Wydanie 294, 20.06.2026
To z odebraniem orderu, wybuchami w Moskwie i zieleniejącym basenem
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
Nawrocki odbiera order orła białego Zełeńskiemu 2 tygodniu po posiedzeniu kapituły jakoś tak przypadkiem zaraz przed wizytą prezydenta Ukrainy w Polsce. Wygląda jak robienie polityki wewnętrznej za pomocą polityki zagranicznej czyli dyplomacja typowa dla PiSu. [OKO.press ]
„Dwóch obywateli Białorusi zostało zatrzymanych w sprawie wczorajszego morderstwa 44-letniego Rosjanina w Białej Podlaskiej. Prokuratura na razie »bada ich związek« z tym zdarzeniem. Zabity to Siemion Skriepiecki – artysta, krytyk Władimira Putina.” O morderstwie pisze zarówno TVN24 jak i CNN. [TVN24], [CNN]
„O to, czy obciążenia podatkowe i składkowe w Polsce są za wysokie, można się spierać w nieskończoność. Prawdziwym problemem jest zróżnicowanie tych obciążeń, które straciło wszelki związek ze zróżnicowaniem dochodów. Źródłem tej patologii jest nadmiar przywilejów dla samozatrudnionych.” [Money]
„Karol Nawrocki podpisał 19 czerwca 2026 ustawę »o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej«. Regulacje kryjące się pod tą nazwą określane są w skrócie jako »ustawa anty-SLAPP«.” [OKO.press]
O awanturze Bąkiewicza w Berlinie piszą też Doniesienia z putinowskiej Polski a Krytyka Polityczna ma też ciekawy tekst nawiązujący do tego.
Wyobraźmy sobie alternatywną rzeczywistość. Taką, w której wczorajsza inba przesunęła się o jedną granicę na wschód, a więc sprokurowali ją nie Polacy w Berlinie, tylko Ukraińcy w Warszawie.
„Dwie sprawy rozgrzewały ostatnio opinię publiczną: niemiecka wycieczka Roberta Bąkiewicza i afera w Szpitalu Południowym w Warszawie. Bąkiewicz chciał ustawić krzyż obok tymczasowego pomnika polskich ofiar hitlerowskiej okupacji 1939-1945. A ponieważ nie miał pozwolenia, interweniowała niemiecka policja. (...) Dziennikarki OKO.press rozmawiają też o aferze już określanej jako »nowe ośmiorniczki«. 30-letni lekarz Dawid Kacprzyk zarobił w publicznych placówkach milion sześćset tysięcy, a jednocześnie pełnił »posługę« polityczną i medialną jako członek Koalicji Obywatelskiej i radny tej partii.” [###]
„Młody radny KO, publiczny szpital, 1,6 mln zł, dyżury i szybka ścieżka dla swoich. W dzisiejszym odcinku Joanna Sawicka i Wojciech Szacki opowiadają o aferze, którą wywołał Dawid Kacprzyk. Zastanawiają się kto w partii poniesie konsekwencje, jak afera wpłynie na notowania koalicyjnych polityków i czy Donaldowi Tuskowi uda się ugasić kolejny pożar.” [###]
„Sejm przyjął projekt ustawy o powiązaniu informacji o wynagrodzeniach lekarzy z numerem PESEL. Za głosowało 253 posłów, przeciw nikt, a wstrzymało się 177 posłów.” Szkoda że jest to wrzutka medialna i nie rozwiąże systemowego problemu. [Onet]
„17 czerwca w Bonn podpisano polsko-niemiecki traktat o dobrym sąsiedztwie. W tym odcinku opowiadamy o historii relacji Polska-Niemcy, w jakich okolicznościach został podpisany ten dokument, czy wciąż jest aktualny? Opowiadamy także o tym, jak Polska jest postrzegana przez naszych zachodnich sąsiadów. O tym wszystkim mówią Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [###]
