Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Spór o Trybunał Konstytucyjny wkroczył w kolejny etap. Maciej Berek złożył w Sejmie ślubowanie sędziego TK. Prezes Trybunału Bogdan Święczkowski nie dopuścił go do orzekania. Premier Donald Tusk i minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedzieli dalsze działania, zaś prezydent Karol Nawrocki odwołał wizytę zagraniczną. Oto co warto wiedzieć w sprawie TK.” [TVN24], [TokFM]
Jeśli liczycie, że wybory będą uczciwe i każdy okręg wyborczy będzie miał proporcjonalną reprezentację to niestety tak nie będzie. Prezydent zawetował kolejną ustawę, tym razem zmianę w kodeksie wyborczym „która miała wprowadzić mechanizm regularnego dostosowywania liczby mandatów poselskich do zmian demograficznych”. [Onet]
„Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację przepisów o opłatach lokalnych, która od 2027 roku pozwoli gminom pobierać opłatę miejscową bez względu na jakość powietrza. Jej maksymalna stawka wzrośnie do 5 złotych za każdy dzień noclegu, a obowiązek poboru zostanie nałożony na podmioty świadczące usługi zakwaterowania.” [TVN24]
„Wbrew temu, co mogą twierdzić niektórzy lewicowi aktywiści, role płciowe w Polsce się zmieniają i to gwałtownie. W Polsce mało która rodzina realizuje model tradycyjny. Największą grupę stanowią Ci, którzy realizują modela partnerski. Ten jest szczególnie preferowany w największych miastach, wśród młodych, zamożnych i wykształconych osób.” [###]
Opublikowany 16.10 raport Najwyższej Izby Kontroli zawiera bardzo krytyczną ocenę sposobu przygotowania największej inwestycji energetycznej w Polsce. Kontrola dotyczy lat 2020 -2024 czyli głównie okresu rządów Zjednoczonej Prawicy i mianowanych przez ten rząd władz spółki Polskie Elektrownie Jądrowe. Warto jednak pamiętać, że konsekwencje podpisanych wówczas umów mogą się ciągnąć jeszcze długo. [Wysokie Napięcie]
„Trzy lata po wyborach, które odsunęły PiS od władzy, Donald Tusk umacnia swoją pozycję. Koalicja Obywatelska wyraźnie prowadzi w sondażach, premier skutecznie kontroluje koalicjantów, a rząd działa sprawniej niż w poprzednich latach. Jednocześnie w gabinecie brakuje polityków, którzy mogliby dorównać jego pozycji. Andrzej Bobiński, Joanna Sawicka i Wojciech Szacki rozmawiają o metodach rządzenia Donalda Tuska i zastanawiają się, czy umiejętność zarządzania kryzysami i polityczna elastyczność mogą zastąpić długofalową strategię.” [###]
„Po ostatnich atakach w szkołach, m.in. w Ostrołęce, Leszczydole-Nowinach i Warszawie, głos zabrał Donald Tusk. Premier mówił o nihilistycznej przemocy, która się rozpowszechnia. O akty przemocy oskarżył gry komputerowe. Wymienił popularnego wśród dzieci i dorosłych Minecrafta i platformę Roblox. W kontekście ostatnich wydarzeń mówił też o True Crime Community. Czy granie w gry naprawdę prowadzi do przemocy? ” [###]
Czy zauważyliście, że relacje między Stanowskim, a Nawrockim są trochę... dziwne? Koroluk zabiera nas w podróż w głąb tego specyficznego bromance’u i tego jak Stanowski, w kontekście Nawrockiego, jest jeszcze mniej obiektywny niż zwykle. [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Jednostronny „rozejm energetyczny”? 1693. dzień wojny]
„Zgodnie z informacjami przekazanymi przez dwóch amerykańskich urzędników oraz jednego zachodniego urzędnika zaznajomionego z tą sprawą, polecenie ograniczenia działania systemu satelitarnego wykorzystywanego przez Ukrainę do łączności na polu walki oraz operacji z użyciem dronów pochodziło z samego Białego Domu. Urzędnicy ci stwierdzili, że kierownictwo Departamentu Obrony otrzymało komunikat, zgodnie z którym należy spowolnić działanie usługi SpaceX Starshield przeznaczonej dla ukraińskich sił zbrojnych.” [Reuters]
