Wydanie 297, 12.07.2026
To z wznowieniem wojny z Iranem, nową centrową partią w Polsce oraz braku zaufania wśród Polaków
Niestety z powodu zbiegu różnych okoliczności Tygodnik w tym tygodniu wychodzi później niż zwykle. W ramach przeprosin macie zdjęcie małych, kotków - które częściowo związane są z opóźnieniem.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Senat przyjął sprawozdanie Rady Mediów Narodowych (RMN) za ubiegły rok. Jednak koalicja rządząca straci w niej większość, bo w grudniu tego roku wygasa kadencja rekomendowanego przez Lewicę Roberta Kwiatkowskiego. Odrzucone natomiast zostało sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT). Analogiczną decyzję powinien podjąć Sejm.” [Press]
„Chcenie jako model sprawowania władzy prezydenckiej. Kiedy sędzia TK Sławomir Patyra będzie mógł złożyć ślubowanie wobec prezydenta? »Wtedy, gdy prezydent go zaprosi« – odpowiedział szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki. Czyli, jeśli prezydent będzie chciał” [OKO.press]
„Podjęliśmy decyzję, że tworzymy nowe środowisko polityczne pod nazwą Unia Centrum – ogłosiła Paulina Hennig-Kloska. Nowe ugrupowanie, na którego czele stanęła, łączy dwa środowiska, a jego wartości mają odwoływać się między innymi do tych, które »leżały u podstaw budowy fundamentów wolnej Polski po 1989 roku«.” Nowe centrowe ugrupowanie polityczne? Tego jeszcze w naszej polityce nie grali XDDDD [TVN24]
„Przy okazji afery szpitalnej pojawiają się głosy o konieczności ujawnienia zarobków lekarzy. Czy w Polsce w ogóle możemy myśleć o rozwiązaniach, które sprawdzają się w krajach skandynawskich? I czemu one służą? ” [Krytyka Polityczna]
„Czy administracja publiczna może uniezależnić się od wielkich dostawców technologii? I czy open source to realna droga do cyfrowej suwerenności, czy raczej trudny eksperyment organizacyjny? Ryszard Łuczyn z resortu cyfryzacji opowiada, czym właściwie jest otwarte oprogramowanie, jak korzysta z niego polska administracja i dlaczego rząd chce testować jego szersze wdrażanie w samorządach.” [###]
Na rzece Bóbr ma miejsce katastrofa ekologiczna. Wynika on bezpośrednio z nieodpowiedzialnych działań Taruonu, który w celu remontu zapory w Plichowicach, spuścił ze zbiornika wodę w tempie, które okazało się zabójcze dla ekosystemu. Nie chodzi o rtęć czy sól ale o uwolnienie osadów, które sumarycznie ograniczyły ilość tlenu w rzece. Skutki te można było przewidzieć, możliwe było wolniejsze spuszczanie wody ze zbiornika, jednak firma z branży energii odnawialnej za nic miała głosy naukowców. [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Tragiczne skutki deficytu środków obrony antybalistycznej Kijowa. 1595. dzień wojny.
W przeciągu mijającego tygodnia ukraińskie drony trafiły w 90 rosyjskich jednostek nawodnych, w tym mniejszych tankowców i promów, na Morzu Azowskim. Skutecznie utrudnia to i tak już niełatwą sytuację paliwową na półwyspie krymskim i w okolicy. Celem Ukrainy zdaje się być wyeliminowanie Krymu jako zaplecza frontu oraz logistyczny paraliż tej części terenów okupowanych. [The Guardian]
„Były urzędnik ukraińskiego państwowego koncernu jądrowego Energoatom został w piątek oficjalnie uznany za podejrzanego, podczas gdy Narodowe Biuro Antykorupcyjne (NABU) w Kijowie kontynuuje śledztwo w największej sprawie korupcyjnej w sektorze energetycznym, jaka miała miejsce w czasie wojny.” [Reuters]
Dlaczego Zełenski zdecydował się na eskalację z Polską? Jak reagują na to Ukraińcy? [###]
Europa
Litwa chce kupić norweskie okręty. KE zaleca zaprzestanie finansowania Biennale w Wenecji w związku z powrotem Rosji. Wielka Brytania i Holandia wspólnie zbudują okręty desantowe. Belgia wprowadzi w 2027 r. nowy podatek drogowy nawet dla kierowców przejeżdżających tranzytem.