„17 czerwca Polska i Niemcy podpisały umowę o współpracy wojskowej, która zastąpi dotychczas obowiązujące porozumienie z 2011 r. Nowa umowa przewiduje koordynację i bliższą współpracę m.in. w dziedzinach mobilności wojskowej i interoperacyjności, cyberbezpieczeństwa oraz w domenie kosmicznej. Umowa z powodu jej technicznego charakteru nie wpłynie znacząco na relacje polityczne obu państw, chociaż jej zawarcie wskazuje na wolę wzajemnej współpracy. W odróżnieniu od m.in. traktatu polsko-francuskiego z maja ub.r. porozumienie nie przewiduje dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Tydzień temu w bazie w Łasku Polska powitała pierwsze F-35 Husarz – najnowocześniejsze samoloty, które mają zmienić sposób działania sił powietrznych. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy przede wszystkim o ludziach: pilotach, instruktorach i obsłudze naziemnej, którzy tworzą nową elitę polskiego lotnictwa. A opowiada o nich Ewa Korsak z »Polski Zbrojnej«. Rozmowę prowadzi Marek Świerczyński.” [###]
„Likwidacja gimnazjów zwiększyła nierówności edukacyjne, ponieważ skróciła wspólną naukę różnych grup społecznych i odebrała wielu uczniom – szczególnie z małych miejscowości – dodatkową szansę na zmianę ścieżki edukacyjnej.” Polecamy rozmowę Michała Sutowskiego z Pawłem Bukowskim. [Krytyka Polityczna]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ławra Peczerska w ogniu. 1574. dzień wojny]
„W czwartek Ukraina przeprowadziła największy w historii atak na stolicę Rosji, wystrzeliwując w jej kierunku prawie 200 dronów, które uderzyły w rafinerię ropy naftowej, powodując pojawienie się ogromnych słupów dymu unoszących się nad południową częścią miasta.” [The Guardian]
„Kijów obiecał wyeliminować korupcję w borykającej się z problemami państwowej spółce jądrowej na Ukrainie, jednak siedem miesięcy po największym skandalu korupcyjnym w czasie wojny stary system pozostaje w dużej mierze nienaruszony.” [Kyiv Independent]
„W nocy z niedzieli na poniedziałek Rosjanie uderzyli w kijowską Ławrę Pieczerską, największy zabytek ruskiego (w znaczeniu Rusi) prawosławia, obiekt światowego dziedzictwa UNESCO. Sieć obiegły zdjęcia płonącego Soboru Uspienskiego. Tej samej nocy rosyjskie pociski zniszczyły kolekcję historycznych kostiumów, która przechowywana była na terenie Narodowego Studia Filmowego im. Dowżenki.” [Krytyka Polityczna]
„Belgia w końcu ma przekazać Ukrainie obiecane jeszcze w 2023 roku myśliwce F-16. Dostawy nie miały jednak miejsca między innymi z powodu opóźnień w dostawach F-35. Jednak poza rozpoczęciem przekazywania myśliwców Kijowowi Bruksela zapowiada jeszcze większe wsparcie.” [Obserwator Gospodarczy]
Obcokrajowcy nadzieją Sił Zbrojnych Ukrainy [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Europa
„Liderzy państw G7 na spotkaniu w Evian 15–17 czerwca zapowiedzieli m.in. wsparcie militarne dla Ukrainy i zwiększenie presji sankcyjnej na Rosję, a także poparli wstępne porozumienie między USA a Iranem w sprawie zakończenia działań wojennych na Bliskim Wschodzie. Szczyt umożliwił złagodzenie napięć wewnątrz G7 i daje szansę na zwiększenie efektywności grupy.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Jak nie będziecie grzeczni, to przyjdzie PAKT MIGRACYJNY i Wam dokoptuje imigranta! Tylko, że to nie prawda. Od ponad tygodnia obowiązuje Pakt migracyjny, czyli zestaw dziesięciu aktów legislacyjnych, który ma regulować niektóre ważne przepisy polityki migracyjnej i azylowej w Europie. O co w tym chodzi, co to zmienia, czy to dobrze czy to źle i czemu krytykuje go zarówno Lewica jak i Prawica. Rozmowa Dariusza Rosiaka z Jolantą Szymańską. [Raport na Dziś]
Jeśli o nowym europejskim prawie migracyjnym czytać niż słuchać to możecie zerknąć do tekstów [DW] lub [Euronews].