„Od kilku tygodni ukraińskie władze alarmują o poważnych problemach z płynnością finansową. (...) Zaistniała dziura budżetowa wynika najprawdopodobniej z szybszego niż planowane wydawania środków na obronność wiosną i latem oraz spadku wpływów podatkowych spowodowanych intensyfikacją rosyjskich ostrzałów. Równie istotną przyczyną jest jednak brak woli politycznej władz wdrażania kluczowych reform z zakresu rządów prawa i walki z korupcją, co powoduje zawieszenie kolejnych transz pomocy z UE.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Prezydent Wołodymyr Zełenski oświadczył, że partnerzy (w domyśle USA) nie powiadomili Ukrainy o rosyjskich atakach z użyciem pocisków balistycznych na Kijów wieczorem 12 października, a następnie wieczorem 13 października. Mówiąc o drugim z nich, podkreślił, że trafiona została kijowska elektrownia TEC-4 i uszkodzony budynek mieszkalny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Blokada swobodnej żeglugi na Morzu Czarnym przekształciła prognozowaną nadpodaż ukraińskich płodów rolnych w krytyczny problem logistyczny. W połączeniu z deficytem pojemności magazynowych oraz spadkiem cen skupu wewnątrz Ukrainy, sytuacja ta zmusza tamtejszych producentów rolnych do sprzedaży produktów poniżej kosztów wytworzenia. Kryzys pogłębia niewystarczająca przepustowość unijnych Korytarzy Solidarności oraz twarde stanowisko państw tranzytowych, w tym Polski, chroniących własne rynki zbytu. Utrzymanie obecnych restrykcji eksportowych grozi systemową destabilizacją ukraińskiego rolnictwa w kolejnych cyklach produkcyjnych.” [Instytut Europy Środkowej]
„Kijów od kilku tygodni znajduje się pod wzmożonym rosyjskim ostrzałem. Ukraińcy nie są w stanie strącać wszystkich nadlatujących rakiet i dronów, a miasto mimo to żyje. O tym, jak dziś wygląda Kijów, mówi Krzysztof Nieczypor” [###]
Jak wygląda sytuacja na froncie po 2,5 miesiącach od powołania Mychajło Drapatego na Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych Ukrainy? Jaki styl zarzadzania ma Drapaty, jakie zmiany wprowadzono, czy będa one skuteczne? Jakie oczekiwania ma społeczeństwo? Trochę szerszy obraz przedstawia na Youtubie kanał Good Times and Bad Times. [###]
Europa
„Jak NATO zamierza wygrać ewentualną wojnę z Rosją? Podczas Warsaw Security Forum 12 października naczelny dowódca sił sojuszniczych NATO w Europie, gen. Alexus Grynkewich, przedstawił koncepcję ”Theory of Victory„ — teorię zwycięstwa Sojuszu w przypadku konfliktu zbrojnego. Generał wyjaśnił, jak NATO zamierza powstrzymać rosyjski atak, uniemożliwić przeciwnikowi dalsze postępy i jeśli będzie to konieczne zniszczyć jego zdolność do prowadzenia działań wojennych. Dlaczego Grynkewich zdecydował się publicznie przedstawić tę koncepcję właśnie teraz? Jak miałaby wyglądać odpowiedź NATO na rosyjską agresję? ” [###]
„Przedstawiciele państw członkowskich negocjują wieloletnie ramy finansowe Unii Europejskiej. W obliczu wojen, kryzysów i nadszarpnięcia największych gospodarek wspólnoty dyskusja jest wyjątkowo zażarta, a dodatkowo Komisja Europejska próbuje przeforsować większą centralizację. Czego możemy się spodziewać i jak w najbliższych latach Unia Europejska może się zmienić? Na te pytania odpowiada Konrad Popławski.” [###]
„Niemal siedem godzin później, niż planowano, w piątek 16 października, po dwóch dniach obrad, zakończył się szczyt Unii Europejskiej. Zgodnie z przewidywaniami rozmowy na temat nowego wieloletniego budżetu UE nie przyniosły rozstrzygnięć. Płatnicy netto do budżetu UE, czyli takie państwa jak Niemcy, Holandia, Szwecja czy Dania, wciąż stoją na stanowisku, że budżet należy zmniejszyć. Z kolei najwięksi beneficjenci polityki spójności i wspólnej polityki rolnej uważają, że powinien on zostać utrzymany, co najmniej na poziomie zaproponowanym przez Komisję Europejską. ” [OKO.press]
