Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Przyjdzie taki moment, że z pewnością będziemy musieli podjąć te działania – oceniła w Tak jest w TVN24 sędzia Trybunału Konstytucyjnego Anna Korwin-Piotrowska. Tak odpowiedziała na pytanie, czy asysta policji to właściwy sposób na wyegzekwowanie prawa do orzekania przez sędziów.” [TVN24]
„Michał Sopiński, który był rektorem Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, nie uznaje decyzji Waldemara Żurka o swoim odwołaniu. Doprowadziło to do sytuacji, w której na uczelni doszło do przepychanek z policją. Wyjaśniamy, o co chodzi z aferą dotyczącą uczelni.” [Onet]
„Antoni Macierewicz nie poniesie partyjnych konsekwencji za swoje zachowanie podczas tzw. miesięcznicy smoleńskiej. Nikt nie bierze tego pod uwagę. Działania Macierewicza są akceptowane przez PiS, bo były szef smoleńskiej podkomisji jest ważny dla istotnej części wyborców tej partii – twierdzą politycy PiS” Macierewicz biega sobie po ulicy z pistoletem do paintballa (co możecie zobaczyć na filmie w artykule) a PiS udaje, że nic się nie dzieje. [Wirtualna Polska]
„(...) w czwartek 10 września lider skrajnie prawicowej Konfederacji Korony Polskiej Grzegorz Braun tego dnia po południu opublikował w mediach społecznościowych nagranie. Widać na nim, jak sam Braun oraz jego partyjny kolega Marcin Miksza dewastują siekieromłotami granitowy obelisk, postawiony na zbiorowym grobie ukraińskich żołnierzy UPA, którzy zginęli w 1946 roku podczas walk z radzieckim NKWD.” [OKO.press], [Wirtualna Polska]
Nie będziemy silić się na „śmieszny komentarz”, bo sama sytuacja jest śmieszna. No może na jeden
Dzieci w umyśle prawaka są od tego żeby się słuchały, pokazanie im tęczy zmienia w geja ale nakarmienie go czymś innym niż snickersy i nuggetsy jest NIEWYKONALNE.
O co chodzi? Tym razem Pan Jaki wrzuca kolejny materiał o tym, że dieta planetarna to zagłada narodu polskiego i ma na to badania. Na szczęście, niektórym się jeszcze chce i Orestes Kowalski zrobił piękny film na temat takich (Jakich) wynaturzeń. [###]
„Projekt nowelizacji Prawa o ruchu drogowym ma na celu poprawę bezpieczeństwa na przejazdach kolejowych oraz zaostrzenie kar dla wobec sprawców przestępstw i wykroczeń popełnionych na przejazdach. Zakłada między innymi utratę prawa jazdy w kilku sytuacjach.” [TVN24]
„Miliard złotych dla Mety! To kara, o którą wystąpiło do Komisji Europejskiej pod koniec sierpnia Ministerstwo Cyfryzacji. Powodem jest brak skutecznej walki z fałszywymi reklamami i oszustwami, a pretekstem wejście Rafała Brzoski w publiczny spór z cyfrowym gigantem. Jak to się dzieje, że fejkowe reklamy z wizerunkiem właściciela InPostu wciąż pojawiają się na portalach należących do Mety, skoro kilka miesięcy temu miliarder uzyskał w tej sprawie prawomocne sądowe postanowienie o zabezpieczeniu?” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Trzy dni spokoju w Kijowie. 1658 dzień wojny]
„Rosyjski dron, który wkroczył do przestrzeni powietrznej Mołdawii, opóźnił we wtorek odlot samolotu przewożącego prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego do Norwegii – poinformował mołdawski urzędnik.” [CNN]
„Jak poinformował prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, dwie osoby zginęły w wyniku uderzenia rosyjskich dronów w przejście graniczne między Ukrainą a Mołdawią. Przejście graniczne Starokozache zostało zamknięte po nocnym ataku. Zdjęcia z miejsca zdarzenia pokazują kilka spalonych samochodów pośród gruzów.” [BBC]