„Pogarszająca się sytuacja bezpieczeństwa w Europie po rosyjskiej agresji na Ukrainę, a także napięcia w relacjach między USA a europejskimi państwami NATO skłoniły instytucje unijne do podjęcia prac nad nowym dokumentem strategicznym – Europejską strategią bezpieczeństwa (ESS)” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Za zgodą wszystkich państw członkowskich UE Mołdawia i Ukraina otworzyły pierwszy klaster negocjacji akcesyjnych 15 czerwca br., podczas konferencji międzyrządowej w Luksemburgu. Dalszy postęp integracji będzie zależeć od determinacji we wdrażaniu reform, choć wojna i trudna sytuacja gospodarcza Ukrainy mogą ograniczyć jej zdolności w tej kwestii. Może to skutkować późniejszym osiągnięciem przez nią gotowości do akcesji niż w przypadku Mołdawii i rodzić napięcia między tymi krajami oraz UE.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Minister spraw zagranicznych Izraela oświadczył, że zrywa kontakty z szefową dyplomacji UE, Kają Kallas. Gideon Saar uzasadnił tę decyzję doniesieniem mediów, w którym sugerowano, że Kallas porównała Izrael do RPA z czasów apartheidu.” [DW], [Euronews]
„Andy Burnham zapowiedział potencjalną konfrontację z Keirem Starmerem po tym, jak przekonująco wygrał wybory uzupełniające w okręgu Makerfield, torując sobie drogę do powrotu do Westminsteru i prawdopodobnej walki o przywództwo w Partii Pracy.” [The Guardian]
„Według oświadczeń rosyjskiego Ministerstwa Obrony i brytyjskiego Ministerstwa Obrony we wtorek rosyjska fregata oddała strzały ostrzegawcze, aby odwrócić uwagę cywilnego jachtu pływającego pod banderą Wielkiej Brytanii w pobliżu brytyjskich wód terytorialnych.” Czytając tego newsa polecamy mieć zdrową dozę sceptycyzmu co do słów rosyjskich oficjeli. [Reuters]
„Fiński parlament poparł zmianę, która w razie kryzysu umożliwi sojusznikom rozmieszczenie broni jądrowej na fińskim terytorium. Ma to wzmocnić odstraszanie Rosji przez NATO.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Premier Włoch, Giorgia Meloni, stwierdziła, że Donald Trump »całkowicie zmyślił« historię na jej temat po tym, jak prezydent USA twierdził, że podczas szczytu G7 błagała go, by zrobił sobie z nią zdjęcie.” Przypominamy, że to ona jest europejską zaklinaczką Trumpa. [The Guardian]
„Nikol Paszynian ponownie wygrał wybory w Armenii. Jego partia, Umowa Społeczna, utrzyma władzę, ale bez większości konstytucyjnej. Czy to oznacza kontynuację kursu na pokój z Azerbejdżanem i zbliżenie z Unią Europejską? Jak będą wyglądać relacje z Rosją? A może Armenia zmierza w stronę »demokratury«, gdzie demokratyczne instytucje istnieją, ale coraz częściej są podporządkowywane władzy? Między innymi na te pytania w rozmowie z Piotrem Pogorzelskim odpowiada Agnieszka Filipiak, ekspertka ds. Kaukazu Południowego, wicenaczelna Forbes Women.” [###]
„Jak naprawdę wygląda system więzienny Aleksandra Łukaszenki? Przez ponad pięć lat Andrzej Poczobut był więźniem białoruskiego reżimu. Przeszedł przez areszty śledcze, karcery i kolonię karną nr 1 w Nowopołocku. W tym wywiadzie opowiada o świecie, którego większość Białorusinów nigdy nie zobaczy.” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
Stany Zjednoczone i Iran podpisały 14-punktowe porozumienie , które ustala ramy procesu pokojowego. Na ten moment mamy 60 dni zawieszenia broni, w czasie których realizowane będą kolejne etapy opisane w dokumencie. Zakłada ono m.in. wstrzymanie walk na wszystkich frontach (w tym w Libanie), brak dążenia do zdobycia broni jądrowej przez Iran, przywracanie żeglugi w cieśninie Ormuz, a także utworzenie funduszu odbudowy Iranu, który ma wynosić 300 mld dolarów.