„Szczyt NATO w Ankarze w 2026 roku ponownie stawia Turcję w centrum uwagi Sojuszu Północnoatlantyckiego. Kraj łączy strategiczne położenie, jedną z największych armii NATO i rosnący przemysł zbrojeniowy z coraz bardziej niezależną polityką zagraniczną. Czy Turcja jest przewidywalnym sojusznikiem? Czy NATO może pozwolić sobie na utratę Turcji?” [###]
„Po szczycie NATO świat wchodzi w nowy etap bezpieczeństwa. Czy decyzje podjęte przez sojusz oznaczają narodziny NATO 3.0? Co uzgodnili przywódcy państw członkowskich? Jakie znaczenie mają rekordowe wydatki na obronność, relacje z Rosją oraz dalsze wsparcie Ukrainy? W odcinku występują: Justyna Gotkowska, Piotr Szymański i Jacek Tarociński.” [Ośrodek Studiów Wchodnich], [###]
„Na szczycie w Ankarze członkowie NATO potwierdzili współdziałanie we wzmacnianiu bezpieczeństwa, a napięcia transatlantyckie złagodniały, lecz nie zniknęły. Państwa europejskie istotnie zwiększają swój wkład do Sojuszu, a USA nie opuszczają NATO, choć należy się spodziewać zmniejszania ich zaangażowania. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Organy regulacyjne UE oskarżyły firmę Meta, właściciela serwisów Facebook i Instagram, o to, że nie podjęła odpowiednich działań w celu ograniczenia zagrożeń, jakie jej »uzależniająca konstrukcja« stanowi dla zdrowia fizycznego i psychicznego użytkowników.” [The Guardian], [Reuters]
„Co najmniej 12 osób zginęło, a 23 uznano za zaginione po wybuchu jednego z najtragiczniejszych w skutkach pożarów lasów w Hiszpanii, który wybuchł w południowo-wschodniej prowincji Almería, podczas gdy kraj boryka się z drugą falą upałów tego lata.” [The Guardian]
„Lider skrajnie prawicowej partii Reform UK, Nigel Farage, ogłosił w tym tygodniu, że rezygnuje z mandatu poselskiego w okręgu wyborczym Clacton – aby ponownie ubiegać się o mandat poselski w tym samym okręgu. Posunięcie to spowodowało ogłoszenie wyborów uzupełniających, które krytycy ostro potępili jako chwyt marketingowy Farage’a mający na celu opóźnienie parlamentarnego śledztwa w sprawie skandalu finansowego, w który się uwikłał.” O ruchu skrajnie prawicowego polityka oraz tym, że jego jedynym kontrkandydatem będzie osoba w przebraniu rycerza z kubłem na śmieci na głowie pisze [Al-Dżazira].
„2 lipca rząd federalny Niemiec uzgodnił długo zapowiadany pakiet reform pod nazwą »Programu na rzecz ożywienia gospodarczego i zatrudnienia«. Dokument obejmuje 34 działania, które mają ustabilizować system zabezpieczeń społecznych, odciążyć część podatników, zwiększyć konkurencyjność najważniejszych niemieckich branż, ograniczyć biurokrację oraz uelastycznić rynek pracy. Na obecnym etapie pakiet nie ma jeszcze charakteru ustawowego, ale polityczne porozumienie koalicji rządzącej w praktyce przesądza jego stopniową realizację.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Odbył się ważny zjazd Alternatywy dla Niemiec. Partia wybrała tam swoje władze i co ważne skonsolidowała się przed zbliżającymi się wyborami landowymi. Jak zmienia się AfD? Czy Niemcy zaczynają ”oswajać„ tę partię? Czy jest ona dziś bliżej władzy? Jakie są w niej frakcje? Na te i inne pytania odpowiadają Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark z Zespołu Niemieckiego OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Liderka francuskiej skrajnej prawicy Marine Le Pen ogłosiła we wtorek, że zamierza ubiegać się o urząd prezydenta w 2027 roku, po tym jak sąd apelacyjny skrócił okres zakazu kandydowania, mimo że utrzymał w mocy wyrok skazujący ją za sprzeniewierzenie funduszy unijnych na wynagrodzenia dla pracowników partii.” O wyroku na Le Pen możecie też posłucha w środkowym segmencie podcastu PISM lub przesłuchać cały odcinek podcastu Polityki Insight na ten temat. [Reuters], [###], [###]