„5 września specjalni wysłannicy prezydenta Donalda Trumpa, Steven Witkoff i Jared Kushner, przebywali w Moskwie, wznawiając, po ponad półrocznej przerwie, próby doprowadzenia do zakończenia agresji Rosji na Ukrainę. (...) Dzień po wizycie w Moskwie amerykańscy negocjatorzy przybyli do Kijowa, gdzie rozmowy odbyły się w trzech formatach: osobistego spotkania z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, następnie z delegacją ukraińską, a później z udziałem doradców ds. bezpieczeństwa Wielkiej Brytanii, Niemiec i Francji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„W ciągu ostatnich trzech miesięcy Ukraina zintensyfikowała ataki na zaplecze operacyjne armii rosyjskiej na Krymie: węzły logistyczne, infrastrukturę drogową, kolejową i morską, zgrupowania wojsk, systemy obrony powietrznej, składy amunicji i stanowiska dowodzenia. Celem stało się odcięcie półwyspu od uzupełnień wojskowych i paliwowych, a także uszkodzenie obiektów infrastruktury energetycznej oraz linii komunikacyjnych dostarczających zaopatrzenie dla ludności. W efekcie władze okupacyjne na Krymie ogłosiły pod koniec czerwca trwający do dziś stan sytuacji nadzwyczajnej. Szczególną rolę w realizacji tej operacji odgrywają ataki bezzałogowych statków powietrznych średniego zasięgu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„4 września Narodowe Antykorupcyjne Biuro Ukrainy (NABU) dokonało przeszukania w siedzibie Prokuratora Generalnego (PG) Rusłana Krawczenki. Tego samego dnia służba poinformowała o przeprowadzeniu operacji ”Kartagina„ skierowanej przeciwko zorganizowanej grupie przestępczej w biurze PG. Według NABU w 2025 r. prokurator Serhij Kropywa, zastępca dyrektora Departamentu współpracy międzynarodowej w PG, stworzył wraz ze współpracownikami organizację przestępczą, która otrzymywała łapówki od ”biznesmenów„ kierujących nielegalnymi call center, w zamian obiecując im brak ingerencji w ich działalność (tzw. krysza).” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Kyiv Independent]
„3 września prezydent Wołodymyr Zełenski zapowiedział dymisje zastępców szefów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) i Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy (HUR). Decyzja jest reakcją na incydent użycia broni przez funkcjonariuszy SBU wobec członków HUR w Kijowie. Konflikt był wynikiem działań SBU wobec Stepana Kapłunowa, zastępcy dowódcy Rosyjskiego Korpusu Ochotniczego (RDK), podporządkowanego strukturom HUR.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W jaki sposób Rosja wzmocniła kontrolę nad okupowanym Krymem? Od czasu nielegalnej okupacji Krymu w 2014 roku Rosja systematycznie zatrzymuje osoby sprzeciwiające się jej rządom, fabrykuje przeciwko nim sprawy karne oraz wysyła je do aresztów śledczych i więzień na całym półwyspie i poza nim. Po rozpoczęciu pełnej inwazji na Ukrainę w 2022 roku system ten uległ dalszemu rozszerzeniu, a ukraińscy cywile z nowo okupowanych terytoriów są również przenoszeni do ośrodków detencyjnych na Krymie.” [###]
Europa
„Komisja Europejska (KE) chce zwiększenia do ok. 150 mld euro środków na cele obronne w projekcie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034. W ramach reformy unijnego budżetu KE planuje odejście od wielu małych programów sektorowych na rzecz większych i bardziej elastycznych instrumentów. Obrona ma stać się jednym z priorytetów finansowania. Większość środków miałaby być rozdysponowana w ramach nowego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności premiującego najbardziej innowacyjne i rentowne projekty.” [Osrodek Studiów Wschodnich]