„9 października Komisja Europejska (KE) i władze Chińskiej Republiki Ludowej osiągnęły porozumienie dotyczące ograniczenia napływu samochodów hybrydowych z Chin do Unii Europejskiej. (...) Z wiarygodnych doniesień medialnych wynika, że KE ma wprowadzić kontyngenty importowe na samochody hybrydowe obowiązujące przez cztery lata. Limit dla Chin miałby wynieść 350 tys. pojazdów w pierwszym roku, a następnie rosnąć o 6% rocznie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„6 października 2026 r. August Hanning, były szef Federalnej Służby Wywiadowczej Niemiec, został aresztowany i oskarżony o szpiegostwo, usiłowanie zdrady stanu oraz nielegalne pozyskiwanie tajemnic państwowych. Śledczy nie ujawnili zaangażowanych we współpracę służb zagranicznych. W doniesieniach medialnych sugeruje się powiązania Hanninga z Azerbejdżanem, co ponownie ożywiło dyskusję na temat azerbejdżańskiego lobbingu w Niemczech. Niezależnie od ostatecznego wyniku śledztwa i identyfikacji werbujących sytuacja podważa zaufanie sojuszników do Niemiec. Sprawa Hanninga potwierdza wysoki poziom infiltracji europejskich służb oraz rodzi pytania o skuteczność zabezpieczeń przed zewnętrzną ingerencją.” [Instytut Europy Środkowej]
„Na specjalnym posiedzeniu 14 października parlament Saksonii-Anhalt przyjął wspólną uchwałę Alternatywy dla Niemiec (AfD) i Związku Sahry Wagenknecht (BSW) Rozmowy pokojowe zamiast rozszerzania wojny na Ukrainie. (...) Kluby parlamentarne domagają się w dokumencie natychmiastowego zawieszenia broni i rozpoczęcia negocjacji z Moskwą, połączonych z normalizacją stosunków gospodarczych i bezzwłocznym zniesieniem sankcji. (...) Decyzja parlamentu krajowego ma charakter polityczny i nie doprowadzi do wniesienia inicjatywy do Bundesratu przez obecny rząd kraju związkowego. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Rząd francuski wzmocnił środki bezpieczeństwa przed sobotnimi ogólnokrajowymi protestami związanymi z kryzysem kosztów utrzymania; oczekuje się, że do demonstracji dołączą również grupy studenckie, co budzi obawy przed ewentualnymi starciami.” [Euronews], [Politico]
„Premier Danii Mette Frederiksen oskarżyła Madryt o postępowanie »prawie dokładnie odwrotne« do tego, jakie przyjęły inne kraje UE, co zaostrzyło napięcia między nią a jej kolegą z partii socjalistycznej, premierem Hiszpanii Pedro Sánchezem.” [Euronews]
„Premier Hiszpanii bronił dotychczasowych działań kraju w zakresie zwalczania nielegalnej migracji w obliczu krytyki dotyczącego planu masowej legalizacji, podczas gdy Ursula von der Leyen wezwała do pełnego wdrożenia unijnego paktu w sprawie migracji i azylu.” [Euronews]
„Jak wygląda historia Litwy, Łotwy i Estonii? Jak powstały i w jaki sposób odzyskały niepodległość? Jak zmieniły się po upadku ZSRR i jaką rolę odgrywają dziś w Europie? Czym była Śpiewająca Rewolucja i jak pomogła Litwie, Łotwie oraz Estonii odzyskać niepodległość? W jakiej kondycji są dziś te państwa i co może je czekać w przyszłości? O Litwie, Łotwie i Estonii mówi ekspert OSW Bartosz Chmielewski.” [###]
„W dniach 9-10 października 2026 r. w Republice Czeskiej odbyły się wybory samorządowe oraz pierwsza tura częściowych wyborów do Senatu. Obywatele Republiki Czeskiej zdecydowali o składzie władz lokalnych na kolejne cztery lata, a także rozpoczęli proces wyłaniania jednej trzeciej składu izby wyższej parlamentu. W wyborach samorządowych tradycyjnie dominowały lokalne komitety niezależnych kandydatów, natomiast spośród ogólnokrajowych ugrupowań politycznych największy sukces wyborczy odniosły KDU-ČSL oraz STAN. W pierwszej turze wyborów do Senatu mandaty zdobyło natomiast pięciu kandydatów reprezentujących ugrupowania opozycyjne wobec rządu.” [Instytut Europy Środkowej]
„Najpierw II wojna światowa i zbrodnie wojenne Ustaszy, obóz koncentracyjny w Jasenovacu i współpraca z III Rzeszą, później walki na Bałkanach w latach dziewięćdziesiątych i czystki etniczne, zbrodnie w Bośni i brutalna wojna domowa. Chorwacja ma trudną historię i wiele postaci które zapisały się na czarnych kartach historii. O tym, jak Chorwaci postrzegają swoja historię, jak mówią o Ustaszach i jak odnoszą się do zbrodni popełnianych przez swoich przodków, mówi Michał Kucharski.” [###]
„Węgierski parlament przegłosował nowelizację przepisów dotyczących ochrony dzieci, znosząc środki, które stygmatyzują osoby homoseksualne i transpłciowe. Aktywiści LGBTQ i obrońcy praw człowieka z zadowoleniem przyjęli tę decyzję, ale wezwali do wprowadzenia zmian w innych przepisach z czasów rządów Orbána.” [BBC]