„We wtorek węgierska telewizja publiczna przerwała nadawanie, a na ekranie pojawiło się oświadczenie z przeprosinami, po tym jak nowy rząd Pétera Magyara powołał tymczasowe kierownictwo i zwolnił pracowników oskarżonych o stronniczość na korzyść Orbána.” [Euronews]
Wspominaliśmy już o dymisji premiera Mołdawii. Teraz możecie przeczytać krótką analizę OSW na ten temat. Euronews za to pisze o nowym premierze. [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Euronews]
„Rosja Putina ma coraz więcej problemów. Wśród nich są braki paliwa czy bardzo małe postępy na froncie. Również negocjacje pokojowe nie idą tak, jak Kreml mógłby sobie tego życzyć. Obecnie Kreml skupia się na groźbach, jednak czy może pójść drogą eskalacji? Jak dziś wyglądają relacje Trump-Putin i Rosja-USA? Jak rosyjskie władze tłumaczą aktualne problemy? Na te i inne pytania odpowiadają Marek Menkiszak i Andrzej Kohut.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [link#2]
Bliski i Środkowy Wschód
Cieśnina Ormuz jest zamknięta czy otwarta? Tak. Strona irańska dokonuje ataków na niektóre okręty przepływające przez cieśninę, w odpowiedzi amerykanie dokonują uderzeń na instalacje irańskie, na co w odpowiedzi Iran atakuje arabskich sojuszników USA. Ilość okrętów przechodzących przez cieśnine pozostaje skromna i jest jedynie ułamkiem wartości przedwojennych. Retoryka Trumpa ponownie staje się coraz bardziej agresywna, a ropa naftowa nadal pozostaje w przedziale 70-75 dolarów za baryłkę (w szczycie wojny sięgała niemalże 120$, a przed wojną spadała nawet do około 55$) [AP News], [Reuters]
W Iranie kończą się uroczystości pogrzebowe najwyższego przywódcy Iranu, który zginął na początku wojny 28 lutego 2026 roku. W przekazanym na piśmie przemówieniu do narodu, Najwyższy Przywódca Iranu, ajatollah Modżtaba Chamenei, zagroził zemstą za śmierć swojego poprzednika i ojca. Dodał, że będzie ona zależeć nie tylko od Iranu, ale także od „wolnych ludzi na całym świecie”. „Zobowiązujemy się pomścić krew zamordowanego przywódcy i wszystkich męczenników tych dwóch wojen z rąk zbrodniczych i zhańbionych zabójców” – napisał. Mojtaba Chamenei, który według wysoko postawionych źródeł doznał ciężkich obrażań w wyniku ataku powietrznego, nie był widziany przez Irańczyków od czasu mianowania go najwyższym przywódcą 8 marca. [Reuters]
W czasie wojny z Iranem, Amerykanie i Izraelczycy zabili sporą część rządzących krajem. System jednak się nie załamał, kolejne stanowiska zostały przejęte przez następne osoby. Jednak system się zmienił i nie będzie taki jak przed wojną. Wydaje się, że będzie bardziej zmilitaryzowany, bardziej ideologiczny i mniej skłonny do rozmów i jakiegokolwiek zaufania do USA. [DW]
„Plany produkcji komponentów systemu Kipat Bar’zel (Żelazna Kopuła) w Niemczech nie dojdą do skutku. Katarczycy, będący jednymi z głównych udziałowców Volkswagena zablokowali porozumienie między niemieckim gigantem samochodowym a izraelskim koncernem Rafael. Decyzja ta może mieć również szersze konsekwencje w relacjach Berlina i Jerozolimy.” [Konflikty]
Jedną z konsekwencji wojny w Strefie Gazy jest przerwanie możliwości edukacji wielu mieszkającym tam młodym osobom. Aby kontynuować swoje kształcenie, przede wszystkim na poziomie uczelnianym, młodzi ludzie zmuszeni są do opuszczenia kraju. [DW]
