Wydanie 302, 16.08.2026
Z wyciekiem danych medycznych, kolejną szczepionką mRNA i świętem Wojska Polskiego w cieniu sporu o SAFE
Mamy nadzieję, że przy okazji świątecznego weekendu, mimo upałów, dobrze się bawiliście.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Trzy dni temu jako pierwsi ujawniliśmy, że włamywacze ukradli z firmy MyDr dane prawie 19 milionów Polaków. Dzisiaj tę liczbę kilkakrotnie potwierdził premier Krzysztof Gawkowski. Co ciekawe, sama poszkodowana firma nadal w swoim stanowisku podkreśla, że nie zna dokładnej skali incydentu.” [Zaufana Trzecia Strona]
„Senat po raz drugi nie zgodził się na przeprowadzenie referendum w sprawie unijnej polityki klimatycznej, o które wnioskował prezydent. — W odpowiedzi na ten skandal składamy nasz projekt ustawy o wyjściu z ETS — poinformował podczas konferencji prasowej poseł PiS Przemysław Czarnek.” [Onet]
„Jola i Alicja usłyszały w urzędzie, że nie będą miały zmienionego stanu cywilnego jak pozostałe pary, bo »Lublin to nie Warszawa«, a według Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie zmieniające wzory aktów małżeństwa jest »niekonstytucyjne«. Pracownicy innych urzędów szkolą się, jak odmawiać transkrypcji parom osób tej samej płci, inne dawno zapowiedziały odmowy. Pary muszą żyć w niepewności i zdawać się na łaskę urzędników. Tymczasem MSWiA milczy i uważa, że podpis pod rozporządzeniem zakończył temat.” [Miłośc nie Wyklucza]
„Rozwój Plus Mateusza Morawieckiego ogłosił pomysły na to, jak ratować Polskę przed kryzysem demograficznym. Morawiecki proponuje pensję rodzicielską 3600 zł na rękę, emeryturę rodzicielską i głosowanie rodzinne. ” [###]
„Prokuratura otrzymała list podpisany przez Marcina Romanowskiego, który został wysłany z prorosyjskiego Naddniestrza. – Dzisiaj powiedziałbym, że Romanowski z dużym prawdopodobieństwem jest pod wpływem rosyjskich służb – ocenił wiceszef MON Cezary Tomczyk.” [TVN24]
„Rząd przyjął projekt ustawy podwajającej środki na wypłaty dla autorów i wydawców, które mają zrekompensować im to, że czytelnicy, zamiast kupić ich książki, wypożyczają je w publicznych bibliotekach. Kolejny ruch legislacyjny należy do Sejmu.” [Press]
„Sytuacja migrantów na polskiej granicy z Białorusią jest gorsza niż za czasów PiS. Ale media przejęły retorykę rządu, bezrefleksyjnie powielając oficjalne komunikaty.” [Press]
„Obchody Święta Wojska Polskiego przyniosły nie tylko widowiskową defiladę i paradę morską, ale także mocny spór polityczny o wizję bezpieczeństwa kraju. Prezydent Karol Nawrocki oświadczył, że polskie wojsko nie potrzebuje obcojęzycznych przymiotników ani hasła SAFE na sztandarach, wskazując, że klucze do polskiego bezpieczeństwa muszą leżeć w Warszawie. Odpowiadając prezydentowi, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz rozwinął skrót SAFE na cztery polskie filary i zapowiedział ambitny cel utworzenia »Armii 500«.” [Gazeta Prawna]
„Przed świętem Wojska Polskiego Marek Świerczyński przygląda się polskiej armii i ze swoimi gośćmi zastanawia się, jak nowe uzbrojenie, systemy dowodzenia i współpraca z sojusznikami mają przełożyć się na realną zdolność Polski do odstraszania i obrony. Z kpt. Maciejem Strupiechowskim z 1 Warszawskiej Brygady Pancernej rozmawia o przygotowaniach do defilady i nowych czołgach Abrams; z Marcinem Ryngwelskim, prezesem PGZ Stoczni Wojennej, o budowie fregat programu Miecznik; z gen. Adamem Joksem, dowódcą 2 Korpusu Polskiego, o tworzeniu struktur zdolnych do prowadzenia operacji wielodomenowych.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Północnokoreańskie rakiety atakują Kijów i Zaporoże. 1630. dzień wojny]