Treść porozumienia wydaje się być ogromnym sukcesem Iranu. Pytaniem otwartym pozostaje oczywiście wdrożenie dokumentu w życie, jednak w samych Stanach Zjednoczonych jest on odczytywany przez wielu komentatorów jako porażka.
Linkujemy do treści porozumienia w j. angielskim. Komentarza do pierwszych wiarygodnych informacji o porozumieniu udzielili Marek Matusiak, Andrzej Kohut i Krzysztof Strachota. Czy rzeczywiście wojna na Bliskim Wschodzie się zakończy? Co na to Izrael? Czy to porażka Trumpa? [Wikipedia], [OSW]
Po co więc była ta wojna? — pyta Jeremy Bowen, korespondent i redaktor ds. Bliskiego Wschodu w ostatnich 30 latach. Cieśnina zostanie otwarta, ale taki był jej status przed wojną. Reżim przetrwał, nie zachwiał się, a nawet wydaje się, że się zmilitaryzował. Chociaż amerykańska administracja opowiada wszędzie o sukcesie, to ciężko się go dopatrzyć. [BBC]
Porozumienie uzgodnione przez Teheran i Waszyngton wprowadziło Izrael w osłupienie. Od lewej do prawej porozumienie zawarte bez Izraela przy stole uznawane jest za strategiczną porażkę. Czy Izrael wstrzyma ataki na Liban i umożliwi trwanie porozumieniu? Na taką opcję naciskać będzie amerykańska administracja. W momencie pisania tego opisu, Izrael i Liban mają powrócić do zawieszenia broni, pomimo ostrzałów prowadzonych jeszcze w piątek rano i wzywających do ludobójstwa ministrów Smotricza i Ben Gwira. [Konflikty], [DW]
A co na to pozostałe państwa regionu i nie tylko. Eksperci Atlantic Council oceniają wpływ na kilka regionów i krajów od Zatoki Perskiej, przez Irak, Syrię i Pakistan, na Rosji i Chinach kończąc.. [Atlantic Council]
Dla decydentów Turcji w Ankarze, którzy mieli nadzieję, że przyjazna administracja Trumpa stopniowo wycofa się z Bliskiego Wschodu, kładąc podwaliny pod ostateczną strategiczną autonomię i dominację Turcji w regionie, wojna amerykańsko-irańska była szokiem. Było to również przypomnienie, że prezydent USA Donald Trump nie kieruje się żadnym konkretnym kierunkiem polityki ani ideologią, a porządek pod przewodnictwem USA może łatwo zostać zastąpiony chaosem. Obecnie Turcja znalazła się w obliczu rozgniewanego i zakorzenionego reżimu irańskiego, którego potencjał militarny pozostał w dużej mierze nienaruszony, oraz asertywnego Izraela, który jest teraz odważniejszy w próbach zmiany porządku w regionie siłą. Jak tureccy włodarze będą manewrować w regionalnej polityce zagranicznej? [The Brookings Institution]
Czy w wyniku wojny i porozumienia pokojowego Iran może wrócić na międzynarodowe rynki gazu i stać się jego potentatem? Nie jest to wykluczone, ale z oceną prawdopodobieństwa się wstrzymamy na kolejne kroki wdrażania porozumienia. Analizę jak taki powrót na rynek gazu mógłby wygląda i w jakie rynki celować mógłby Iran przygotował Piotr Syryczyński [Wysokie Napięcie]
Azja
„W ubiegłym roku poziom mórz i temperatura oceanów w Azji osiągnęły alarmująco wysokie wartości, a Japonia, Chiny i Korea odnotowały najgorętsze lato w historii. Pakistan dotknęły śmiertelne powodzie, na Sri Lance spadły ekstremalne opady deszczu, a region Makau nawiedziło 14 cyklonów tropikalnych.” [Nature]
„Chiny wykorzystują »flotę cieni« Rosji i Iranu do importowania tańszej ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego (LNG). Część jednostek jest własnością chińskich firm, a niektóre biorą również udział w operacjach sabotażowych, m.in. na Morzu Bałtyckim. Wykorzystują do tego doświadczenie zdobyte podczas ataków na infrastrukturę Tajwanu. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Zabicie trzech indyjskich marynarzy 9 czerwca w amerykańskim ostrzale okrętów handlowych w cieśninie Ormuz zwiększa napięcia między USA a Indiami i utrudnia negocjacje handlowe.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Al-Dżazira]
