Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„W środę Sąd Okręgowy w Warszawie wydał list żelazny wobec byłego wiceministra sprawiedliwości Marcina Romanowskiego. Orzeczenie jest nieprawomocne. Prokuratura oceniła decyzję sądu jako »niezasadną« i zapowiedziała złożenie zażalenia. ” [TVN24]
„Karol Nawrocki podpisał rządową ustawę wprowadzającą podatek od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych. Decyzję prezydenta skomentował premier Donald Tusk. »To nie ja wygrałem. Wygrali Polacy« – podkreślił szef rządu. Szef PiS Jarosław Kaczyński ocenił, że Tusk już »nie może przerzucać na nikogo odpowiedzialności«. ” [TVN24]
„O północy ruszyła trzecia odsłona pakietu Ceny Paliwa Niżej (CPN). Od soboty do poniedziałku włącznie litr benzyny 95 kosztuje nie więcej niż 6,73 zł, benzyny 98 – 7,59 zł, a diesla – 7,88 zł. Mechanizm został uruchomiony po wejściu w życie ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych, podpisanej przez prezydenta Nawrockiego. ” [Polsat News]
„Wyniki wyborów w Krakowie kuszą, by potraktować je jako zapowiedź przyszłorocznej kampanii parlamentarnej. Tyle że krakowska scena była wyjątkowa: z silnym kandydatem bezpartyjnym, bez Konfederacji i z partiami, które nie zawsze grały o zwycięstwo. (...) Dlaczego krakowska fala referendalna nie rozlała się na inne miasta i jakie wnioski partie mogą z tego wyciągnąć przed kolejną kampanią?” [###]
„Największą niespodzianką w wyborach na prezydenta Krakowa nie był wynik Łukasza Gibały, który wygrał pierwszą turę, ani Moniki Piątkowskiej (KO, PSL), która weszła z nim do drugiej tury, tylko wyniki kandydatek lewicy. Współprzewodnicząca partii Razem Aleksandra Owca wyprzedziła reprezentującą Nową Lewicę Darię Gosek-Popiołek.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie atakują centra danych w Kijowie. 1679. dzień wojny]
„Rosja zbombardowała kolejny ważny most w Kijowie w momencie, gdy niemiecki kanclerz Friedrich Merz przybył do stolicy, aby wyrazić poparcie dla Ukrainy.” [The Guardian]
„Jak podał 3 października New York Times, negocjacje pokojowe administracji Trumpa z Kremlem objęły również rozmowy dotyczące wielomiliardowej transakcji związanej z aktywami należącymi do rosyjskiego koncernu naftowego Łukoil.” [Kyiv Independent]
„W ukraińskiej jednostce wojskowej szkolącej bojowników z Chin. Pomimo ryzyka wielu żołnierzy z kraju uważanego za największego sojusznika Rosji dotarło na Ukrainę” [The Guardian]
„Boom wydawniczy na Ukrainie, wywołany inwazją z 2022 roku, jest obecnie zagrożony z powodu siły i częstotliwości rosyjskich ataków” Polecamy dłuższy tekst Guardiana. [The Guardian]
Europa
„Rosyjskie działania wobec Europy coraz wyraźniej wykraczają poza pojedyncze akty sabotażu, cyberataki czy operacje dezinformacyjne. Ich znaczenie wynika z łączenia różnych instrumentów w ramach szerszej strategii osłabiania Zachodu i ograniczania jego wsparcia dla Ukrainy. Działania państw europejskich pozostają jednak w dużej mierze reaktywne – inicjatywa jest po stronie Rosji. Skuteczna przeciwwaga wymaga więc nie tylko wzmacniania odporności, lecz także zmiany sposobu definiowania samego zagrożenia.” [Instytut Europy Środkowej]
„Przed wyborami prezydenckimi, które odbędą się w 2027 r., Francja wzmacnia system przeciwdziałania zagranicznym operacjom informacyjnym. Wyspecjalizowana struktura (VIGINUM) i międzyinstytucjonalna koordynacja ułatwiają wykrywanie ingerencji i szybkie reagowanie. Wyzwaniem pozostaje jednak ograniczenie wpływu narracji dezinformacyjnych na debatę publiczną. Francuskie doświadczenia mogą pomóc innym państwom, w tym Polsce, w usprawnianiu współpracy między instytucjami i stworzeniu kompleksowego mechanizmu ochrony wyborów.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Policja w strojach bojowych starła się z demonstrantami, gdy tysiące uczniów protestujących przeciwko standardom edukacyjnym zakłóciło funkcjonowanie ponad 700 szkół we Francji.” [BBC], [The Guardian]