„Ukraina przeprowadziła jeden z największych ataków dronów od początku wojny, który – według rosyjskich władz – spowodował pożar w magazynie dystrybucyjnym pod Moskwą i doprowadził w nocy do śmierci co najmniej sześciu osób.” [The Guardian]
„Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił w sobotę, że siły ukraińskie przeprowadziły atak na Centrum Rakietowo-Kosmiczne Progress w rosyjskim obwodzie samarskim – obiekt zajmujący się produkcją i eksploatacją kosmicznych pojazdów nośnych.” [Euronews]
„Rozmyślania kijowskiego anarchisty w mundurze. Większość Ukraińców ma mgliste pojęcie o historycznej UPA i widzi w niej symbol walki z Rosją. Sądzę, że Zełenski mógł się nad tym szczególnie nie zastanawiać – mówi anarchista służący w ukraińskim wojsku.” [Krytyka Polityczna]
„Wołodymyr Zełeński traci poparcie Ukraińców, choć wciąż jest jednym z najpopularniejszych polityków w kraju. Piotr Pogorzelski rozmawia z Danielem Szeligowskim z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych o najnowszych sondażach, rosnącej roli generałów (Załużnego, Budanowa, Fedorowa) w ukraińskiej polityce, korupcji i centralizacji władzy.” [###]
„Pierwsza od objęcia urzędu wizyta Prezydenta Wołodymyra Zeleńskiego w Belgradzie wywołała wiele dyskusji i kontrowersji. Serbia jest postrzegana jako państwo któremu bliżej do Rosji niż Ukrainy, a Aleksandar Vučić zawsze był blisko Władimira Putina. Nie dość, że wizyta ukraińskiego Prezydenta się odbyła, to jeszcze ten poparł Serbię w sporze z Kosowem, gdzie Kosowo od pierwszych dni inwazji wspiera Ukrainę – w przeciwieństwie do Serbii. O tym, jak wyglądają relacje serbsko-ukraińskie, i gdzie w tym wszystkim Kosowo wyjaśniają Jan Nowinowski i Kacper Sienicki, eksperci OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Ukraina jest coraz częściej bezbronna wobec rosyjskich pocisków balistycznych. W tym filmie od podstaw tłumaczymy, dlaczego tak trudno z nimi walczyć. Dlaczego Patrioty są tak ważne? Jak wygląda wojna na Ukrainie dzisiaj? Czym są pociski PAC 3 MSE? Jak działają Iskandery? Na te i inne pytania odpowiada ekspert OSW, Jacek Tarociński. ” [###]
Europa
„29 sierpnia 2026 r. Islandczycy odpowiedzą na pytanie, czy wznowić negocjacje akcesyjne z Unią Europejską – zawieszone w 2013 r. i nigdy formalnie niezakończone. Referendum jest politycznym punktem zwrotnym: po raz pierwszy obywatele bezpośrednio wypowiedzą się na temat europejskiej przyszłości wyspy. Sondaże wskazują na głęboki podział społeczeństwa, nie odnotowując wyraźnej przewagi żadnego ze stanowisk. Debata toczy się jednak w odmiennych realiach niż podczas poprzednich dyskusji o członkostwie: groźby administracji Donalda Trumpa wobec Grenlandii oraz rosnące przekonanie o nieuchronnym uwikłaniu Islandii w konflikty europejskie sprawiły, że kwestia bezpieczeństwa – dotychczas niemal nieobecna – stała się jednym z jej głównych tematów.” [Instytut Europy Środkowej]
„W całej Europie podczas tego upalnego lata pracownicy zmagali się z upałami, podczas gdy szalały pożary lasów, a kluczowa infrastruktura była wyłączana z eksploatacji. W niniejszym artykule przyglądamy się wpływowi fal upałów na kilka głównych gospodarek Europy kontynentalnej – w oparciu o analizę ekonomistów z holenderskiego banku Triodos, którzy szacują, że fale upałów mogą spowodować spadek PKB UE o łączną kwotę 180 mld euro.” [The Guardian]