„Mołdawia wchodzi w sezon zimowy 2026/2027 z zabezpieczonymi dostawami gazu ziemnego dla odbiorców indywidualnych, ale przy wyraźnie wyższych kosztach zakupu. Państwowa spółka energetyczna Energocom zakontraktowała z wyprzedzeniem ilość gazu ziemnego odpowiadającą prognozowanemu zapotrzebowaniu na surowiec w okresie od października 2026 r. do marca 2027 r. Dostępność gazu ziemnego nie oznacza jednak stabilności cenowej, gdyż wzrost notowań w Europie, niski poziom zgromadzonych zapasów na kontynencie, mniejsza dostępność surowca w formie LNG i konkurencja z odbiorcami w Azji i Pacyfiku zwiększają presję na ceny oraz podnoszą koszty całego systemu energetycznego.” [Instytut Europy Środkowej]
Bliski i Środkowy Wschód
„Po kilkunastu latach wojny domowej rząd przejściowy Ahmada asz-Szary dąży do przyciągnięcia do Syrii zagranicznych inwestorów, ale podstawową przeszkodą jest wciąż niestabilna sytuacja bezpieczeństwa. Z kolei nacisk na wieloletnie i kosztowne projekty infrastrukturalne może przyczynić się do marginalizacji bieżących potrzeb syryjskiego społeczeństwa i zwiększyć nierówności. Unia Europejska i europejscy przedsiębiorcy, angażując się w odbudowę Syrii, powinni skupiać się na tych działaniach, które realnie i bezpośrednio poprawią poziom życia Syryjczyków.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Co się dzieje w Jemenie? Być może konflikt wkroczy w nową fazę. Doniesienia o siłach pakistańskich czy też tureckich stacjonujących w Arabii Saudyjskiej, mobilizacja po stronie Hutich jak i ich przeciwników w Jemenie, ataki Hutich na lotniska i sektor naftowy w Arabii Saudyjskiej, zainteresowanie kolejnych państw drożnością żeglugi przez Bab al-Mandab czy też zbliżające się wybory w Stanach – jaki rysuje to obraz sytuacji? [Konflikty]
W obliczu trwającej wojny, pogłębiających się problemów ekonomicznych i braku postępów w dyplomatycznych próbach znalezienia rozwiązania, wewnętrzna walka o władzę przybiera w Iranie na sile. Rząd prezydenta Pezeszkiana znajduje się w centrum narastającego napięcia. Twardogłowi w irańskim parlamencie dążą do wszczęcia procedury odwołania wobec ministra spraw zagranicznych Abbasa Aragcziego. Bezpośrednim powodem niezadowolenia stało się spotkanie ministra z amerykańskimi negocjatorami, do którego doszło na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Krytycy zarzucają szefowi dyplomacji, że prowadził rozmowy bez oficjalnego upoważnienia. [DW]
Izraelscy osadnicy zaatakowali konwój europejskich dyplomatów i pobili przebywającego z wizytą francuskiego mera. Jak przekazali agencji AFP świadkowie oraz dyplomaci, zdarzenie to stanowi eskalację narastającej fali przemocy. Samochody należące do placówek dyplomatycznych Francji, Belgii i Polski przywiozły dyplomatów do Taybeh – zamieszkanej głównie przez chrześcijan wioski na okupowanym Zachodnim Brzegu. W tym samym czasie na miejsce przybyli osadnicy, próbując uniemożliwić Palestyńczykom zbiory oliwek. Według relacji świadków i dyplomatów, zamaskowani osadnicy pobili 78-letniego Bernarda Baudoux – mera francuskiego miasta Aulnoye-Aymeries, reprezentującego środowiska lewicowe. Polskim dyplomatom nic się nie stało. „Ataki na przedstawicieli korpusu dyplomatycznego są absolutnie niedopuszczalne. Oczekujemy od władz Izraela pilnych i szczegółowych wyjaśnień, ustalenia sprawców oraz pociągnięcia ich do odpowiedzialności” – napisał rzecznik MSZ. [France24], [TVP Info]
Premier Izraela, Benjamin Netanjahu, polecił prokuratorowi generalnemu oraz szefowi służby bezpieczeństwa Szin Bet ujawnienie tożsamości żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy udzielili wywiadów w filmie dokumentalnym „NAZA”. Ten wielokrotnie nagradzany dokument, wyreżyserowany przez laureatów Oscara – Yuvala Abrahama i Rachel Szor – i wyprodukowany przez dziennik „The Guardian”, szczegółowo opisuje masowe zabójstwa cywilów w Strefie Gazy, których dopuścił się Izrael. W piśmie skierowanym do prokurator generalnej Gali Baharav-Miary, szefa sztabu Sił Obronnych Izraela (IDF) gen. broni Eyala Zamira oraz szefa Szin Bet Davida Zini, premier Izraela zażądał „podjęcia pilnych działań w celu ustalenia tożsamości wszystkich osób zaangażowanych w powstanie tego zniesławiającego filmu lub w nim występujących”, a także wszczęcie wobec nich postępowania za spowodowanie „szkód dla interesów dyplomatycznych i bezpieczeństwa Izraela”. [The Guardian]