„W niedzielę policja rozpoczęła operację Trampolín, mającą na celu likwidację prowizorycznej osady na plaży Trampolín w Ceucie, gdzie od ponad dwóch miesięcy w trudnych warunkach mieszkało około 3 000 osób.” [Euronews]
„Władze poinformowały w niedzielę, że w wyniku ulewnych deszczy w północno-wschodniej prowincji Hiszpanii w pobliżu Barcelony zginęły dwie osoby, a jedna jest zaginiona, ostrzegając jednocześnie, że ekstremalne warunki pogodowe przemieszczają się na północ, w kierunku sąsiedniej prowincji Girona.” [France24]
„Zjednoczona Lista premiera Łotwy Andrisa Kulberga wygrywa w sobotnich wyborach parlamentarnych – przekazała Centralna Komisja Wyborcza (CVK) po przeliczeniu ponad 95 procent głosów.” [TVN24], [Euronews]
„W piątek przewodniczący szwedzkiego parlamentu zwrócił się do Magdaleny Andersson, przewodniczącej Partii Socjaldemokratycznej, z prośbą o ponowną próbę utworzenia nowego rządu, mimo że w poniedziałek stwierdziła ona, iż nie jest w stanie zapewnić sobie wystarczającego poparcia, by to zrobić.” [Reuters]
„Rumuński parlament odrzuca proeuropejskiego kandydata na premiera. W środę rumuński parlament odrzucił kandydaturę proeuropejskiego liberała na stanowisko premiera, przedłużając kryzys polityczny, który postrzegany jest jako czynnik napędzający wzrost popularności skrajnej prawicy.” [France24]
4 października w Bośni i Hercegowinie (BiH) odbędą się dziesiąte wybory powszechne od czasu zakończenia wojny w 1995 roku. Jest mało prawdopodobne, by wybory te doprowadziły do rozwiązania długotrwałych sporów politycznych czy wyznaczyły jasną ścieżkę do akcesji do Unii Europejskiej i NATO. Jednak dobry wynik opozycji w Republice Serbskiej złagodzić może destabilizujący wpływ tego wyniku na kraj. Czy tak będzie? To się dopiero okaże. [Atlantic Council], [Euronews]
„Aleksandar Vucić podał się do dymisji, tym samym zrezygnował ze stanowiska prezydenta Serbii. Teraz wystartuje jako lider swojego ugrupowania w wyborach parlamentarnych. Jego celem jest stanowisko premiera rady ministrów, a co za tym idzie – jeśli wygra wybory – będzie dalej rządził krajem. O tym, w jakiej sytuacji jest Serbia i jakie szanse na zwycięstwo ma Aleksandar Vucić wyjaśnia Jan Nowinowski.” [###]
„25 września 2026 r. rosyjska państwowa agencja RIA Nowosti opublikowała na swojej stronie głównej felieton Aleksandra Nosowicza pod tytułem »Rosję czeka kolejna Specjalna Operacja Wojskowa. Będzie bardzo krótka«[1]. Autor sugerował w nim potrzebę uderzenia rakietowego na Litwę. Po kilku godzinach redakcja usunęła tekst jako niezgodny z polityką państwową Federacji Rosyjskiej.” [Instytut Europy Środkowej]
„Oficjalne wyniki »wyborów« do Dumy, które przyniosły większość konstytucyjną Jednej Rosji uznawanej za partię wojny, pokazują, że Rosja nie jest zainteresowana deeskalacją. Należy zatem oczekiwać nasilenia ataków powietrznych na Ukrainę oraz działań hybrydowych przeciwko państwom NATO, które ją wspierają. Dla członków Sojuszu oznacza to nie tylko konieczność kontynuowania pomocy wojskowej i humanitarnej dla Ukrainy, ale także zintensyfikowania wspólnych operacji mających na celu zapobieganie działaniom hybrydowym i zwiększenie ochrony obiektów infrastruktury krytycznej” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Alaksandr Łukaszenka o Polsce wypowiada się często. Obecnie można nawet powiedzieć, że Polska w jego oczach jest głównym wrogiem. Również podejrzany z jego perspektywy jest Kościół katolicki. Białoruś jest krajem, który prześladuje katolików i księży. Potwierdzają to liczne raporty organizacji kościelnych. O szczegółach opowiadają Wojciech Konończuk i Kamil Kłysiński. ” [###]