„UE coraz wyraźniej traktuje system płatniczy jako element bezpieczeństwa gospodarczego. Znaczna część infrastruktury, na której opierają się codzienne transakcje Europejczyków, pozostaje pod kontrolą pozaeuropejskich podmiotów. Szczególnie widoczne jest to w przypadku kart płatniczych.” [Obserwator Gospodarczy]
„W obliczu zbliżających się w przyszłym roku wyborów i pojawienia się nowego rywala ze skrajnej prawicy włoska premier — której korzenie polityczne sięgają włoskiej prawicy powojennej — odchodzi od umiarkowanego wizerunku, jaki budowała przez cztery lata sprawowania urzędu, i zaostrza ton w kwestiach migracji i bezpieczeństwa.” [Politico]
„W piątek francuski sąd odrzucił projekt ustawy, który miał od września zakazać osobom poniżej 15. roku życia dostępu do mediów społecznościowych — jest to poważny cios dla prezydenta Emmanuela Macrona, który rodzi zasadnicze pytania dotyczące działań na rzecz ochrony dzieci w internecie.” [Politico]
„AfD widzi w Polsce dowód, że można zatrzymać migrację. Polska prawica patrzy na Niemcy jak na państwo pogrążone w kryzysie. Oba obrazy mają więcej wspólnego z politycznymi potrzebami niż z rzeczywistością ” [Krytyka Polityczna]
Rumunia wyłączyła ostatni reaktor w swej jedynej elektrowni jądrowej. Powodem był ekstremalnie niski poziomu wody w Dunaju, spowodowany przedłużającymi się upałami. PIerwszy z dwóch reaktorów o mocy 706 megawatów w Cernavodzie został odłączony od rumuńskiej sieci elektroenergetycznej tuż przed południem w czwartek. „Nie przewidujemy wznowienia działalności w ciągu najbliższych 10 dni” – powiedział agencji AFP dyrektor zakładu Romeo Urjan. [AFP]
András Baka nowym prezydentem Węgier. [Instytut Europy Środkowej]
„Izraelska broń, programy szpiegujące i znany z antysemickich wypowiedzi celebryta. To tylko część tego, co składa się na skomplikowane relacje Izraela z państwami bałkańskimi. O tym, jaki interes ma Izrael w południowej Europie, czego chce Albania, Chorwacja czy Słowenia i jak to się skończy tłumaczą Marek Matusiak i Michał Kucharski.” [###]
„Inauguracja Dialogu Strategicznego USA–Serbia w lipcu 2026 r. stanowi ważny krok w rozwoju relacji dwustronnych od czasu objęcia władzy przez Aleksandara Vučicia. Powołanie stałego mechanizmu konsultacji wskazuje na gotowość obu stron do wzmacniania współpracy w obszarach energetyki, bezpieczeństwa, nowych technologii oraz nauki. Jednocześnie charakter podpisanych porozumień oraz utrzymywana przez Belgrad polityka balansowania nie pozwalają mówić o strategicznej reorientacji serbskiej polityki zagranicznej. ” [Instytut Europy Środkowej]
„W 2025 r. budżety rosyjskich regionów zanotowały rekordowy deficyt i zadłużenie. Przyczyna takiego stanu rzeczy leży zarówno w nakładanych przez Kreml ciężarach związanych z wojną na Ukrainie, gospodarczych konsekwencjach inwazji, jak i w samych założeniach relacji finansowych między centrum a regionami. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Bliski i Środkowy Wschód
Co tam panie w cieśninie Ormuz? Ran poinformował, że Katar przetrzymuje trzech pilotów, którzy zaginęli od marca, co Katar zdementował. Zjednoczone Emiraty Arabskie oskarżyły Iran o kolejny atak na jeden z ich tankowców w Cieśninie Ormuz. Wspierani przez Iran Huti ponownie zaatakowali port nad Morzem Czerwonym w Jemenie. Iran wezwał Stany Zjednoczone do zaakceptowania porażki, podczas gdy prezydent Donald Trump nazwał Teheran „bardzo złym” i wezwał Amerykanów do przygotowania się na utrzymujące się wysokie ceny paliw, że po pokonaniu Iranu cieśnina stanie się częścią Stanów Zjednoczonych. [AP News]