„Nagłe i duże ćwiczenia rosyjskich sił nuklearnych w maju br., rozmieszczenie elementów potencjału jądrowego w Białorusi oraz zmiany w doktrynie, mające na celu wywołanie presji politycznej – to tylko niektóre z przejawów ewolucji rosyjskiej polityki zastraszania nuklearnego wobec państw NATO od rozpoczęcia pełnoskalowej agresji na Ukrainę. Ważnymi adresatami tych sygnałów są Polska, Litwa, Łotwa i Estonia – państwa na środkowo-wschodniej flance NATO, które byłyby szczególnie narażone na skutki wykorzystania przez Rosję broni nuklearnej w konflikcie w Europie.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Oburzenie Francji związane z tym, że prezentacja odbyła się wyłącznie w języku angielskim, może skomplikować ratyfikację umowy handlowej między UE a Indiami, mimo że Francja popiera samą umowę i uważa Indie za partnera strategicznego.” [Euronews]
„W niedzielę w Szwecji odbędą się wybory, w których wyniki zapowiadają się niezwykle wyrównane i które mogą po raz pierwszy doprowadzić do wejścia skrajnej prawicy do rządu, o ile prawicowe partie w kraju zdołają uzyskać większość.” [The Guardian]
„Norwegia zatrzymała rosyjski statek na Svalbardzie. Działania Norwegii mają na celu wsparcie ukraińskiego Naftohazu w wyegzekwowaniu od Rosji odszkodowania za aktywa tej firmy przejęte w wyniku aneksji Krymu. Oprócz ostrej reakcji dyplomatycznej Rosja może zdecydować się na odwet w postaci ataków hybrydowych.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„AfD odniosła spektakularne zwycięstwo w wyborach do parlamentu Saksonii-Anhalt. Partia zdobyła aż 43,8 proc. głosów, poprawiając swój wynik o 23 punkty procentowe i osiągając najlepszy rezultat w swojej historii. CDU, która przez 24 lata nieprzerwanie rządziła landem, poniosła porażkę, zdobywając zaledwie 17,2 proc.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
„W ciągu ostatnich 18 miesięcy w Wielkiej Brytanii powstało co najmniej 28 antyimigranckich grup straży obywatelskiej – od nielegalnych patroli ulicznych, które twierdzą, że chronią kobiety i dzieci, po grupy nękające imigrantów we Francji i blokujące porty.” [The Guardian]
„Donald Trump stwierdził, że »bardzo chętnie« widziałby zjednoczoną Irlandię i że »równie dobrze może to nastąpić już teraz«. Prezydent USA zdawał się popierać dążenia do zmian konstytucyjnych na wyspie na początku swojej dwudniowej wizyty w Irlandii, która rozpoczęła się w sobotę. Ta nieoczekiwana wypowiedź wywołała natychmiastową reakcję ze strony rządu Wielkiej Brytanii oraz przywódców unionistów z Irlandii Północnej.” Już jesteśmy spóźnieni o 2 lata względem Star Trek. [The Guardian]
„Naddniestrze obchodzi 36. rocznicę ogłoszenia tzw. niepodległości. (...) Jednocześnie Kiszyniów krok po kroku zwiększa kontrolę nad gospodarką Naddniestrza. (...) Czy to początek końca gospodarczego odrębności Naddniestrza? Czy można mówić o »pełzającej reintegracji« regionu z Mołdawią? Jak głęboki jest kryzys Naddniestrza i przede wszystkim- czy sam Kiszyniów jest gotowy na pełne zjednoczenie z lewym brzegiem Dniestru?” [###]
„Od sierpnia w Rosji ponownie zaobserwowano oznaki zaostrzenia kryzysu paliwowego, objawiające się m.in. deficytem benzyny w wielu regionach, wzrostem cen oraz kolejkami na stacjach benzynowych. Pogorszenie nastąpiło w wyniku intensyfikacji ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie i po częściowej stabilizacji rynku w połowie lipca. W sierpniu doszło do co najmniej 22 uderzeń, co stanowi rekord od początku wojny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Bliski i Środkowy Wschód
„Ruch Huti w ciągu ostatnich dni odnotował serię sukcesów na jemeńskim wybrzeżu i zajął miasto Mokka. Utrata niewielkiego, ale strategicznie ważnego portu jest pierwszym istotnym zwycięstwem Hutich, które w dodatku budzi obawy o bezpieczeństwo cieśniny Bab al-Mandab. Na jaw wyszły również podziały wewnątrz wojsk prorządowych.” Od czasu napisania artykułu, Huti dokonali kolejnych postępów. [Konflikty]