„Dżuma wróciła na Syberię? Darja Szypiłowa zmarła w nocy z 1 na 2 października na oddziale intensywnej terapii szpitala powiatowego w Szelechowie. Według lokalnych mediów w laboratorium rozbiła probówkę z patogenem wywołującym dżumę. To nadzwyczajne zdarzenie doprowadziło do natychmiastowego wprowadzenia rygorystycznych środków kwarantanny: pod ścisłą kontrolę medyczną trafiło około 200 osób. Portal ”Ludzie Bajkału„ informuje, że kilka irkuckich szpitali zamknięto na kwarantannę. Ma ona potrwać trzy tygodnie. W sobotę w Irkuckim Zakładzie Aluminium w Szelechowie w ramach profilaktyki wprowadzono obowiązek noszenia masek.” [Euronews]
Bliski i Środkowy Wschód
„Huti przejęli kontrolę nad strategicznymi obszarami Jemenu i zagrozili żegludze przez cieśninę Bab al-Mandab. W dzisiejszym odcinku Łukasz Wójcik z »Polityki« opowiada o źródłach ich siły, wykorzystaniu nowych technologii i relacjach z Iranem. Zastanawia się też, co osłabienie Arabii Saudyjskiej i stopniowe wycofywanie się Stanów Zjednoczonych oznaczają dla przyszłego układu sił na Bliskim Wschodzie.” [###]
Jeśli zastanawiacie się czasami, o co tak właściwie chodzi tym jemeńskim Hutim, a tak właściwie to skąd się wzięli to OSW przygotowało odpowiadający na to odcinek z osobą, która właśnie Jemen zna bardzo dobrze. „W tym podcaście przyglądamy się historii Jemenu, rewolucjom, przemianom i Hutim, organizacji która potrafi sparaliżować międzynarodowy rynek transportu ropy naftowej. O tym czym był, a czym jest Jemen mówi Jakub Sławek, były pracownik placówki w Jemenie i współpracownik Ośrodka Studiów Wschodnich.” [###]
„Ataki Hutich na Ta’izz, mimo intensywności, nie przyniosły skutku. Coraz głośniej jest za to na temat potencjalnej saudyjskiej ofensywy, która mogłaby odepchnąć Hutich od cieśniny Bab al-Mandab lub poprawić sytuację na innym odcinku czy też odcinkach. Decyzja o ofensywie może być jednak o wiele trudniejsza, niż się wydaje. Obie strony nadal wymieniają się atakami powietrznymi.” [Konflikty]
„Od 28 lutego bieżącego roku trwa konflikt zbrojny między USA i Izraelem a Iranem. Zarówno działania militarne, jak i presja na destabilizację systemu irańskiego okazały się niewystarczające do osiągnięcia zakładanych celów. W kolejnych miesiącach ciężar konfliktu przeniósł się na walkę o kontrolę nad cieśniną Ormuz i – szerzej – na gospodarcze wyczerpanie Iranu, jak też USA. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Jak poinformowały w sobotę władze, pilot oskarżony o atak siekierą na kapitana podczas lotu do Izraela oraz próbę przejęcia sterów był obywatelem Omanu; wcześniej zakazano mu latania w liniach lotniczych jego kraju z powodu obaw o jego ekstremistyczne poglądy.” [AP News]
„25 września minister sprawiedliwości Turcji poinformował o aresztowaniu 45 osób w toku śledztwa dotyczącego podejrzeń o manipulowanie kursami akcji na giełdzie stambulskiej, za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych. Śledczy badają m.in., czy środki inwestorów wykorzystywano do sztucznego podbijania cen mało płynnych spółek, których akcjami handlowano na niewielką skalę, aby fundusze mogły wykazywać wysokie zyski i przyciągać kolejnych klientów. Opozycja zarzuciła wiceprzewodniczącej rządzącej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) Fatmie Betül Sayan Kayi, że tuż przed wybuchem afery sprzedała akcje o łącznej wartości ok. 44 mln dolarów. 26 września polityczka podała się do dymisji.