Mimo osiągnięcia porozumienia Izrael dokonał ataków na terytorium Libanu, w wyniku których zginęło 11 osób. Hezbollah, który nie jest częścią porozumienia, ostrzegł władze Libanu przed kontynuowaniem „upokarzających” negocjacji z Izraelem. [DW]
Jednym z państw, które na wojnie z Iranem ucierpiało najbardziej, jest Irak, niezbyt zamożne państwo, które ze względu na blokadę cieśniny Ormuz zostało odcięte od większości swoich dochodów z ropy naftowej, które stanowią podstawę tamtejszej gospodarki. W kraju widać narastające objawy niezadowolenia obywateli. Czy ten konflikt wywróci mozolnie budowaną stabilność Iraku? [DW]
Jednak problemy dotykają oczywiście samych Irańczyków. Wojna zaostrzyła kryzys gospodarczy w Iranie, nadwyrężając budżety gospodarstw domowych, uderzając w przedsiębiorstwa i wzbudzając obawy, że miliony rodzin o średnich dochodach popadną w ubóstwo. Jak dużą odporność na koszty wojny ma irańskie społeczeństwo oraz irański reżim? [DW]
„Już od niemal tygodnia izraelscy osadnicy utrzymują oblężenie położonej na Zachodnim Brzegu wsi Kusra. Miejsce to jest symbolem kolejnej fali przemocy osadników wobec Palestyńczyków, dziejącej się przy słabo skrywanym przyzwoleniu władz Izraela. Na swoją bezsilność w zmaganiach z osadnikami mają narzekać nawet żołnierze Cahalu.” O najnowszej odsłonie fali przemocy osadniczej na Zachodnim Brzegu piszą Konflikty. [Konflikty]
„Izrael oficjalnie wszedł w okres kampanii przed wyborami do Knesetu, które zostały zaplanowane na 27 października 2026 r. Sondaże wskazują na możliwość utraty większości przez obecną koalicję rządową, co jednak nie przesądza o przejęciu władzy przez opozycję. Rząd Benjamina Netanjahu w celu maksymalizacji zysków politycznych w trakcie kampanii wyborczej zaostrzy bądź usztywni stanowisko wobec angażujących Izrael kryzysów i konfliktów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Arabia Saudyjska intensywnie realizuje plany dywersyfikacji gospodarczej, które zostały wyznaczone w projekcie Wizja 2030. Konieczność zmian modelu gospodarczego uwypukliły ostatnie wydarzenia w regionie – przede wszystkim ograniczenie żeglugi przez cieśninę Ormuz i irańskie ataki na saudyjską infrastrukturę krytyczną. Polityka gospodarcza – od surowców krytycznych po energię jądrową – nie jest dziś podporządkowana maksymalizacji zysków, ale względom bezpieczeństwa narodowego.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„7 sierpnia w Mekce Turcja, Pakistan i Arabia Saudyjska podpisały Mekkańskie Porozumienie o Wspólnej Obronie, które ma wzmocnić zbiorowe odstraszanie oraz koordynację i integrację zdolności obronnych tych trzech państw.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„10 sierpnia głosami obozu rządzącego, prokurdyjskiej Partii Równości Ludów i Demokracji (DEM) oraz części opozycji turecki parlament przyjął ustawę, która tworzy mechanizm prawny umożliwiający byłym bojownikom Partii Pracujących Kurdystanu (PKK) powrót do życia cywilnego. Po potwierdzeniu przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego (MGK) zakończenia działalności PKK i złożenia broni przez nią i powiązane z nią organizacje ich członkowie zostaną objęci częściową amnestią. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Azja
„Równo pięć lat po powrocie talibów do władzy w Afganistanie masowo szkoli się przyszłych terrorystów, a kobiety pozbawione są podstawowych praw. Była afgańska dyplomatka Nigara Mirdad Omar mówi o cenie zachodniego »pragmatyzmu«, polegającego na układaniu się z coraz bardziej brutalnym reżimem.” [Krytyka Polityczna]