Zaatakowany został rurociąg łączący wschodnie pola naftowe z zachodnim wybrzeżem Arabii Saudyjskiej. Jest to główny ropociąg używany przez Saudów do omijania cieśniny Ormuz, o zdolności przesyłu do 7 milionów baryłek ropy dziennie. Rurociąg został czasowo wyłączony z eksploatacji, a zaatakowano go z terytorium Iraku, co potwierdziły irackie władze. Nie wiadomo, czy działali tam bojownicy Huti czy dokonały tego irackie milicje wspierające Iran. [DW]
Ile ropy płynie przez cieśninę Ormuz? Ciężko o jednoznaczną i precyzyjną informację na ten temat, jednak podawane liczby oscylują około 6 milionów baryłek dziennie. Razem z emirackimi i saudyjskimi alternatywnymi trasami eksport z regionu Zatoki Perskiej wynosić może nawet ~75% stanu sprzed wojny. Czy utrzymanie się takiego stanu oznacza, że paliwa stanieją? Najpewniej nie, dlatego, że rynek paliw jest bardziej napięty niż rynek ropy – światowej gospodarce brakuje mocy przerobowych w rafineriach aby szybko nadrobić to co zostało stracone. [Reuters], [The Economist]
„Czy Turcja będzie »drugim Iranem« i co na to NATO? Pełnoskalowa wojna między Izraelem a Turcją wydaje się bardzo mało prawdopodobna. Sceną dla działań zbrojnych pozostanie Syria – mówi kierownik zespołu Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej w OSW, wyjaśniając zawikłaną sieć sojuszy w regionie po podpisaniu Porozumienia Mekkańskiego.” [Krytyka Polityczna]
„»Tarcza Achillesa« to wielowarstwowa sieć obrony powietrznej, którą w Grecji wybuduje Izrael. Czego boją się Ateny? Czy konflikt z Turcją będzie eskalował? Czego na południu Europy szuka Izrael? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich Karol Wasilewski, Marek Matusiak i Jacek Tarociński.” [###]
Przez znaczną część minionego roku Pakistan odgrywał podwójną rolę: partnera obronnego Rijadu oraz kanału nieformalnej komunikacji między Waszyngtonem a Teheranem; jednak trwające w tym tygodniu walki między wspieranym przez Iran ruchem Huti a siłami saudyjskimi coraz bardziej wystawiają na próbę zdolność Islamabadu do jednoczesnego utrzymania obu tych pozycji. Starcia te stanowią pierwszy poważny sprawdzian dla sojuszu obronnego zawartego w zeszłym miesiącu przez Pakistan, Arabię Saudyjską i Turcję, który uzupełnił wcześniejsze porozumienie między Islamabadem a Rijadem. Zgodnie z tymi ustaleniami, atak zbrojny na którykolwiek z trzech krajów ma być traktowany jako atak na wszystkie z nich. [Reuters]
W sobotę w więzieniu w Kobani zamieszkanym głównie przez ludność kurdyjską w północnej Syrii wybuchły pożar i zamieszki, w wyniku których zginęło co najmniej siedem osób. Państwowa agencja informacyjna SANA podała, że pożar wybuchł, gdy osadzeni w więzieniu w Kobani wszczęli bunt na tle napięć, do jakich doszło w mieście dzień wcześniej między Kurdami a Arabami. Zamieszki wybuchły, gdy Kurdowie oskarżyli Arabów o zabójstwo jednego z Kurdów. Napięcie między mniejszością kurdyjską a rządem centralnym utrzymuje się na wysokim poziomie, mimo niedawnych działań mających na celu przejęcie kontroli nad północno-wschodnią Syrią przez nowy rząd w Damaszku. [AP News]
Azja
Prezydent Chin Xi Jinping został powitany w Indiach z honorami z okazji szczytu krajów rozwijających się z grupy BRICS, podczas gdy regionalni rywale – Pekin i Delhi – publicznie demonstrują ocieplenie stosunków, jednocześnie po cichu rywalizując o przywództwo w czasach, gdy globalna dominacja Stanów Zjednoczonych ulega zachwianiu. [The Guardian]
„W sobotę grupa państw BRICS jednogłośnie przyjęła wspólną deklarację, w której wyraziła »głębokie zaniepokojenie« wojną na Bliskim Wschodzie oraz wezwała do zachowania maksymalnej powściągliwości, opowiadając się za »wielostronnym podejściem« uwzględniającym stanowiska poszczególnych państw.” [Reuters]