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Z końcem września Amerykanie zakończyli „trwającą ponad 20 lat obecność wojskową w Iraku. Wydarzenie to było przesądzone od 2024 roku, kiedy prezydent Joe Biden ogłosił wycofanie stacjonujących tam oddziałów. Działania w Iraku kosztowały Amerykanów 4500 żołnierzy. Ale brak obecności na miejscu nie oznacza, że Waszyngton ma zamiar oddać kraj Iranowi.” O sytuacji w Iraku opowiadają Konflikty. A o amerykańskiej perspektywie, która mówi, że i bez żołnierzy na miejscu, Ameryka powinna być obecna w Iraku, pisze Atlantic Council. [Konflikty], [Atlantic Council]
Azja
„15 marca 2026 r. w referendum konstytucyjnym mieszkańcy Kazachstanu opowiedzieli się za nową ustawą zasadniczą, która od 1 lipca 2026 r. obniżyła status języka rosyjskiego z formuły »na równych prawach« do »używanego obok« kazachskiego. Jest to kolejny etap procesu dekolonizacji pamięci oraz budowania podmiotowości państwowej i narodowej, rozpoczętego po wybuchu pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022 r.” [Instytut Europy Środkowej]
„Chiny doczekały się trzeciej – po Dżibuti i kambodżańskim Ream – oficjalnej bazy zagranicznej, tym razem w Laosie. Jak zawsze kluczowa jest terminologia. Obiekt w Ban Keun to baza wsparcia i chińsko-laotańskie centrum szkolenia lotniczego, będące częścią Chińsko-Laotańskiej Akademii Lotniczej. Cały czas dyskusyjna jest też kwestia strategicznej przydatności takiej bazy dla Chin.” [Konflikty]
„Dwa wielozadaniowe samoloty bojowe F-16C Block 70 wylądowały dziś w bazie lotniczej Chihhang w Taidongu. To pierwsze fabrycznie nowe samoloty bojowe dostarczone na Tajwan od 25 lat. Łącznie Republika Chińska otrzyma 66 maszyn tego typu, które wraz ze zmodernizowanymi F-16V zapewnią skokowy wzrost potencjału bojowego tamtejszych sił powietrznych.” [Konflikty]
Władze Afganistanu oraz Organizacja Narodów Zjednoczonych poinformowały w czwartek, że w wyniku przeprowadzonych w nocy pakistańskich nalotów na dwie afgańskie prowincje zginęło co najmniej 10 cywilów. Pakistańskie Ministerstwo Informacji oświadczyło, że ataki wymierzono w kryjówki bojowników w dwóch lokalizacjach, a wstępne doniesienia wskazywały na śmierć 22 bojowników. Resort nie odniósł się natychmiast do informacji o ofiarach wśród ludności cywilnej. Podanych przez stronę pakistańską danych o liczbie zabitych bojowników nie udało się od razu niezależnie zweryfikować. Trwający między tymi krajami konflikt graniczny nie wykazuje oznak wygasania. [AP News]
Afryka
W Etiopii nabiera rozpędu kolejna wojna sił rządowych z siłami tigrajskimi (rdzennej ludności regionu Tigraj). Poprzednia odsłona tego konfliktu z 2020-2022 skutkować mgła śmiercią około 500 tysięcy ludzi, głownie cywilów. W ostatnich dniach siły rządowe zajęły Mekelie, stolice regionu Tigraj, wraz z tamtejszym lotniskiem. Siły tigrajskie miały wycofać się w góry. Równolegle ma miejsce kryzys dyplomatyczny między Etiopią i Erytreą. W poprzedniej odsłonie konfliktu Erytrea wspierała siły rządowe, obecnie może stanąć po przeciwnej stronie. Dodatkowym zagadnieniem jest wsparcie innych aktorów zewnętrznych, już obecnych w wojnie domowej mającej miejsce w sąsiednim Sudanie. [DW]
Marie-Célestin Karondwa, lokalny działacz rządzącej DR Konga partii, został zaatakowany w niedzielę w swoim domu w Butembo – mieście we wschodniej prowincji Kiwu Północne, będącym jednym z ognisk epidemii Eboli. Do napaści doszło po tym, jak polityk bronił w programie radiowym rządowych działań podjętych w odpowiedzi na kryzys. „Pobili go, a następnie podpalili dom” – powiedziała agencji Associated Press Sagesse Kavira, wnuczka Karondwy, podczas środowej ceremonii pogrzebowej. Mężczyzna zmarł później w lokalnym szpitalu w wyniku odniesionych obrażeń. Zabójstwo to jest kolejnym z serii ataków na pracowników służby zdrowia i inne osoby zaangażowane w walkę z epidemią. Kraj ten zmaga się obecnie z siedemnastą i zarazem najbardziej śmiercionośną falą zachorowań na ebolę; do tej pory odnotowano ponad 8 tysięcy przypadków zakażenia, w tym blisko 4 tysiące zgonów. [AP News]