„Pentagon zapowiedział stałą rotacyjną obecność US Coast Guard na Filipinach. Stany Zjednoczone chcą w ten sposób wspomóc swojego sojusznika, walczącego z chińskim rozpychaniem się na Morzu Południowochińskim. Większą obecność USCG na zachodnim Pacyfiku zapowiadano od wielu lat, jednak poważniejsze kroki w tym kierunku podjęto dopiero w ostatnich miesiącach.” [Konflikty]
„Chiny stały się pierwszym krajem, który wprowadził ogólnokrajowe przepisy regulujące interakcje sztucznej inteligencji z użytkownikami w zakresie emocji. Posunięcie to odzwierciedla coraz bardziej proaktywne podejście Pekinu do zarządzania sztuczną inteligencją, podczas gdy rządy na całym świecie wciąż zmagają się z problemem ryzyka społecznego wynikającego z coraz bardziej zaawansowanej sztucznej inteligencji.” [Rest of World]
W Indonezji w wyniku trzęsienia ziemi o magnitudzie 7,7 liczba ofiar śmiertelnych wzrosła do 53, poinformowały władze. Tysiące osób zostało przesiedlonych. U.S. Geological Survey poinformowała, że trzęsienie ziemi nawiedziło region Flores w prowincji East Nusa Tenggara, na głębokości 10 kilometrów o godzinie 5:58 czasu lokalnego. [AP News]
Afryka
Separatyści w północnym Mali uwolnili 82 żołnierzy, w tym część wziętych do niewoli podczas ogólnokrajowego ataku na siły rządowe w kwietniu – poinformowały w czwartek malijskie wojsko i rzecznik rebeliantów. Mohamed Elmaouloud Ramadane, rzecznik separatystycznego Frontu Wyzwolenia Azawadu, poinformował, że żołnierze zostali zwolnieni z przyczyn humanitarnych, a niektórzy z nich byli przetrzymywani w niewoli już od 2023 roku. Dodał, że około 118 malijskich żołnierzy nadal jest w niewoli. [AP News]
Obecna epidemia wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga, ogłoszona 15 maja, spowodowała co najmniej 4300 przypadków i ponad 2000 zgonów. WHO obawia się, że jeśli nie uda się jej sprawnie powstrzymać, to może przyćmić tę z lat 2014–2016, która pochłonęła co najmniej 11 000 ofiar. WHO poinformowała w środę, że ma nadzieję na zahamowanie rozprzestrzeniania się choroby w ciągu trzech miesięcy, ale ostrzegła, że oznacza to opanowanie transmisji, a nie całkowite zakończenie epidemii. [BBC]
Atak drona przeprowadzony przez etiopskie wojsko uderzył w szkołę w północnym regionie Tigraj, uszkadzając budynek i powodując ofiary śmiertelne, poinformowały liczne źródła BBC Tigrinia. Tigrajskie źródła wojskowe podały, że trzech bojowników zginęło na miejscu, a siedmiu trafiło do szpitala w ataku na budynek szkoły średniej, gdzie ze względu na wakacje nie odbywały się zajęcia. Gubernator dystryktu Daniel Tamrat poinformował jednak, że zginął jeden cywil, a czterech zostało rannych. Etiopska armia nie odpowiedziała na prośbę BBC o komentarz. Według źródła BBC, w poniedziałkowym ataku miały uczestniczyć tureckie drony. [BBC]
Zambia czeka na wyniki wyborów, które zadecydują o tym, czy prezydent Hakainde Hichilema wygra drugą pięcioletnią kadencję. Ten południowoafrykański kraj jest jednym z największych producentów miedzi na świecie, ale ostatnio pogrążył się w kryzysie zadłużenia. W 2020 roku Zambia nie spłaciła długu państwowego wobec Chin i innych państw, co zwróciło uwagę na niemożliwe do utrzymania obciążenia, z jakimi borykają się niektóre kraje rozwijające się. Hichilema został wybrany rok później, a pod jego rządami Zambia zrestrukturyzowała ponad 12 miliardów dolarów długu, jednocześnie ograniczając inflację. Jego długoterminowy plan gospodarczy obejmuje zobowiązanie do ponad trzykrotnego zwiększenia wydobycia miedzi w Zambii do 3 milionów ton metrycznych rocznie do 2031 r., co stanowi oszałamiający wzrost produkcji tego pożądanego, kluczowego minerału. [AP News]