„26 sierpnia Nepal i Tybet nawiedziła powódź błyskawiczna. Władze nepalskie przy wsparciu partnerów zagranicznych podjęły natychmiastową akcję ratunkową. Działania Chin budzą wątpliwości, a skala zniszczeń w Tybecie pozostaje niejasna. O tym, jaka politykę prowadzi Pekin względem nawiedzonego przez niszczycielski żywioł Tybetu wyjaśnia Michał Bogusz.” [###]
„Dwóch działaczy prodemokratycznych, którzy stanęli przed sądem za zorganizowanie corocznej czuwania upamiętniającego masakrę na placu Tiananmen w Hongkongu, zostało skazanych na siedem lat więzienia w jednej z najważniejszych spraw dotyczących bezpieczeństwa narodowego w tym mieście.” [The Guardian]
„Korea Północna wystrzeliła w sobotę kilka pocisków balistycznych krótkiego zasięgu z okolic Wonsanu w kierunku morza u swojego wschodniego wybrzeża – poinformowała w sobotę Sztab Generalny Korei Południowej (JCS). Pociski zostały wystrzelone około godziny 5:20 rano (...) i przeleciały około 250 km (...) – podała JCS w oświadczeniu, dodając, że władze Korei Południowej i Stanów Zjednoczonych przeprowadzają szczegółową analizę ich parametrów technicznych.” [Reuters]
„Filipińskie służby ratownicze wydobyły kolejne 41 zwęglonych szczątków z płonącego promu – poinformowały w sobotę władze. Liczba ofiar śmiertelnych wzrosła tym samym do 76, a 13 osób nadal uznaje się za zaginione. Zespoły medycyny sądowej stoją przed trudnym zadaniem identyfikacji ofiar.” [Reuters]
Afryka
„Według danych podanych przez władze kongijskie w Demokratycznej Republice Konga (DRK) odnotowano ponad 7 000 przypadków eboli w ramach najpoważniejszej epidemii tej śmiertelnej choroby w historii kraju.” [Al-Dżazira]
„Uber wycofuje się z Nigerii i Ugandy w momencie, gdy koszty prowadzenia działalności w branży przewozowej stają się coraz trudniejsze do pokrycia w niektórych częściach Afryki.” [Al-Dżazira]
„W piątek do Stanów Zjednoczonych wydano sześciu obywateli Nigerii powiązanych z zorganizowaną siatką przestępczą, która rzekomo wyłudziła od amerykańskich kobiet ponad 6 mln dolarów w ramach internetowych oszustw matrymonialnych.” [The Guardian]
„Król Ugandy Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, który przez długi czas był najmłodszym monarchą na świecie, został pochowany wśród grobowców swoich królewskich przodków, podczas gdy jego królestwo Tooro starało się zapomnieć o gorzkiej walce o sukcesję.” [The Guardian], [BBC]
Ameryka Łacińska
„Brazylijski kandydat na prezydenta, senator Flávio Bolsonaro, jest przedmiotem śledztwa w sprawie korupcji, prania brudnych pieniędzy i uchylania się od płacenia podatków w związku z otrzymaniem milionów dolarów od skompromitowanego bankiera na sfinansowanie filmu o swoim ojcu, byłym prezydencie Jairze Bolsonaro.” [AP News]
„W czwartek brazylijski Sąd Najwyższy odwołał drugą z rzędu sesję obrad – to rzadki krok, który uwidacznia głęboki kryzys instytucjonalny i polityczny tej instytucji. Nad kilkoma członkami Sądu wiszą podejrzenia o korupcję, stronniczość polityczną i ingerencję policji, a zamieszanie to już teraz rzutuje na październikowe wybory krajowe.” [AP News], [Al-Dżazira]
„Sąd w Gwatemali uniewinnił wiceministra i trzech innych przywódców społeczności rdzennej z zarzutów terroryzmu, które postawiono im w związku z ich rolą w kierowaniu protestami przeciwko prokuratorowi oskarżonemu o próbę uniemożliwienia prezydentowi Bernardo Arevalo objęcia urzędu.” [Al-Dżazira]
„Peru dołączy do koalicji »Tarcza Ameryk« pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych, skierowanej przeciwko kartelom narkotykowym – ogłosiła w czwartek prezydent Keiko Fujimori podczas wizyty sekretarza stanu USA Marco Rubio, pogłębiając współpracę i zacieśniając więzi w zakresie bezpieczeństwa z Waszyngtonem już na początku swojej prezydentury.” [Reuters]