Libia pozostaje podzielona na rządzony przez watażkę Chalifę Haftara wschód kraju, oraz zachód kraju pod kontrolą rządu jedności narodowej (GNU). Od kilku lat trwają próby pojednania obu stron i scalenia kraju. Ostatnie doniesienia, jakoby syn libijskiego watażki Chalify Haftara kierował „komórką terrorystyczną” odpowiedzialną za ataki dronów na składy paliw i elektrownie w zachodniej Libii ponownie zatrzymała ten proces. Niestabilność i brak wewnętrznej jedności kraju sprawia, że bogata w ropę Libia jest zdana na łaskę korupcji, bojówek, przemytników ludzi oraz licznych podmiotów zagranicznych. [AP News]
W Maroku odbyły się wybory parlamentarne. Chociaż rok temu miały miejsce najwieksze od 2011 roku protesty młodych wyborców, to niska (szczególnie wśród młodych) frekwencja, pokazuje brak wiary w możliwość zmian drogą demokratyczną. Jedna trzecia populacji Maroka mieści się w przedziale wiekowym 15–30 lat, a ponad jedna trzecia tej grupy pozostaje bez pracy. Brak perspektyw w kraju skłania zwłaszcza młodych mężczyzn do podejmowania ogromnego ryzyka, by dotrzeć do Unii Europejskiej. Wybory wygrała partia związana z obecnym królem Maroka (Autentyczność i Nowoczesność, w marokańskim standardzie berberyjskiego: ⴰⵎⵓⵍⵍⵉ ⵏ ⵜⴰⵥⵖⵓⵕⵜ ⴷ ⵜⴰⵎⵜⵔⴰⵔⵜ), a na czele rządu stanie pierwsza w historii Maroka premierka Fatima-Zahra Mansouri. [Reuters], [BBC]
Prezydent Republiki Południowej Afryki wezwał mężczyzn do wzięcia większej odpowiedzialności za przemoc wobec kobiet. Dzieje się to w obliczu społecznego niezadowolenia wywołanego niedawną falą morderstw. Cyril Ramaphosa przyznał, że dotychczasowe działania na rzecz ochrony kobiet były niewystarczające. Poinformował, że policja dokona przeglądu spraw dotyczących niewyjaśnionych morderstw, usiłowań zabójstwa oraz poważnych przestępstw seksualnych na szkodę kobiet i dzieci, a także opracuje – w ciągu 60 dni – finansowany plan likwidacji zaległości w analizach kryminalistycznych dotyczących takich spraw. [The Guardian]
W dwóch oddzielnych masowych strzelaninach w pobliżu dwóch największych miast Republiki Południowej Afryki zginęło co najmniej 27 osób. Do zdarzeń tych doszło w czasie, gdy kraj zmaga się z jednym z najwyższych na świecie wskaźników zabójstw oraz z dochodzeniami dotyczącymi korupcji i przestępczości w szeregach policji. Do obu ataków doszło zaledwie kilka dni po tym, jak trzech napastników otworzyło ogień podczas domówki w pobliżu położonego na wschodnim wybrzeżu miasta Durban, zabijając 11 osób, w tym kobietę w ciąży. RPA od lat boryka się z wysokim wskaźnikiem przestępczości, jednak seria masowych strzelanin wstrząsnęła społeczeństwem. „Tak dłużej być nie może” – powiedział lokalnym stacjom telewizyjnym prezydent RPA Cyril Ramaphosa. [The Guardian]
Ameryka Łacińska
„Już w drugich z rzędu wyborach brazylijscy wyborcy stoją przed wyborem między lewicowym kandydatem Luizem Inácio Lulą da Silvą a prawicowym kandydatem z rodziny Bolsonaro. Te burzliwe wybory odbędą się w kontekście fali sukcesów skrajnie prawicowych kandydatów w całej Ameryce Łacińskiej oraz w newralgicznym momencie współczesnej historii politycznej Brazylii.” [Al-Dżazira], [The Guardian]
Jaka Brazylia wyłoni się po tych wyborach? Amerykańską perspektywę na wynik wyborów prezentują eksperci [Brookings Institutions].