„Dzisiaj rano [7 lipca – przyp. red.] doszło do kolejnych wybuchów w Damaszku. 18 osób, w tym czterech policjantów, doznało obrażeń. Zamachy przeprowadzono niedaleko hotelu, w którym przebywał wizytujący Syrię prezydent Francji Emmanuel Macron.” Wizyta Macrona była pierwsza wizytą znaczącego rangą zachodniego przywódcy państwa w Syrii. Jako dowód wiary w stabilności dobre perspektywy kraju prezydent Francji przywiózł ze sobą 23 artefakty, które tuż przed wybuchem wojny domowej zostały wywiezione z Syrii, a teraz bezpiecznie do niej powróciły. [Konflikty], [The National News]
Umowa między Libanem a Izraelem została ogłoszona jako torująca drogę do pokoju. Jednak w Libanie pogłębia ona długotrwałe podziały i budzi obawy przed paraliżem politycznym, a nawet powrotem wojny domowej. Umowa wynegocjowana przez Stany Zjednoczone przewiduje wycofanie wojsk izraelskich z Libanu i ostateczne zawarcie pokoju między dwoma krajami – które formalnie pozostają w stanie wojny prawie 80 lat po powstaniu Izraela. Umowa stanowi jednak, że całkowite wycofanie wojsk izraelskich nastąpi dopiero po rozbrojeniu Hezbollahu, co wywołało gwałtowny sprzeciw wspieranej przez Iran grupy zbrojnej. Popierany przez Zachód rząd Libanu i Hezbollah wyrazili w swoim kierunku ostre słowa, a zwolennicy Hezbollahu zablokowali główne drogi w proteście. Jeden z deputowanych Hezbollahu powiedział, że kraj pogrąży się w wojnie domowej, jeśli rząd spróbuje wymusić rozbrojenie grupy. Napięcia te przywołały wspomnienia wyniszczającej wojny domowej w Libanie w latach 1975–1990 i przypomniały wielu osobom niedawne starcia między bojownikami Hezbollahu a bojownikami popierającymi rząd w 2008 roku. Wywołały one również poważne wątpliwości co do możliwości realizacji porozumienia wynegocjowanego przez USA. [AP News]
Azja
Sąd Najwyższy Korei Południowej podtrzymał w czwartek siedmioletni wyrok więzienia dla byłego prezydenta Yoon Suk Yeola. To pierwszy z kilku procesów związanych z wprowadzeniem na krótko stanu wojennego w 2024 roku. Sąd podtrzymał kwietniowy wyrok sądu w Seulu, który uznał Yoona winnym naruszenia prawa członków gabinetu do narady przed ogłoszeniem stanu wojennego, sfałszowania oficjalnego ogłoszenia w celu zatuszowania pomyłki, a następnie zniszczenia dokumentu oraz użycia prezydenckich sił bezpieczeństwa do nielegalnego stawiania oporu organom ścigania w celu jego aresztowania kilka tygodni po impeachmentu. [AP News]
Na Filipinach rozpoczęło się postępowanie impeachmentu wiceprezydent Sary Duterte w związku z zarzutami korupcji i groźbami zamachu na prezydenta Ferdinanda „Bongbonga” Marcosa Jr. Rozpoczęcie procesu, który ma trwać 92 dni, skutkowało już starciami między policją, zwolennikami Duterte i protestującymi domagającymi się jej usunięcia. Duterte, która nie uczestniczyła osobiście w postępowaniu, zaprzecza zarzutom. Jej obrońca argumentował w poniedziałek, że sprawa impeachmentu ma podłoże polityczne. „Filipińska demokracja również jest tu wystawiona na próbę. Społeczeństwo będzie chciało mieć pewność, że postępowanie zostało zakończone i jest zgodne z prawem” – powiedział DW Jean Franco, profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Filipin. [DW]
Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Unia Europejska i kilkanaście innych krajów zachodnich i azjatyckich ponownie oświadczyły, że rozległe roszczenia Chin na Morzu Południowochińskim są bezprawne na podstawie orzeczenia arbitrażowego z 2016 roku. Oświadczenia upamiętniają orzeczenie arbitrażowe z 12 lipca 2016 roku wydane przez trybunał w Hadze na mocy Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, stwierdzając, że to przełomowe orzeczenie jest „ostateczne i prawnie wiążące”. Chiny powtórzyły w niedzielę, że orzeczenie jest „nieważne i nie ma mocy wiążącej”, a Pekin „ani go nie akceptuje, ani nie uznaje”. Chiny odmówiły przystąpienia do arbitrażu zainicjowanego przez Filipiny w 2013 r. po napiętym konflikcie na spornych wodach. [AP News]