„W piątek Sąd Najwyższy Kambodży utrzymał w mocy wyrok skazujący znanego polityka opozycyjnego za podżeganie, jednocześnie zawieszając pozostałą część kary, dzięki czemu uniknął on więzienia, ale przez lata nie będzie mógł angażować się w działalność polityczną, co ponownie budzi wątpliwości co do działań rządu mających na celu stłumienie krytyki.” [AP News]
„W środę protestujący zablokowali eksport miedzi z ogromnej kopalni Rio Tinto w Mongolii, częściowo ograniczając dostawy surowca niezbędnego do realizacji chińskich planów w zakresie energii odnawialnej.” [AP News]
„W środę prezydent Władimir Putin gościł przywódców Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), w ramach starań Rosji o zacieśnienie więzi gospodarczych i innych z krajami tego regionalnego bloku.” [AP News]
Afryka
„Po ponad trzech latach wojny domowej w Sudanie nie zanosi się na jej rozstrzygnięcie. Obecnie walczący skupiają się na Al-Ubajjid, stolicy Kordofanu Północnego, która może wpaść w ręce Sił Szybkiego Wsparcia generała Mohameda Hamdana Dagalo »Hemedtiego«. W tle ujawniono dowody na zaangażowanie Etiopii, która, wspólnie ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, zaopatruje SSW w sprzęt.” [Konflikty]
„Obecna epidemia wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga (DRK) może okazać się bardziej śmiercionośna niż najgorsza odnotowana dotychczas epidemia, w wyniku której zginęło ponad 11 000 osób – twierdzi szef Afrykańskiego Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom.” [Al-Dżazira]
„Analitycy twierdzą, że strzały i wybuchy, które wstrząsnęły głównym międzynarodowym lotniskiem w Nigrze, są najnowszym przejawem tego, że ugrupowania zbrojne coraz częściej atakują miasta i ośrodki miejskie w afrykańskim regionie Sahelu, gdzie toczą walkę o wpływy i terytoria.” [AP News], [BBC]
„W czwartek zimbabweńscy parlamentarzyści zagłosowali za zmianami w konstytucji, które spowodowałyby odroczenie wyborów oraz wydłużenie kadencji 83-letniego prezydenta kraju z pięciu do siedmiu lat.” [AP News]
Ameryka Łacińska
„W czwartek prawicowa kandydatka Keiko Fujimori była na dobrej drodze do zwycięstwa w wyborach prezydenckich w Peru z niewielką, ale rosnącą przewagą, przy czym do przeliczenia pozostało już tylko 0,6% głosów, podczas gdy jej lewicowy rywal Roberto Sanchez wezwał do protestów, zarzucając komisji wyborczej nieprawidłowości.” [Reuters]
„Konfrontacyjne podejście obecnych władz USA do państw południowego sąsiedztwa, wynikające z priorytetowego traktowania interesów bezpieczeństwa i gospodarczych, tworzy szereg wyzwań dla Meksyku. W odpowiedzi rząd prezydent Claudii Sheinbaum głównie kładzie nacisk na dialog, pokazuje korzyści ze współpracy i dowodzi skuteczności, np. w walce z przestępczością zorganizowaną. Unika konfrontacji, żeby m.in. nie zaszkodzić rozmowom w sprawie zbliżającego się przeglądu traktatu USMCA, ale próbuje demonstrować, że potrafi opierać się naciskom administracji Donalda Trumpa.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W zeszłym tygodniu amerykańska armia zabiła Niño Guerrero, lidera wenezuelskiego gangu Tren de Aragua. Jak doprowadził do rozprzestrzenienia się tej grupy na pół kontynentu i czy w jego śmierci chodzi jednak o coś innego niż tylko przestępczość?” [###]