Morderstwo młodej matki ponownie wywołało w Iranie debatę na temat tzw. zabójstw honorowych, społecznego przyzwolenia na przemoc wobec kobiet oraz braku ochrony osób narażonych na przemoc uwarunkowaną płcią. Maryam Yarmohammadi, 28-letnia matka dwójki dzieci została zaatakowana przy użyciu noży przez swojego brata oraz męża. Kobieta doznała okaleczenia narządów płciowych i wkrótce potem zmarła w szpitalu. Zarówno jej mąż, jak i brat zostali aresztowani. Według doniesień medialnych, około 50 członków rodziny zgromadziło się przed szpitalem, protestując przeciwko aresztowaniom. Uważali oni, że śmierć była „najłagodniejszą karą”, na jaką zasłużyła Maryam Yarmohammadi. Nie podano publicznie informacji, o co dokładnie krewni oskarżali młodą kobietę. Niemniej jednak zarówno okoliczności sprawy, jak i skrajny poziom przemocy wpisują się w dobrze znany schemat typowy dla tzw. zabójstw honorowych. [DW]
Azja
„Współczesny Kazachstan staje się powoli państwem narodowym Kazachów, co pociąga za sobą zmiany w polityce tożsamości. Wprawdzie wciąż ma charakter wieloetniczny, jednak odsetek Kazachów oraz znajomość i znaczenie języka kazaskiego systematycznie rosną. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
W temacie Kazachstanu to Za Rubieżą ma odcinek swojej serii, gdzie możecie usłyszeć krótkie podsumowanie tego jak żyje się w danym kraju i jak to wypada na tle Poznania. [###]
„Singapur grozi wszczęciem postępowania karnego przeciwko firmom odpowiedzialnym za jedne z najpoważniejszych pożarów od lat w sąsiedniej Indonezji, podczas gdy w regionie narasta frustracja z powodu utrzymującej się, gryzącej mgły, która może doprowadzić do pogorszenia stosunków dyplomatycznych.” [The Guardian]
„Lider ruchu młodzieżowego partii Cockroach Janta (CJP), Abhijeet Dipke, został w piątek zatrzymany przez policję, a następnie formalnie aresztowany w ramach działań władz mających na celu stłumienie nowych protestów antyrządowych w stolicy Indii” [The Guardian]
„W czwartek w Bangkoku w Tajlandii spotykają się ministrowie finansów i prezesi banków centralnych państw G20 w obliczu niepewnej sytuacji na świecie, na którą wpływ ma wojna USA i Izraela z Iranem.” [Al-Dżazira]
Wzdłuż północno-zachodniej granicy Pakistanu doszło do wymiany ognia między pakistańskimi siłami bezpieczeństwa a członkami afgańskich talibów. Jest to kolejna odsłona napięć między krajami. Misja Wsparcia Narodów Zjednoczonych w Afganistanie (UNAMA) poinformowała we wrześniu, że w bieżącym roku odnotowała ponad 1100 przypadków śmierci lub odniesienia obrażeń przez cywilów w wyniku przemocy na granicy afgańsko-pakistańskiej. [AP News]
Afryka
„Dlaczego Marokańczycy nie chcą się żenić? Najnowsze badania pokazują, że Marokańczycy przestali żyć w licznych rodzinach, dzietność spadła poniżej poziomu zastępowalności pokoleń, a ponad połowa młodych osób nie chce w przyszłości brać ślubu. Co ma z tym wspólnego kodeks rodzinny, który 20 lat temu wyprzedził zmiany społeczne, a dziś nie nadąża za kolejnymi?” [Dział Zagraniczny], [###]
„Etiopia ogłosiła, że rząd tymczasowy przejmie kontrolę nad stanem Tigray po tym, jak jej siły zbrojne odzyskały kontrolę nad tym północnym regionem. O powołaniu rządu na okres sześciu miesięcy poinformował w piątek premier Abiy Ahmed w swoim oświadczeniu. Zobowiązał się on, że następnie w stanie tym odbędą się wolne wybory.” [Al-Dżazira], [AP News]