„Meksyk i Stany Zjednoczone starają się jak najszybciej zawrzeć dwustronną umowę handlową przed wyborami uzupełniającymi w USA, które odbędą się za niecałe osiem tygodni – wynika z informacji sześciu źródeł z obu krajów zaznajomionych z przebiegiem rozmów. Wysiłki te stały się jeszcze pilniejsze w związku z załamaniem się negocjacji Kanady z Waszyngtonem.” [Reuters]
Ameryka Północna
„W czwartek Kanada zaoferowała wsparcie w celu wzmocnienia ukraińskiej obrony powietrznej oraz uzupełnienia zapasów dronów, a podczas wizyty Wołodymyra Zełenskiego oba kraje zobowiązały się do zacieśnienia sojuszu.” [The Guardian]
„Rosnąca presja ze strony konsumentów, by kupować produkty kanadyjskie i bojkotować produkty amerykańskie, zmienia asortyment na półkach supermarketów w Kanadzie, zmuszając sprzedawców do ulepszenia oznakowania kraju pochodzenia oraz do pozyskania nowych źródeł zaopatrzenia.” [Reuters]
„Biały Dom opublikował zdjęcie bielika amerykańskiego atakującego gęś kanadyjską, aby przekazać pewne przesłanie – jednak to właśnie Kanada odegrała kluczową rolę w odbudowie populacji tego ptaka w Stanach Zjednoczonych” [The Guardian]
„Donald Trump i Pete Hegseth wykorzystali swoje przemówienia wygłoszone podczas uroczystości upamiętniającej 25. rocznicę zamachów z 11 września, aby bronić wojny USA i Izraela przeciwko Iranowi – i zasugerować, że ten kontrowersyjny konflikt stanowi część dziedzictwa najgorszego ataku terrorystycznego w historii Stanów Zjednoczonych.” [The Guardian]
„Prezydent USA Donald Trump zaproponował, że każdy dorosły Amerykanin otrzyma 5 000 dolarów, jeśli republikanie wygrają listopadowe wybory uzupełniające, jednak nie jest jasne, w jaki sposób taki plan miałby zostać sfinansowany i czy jest on zgodny z prawem.” To co PiS odkrył lata temu Trump wymyślił dopiero teraz. [BBC]
„W związku ze zbliżającą się 25. rocznicą ataków terrorystycznych z 11 września w Nowym Jorku burmistrz Zohran Mamdani uruchomił portal, dzięki któremu społeczeństwo ma dostęp do około 170 000 stron dokumentów dotyczących jakości powietrza, zagrożeń dla zdrowia oraz działań rządu podjętych po wydarzeniach z 11 września.” [Time]
„Jak wynika z akt sądowych, Departament Sprawiedliwości po raz pierwszy skierował sprawę do istniejącego od dziesięcioleci, ale dotychczas nieużywanego sądu specjalnego, aby deportować legalną mieszkankę Stanów Zjednoczonych do Afganistanu po tym, jak przyznała się do bycia »zagraniczną terrorystką«.” [NPR]
„Republikanie coraz bardziej obawiają się, że wyścig o miejsce w Senacie w Karolinie Północnej wymyka się im z rąk.” [Politico]
Oceania
„Zgodnie z projektem ustawy ogłoszonym we wtorek przez rząd australijscy użytkownicy mediów społecznościowych mieliby możliwość rezygnacji z algorytmów, co pozwoliłoby im na większą kontrolę nad treściami wyświetlanymi w ich kanałach w mediach społecznościowych.” [NPR]
Ekonomia i gospodarka
„Rok 2026 pod względem turystyki może przebić wynik zeszłoroczny. Przypomnijmy, iż w 2025 roku odnotowano ponad 1,5 miliarda zagranicznych turystów na całym świecie. W tym roku wynik ten może być jeszcze większy. Wakacje kojarzą się z odpoczynkiem, jednak dla mieszkańców atrakcyjnych rejonów wizyty obcych stają się coraz bardziej problematyczne.” [Obserwator Gospodarczy]
„W piątek amerykańskie akcje odnotowały odbicie i odrobiły znaczną część strat poniesionych w ciągu tygodnia po tym, jak ceny ropy ustały w swoim ostatnim gwałtownym wzroście. Do uspokojenia rynku przyczyniły się również najnowsze dane dotyczące inflacji w Stanach Zjednoczonych, które okazały się zbliżone do prognoz ekonomistów, choć ceny nadal rosną zbyt szybko, by zadowolić wszystkich.” [AP News]
Nauka i technologia