„Chile zamierza nawiązać bezpośrednie połączenie z regionem Azji i Pacyfiku za pomocą kabla podmorskiego. Stany Zjednoczone nałożyły sankcje na chilijskich urzędników za rozpatrzenie propozycji firmy China Mobile dotyczącej kabla podmorskiego łączącego Chile z Hongkongiem. Oczekuje się, że kabel podmorski firmy Google łączący Chile z Australią zostanie oddany do użytku w 2027 roku.” [Rest of World]
„Potężna Komunistyczna Partia Kuby zatwierdziła w czwartek nadzwyczajny pakiet gospodarczy zawierający bezprecedensowe środki wolnorynkowe, mające na celu otwarcie borykającej się z trudnościami gospodarki wyspy w obliczu nasilającej się presji ze strony Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej.” [AP News]
„Wyborcy w Kolumbii przygotowują się do udania się do urn po raz drugi w ciągu niecałego miesiąca, aby zdecydować, kto zostanie kolejnym prezydentem tego południowoamerykańskiego kraju.” Al-Dżazira ma dla Was ściągawkę o drugiej turze wyborów prezydenckich w Kolumbii, które odbywają się w niedzielę. [Al-Dżazira]
Ameryka Północna
„Śledczy z torontońskiej policji stwierdzili, że dziesiątki strzelanin – w tym ta, do której doszło w marcu w konsulacie USA – mają związek z wielopoziomową siecią najemnych zabójców, która odpowiada również za ataki na synagogi w największym mieście Kanady.” [The Guardian]
„W piątek, gdy ludzie w całych Stanach Zjednoczonych gromadzili się, by świętować Juneteenth, były prezydent Barack Obama i była pierwsza dama Michelle Obama powitali pierwszych gości w swoim centrum prezydenckim.” [AP News]
„Bill Pulte, dyrektor Federalnej Agencji Finansowania Mieszkalnictwa, objął w piątek stanowisko pełniącego obowiązki dyrektora wywiadu krajowego (DNI) w wyniku sporu między Donaldem Trumpem a waszyngtońskimi ustawodawcami dotyczącego krótkoterminowej przyszłości tego stanowiska w rządzie.” [The Guardian]
„Prewencyjny atak Gavina Newsoma na dochodzenia Departamentu Sprawiedliwości dotyczące jego i jego żony przebiegał zgodnie ze znanym schematem z czasów Trumpa. Za kulisami jego zespół przygotowuje się na nowy rodzaj walki.” [Politico]
„W dramatycznym zwrocie akcji zespół prawników Luigiego Mangione’a wycofał się w czwartek z planu wykorzystania linii obrony opartej na zaburzeniach psychicznych podczas procesu, który odbędzie się we wrześniu przed sądem stanowym. Mangione nie przyznał się do winy w sprawie o zabójstwo Briana Thompsona, prezesa firmy ubezpieczeniowej, do którego doszło w 2024 roku na jednej z ulic Manhattanu.” [NPR]
„Śmiertelne postrzelenie rocznego chłopca przez policję, która w tym tygodniu interweniowała w sprawie kradzieży sklepowej, wywołało narastające napięcia między policją a czarnoskórymi mieszkańcami małego miasteczka Senatobia w stanie Mississippi.” [AP News]
„W czwartek Sąd Najwyższy wydał orzeczenie przeciwko szeroko zakrojonemu federalnemu zakazowi posiadania broni przez osoby używające marihuany. Jest to najnowsza z serii spraw dotyczących broni palnej rozpatrywanych przez sąd, który rozszerzył zakres praw do posiadania broni. Sędziowie jednogłośnie opowiedzieli się po stronie Ali Daniala Hemaniego, mieszkańca Teksasu, który argumentował, że prawo zabraniające posiadania broni każdemu, kto regularnie zażywa nielegalne narkotyki, narusza drugą poprawkę do Konstytucji.” [AP News]
Pamiętacie jak tydzień temu pisaliśmy, że Trump wydał miliony dolarów z budżetu federalnego żeby pewien basen będący częścią kompleksu zabytków w Waszyngtonie był bardziej niebieski? Otóż jest on znowu zielony. [NPR]
Oceania