„W sobotę eksperymentalna rakieta wielokrotnego użytku z Japonii wystartowała i bezpiecznie wylądowała podczas pierwszego lotu testowego. Kraj ten dąży bowiem do opanowania technologii, która ma kluczowe znaczenie dla obniżenia kosztów startów i konkurowania na światowym rynku kosmicznym zdominowanym przez firmę SpaceX.” [AP News]
1 lipca weszła w życie pierwsza w Wietnamie ustawa demograficzna, wprowadzająca szereg środków mających na celu zachęcenie par do posiadania większej liczby dzieci. Prawo jest kombinacją bezpośrednich transferów, dofinansowań do badań prenatalnych oraz zwiększeniem wymiaru urlopu macierzyńskiego. Ustawa jest następstwem ubiegłorocznej decyzji Wietnamu o zniesieniu długoletniej polityki posiadania dwójki dzieci. Jednak odwrócenie trendów demograficznych nie będzie łatwe. Współczynnik dzietności w Wietnamie spadł do rekordowo niskiego poziomu 1,91 dziecka na kobietę w 2024 roku, znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń wynoszącego około 2,1. [DW]
Afryka
„Od kwietniowej ofensywy konflikt w Mali stracił na intensywności. Sporadyczne walki weszły do codzienności mieszkańców największych miast, ale wielu analityków sądziło, że wojna wchodzi w fazę stabilizacji. Początek lipca pokazał jednak, iż rebelianci nie powiedzieli ostatniego słowa. Kolejny raz dowiedli, że mogą przeprowadzić dobrze skoordynowany atak w różnych częściach kraju i doprowadzić do chaosu wśród władz w Bamako i ich rosyjskich sprzymierzeńców.” [Konflikty]
Nawiązując do poprzedniego materiału, polecamy artykuł szerzej traktujący organizacje dżihadystyczne na Sahelu. O ich działalności w kolejnych krajach i ponadnarodowych połączeniach, sukcesach i zagrożeniach. Jednym ze współautorów jest polecany do śledzenia w temacie dżihadystów w Afryce Paweł Wójcik. [Hudson Institute]
„Tysiące młodych piłkarzy z Afryki Zachodniej co roku staje się ofiarami fałszywych agentów futbolowych. Dlaczego oszuści, zamiast tylko wyłudzić pieniądze, organizują rozbudowane działania i wyjazdy oraz czemu sportowcy nie zawsze widzą w nich złoczyńców?” [###]
„Pierwsi pacjenci włączeni do rekordowego badania klinicznego dotyczącego leczenia wirusa Ebola w DRK. W regionie Ituri testowane są dwa leki w ramach programu uruchomionego zaledwie sześć tygodni po ogłoszeniu ogniska epidemii, co ma przyczynić się do obniżenia wskaźników śmiertelności” [The Guardian]
„Republika Południowej Afryki zwróciła się do Stanów Zjednoczonych z prośbą o wyłączenie jej z proponowanych ceł związanych z amerykańskim dochodzeniem w sprawie egzekwowania zakazów importu produktów wytworzonych przy użyciu pracy przymusowej w kilkudziesięciu krajach, argumentując, że posiada solidne przepisy zakazujące tej praktyki.” [AP News]
„Po kulminacji marszów, których uczestnicy domagali się wydalenia obcokrajowców (30 czerwca), zaczyna się dzielić ruch stojący za organizacją protestów. W wielu krajach afrykańskich następuje reakcja nieprzyjazna wobec mieszkańców RPA.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Według przedstawiciela rządu nigeryjscy żołnierze zabili w tym tygodniu ponad 300 członków gangów zajmujących się porwaniami i kradzieżami bydła w północno-zachodnim stanie Zamfara.” [The Guardian]
„Ponad rok po dyplomatycznym kryzysie stosunki między Algierią a Mali zaczynają się ocieplać – oba kraje przywróciły swoich ambasadorów i ponownie otworzyły dla siebie przestrzeń powietrzną.” [Al-Dżazira]