Czy Duże Modele Językowe (LLM) ukradną Twój przepis na ciasto? Odpowiedź zależy pewnie od tego, czy mogą na tym dużo zarobić. Radio Naukowe nagrało krótki komentarz z doktorem Bartosze Naskręckim na temat rozwiązania problemu milenijnego przez naukowców oraz dziwnych zbiegów okoliczności w wykonaniu OpenAI. [###]
„Z przeglądu 71 badań wynika, że formy komunikacji odwołujące się do emocji są skuteczniejsze w motywowaniu do działań na rzecz klimatu niż same fakty naukowe. Przekazy skupiające się na indywidualnej odpowiedzialności miały niewielki wpływ — a czasami przynosiły efekt odwrotny do zamierzonego.” [Nature]
„Ślady substancji odurzających znalezione w zębach dwóch szkieletów odkrytych w Indonezji mogą stanowić dowód na najwcześniejsze znane przypadki regularnego zażywania narkotyków.” [The Guardian]
Kiedy ludzie chorują, szukamy leków i metod leczenia, które pomogą nam wyzdrowieć. Przez długi czas naukowcy uważali, że jest to zdolność charakterystyczna wyłącznie dla ludzi. Okazuje się jednak, że wiele innych zwierząt również stosuje podobne rozwiązania! Od końca lat 80. zachodni badacze próbują zajrzeć za kulisy tego zjawiska. Oprócz samego katalogowania wszystkich ciekawych przykładów dla samej wiedzy istnieje realna nadzieja, że badanie „apteczek” zwierząt może okazać się najbardziej obiecującym sposobem na poszerzenie naszych własnych możliwości. [###]
„Najnowsze symulacje, w ramach których ponownie przeanalizowano pradawną kolizję Ziemi z protoplanetą Theią, sugerują, że Księżyc mógł powstać w wyniku tego zderzenia znacznie szybciej, niż wcześniej sądzili naukowcy.” [Live Science]
„Jak podaje dziennikarz zajmujący się biotechnologią Niko McCarty, naukowcy w Stanach Zjednoczonych stworzyli za pomocą bioinżynierii mikroorganizmy, które potrafią rozkładać tworzywa sztuczne, wykrywać miny lądowe oraz pozyskiwać metale rzadkie. Jednak proces wprowadzenia ich z laboratorium do praktycznego zastosowania jest utrudniony przez amerykańską ustawę z 1976 roku – Ustawę o kontroli substancji toksycznych (TSCA) – która nie została opracowana z myślą o biotechnologii.” [Work in Progress]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Niedługo dwie nowe »Lalki« – film kinowy i serial na Netfliksie. Zacznie się zapewne znana debata na temat tego, czy twórcy dobrze oddali postacie, fabułę, przesłanie. Uznałem, że to niezły pretekst do napisania, czemu nie przekonuje mnie przesłanka stojąca za takim rozumowaniem: mianowicie, że zadaniem adaptacji jest wierne oddawanie oryginału. Szczególnie zaś nie przekonuje mnie – a nawet odrzuca – stosowanie w takich dyskusjach quasi-religijnego języka: że ktoś zbezcześcił oryginał, nie okazał należytego szacunku autorowi i tak dalej.” [Tomasz Markiewka @ Substack]
Choć łatwo uznać troskę o zdrowie psychiczne za domenę współczesności, nasi przodkowie podchodzili do kwestii dobrostanu emocjonalnego w zaskakująco złożony i przemyślany sposób. W swoim fascynującym artykule dla „Aeon Essays” historyczka Katherine Harvey ukazuje, jak średniowieczni medycy zalecali metody holistyczne – takie jak muzyka, kontakty społeczne czy kontakt z naturą – by budować odporność psychiczną. Być może dzięki linkowanemu tekstowi odkryjesz, jak poznanie dawnego, różnorodnego repertuaru działań profilaktycznych może zmienić Twoje dzisiejsze spojrzenie na lęk i stres. [Aeon]
W dzisiejszej rzeczywistości, często zdominowanej przez ponure nagłówki, optymizm łatwo uznać za złudzenie. Jednak popularyzator nauki Sumit Paul-Choudhury wyjaśnia, że pierwotna koncepcja optymizmu – której twórcą był siedemnastowieczny myśliciel i polihistor Gottfried Wilhelm Leibniz – nie polegała na ślepym nastawieniu na pozytywy, lecz stanowiła logiczne, oparte na analizie scenariuszy podejście do oceny ścieżek, które przed nami stoją. [Psyche]