„Ministerstwo Zdrowia poinformowało w sobotę, że trzech kenijskich pracowników służby zdrowia uzyskało pozytywny wynik testu na obecność wirusa Ebola po opiece nad pierwszym potwierdzonym przypadkiem tej choroby w kraju. Kolejna osoba powiązana z pierwszym przypadkiem Eboli również uzyskała pozytywny wynik testu podczas pobytu na kwarantannie, co zwiększyło łączną liczbę zakażeń w Kenii do siedmiu.” [AP News]
„Prezydent RPA Cyril Ramaphosa zniósł zawieszenie szefa krajowej policji Fanniego Masemoli – poinformowało w piątek jego biuro. Masemola ma wznowić pełnienie obowiązków w poniedziałek po tym, jak w kwietniu został zawieszony w związku z postawionymi mu zarzutami naruszenia przepisów finansowych dotyczących rzekomo korupcyjnego kontraktu policyjnego.” A to wszystko po tym jak zastępca szefa policji pełniący obecnie jego obowiązki zrezygnował z funkcji gdy i przeciwko niemu wysunięto oskarżenia dotyczące m.in korupcji, o czym w drugim tekście pisze też AP News. [AP News], [AP News #2]
„W Republice Południowej Afryki aresztowano pastora i jego żonę po tym, jak w podejrzanym o nielegalną działalność ośrodku resocjalizacyjnym w północno-wschodniej części kraju znaleziono 200 osób, z których część była skuta łańcuchami.” [BBC]
„Gospodarki afrykańskie zdołały przetrwać kryzys energetyczny wywołany wojną w Iranie, jednak spadek pomocy sprawił, że kontynent ten jest narażony na przyszłe wstrząsy – stwierdził w czwartek szef departamentu ds. Afryki Międzynarodowego Funduszu Walutowego.” [AP News]
Ameryka Łacińska
„Kolejny sondaż wykazał, że lewicowy prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva pozostaje w tyle za prawicowym senatorem Flavio Bolsonaro w drugiej turze wyborów, która odbędzie się 25 października. Sondaż opublikowany w piątek przez CNT/MDA wykazał, że Bolsonaro uzyskał 46,8 procent głosów, podczas gdy Lula – 45,9 procent.” [Al-Dżazira]
„Kolejny Kongres Brazylii szykuje się do starcia z Sądem Najwyższym, w tym planuje bezprecedensowe postępowanie w sprawie impeachmentu jednego z sędziów, co mogłoby radykalnie rozszerzyć zasięg programu prawicowego – poinformowało agencję Reuters kilkunastu ekspertów oraz urzędników zarówno z Senatu, jak i z Sądu Najwyższego.” Jedną z przyczynek potencjalnej porażki obecnego prezydenta Brazylii jest to, że ciągle musiał walczyć z Kongresem, w którym większość miały partie mu przeciwne. [Reuters]
„Sędzia najwyższego sądu wyborczego w Brazylii orzekł w czwartek, że firma Meta musi podjąć działania mające na celu natychmiastowe zapewnienie równego traktowania obu kandydatów na prezydenta przed drugą turą wyborów, która odbędzie się 25 października.” [AP News]
„W sobotę huragan Trudy zachował swoją siłę, zbliżając się do zachodniego wybrzeża Meksyku, a synoptycy ostrzegają, że może on jeszcze zyskać na sile, zanim w niedzielę zacznie słabnąć.” [Al-Dżazira]
„Były prezydent Wenezueli Nicolás Maduro podkreślił w czwartek przed sądem, że niedawno ujawnione zarzuty dotyczące tortur wobec niego i jego żony są »fałszywymi oskarżeniami«.” [AP News]
Ameryka Północna
„Donald Trump przed wyborami połówkowymi w Stanach Zjednoczonych nasilił swoje działania w sprawie rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Ogłosił w ostatnim czasie, że Rosja sprzeda Amerykanom paliwo. Zarządził też zawieszenie broni. O tym, w co gra Trump i co to oznacza dla Rosji i Ukrainy, mówią eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich Tadeusz Iwański i Ernest Wyciszkiewicz.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]
„Prezydent Donald Trump podpisał w piątek dekret znoszący kluczowe sankcje przewidziane w ustawie Lindsey’ego O. Grahama o sankcjach wobec Rosji, co znacznie osłabiło narzędzie, jakie Kongres przekazał mu w celu wywarcia presji na Moskwę, by ta zasiadła do stołu negocjacyjnego.” [Politico]
„Trump twierdzi, że granica jest bezpieczna. Gubernator Teksasu Greg Abbott wciąż ogłasza stan wyjątkowy. Odkąd gubernator Teksasu Greg Abbott po raz pierwszy ogłosił stan wyjątkowy na granicy w 2021 roku, przedłużał lub zmieniał tę proklamację co najmniej 69 razy. Proklamacja ta znacznie rozszerzyła jego uprawnienia bez konieczności uzyskania zgody stanowego zgromadzenia ustawodawczego.” [ProPublica]