„Wystąpienie w Klubie Prasowym, transmitowane w telewizji ogólnokrajowej, było prawdopodobnie jak dotąd najwyraźniejszym dowodem na to, że Pauline Hanson wkroczyła do głównego nurtu australijskiej polityki. Liderka partii One Nation wykorzystała tę okazję, by ostro krytykować wielokulturowość, »mistyfikację« związaną ze zmianami klimatu oraz media w przemówieniu, które zostało przerwane przez protest podkreślający jej sprzeciw wobec podwyżek płac dla najniżej opłacanych pracowników.” [The Guardian]
Nie wiem, czy wiecie, ale kaktusy występują naturalnie jedynie w Amerykach. Zgadza się, pustynie Afryki czy Azji nie mają swoich rodzimych kaktusów. To samo tyczy się Australii. Jednak osadnicy przybywający do Australii przywieźli ze sobą opuncję. Była rośliną ozdobną, dobrze przystosowaną do suchego klimatu i dobrze rosła. Za dobrze. Okazała się rośliną tak inwazyjną, że mimo usilnych starań rządu wymknęła się spod kontroli i poza kontrolą długo pozostawała. Pomocna okazała się taktyka, która w przeszłości nie zawsze działała. Materiał opowiada jak opuncja niemal podbiła i zawładnęła Australią oraz o tym jak pomocna okazało się inne inwazyjne stworzenie. [###]
Ekonomia i gospodarka
„W ciągu ostatnich dwóch dekad dochody gazet z reklam spadły o 80 proc. W tym czasie w samych Stanach ubyło 3 tysiące tytułów prasowych, a liczba dziennikarzy zmniejszyła się o 75 proc. Teraz do tego wszystkiego dochodzi AI.” Jakub Marmurek zastanawia się nad tym czy media informacyjne przeżyją rewolucję AI. [Krytyka Polityczna]
„Emisje gazów cieplarnianych w gospodarce Unii Europejskiej są wyraźnie niższe niż dekadę temu. Według wstępnych danych Eurostatu w 2025 roku gospodarka UE i gospodarstwa domowe wyemitowały łącznie 3,3 mld ton ekwiwalentu CO2. To o 17,2% mniej niż w 2015 roku. Największy spadek odnotowano w energetyce, co ma szczególne znaczenie dla Polski.” [Obserwator Gospodarczy]
„W środę piętnaście krajów z Afryki, Azji, Europy, Karaibów i regionu Pacyfiku przyjęło deklarację w sprawie zintensyfikowania działań na rzecz zwalczania nielegalnych połowów – praktyki, która według ekspertów kosztuje światową gospodarkę nawet 50 miliardów dolarów rocznie.” [AP News]
„Przed debiutem giełdowym SpaceX inwestorzy z Chin potajemnie nabyli udziały. Jeden z dotychczas nieujawnionych inwestorów SpaceX ma powiązania z chińskimi wykonawcami z branży wojskowej. Informacja ta wyszła na jaw dopiero po tym, jak organizacja ProPublica zwróciła się do sądu o jej ujawnienie.” [ProPublica]
Nauka i technologia
Czy nikotynę należy regulować tak samo jak środki odurzające? Państwo z regionu Pacyfiku przedstawia swoje argumenty. Dotychczasowe globalne działania mające na celu ograniczenie szkód spowodowanych paleniem skupiały się na paleniu tytoniu, jednak e-papierosy zawierające nikotynę są również szkodliwe. Lobby tytoniowe jest zbyt silne żeby taki pomysł teraz przeszedł ale warto przyjrzeć się argumentom. [Nature]
„Historia wędzenia potraw sięga wielu lat wstecz, ale kiedy to, co początkowo służyło wyłącznie konserwacji, stało się tak bardzo pożądanym smakiem? W tym odcinku programu The Food Chain Ruth Alexander bada początki wędzonych potraw i dowiaduje się, dlaczego ich smak tak bardzo przemawia do tak wielu ludzi na całym świecie.” [###]
„Nasze genomy są pełne mutacji, które mogą powodować szkody. Często jednak tak się nie dzieje dzięki rodzinie białek, które »amortyzują« szkodliwe skutki mutacji. Białka te, zwane HSP, od dziesięcioleci znajdują się w centrum zainteresowania naukowców, ale postępy w takich technikach jak badania przesiewowe komórek i edycja genetyczna pozwalają na uzyskanie nowego wglądu w rolę tych białek.” [Nature]