„Zgodnie z wynikami najnowszego badania regionalnego, po raz pierwszy od rozpoczęcia tych badań w 1995 roku, Chiny są postrzegane w Ameryce Łacińskiej jako bardziej pozytywny czynnik wpływający na sytuację na świecie niż Stany Zjednoczone.” [Al-Dżazira]
„Meksykańska reforma konstytucyjna, nakładająca na kandydatów na prezydenta obowiązek zrzeczenia się wszelkiego podwójnego obywatelstwa, zmierza w przyspieszonym tempie do ostatecznego zatwierdzenia, pomimo krytyki, że ten popierany przez partię rządzącą projekt narusza prawa polityczne i ma na celu zablokowanie rywali z opozycji.” [Reuters]
„Zagorzali zwolennicy Hugo Cháveza mają trudności ze zrozumieniem ideologicznego zwrotu o 180 stopni, jaki przeprowadza tymczasowy rząd Delcy Rodríguez” [The Guardian]
Ameryka Północna
„Wizyta przywódcy Chin Xi Jinpinga w USA od 23 do 25 września i rozmowy z Donaldem Trumpem były okazją do bilansu i rozwinięcia uzgodnień z ich poprzedniego spotkania w maju br. Strony m.in. zgodziły się na przedłużenie obowiązywania wcześniej wynegocjowanych ustępstw handlowych i uruchomiły rady ds. handlu i inwestycji oraz dialog w sprawie sztucznej inteligencji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
„Wybory uzupełniające w USA, które zadecydują o podziale sił w Kongresie – na mapie” The Guardian ma materiały graficzne, które pomogą zrozumieć zbliżające się wybory połówkowe w Stanach Zjednoczonych. [The Guardian]
„Prezydent Donald Trump ogłosił w piątek plany wysłania czeków na kwotę »prawie 100 dolarów« do ponad 20 milionów seniorów objętych programem Medicare. Jest to jego najnowsza obietnica przekazania wyborcom środków finansowych przed kluczowymi wyborami uzupełniającymi, które odbędą się w listopadzie.” [Politico]
„Prokuratura w Nowym Jorku wznawia śledztwo w sprawie domniemanego zbiorowego gwałtu na byłej studentce Uniwersytetu Cornell po tym, jak kobieta złożyła w tym miesiącu pozew cywilny, twierdząc, że uczelnia nie podjęła wystarczających działań, by ją chronić.” CNN ma dość rzeczowy artykuł o sprawie, którą obecnie żyje Ameryka. Przedstawia zarówno zarzuty ofiary, obecny stan prawny oraz opisuje dowody, która mają być filarem sprawy cywilnej. [CNN], [CNN #2]
„Dziewczynka omal nie zmarła po wypiciu surowego mleka. Władze stanowe nie podjęły żadnych działań, by ukarać nielicencjonowanego rolnika, który je sprzedawał. W Kalifornii roi się od nielegalnych gospodarstw mlecznych, których działalność napędza popyt konsumentów wynikający z dezinformacji. Dysponując dowodami przeciwko jednej z farm produkujących surowe mleko kozie, organy regulacyjne mogły podjąć działania karne. Tak się jednak nie stało.” [ProPublica]
„Christa Pike przeżyła środową próbę wykonania na niej kary śmierci poprzez śmiertelny zastrzyk w stanie Tennessee, jednak jej przyszłość pod względem medycznym i prawnym pozostaje niezwykle niepewna.” [CNN]
Jakie są efekty spotkania Xi z Trumpem? Do Atlanty przybyły dwie pandy wielkie w ramach porozumienia między rządami Chin a Stanów Zjednoczonych. Jak poinformowali przedstawiciele władz, Ping Ping i Fu Shuang wyruszyły z Chengdu w południowo-zachodnich Chinach na pokładzie specjalnego samolotu Boeing 777, należącego do linii FedEx i oznaczonego jako „FedEx Panda Express”. Dzięki nowej umowie zawartej między Zoo Atlanta a Chińskim Stowarzyszeniem Ochrony Przyrody (China Wildlife Conservation Association), Atlanta dołączyła do grona trzech amerykańskich ogrodów zoologicznych – obok zoo w San Diego w Kalifornii oraz Smithsonian’s National Zoo w Waszyngtonie – w których przebywają pandy wielkie. [AP News]