„Według urzędnika Białego Domu nowa rzeczniczka prasowa Donalda Trumpa, Katie Zacharia, została zwolniona w piątek, zaledwie pięć dni po objęciu stanowiska.” [The Guardian]
„Prezydent USA Donald Trump odwołał plany transmisji na żywo egzekucji byłego psychiatry armii amerykańskiej Nidala Hasana przez rozstrzelanie.” [BBC]
„Nieudana egzekucja Christy Pike w stanie Tennessee oraz zapowiedzi Departamentu Obrony, że planowana egzekucja majora Nidana Hasala przez rozstrzelanie będzie transmitowana na żywo w internecie, sprawiły, że na nowo rozgorzał spór o karę śmierci – instytucję, którą zniesiono już w niemal wszystkich krajach demokratycznych, poza Stanami Zjednoczonymi.” [###]
Oceania
Na dwa tygodnie przed oficjalnym rozpoczęciem sezonu cyklonów na południowym Pacyfiku nowozelandzka służba meteorologiczna (MetService) poinformowała, że tropikalna, która formowała się na wodach w pobliżu Wysp Cooka, przekształciła się w cyklon tropikalny. Układ ten – sklasyfikowany jako cyklon pierwszej kategorii i nazwany „Wati” – przemieszcza się w kierunku południowo-wschodnim. [Radio New Zealand]
Ekonomia i gospodarka
„Wzrost cen paliw ponownie wystawia na próbę politykę gospodarczą państw Europy Środkowej. We wrześniu i październiku 2026 r. wzrost ten, napędzany napięciami geopolitycznymi na Bliskim Wschodzie, a dodatkowo wzmacniany przez ograniczoną dostępność produktów rafineryjnych (brak paliw z Rosji na międzynarodowym rynku), niski poziom zapasów i przestoje kilku rafinerii, skłonił Austrię, Czechy, Słowację i Węgry do ponownej ingerencji w rynek paliw. Państwa regionu nie sięgają jednak po te same instrumenty: od administracyjnego limitowania cen, przez ograniczanie marż i obciążeń podatkowych, po bezpośrednie rekompensaty dla wybranych grup. Różnice te pokazują nie tylko odmienne sposoby łagodzenia skutków kryzysu, lecz także różne podejścia do kwestii zakresu ingerencji państwa w rynek w celu ochrony konsumentów przed szokiem cenowym.” [Instytut Europy Środkowej]
Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) ostrzegł, że światowa gospodarka „może wkrótce przetestować granice swojej odporności”, ponieważ zapasy ropy naftowej przeznaczone na sytuacje awaryjne są na wyczerpaniu, a budżety państw stają się nadmiernie obciążone. W swoim półrocznym raporcie „World Economic Outlook” (Perspektywy gospodarki światowej) MFW stwierdził, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy globalny wzrost gospodarczy zniósł konflikt na Bliskim Wschodzie lepiej, niż się obawiano. MFW ostrzegł jednak, że rezerwy awaryjne zostały już wyczerpane, a wysoki poziom zadłużenia i deficyty budżetowe w wielu krajach mogą sprawić, iż rządy nie będą w stanie skutecznie chronić konsumentów przed ewentualnymi przyszłymi skokami cen. „Zapasy na rynkach energii topnieją, a kolejne wstrząsy geopolityczne mogą szybko przełożyć się na wzrost cen i zakłócenia w dostawach”. [The Guardian], [International Monetary Fund]
„Polska energetyka musi zastąpić starzejące się elektrownie węglowe. Czy ich miejsce zajmą bloki gazowe, elektrownie jądrowe, a może magazyny energii? Jakie technologie zapewnią bezpieczeństwo dostaw i co stanie się z największymi ośrodkami energetycznymi, takimi jak Bełchatów i Turów?” [###]
A jak się ma energetyka państw rozwijających się? Spadające ceny oraz brak alternatywy w postaci dostępu do stabilnej państwowej sieci napędzają boom na fotowoltaikę. Jednak w miarę jak kolejne gospodarstwa domowe odłączają się od sieci energetycznej, osoby, które w niej pozostają, muszą mierzyć się z wyższymi rachunkami za prąd, bo te same koszty funkcjonowania i rozbudowy sieci, będzie ponosić mniej osób. Wynika to ze słabości państw, o których mowa. Jeśli rządy nie zapanują nad tym procesem, rozwój przydomowej energetyki słonecznej może w niektórych przypadkach utrudnić najbiedniejszym wyjście z ubóstwa. [Yale Environment 360]