„Z przeglądu wynika, że dekryminalizacja posiadania konopi indyjskich lub ścisła regulacja dostępu do tego narkotyku nie wydają się powodować wzrostu jego używania, jednak gdy narkotyk ten jest sprzedawany na rynku, liczba osób go zażywających wzrasta i obserwuje się więcej problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Międzynarodowy zespół przeanalizował radykalną zmianę polityki dotyczącej konopi indyjskich w latach 2000–2025, w tym zmiany w liczbie osób zażywających ten narkotyk, jego mocy oraz wskaźnikach występowania psychoz po wprowadzeniu nowych przepisów.” [The Guardian]
„Czy w miarę jak coraz więcej specjalistów zaczyna polegać w swojej pracy na narzędziach opartych na sztucznej inteligencji, ich ciężko wypracowane umiejętności mogą ulec zanikowi? (...) Ich obawy mogą być uzasadnione. Dowody wskazują, że w medycynie, informatyce i innych dziedzinach zaczyna zachodzić proces »odkwalifikowania« spowodowany przez sztuczną inteligencję. Naukowcy dyskutują obecnie nad tym, jak zachować ważną ludzką wiedzę specjalistyczną w erze sztucznej inteligencji.” [Nature]
„Jeśli chodzi o reagowanie na sygnały wysyłane przez ludzi, wydaje się, że największym mistrzem wszech czasów może być w rzeczywistości koza. Naukowcy odkryli, że podobnie jak małe dzieci, kozy potrafią podążać za kierunkiem ludzkiego głosu, aby odnaleźć jakiś przedmiot.” [The Guardian]
Idee, kultura, społeczeństwo
Wśród młodszych pokoleń (tak, jesteśmy dziadami, proszę spytać...) popularna jest książka „Ja, która nie poznałam mężczyzn”. Choć tytuł może sugerować powieść w nurcie feministycznego rozmontowywania patriarchatu, to jednak jej interpretacja może być zupełnie inna. Mistycyzm Popkulturowy (MistyPop) przygotował wideo-felieton na temat sensu pytań, na które nie ma odpowiedzi. A może nawet brak pytania już jest odpowiedzią? Incepcja, Hegel i filozofia. Polecamy [###]
„Industrializacja Górnego Śląska wcale nie zaczęła się od węgla kamiennego. W XIX wieku najważniejsze były kopalnie cynku i ołowiu oraz huty żelaza, wszystko to w dużej mierze na potrzeby przemysłu zbrojeniowego. – Pod koniec XIX wieku właściwie prawie całość produkcji cynku i ołowiu europejskiego tutaj się koncentrowała – mówi prof. Ryszard Kaczmarek z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Przed wami jeden z dwóch odcinków o historii i tożsamości Górnego Śląska.” [###]
„W tym roku mija 50 lat od wydarzeń w Radomiu, kiedy to tamtejsi robotnicy wystąpili przeciwko komunistycznej władzy. Był to pierwszy poważny kryzys okresu rządów Edwarda Gierka. Choć propaganda przekonywała, że Polska przeżywa czas dobrobytu, rzeczywistość wyglądała inaczej. Szczególnie w takich miejscach jak Radom, nieco zapomnianych przez władzę. W najnowszym odcinku serii ”Powojnie„ pokazuję drogę, która od początku dekady Gierka doprowadziła do protestów w czerwcu 1976 roku. Co sprawiło, że tysiące ludzi wyszły na ulice? Czy tych wydarzeń można było uniknąć? Poza tym Radomskie protesty zapoczątkowały proces, który kilka lat później doprowadził do upadku ekipy Gierka. Coraz większe zadłużenie, propaganda sukcesu i pogarszająca się sytuacja materialna milionów Polaków sprawiały, że oczekiwania społeczne coraz bardziej rozmijały się z oficjalnym przekazem władz.” [###]
Z okazji zbliżającego się Dnia Ojca Smithsonian Magazine przygotował galerię oddanych wychowaniu potomstwa ojców ze świata zwierząt [Smithsonian Magazine]