Oceania
Na Fidżi blisko 40 kg kokainy przechowywanej w depozycie sądowym zostało podmienionych na mąkę. Kokaina była powiązana z głośną sprawą obywatela Fidżi i Kanady Joshuy Rahmana. [Radio New Zealand]
Parlament Fidżi przyjął ustawę umożliwiającą wdrożenie programu wymiany igieł, którego celem jest powstrzymanie gwałtownego wzrostu liczby zakażeń wirusem HIV wynikającego z dożylnego przyjmowania narkotyków. Fidżi dołącza tym samym do Australii, Nowej Zelandii i Papui-Nowej Gwinei jako kolejne państwo na Pacyfiku posiadające oficjalny program wymiany igieł i strzykawek. Fidżi odnotowuje jeden z najszybszych na świecie wzrostów liczby zakażeń HIV; w zeszłym miesiącu rząd ogłosił stan zagrożenia w związku z epidemią, gdyż z wirusem żyje obecnie co sześćdziesiąty dorosły mieszkaniec kraju. [Radio New Zealand]
Ekonomia i gospodarka
„Unijny system handlu emisjami czeka kolejna duża przebudowa. Komisja Europejska chce tak zmienić ETS, by nadal wymuszał dekarbonizację, ale jednocześnie nie prowadził do nadmiernego wzrostu kosztów dla przemysłu i całej gospodarki.” [###]
„Rozwój sztucznej inteligencji coraz częściej budzi obawy o miejsca pracy, szczególnie wśród osób dopiero rozpoczynających karierę. Nowa analiza Eurofound pokazuje jednak, że w Europie na razie trudno znaleźć dowody na wypieranie młodych pracowników przez AI. Od 2019 roku zatrudnienie młodych w zawodach o wysokim wykorzystaniu sztucznej inteligencji wzrosło aż o 16,4%. Pogorszenie ich sytuacji po 2022 roku może być natomiast w dużej mierze konsekwencją pandemii i końca wyjątkowego popandemicznego boomu na rynku pracy.” [Obserwator Gospodarczy]
„Bezrobocie w Polsce należy do najniższych w historii i najniższych na świecie. Mimo tego czas poszukiwania pracy należy do najdłuższych w historii (przynajmniej w badaniu Monitor Rynku Pracy). Co się więc dzieje? Czy czeka nas powtórka z bardzo wysokiego bezrobocia?” [###]
„Przywódcy krajów G7 zamierzają udostępnić do 100 mln baryłek ze swoich awaryjnych zapasów oleju napędowego i ropy naftowej po tym, jak Donald Trump zagroził wstrzymaniem dostaw amerykańskiego oleju napędowego.” [The Guardian]
„Połączona firma Paramount–Warner Bros. Discovery będzie nosiła nazwę Skydance – ogłosił w piątek dyrektor generalny David Ellison, na kilka dni przed sfinalizowaniem fuzji.” [CNN]
Czy Europa upada? Czy jej gospodarka skazana jest na pogrążanie się w spirali kryzysu? To popularne narracje, ale czy prawdziwe? Wydaje się, że są one co najmniej dyskusyjne. [###]
Nauka i technologia
Czy potrafisz wymienić wszystkie kobiety, które otrzymały Nagrodę Nobla? Nature ma dla Was ciekawy quiz. [Nature]
„W czwartek czterech astronautów dotarło do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej po ośmiogodzinnym locie ekspresowym, który ustanowił amerykański rekord prędkości.” [AP News]