15 lat po ogłoszeniu niepodległości przez Sudan Południowy Al-Dżazira przygotowała podsumowanie obietnic i oczekiwań (w większości niespełnionych) jakie wiązały się z niepodległością. [Al-Dżazira]
Ameryka Łacińska
„Na całym świecie partie dominujące często wydają się niepokonane, dopóki instytucje, które je wspierają, nie zaczną słabnąć. Być może Meksyk zbliża się właśnie do takiego momentu. Partia Morena wydaje się politycznie niepokonana. Jednak tak nie jest.” O sytuacji przed meksykańskimi wyborami uzupełniającymi przeczytacie w Americas Quarterly. [Americas Quarterly]
Od porwania wenezuelskiego prezydenta Maduro minęło już ponad pół roku, na czele kraju stoi Delcy Rodríguez pełniąca obowiązki prezydenta, dotychczasowa wiceprezydentka. Jak donoszą dziennikarze New York Times, zarządcą kraju, ze strony amerykańskiej jest Marco Rubio, sekretarz stanu USA. Ma on wymieniać wiadomości z Rodríguez na internetowych komunikatorach, składać sobie wzajemnie życzenia urodzinowe, jednak relacja pozostaje daleka od przyjacielskiej. W osobie Marco Rubio Stany Zjednoczone kontrolują dostęp do wenezuelskich zasobów, nadzorują ważne decyzje wenezuelskiego rządu. I robią to poza prawem międzynarodowym, wykorzystując pozycję siły i wykorzystując ją w brutalny sposób. [The New York Times]
„W piątek na Kubie po raz drugi w tym tygodniu doszło do ogólnokrajowej awarii zasilania, podczas gdy ten liczący prawie 10 milionów mieszkańców kraj boryka się z rozpadającą się siecią energetyczną i niedoborami paliwa wynikającymi z amerykańskiej blokady energetycznej.” [AP News]
„Kiedy ekolodzy zainstalowali kamery w odległych rejonach lasów Ameryki Środkowej, chcieli monitorować nielegalny przepływ bydła, który może prowadzić do wylesiania. Jednak w ostatnich miesiącach odkryli inny niepokojący zjawisko: gwałtowne rozprzestrzenianie się wśród dzikich zwierząt nowoświatowej muchówki śrubowej.” [The Guardian]
„Prezydent-elekt Peru, Keiko Fujimori, ogłosiła, że zamierza przywrócić stosunki dyplomatyczne z Meksykiem, co mogłoby zakończyć trwający od miesięcy kryzys dyplomatyczny między tymi dwoma krajami.” [Al-Dżazira]
„Liczba ofiar śmiertelnych trzęsienia ziemi w Wenezueli przekroczyła 4300, a skala działań ratowniczych wydaje się ogromna. Prawie 17 000 osób zostało rannych, a kolejne tysiące uznano za zaginione; prezydent Delcy Rodríguez i ONZ apelują o pomoc finansową” Pierwszy tekst Guardiana jest o skali zniszczeń jakie zostawiły za sobą trzęsienia ziemi. Drugi artykuł skupia się na oburzeniu społecznym wywołanym przez to jak nowe osiedla mieszkalne padały jak domki z kart od wstrząsów. [The Guardian #1], [The Guardian #2]
Ameryka Północna
„Jak podała policja, dwie osoby zginęły, a kilka innych zostało rannych po tym, jak co najmniej dwóch napastników otworzyło ogień wśród tłumu liczącego około 13 000 osób podczas największego w Kanadzie latynoskiego festiwalu ulicznego, który odbył się w sobotę w Toronto.” [CNN]
„Prezydent Donald Trump usunął trzech pozostałych członków Komisji ds. Pomocy Wyborczej, pozostawiając tę ponadpartyjną agencję w stanie zawieszenia, podczas gdy sam pośpiesznie wprowadza zmiany w sposobie przeprowadzania wyborów przed tegorocznymi wyborami uzupełniającymi.” [ProPublica]
„Przed tegorocznymi mistrzostwami świata w piłce nożnej Demokraci ostrzegali, że funkcjonariusze służb imigracyjnych obecni na meczach mogą przekroczyć granice w kontaktach z kibicami lub piłkarzami, wywołując tym samym incydenty o zasięgu międzynarodowym. Jak dotąd obawy te się nie potwierdziły.” [Politico]