„Airbus otrzymał ogromne, wręcz rekordowe zamówienie. Amerykańska firma leasingowa Aviation Capital Group, należąca do grupy Tokyo Century, zamówiła 75 maszyn pasażerskich. Wartość zamówienia przekracza 11 mld dolarów. Pierwsze maszyny mają być gotowe w 2032 roku.” [Obserwator Gospodarczy]
„Firma Tesla ponownie skierowała uwagę opinii publicznej na swój długo opóźniony model Roadster, organizując spektakularną prezentację z wykorzystaniem silników odrzutowych opracowanych przez SpaceX oraz manewrów w powietrzu na poligonie testowym w Teksasie. Elon Musk twierdzi, że produkcja mogłaby rozpocząć się w 2028 roku, prawie dziesięć lat po pierwszej prezentacji pojazdu.” Trudno zaprzeczyć że auto robiące fikołki jest widowiskowe, ale w kategorii cyrkowej a nie innowacji, które chcielibyśmy widzieć na drodze. [DW]
Nauka i technologia
„Naukowcom udało się przywrócić do zdrowia wybielone korale w warunkach laboratoryjnych poprzez umieszczenie ich w kontakcie ze zdrowym fragmentem. Badacze odkryli, że gdy zdrowy fragment korala z gatunku Pocillopora damicornis przylegał do wybielonego fragmentu, oba elementy łączyły się, tworząc most, po którym mogły rozprzestrzeniać się glony symbiotyczne.” [Nature]
„Kiedy pokazuje się ludziom dwa kształty – jeden z kolcami, a drugi zaokrąglony – i prosi się ich, by nazwali je »bouba« i »kiki«, zazwyczaj zgadzają się, że kiki to ten z kolcami – podobnie jak psy.” [Science Alert]
„Serwer preprintów arXiv wprowadził limit dwóch artykułów miesięcznie dla każdego naukowca przesyłającego prace, aby ograniczyć zalew zgłoszeń, z których wiele jest generowanych przez sztuczną inteligencję.” [Nature]
„W ciągu niecałych 50 lat Chiny przeszły drogę od niemal zerowej obecności naukowej na arenie międzynarodowej do pozycji potęgi naukowej, która jest na najlepszej drodze do objęcia wiodącej roli w dziedzinie badań i rozwoju.” [Nature]
„Ptaki, które z powodów związanych z ochroną przyrody są przenoszone lub hodowane w niewoli, mogą nie mieć okazji uczyć się od starszych osobników. Jednak badania wskazują, że możliwe jest nauczenie ptaków utraconych śpiewów.” [The Guardian]
„Gazeta Lekarska robi ze mnie terrorystę (...) W tym materiale przyglądam się argumentom redaktora naczelnego i sprawdzam, co faktycznie zmieniają nowe przepisy dotyczące żywienia dzieci w szkołach. Czy wprowadzono dietę wegańską? Czy rozwijające się dzieci muszą jeść mięso? I czy opowieści o uczniach, którzy nie lubią kaszy i kupują hot dogi, rzeczywiście stanowią argument przeciwko roślinnym posiłkom?” [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Książka markiza de Custine’a, mimo że napisana prawie 200 lat temu, pod wieloma względami wciąż bardzo trafnie opisuje współczesną Rosję. Co autor zobaczył podczas swojej podróży i dlaczego jego książka do dziś budzi tak duże zainteresowanie? Jak udało mu się zajrzeć za kotarę, by zobaczyć tę prawdziwą Rosję? O »Listach z Rosji« mówi Wojciech Konończuk, Dyrektor OSW.” [###]
Wolne Rzeki zabierają nas na wycieczkę do Szczebrzeszyna, gdzie lokalne władze przy współpracy z Wodami Polskimi, mając na względzie dobro kajakarzy, dokonali dewastacji (ciężko znaleźć lepsze określenie) rzeki Wieprz. Wygląda to źle, pachnie jeszcze gorzej, ale za to obniżony zostanie poziom lokalnych wód gruntowych przez co susze będą bardziej dotkliwe. Nie mamy pojęcia dla kogo ta zmiana jest pozytywna. [###]
Zatem, czy państwowe instytucje nie wiedzą, że meliorowanie wszystkiego co się da oraz prostowanie rzek to bardzo zły pomysł? No niby wiedzą, bo kanał Lasów Państwowych, o nazwie Echa Leśne dzieli się z nami materiałem o bagnach. „Bagna zajmują zaledwie 3% powierzchni lądów, a w zgromadzonym w nich torfie znajduje się więcej węgla niż w biomasie wszystkich lasów świata. Jak to możliwe? I dlaczego przyszłość mokradeł może mieć ogromne znaczenie dla klimatu, suszy i naszego bezpieczeństwa?”. Jak to zatem możliwe, że te same Lasy Państwowe najczęściej dokonują melioracji i pilnują aby w lesie nie było za mokro (bo trudniej się drewno wywozi)? No właśnie. [###]
Dlaczego samotność skłania nas do spożywania alkoholu? [###]