasad, do zmiany genomu ludzkich embrionów. Ogłoszenie tej informacji wywołało zarówno entuzjazm, jak i obawy naukowców i bioetyków. Wielu uważa, że badania te stanowią imponujący krok w kierunku umożliwienia lekarzom korygowania mutacji powodujących choroby w embrionach. Inni jednak obawiają się, że technologia ta mogłaby zostać wykorzystana do prób tworzenia embrionów o cechach takich jak ponadprzeciętna inteligencja.” [Nature]
„W tym odcinku programu Science Quickly przyglądamy się naukowym aspektom przygotowania naturalnej murawy na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej FIFA 2026 – projekt, w ramach którego naukowcy pracowali nad przekształceniem stadionów, na których zazwyczaj stosuje się sztuczną murawę, w obiekty wyposażone w nawierzchnie na najwyższym poziomie.” [###]
„Odkąd w 1875 roku znany biolog Karol Darwin ogłosił, że mięsożerna muchołówka jest jedną z »najwspanialszych« roślin na świecie, naukowcy próbują ustalić, w jaki sposób tak szybko zamyka się na swoją ofiarę. Rośliny nie słyną z szybkości, ale muchołówka (Dionaea muscipula) zamyka się w mniej niż sekundę.” [Nature]
„Na dnie oceanu odkryto kości wielorybów i pradawne skamieniałości, skupione w głębokim rowku znanym jako Strefa Diamantina. Naukowcy wykorzystali łódź podwodną Fendouzhe, by zanurkować w te w większości niezbadane głębiny, i ze zdumieniem odkryli głębinowe stworzenia żyjące na zwłokach wielorybów, a także setki skamieniałości. Najstarsza skamieniałość została datowana na ponad 5 milionów lat, a inna przedstawiała nieznany dotąd gatunek wymarłego wieloryba dziobowego.” [###]
„Według wyników badania klinicznego II fazy stuletnia szczepionka przeciwko gruźlicy pomaga regulować poziom cukru we krwi u osób cierpiących na niektóre rodzaje cukrzycy, dzięki czemu mogą one zmniejszyć dawki insuliny.” [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
No i rozpoczął się mundial. Miał on aż trzy ceremonie otwarcia: w Meksyku, Toronto i Los Angeles. Z tekstu Al-Dżaziry dowiecie się za to o tym gdzie dokładnie rozgrywany jest w Ameryce ten turniej. [Al-Dżazira]
A skoro mowa o piłeczce, to pewnie chcielibyście błysnąć w poniedziałek informacjami na temat Curaçao (czyt. Kurakało). W tym miejscu przybywamy my, a raczej Tetrycy, którzy przygotowali krótki, dosłownie 15 minutowy Skarb Mundialu. Polecamy do porannej kawki [###]
Z okazji Mundialu polecamy również materiał historyczny w temacie. „W ZSRR każda dziedzina życia musiała bowiem bezwzględnie służyć komunizmowi i futbol nie był wyjątkiem. Stalin doskonale rozumiał znaczenie tego sportu dla tysięcy sowieckich obywateli. Mecze przyciągały na stadiony ogromne tłumy, stając się idealnym narzędziem manipulacji. Widowiskom towarzyszyły propagandowe parady, a zawodnicy na zgrupowaniach byli zmuszani do studiowania biografii dyktatora. Prawdziwe piekło rozpętało się jednak wtedy, gdy w grę weszły prywatne ambicje szefa NKWD. Ławrientij Beria, jako protektor milicyjnego klubu Dynamo Moskwa, postanowił bezwzględnie zniszczyć największego rywala drużynę Spartaka Moskwa. Ponieważ po prostu była lepsza, Beria złamał życie jego najlepszym piłkarzom. Liderzy drużyny zostali aresztowani pod absurdalnymi zarzutami i trafili do łagrów, gdzie omal nie stracili życia.” [###]