W wyniku wypadku promu w Zimbabwe, na jeziorze Kariba, na granicy z Zambią, zginęło nie mniej niż 68 osób. Śledztwo wykazało, że statek, który przewrócił się podczas panującego silnego wiatru, był przeciążony. [The Guardian]
Ameryka Łacińska
„Nowy prezydent Kolumbii wezwał prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa do zawieszenia ceł nałożonych na ten południowoamerykański kraj, który boryka się ze skutkami tragicznego trzęsienia ziemi, w wyniku którego zginęły setki osób.” [Al-Dżazira], [AP News]
„BP zamierza zagospodarować morskie złoże gazu w Wenezueli we współpracy z firmami powiązanymi z administracją Trumpa. Będzie to jedna z pierwszych inwestycji zagranicznych na dużą skalę w tym kraju od czasu, gdy Stany Zjednoczone doprowadziły w styczniu do odsunięcia od władzy Nicolása Maduro” [The Guardian]
„Były gubernator stanu Guerrero w Meksyku został formalnie oskarżony o rzekomy udział w zaginięciu 43 studentów w 2014 roku – sprawa ta stała się symbolem brutalnej przemocy karteli oraz bezkarności władz w tym kraju.” [The Guardian]
„Brazylia rozpoczęła konsultacje w sprawie ewentualnych środków odwetowych wobec Stanów Zjednoczonych w związku z nałożeniem 25-procentowych ceł na szereg brazylijskich produktów eksportowych.” [Al-Dżazira]
Ameryka Północna
„Rząd Ontario może teraz bez przeszkód zlikwidować ścieżki rowerowe na najbardziej ruchliwych ulicach Toronto, po tym jak w piątek najwyższy sąd regionu orzekł na korzyść prowincji, uchylając wyrok sądu niższej instancji, który stwierdzał, że likwidacja tych ścieżek stanowiłaby naruszenie praw konstytucyjnych.” [The Guardian]
„Władze poinformowały we wtorek, że śmiertelny pożar lasów w zachodniej Kanadzie, który zmusił około 20 000 osób do ewakuacji, rozprzestrzenił się w ciągu nocy, mimo braku silnych wiatrów, utrudniając działania mające na celu opanowanie pożaru i pełną ocenę szkód.” [AP News]
„W sobotę Biały Dom zalał media społecznościowe zdjęciem Donalda Trumpa, na którym prezentuje on najnowszy nagłówek z Washington Post: »Ceny leków na receptę odnotowały najostrzejszy spadek od ponad 60 lat«, nie wspomniał jednak, że eksperci cytowani w artykule faktycznie przypisywali ten spadek cen Joe Bidenowi, a nie Trumpowi.” [The Guardian]
„Fiasko w fabryce: podatnicy sfinansowali wartą 533 miliony dolarów fabrykę amunicji artyleryjskiej, która nic nie wyprodukowała. Firma General Dynamics otworzyła fabrykę w Teksasie, aby masowo produkować pociski artyleryjskie dla Ukrainy, ale maszyny ciągle się psuły. Ramiona robotów uderzały o różne przedmioty. Kawałki metalu spadały na podłogę. Doszło nawet do prawdziwego pożaru w kontenerze na śmieci.” [ProPublica]
„Setki Afgańczyków, którzy walczyli u boku żołnierzy amerykańskich i wspierali rząd Stanów Zjednoczonych w Afganistanie, obawiają się obecnie, że ich zielone karty mogą zostać cofnięte.” [NPR]
„Zgodnie z dokumentami sądowymi złożonymi w czwartek, agenci federalni rozpoczęli na początku tego roku zakrojoną na szeroką skalę tajną operację inwigilacyjną, której celem były organizacje postępowe, związki zawodowe i inne grupy protestujące przeciwko represjom imigracyjnym, które wówczas szalały w Minneapolis.” [CNN]
„W piątek sędzia federalny odmówił wydania nakazu uniemożliwiającego administracji Trumpa podjęcie działań mających na celu budowę 62 mil muru granicznego wzdłuż części rezerwatu plemienia rdzennych Amerykanów bez jego zgody.” [AP News]