„Lindsey Graham, wieloletni senator Stanów Zjednoczonych i kluczowy sojusznik Donalda Trumpa, zmarł w wyniku nagłej choroby – poinformowało w niedzielę jego biuro. Właśnie skończył 71 lat. Nagła śmierć Grahama wywoła falę szoku w Waszyngtonie i w Partii Republikańskiej. Zasiadał w Senacie od 2003 roku, reprezentując Karolinę Południową, i startował w listopadowych wyborach o reelekcję.” [The Guardian], [CNN]
„W sobotę ”The New York Times„ poinformował, że Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych nakazał kilku swoim dziennikarzom złożenie zeznań przed federalną wielką ławą przysięgłych po tym, jak opublikowali oni artykuł dotyczący obaw związanych z bezpieczeństwem nowego samolotu Air Force One prezydenta Donalda Trumpa, podarowanego przez Katar.” [Reuters]
„Władze twierdzą, że reżim byłego prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro zatrudnił organizację ”Tren de Aragua„ do porwania dysydenta, który schronił się w Chile. Podejrzany o kierowanie tą operacją Diosdado Cabello nadal cieszy się dużym wpływem w nowym, wspieranym przez Stany Zjednoczone rządzie w Caracas.” [ProPublica]
Donald Trump lubił się naśmiewać z lapsusów słownych Joe Bidena a sam teraz popełnia ich dużo więcej. CNN przypomina nie tylko ostatnią „Islamską republikę Japonii” ale także więcej niedawnych przejęzyczeń obecnego prezydenta. [CNN]
Oceania
„Pociągi, telefony komórkowe, połączenia pod numer 000, a nawet pojazdy elektryczne – jeśli coś się łączy, Telstra to zepsuła” The Guardian opisuje skutki awarii jednej z największych sieci komórkowych w Australii. [The Guardian]
„W placówkach zgromadzenia Christian Brothers umieszczano skazanych sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci, w tym jednego z braci, który wykorzystywał sieroty, oraz innego, który przez prawie trzy dekady nadal pełnił funkcje nauczycielskie, mimo że wyżsi rangą przełożeni wiedzieli o jego przestępstwach.” Church, Church never changes. [The Guardian]
„Australijska Agencja Kosmiczna twierdzi, że przedmioty znalezione na plaży w północnej części Queenslandu to prawdopodobnie zbiorniki ciśnieniowe pochodzące z kosmicznej rakiety nośnej. Od piątku w małej nadmorskiej miejscowości Forrest Beach, niedaleko Ingham, odkryto sześć fragmentów śmieci kosmicznych.” [ABC Australia]
Ekonomia i gospodarka
„Szpitale w Stanach Zjednoczonych coraz częściej zatrudniają pracowników z Filipin do pracy zdalnej, aby zaradzić poważnym niedoborom kadrowym i obniżyć koszty. Wirtualni asystenci monitorują stan pacjentów i wykonują szereg zadań administracyjnych za wynagrodzenie stanowiące ułamek pensji otrzymywanej przez pielęgniarki w Stanach Zjednoczonych. Korzystanie z usług zagranicznych pracowników zdalnych budzi obawy dotyczące bezpieczeństwa pacjentów i grozi pogłębieniem niedoborów kadrowych w sektorze opieki zdrowotnej na Filipinach.” [Rest of World]
„Firma Apple wniosła w piątek pozew przeciwko OpenAI i dwóm byłym pracownikom, zarzucając im przywłaszczenie jej tajemnic handlowych w celu wsparcia ekspansji właściciela ChatGPT na rynek sprzętu konsumenckiego, co stanowi dramatyczną eskalację i tak już narastających napięć między obiema firmami.” [Reuters]
„W środę Międzynarodowy Fundusz Walutowy nieznacznie obniżył prognozy dotyczące światowej gospodarki na ten rok, powołując się na szok energetyczny spowodowany wojną w Iranie. Jednak skutki tego konfliktu są częściowo równoważone przez dynamiczny wzrost inwestycji w sztuczną inteligencję i inne technologie.” [AP News]
Czy Europa może budować elektronie fotowoltaiczne bez udziału Chin? To pytanie zyskuje na mocy razem z rosnącym znaczeniem energetyki słonecznej oraz rosnącymi napięciami handlowymi z Państwem Środka. Indie pokazują, że jest to możliwe. [DW]