„Bardziej aktywne życie towarzyskie niesie ze sobą mnóstwo korzyści: mniejszy stres, zmniejszone stany zapalne – a nawet dłuższe życie! Niedawno niektórzy naukowcy dodali do tej listy obniżenie poziomu cukru we krwi. Aby to zbadać, badacze poprosili uczestników o spożywanie posiłków zarówno w parach, jak i w pojedynkę. Uważają oni, że wyniki tych badań mogą rzucić światło na źródła naszej społecznej natury. Potraktujmy to jako kolejny powód, by nadać priorytet naszemu życiu towarzyskiemu.” [###]
„Odkrycie kompletnej skamieliny gatunku pierzastego dinozaura stanowi kolejny dowód na to, że ptaki wykształciły zdolność latania wielokrotnie, a nie w ramach jednej linii ewolucyjnej.” [Nature]
„Dwóch pakistańskich pilotów uczy się na pamięć języka mandaryńskiego, bierze udział w ćwiczeniach w wirówce oraz uczy się jeść, spać i naprawiać sprzęt w stanie nieważkości, podczas gdy zbliża się decyzja, który z nich zostanie pierwszym zagranicznym astronautą na pokładzie chińskiej stacji kosmicznej Tiangong.” [Reuters]
„Badacze zajmujący się rakiem z entuzjazmem podchodzą do koncepcji »przechwytywania raka« — techniki polegającej na leczeniu osób z grupy wysokiego ryzyka w celu zapobieżenia rozwojowi nowotworu.” [Nature]
„Zmodyfikowana forma niklosamidu, leku stosowanego w leczeniu zakażeń pasożytniczych, złagodziła niektóre objawy przewlekłej choroby, jaką jest endometrioza, u myszy. Naukowcy podali zmodyfikowany lek myszom, u których wywołano zmiany przypominające endometrium, i stwierdzili, że wrażliwość zwierząt na ból uległa zmniejszeniu.” [Nature]
„W tym odcinku programu Science Quickly Rachel Feltman rozmawia z kryminologiem Fangzhou Wangiem o tym, jak oszustwa matrymonialne przekształciły się z prostych internetowych podstępów w wyrafinowane operacje oszukańcze oparte na sztucznej inteligencji.” [###]
„Boeing został wybrany na konstruktora F/A-XX – pokładowego samolotu bojowego szóstej generacji dla amerykańskiej marynarki wojennej. Kontrakt obejmuje ”pozyskanie egzemplarzy testowych do prób naziemnych, badań zdatności do lotu oraz testów integracji systemów i uzbrojenia„. Jego wartość na etapie rozwoju pełnoskalowego określono na 20 miliardów dolarów. Wybór ten czyni Boeinga jedynym dostawcą myśliwców szóstej generacji dla amerykańskich sił zbrojnych.” [Konflikty]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Od początku pełnoskalowej wojny z Ukrainą władze Rosji oraz Patriarchat Moskiewski systematycznie przekształcają prawosławne sacrum w narzędzie prowadzenia wojny. Masowe wysyłanie na front kopii ikon i relikwii świętych przestało pełnić wyłącznie funkcję wsparcia duchowego, a stało się zinstytucjonalizowanym mechanizmem legitymizacji wojny. Kreml i Cerkiew stosują specyficzny religijno-militarny synkretyzm, w którym tzw. procesje frontowe służą sakralizacji inwazji, duchowej aneksji terytoriów okupowanych oraz mobilizacji żołnierzy wokół mitu o eschatologicznym starciu Rosji z Zachodem.” [Instytut Europy Środkowej]
„Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa.” [Radio Naukowe], [###]
Skąd wzięła się Słowacja? To pytanie, które Polacy zadają sobie niezbyt często, a jeszcze rzadziej szukają na nie odpowiedzi. Dlatego polecamy rozmowę z prof. Michalem Vašečką z Bratislava Policy Institute, który opowiada nam o słowackości, o byciu słowakiem w nieswoim kraju, o ruchu narodowym, relacji z Czechami i Węgrami. [###]