„Aby udowodnić słuszność twierdzeń prezydenta dotyczących nielegalnego głosowania, rząd wykorzystał uprawnienia agencji Homeland Security Investigations – oddziału Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (DHS) utworzonego w celu zwalczania najpoważniejszych przestępstw transgranicznych. Jak dotąd działania te przyniosły skromne rezultaty.” [ProPublica]
„W piątek dr Anthony Fauci odrzucił prośbę o dobrowolne stawienie się przed drugą komisją senacką po tym, jak w zeszłym tygodniu republikanie stanowiący większość w Komisji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, kierując się podziałami partyjnymi, przegłosowali uznanie tego wieloletniego eksperta ds. chorób zakaźnych za winnego zniewagi.” [AP News]
„Naukowcy obawiają się, że dekret podpisany przez prezydenta USA Donalda Trumpa na początku tego tygodnia będzie miał negatywny wpływ na zdrowie dzieci w całym kraju — i przedstawiają dowody naukowe potwierdzające te obawy.” [Nature]
Oceania
„W tym tygodniu minister obrony Japonii złoży wizytę w Canberze – będzie to spotkanie na najwyższym szczeblu z Australią po kontrowersjach związanych z wypowiedziami Anthony’ego Albanese’a na temat prezentu w postaci melonów od premier Sanae Takaichi.” [The Guardian]
„Nowa Południowa Walia stanie się pierwszym stanem, który przeprowadzi największy od 30 lat program wykupu broni w Australii w ramach wspólnie finansowanego przedsięwzięcia, będącego reakcją na atak terrorystyczny na plaży Bondi.” [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„Żabka wyrosła z sieci osiedlowych sklepów na jeden z najbardziej charakterystycznych polskich biznesów. Teraz może trafić w ręce kanadyjskiego giganta. W dzisiejszym odcinku Karol Tokarczyk opowiada, na czym polega fenomen Żabki, dlaczego jej najważniejszym produktem może być oszczędność czasu i jak sieć zaczyna konkurować z fast foodami, punktami usługowymi czy bankami. Zastanawia się również, gdzie leżą granice jej ekspansji i co może zagrozić temu modelowi biznesowemu.” [###]
„W pierwszej połowie 2026 roku niemieckie przedsiębiorstwa ograniczyły inwestycje w Stanach Zjednoczonych do najniższego poziomu od trzech lat, ponieważ polityka administracji Trumpa przyczyniła się do wzrostu niepewności między transatlantyckimi partnerami handlowymi.” [Reuters]
„UE coraz wyraźniej traktuje system płatniczy jako element bezpieczeństwa gospodarczego. Znaczna część infrastruktury, na której opierają się codzienne transakcje Europejczyków, pozostaje pod kontrolą pozaeuropejskich podmiotów. Szczególnie widoczne jest to w przypadku kart płatniczych.” [The National News]
„JPMorgan Chase zerwał współpracę bankową z platformą rynku prognoz Polymarket w październiku ubiegłego roku, powołując się na obawy związane z przepisami – poinformowała w piątek osoba zaznajomiona z tą sprawą.” [Reuters]
„Finlandia chce stworzyć międzypokoleniowy fundusz kapitałowy, w którym każde nowo narodzone dziecko otrzymywałoby 5 tys. euro inwestowane przez kolejne dekady. Największa część zgromadzonych środków byłaby wypłacana przy narodzinach pierwszego dziecka, aby ograniczyć odkładanie decyzji o rodzicielstwie.” [Obserwator Gospodarczy]
Nauka i technologia
„W obliczu pożarów lasów, które szaleją w niektórych rejonach Stanów Zjednoczonych, Kanady, Hiszpanii i Francji, być może zadajesz sobie pytanie: czy liczba pożarów lasów rośnie? Jeśli tak, to wiedz, że podzielasz tę myśl z całym zespołem Short Wave. Mieliśmy dokładnie tę samą refleksję – a potem zagłębiliśmy się w ten temat i stworzyliśmy z tego cały odcinek.” [###]