Nauka i technologia
„Przez lata ekolodzy obawiali się, że kenijskie bongo górskie przetrwało wyłącznie w górach Aberdare. Teraz kamery tropiące zainstalowane w lesie Maasai Mau ujawniły niewielką populację rozrodczą tej krytycznie zagrożonej antylopy, dając nową nadzieję na przyszłość tego gatunku.” [Nature]
„Brytyjska »Pierwsza Flota« sprowadziła ospę do Australii — i mogła spowodować śmierć milionów ludzi. W dwóch artykułach za wprowadzenie tej śmiertelnej choroby obarcza się brytyjskich kolonistów i sugeruje się, że na kontynencie tym mieszkało znacznie więcej ludzi, niż wcześniej sądzono.” [Science], [The Conversation]
„Ryan Rising po raz pierwszy trafił do więzienia w wieku 12 lat i uznano go za sprawcę kłopotów. Ta etykieta towarzyszyła mu zarówno w więzieniu, jak i na wolności przez kolejne dwie dekady. W tym czasie uzależnienie od narkotyków zastąpił uzależnieniem od zdobywania wiedzy. Obecnie Rising realizuje studia doktoranckie z kryminologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, badając strategie zapobiegania recydywie, czyli powtarzającym się zachowaniom przestępczym. Pomaga również w tworzeniu programu umożliwiającego przejście z więzienia na uniwersytet, aby wspierać inne osoby, które były w więzieniu, w uzyskaniu wyższego wykształcenia.” [Nature]
„Astrofizyk Rogier Windhorst twierdzi, że Kosmiczny Teleskop Hubble’a powinien pozostać w eksploatacji tak długo, jak to technicznie możliwe, aby nadal gromadzić bezcenne dane na temat Wszechświata. Utrzymanie teleskopu Hubble’a w działaniu przez piątą dekadę będzie wymagało od NASA wyniesienia go na wyższą, bardziej stabilną orbitę.” [Nature]
„Astronomowie odkryli parę gigantycznych planet, które są lżejsze od waty cukrowej — to prawdziwe »superpuszystki« wielkości Jowisza. Ta lekka jak piórko para — krążąca wokół gwiazdy oddalonej o 1110 lat świetlnych — to największe znane egzoplanety o gęstości mniejszej niż wata cukrowa.” [AP News]
„Po raz pierwszy geofizycy uchwycili moment, w którym dno oceaniczne rozstawało się wzdłuż swoich szwów. Korzystając z sieci stacji pomiarowych rozmieszczonych na obszarze o długości 100 kilometrów na Oceanie Indyjskim, zespół był świadkiem zdarzenia sejsmicznego, które w ciągu zaledwie kilku dni spowodowało rozdzielenie się dwóch fragmentów skorupy oceanicznej o co najmniej 2 metry, wyrzucając przy tym na dno morskie około 160 milionów metrów sześciennych lawy.” [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
Druga część materiału o katastrofie okrętu podwodnego Kursk od kanału Ciekawe Historie. Opowiada on o akcji ratowniczej, o tym jak polityka wpływała na komunikację międzynarodową, o wojnie o ekran, czyli jak nakładały się na to zmagania opozycyjnych mediów oligarchów z Putinem, o tym jak do akcji dopuszczono zagranicznych nurków i o tym co powiedziało oficjalne śledztwo i jak wpłynęła ta sprawa na rosyjską politykę. W materiale znajdziemy wywiad z norweskim nurkiem, który brał udział w akcji ratunkowej i opowiada z perspektywy świadka, o tym co widział. [###]
Nie jest łatwo mieć jasno obrany cel życiowy. Nierzadko, szczególnie w tych coraz mniej pewnych czasach, można się czuć niepewnie patrząc w przyszłość, bądź wręcz postrzegać ją pesymistycznie. Serwis psyche przygotował artykuł o tym, jak postrzegać swoją przyszłość w jaśniejszym świetle. [Psyche]
„Dlaczego Polacy nie ufają sobie nawzajem? Czy PRL zniszczył polski kapitał społeczny? Historyk przekonuje, że wojna, przesiedlenia i państwo podporządkowujące sobie oddolne inicjatywy stworzyły społeczeństwo pełne lęku i nieufności.” [Krytyka Polityczna]