„Astronomowie twierdzą, że odkryli nowy rodzaj obiektu kosmicznego – »gwiazdę« będącą czarną dziurą, która ma rozmiar całego Układu Słonecznego i świeci jaskrawym czerwonym światłem.” [The Guardian]
„Trzęsienie ziemi o sile 7,4 w skali Richtera, które nawiedziło Kolumbię, miało katastrofalne skutki. Prowadząca program Regina Barber rozmawia z geologiem specjalizującym się w trzęsieniach ziemi, Rodrigo Alejandro Leonem Loyą, o płytach tektonicznych, które spowodowały trzęsienie, oraz o tym, jak wyglądała sytuacja w odległości 150 mil od epicentrum.” [###]
„Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła nową szczepionkę przeciw grypie opartą na technologii mRNA, przeznaczoną dla osób dorosłych w wieku 50 lat i starszych. Szczepionka ta jest obecnie rozpatrywana przez agencje regulacyjne w Unii Europejskiej, Kanadzie i Australii.” [Nature]
Czy pajęcza nić jest mocniejsza niż stal? Z czego wynika jej wyjątkowa wytrzymałość? I czy potrafimy wykonać jej syntetyczną wersję? Na te i wiele innych pytań odpowiada najnowszy odcinek Veritasium. [###]
„Polska woli leczyć HIV niż mu zapobiegać, USA tnie wydatki, a Rosja wyłączyła się z systemu. Często mówimy o zakażeniach HIV w kontekście osób LGBT+, ale mamy ogromny problem z heteroseksualną większością – alarmuje szefowa Fundacji Edukacji Społecznej.” [Krytyka Polityczna]
„Około 56 milionów lat temu gwałtowny wzrost stężenia dwutlenku węgla w atmosferze doprowadził do poważnego globalnego ocieplenia, które zmieniło powierzchnię planety. Szczegółowa rekonstrukcja pradawnego ekosystemu wskazuje, że przemiana ta wiązała się z powszechnym zmniejszeniem zasięgu lasów.” [Nature]
„Rosnąca popularność losowania w przyznawaniu grantów naukowych. Jeśli recenzenci nie są w stanie w sposób wiarygodny odróżnić najlepszych wniosków o dotacje, dlaczego mieliby udawać, że potrafią to zrobić? Nowa fala podmiotów finansujących sięga po losowania, by rozstrzygać sytuacje remisowe.” [Nature]
Idee, kultura, społeczeństwo
Czy wiecie, że na terenie Tatr istniał kiedyś przemysł? W Kuźnicach stał wielki piec, w Tatrach wydobywano rudy metali, a ślady żużla i szlaki można znaleźć u samego podnóża Tatr gdy tylko wbijemy łopatę w ziemię. O tym jak traktować śmieci sprzed ponad wieku, czy są artefaktem czy problemem Bartek Solik z podkastu TPN rozmawia z pracownikami parku o tej właśnie historycznej, przemysłowej podbudowie regionu. [Tatrzański Park Narodowy], [###]
Odręczne listy wydają się pozostałością po życiu sprzed ery internetu, ale łączą nas ze sobą i innymi jak nic innego – przekonuje nas Amanda Leigh Lichtenstein, pisarka i redaktorka. O z natury zajmującym trochę czasu pisaniu listów w coraz szybszym obecnie świecie i ich wpływie na nas samych oraz nasze relacje. [Psyche]
W cieniu wielomilionowych rezydencji i strzelistych wieżowców, pod codziennym rykiem statków wycieczkowych i kontenerowców, kryje się kolonia koralowców, która nie powinna istnieć. Korale, występujące w PortMiami, części największego miasta Florydy, rosną na porzuconych wózkach sklepowych oraz na betonowych i kamiennych falochronach. Osiągają rozmiary, które zadziwiają naukowców i przyciągają do tego ruchliwego portu ryby, manaty i żółwie. Należą do nich dwa gatunki – koralowce z gatunku Elkhorn i Staghorn – które w innych częściach Florydy zostały uznane za funkcjonalnie wymarłe. Korale te z trudem przetrwały fale chorób, mętną wodę spowodowaną pogłębianiem i zanieczyszczeniami oraz ekstremalne wahania temperatur. W czasach, gdy koralowce słyną z kruchości, koralowce z PortMiami opowiadają inną historię. [bioGraphic]