Możecie nie wiedzieć, że była zmiana czasu.
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Po wielu miesiącach impasu koalicja rządząca przegłosowała w Sejmie dwa projekty dotyczące aborcji – przywracający tzw. kompromis aborcyjny oraz częściowo dekryminalizujący aborcję i pomoc w jej przeprowadzeniu. O wyniku drugiego głosowania zdecydowały zaledwie cztery głosy, a do sukcesu rządzących przyczyniła się nieobecność części posłów prawicy.” [###]
„Sejm odrzucił nowelizację, która miała znieść wprowadzoną w 2018 roku dwukadencyjność dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Taką zmianę zaproponowali ludowcy. Sprawdziliśmy, jak głosowały poszczególne kluby.” Bawi pretensja ludowców do Lewicy, że nie wszyscy posłowi zagłosowali za ich projektem. Jakoś kilka dni wcześniej nie wszyscy posłowie PSL zagłosowali za rozwiązaniami dotyczącymi aborcji ale o tym już nie pamiętają. [TVN24]
„Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz poinformowała na portalu X, że odchodzi z rządu. Z ustaleń Onetu wynika, iż pierwszym powodem jej odejścia było to, że założyciel Polski 2050 Szymon Hołownia postanowił stanąć z nią do walki o przywództwo w partii. Drugim powodem dymisji ma być decyzja Donalda Tuska o awansowaniu na wicepremiera Andrzeja Domańskiego, ministra finansów i gospodarki. ” [Onet]
Premier Donald Tusk udał się w środę do Indii i Wietnamu. Wizyta w Indiach będzie pierwszą podróżą szefa polskiego rządu do tego kraju od 16 lat. W 2024 r., w 70. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między oboma państwami, Polskę odwiedził premier Indii Narendra Modi. Historia kontaktów polsko-indyjskich sięga jednak znacznie dalej – pierwsze wzmianki o obecności Polaków na subkontynencie indyjskim pochodzą już z XV w. [TVP Info]
„Rosyjska propaganda przedstawia Polskę jako państwo agresywne, które chce osłabić Rosję i zagrażać jej bezpieczeństwu. W najnowszej odsłonie tej narracji Moskwa oskarża Warszawę o przygotowywanie ataku na obwód królewiecki i grozi odpowiedzią z użyciem wszystkich dostępnych środków. Maria Zacharowa określiła rzekome polskie plany mianem »Planu Barbarossa 2.0«. Dlaczego Polska stała się głównym bohaterem tej kampanii informacyjnej? Czemu rosyjscy przedstawiciele sięgają po groźby nuklearne i jaki efekt chcą w ten sposób osiągnąć?O tym opowiada Witold Rodkiewicz, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich.” [###]
„Nowy prezydent Krakowa Łukasz Gibała zapowiada referendum w sprawie strefy czystego transportu i chce ograniczyć ją do ścisłego centrum. Według Fundacji Frank Bold prawo może pokrzyżować oba plany. – Organizacja referendum lokalnego dotyczącego uchylenia lub zmiany uchwały o SCT byłaby niezgodna z prawem – mówi radca prawny Miłosz Jakubowski, powołując się na jednoznaczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.” [Smog Lab]
„O godz. 7.00 w Częstochowie rozpoczęło się głosowanie w referendum w sprawie odwołania prezydenta i rady miasta. Organizatorzy akcji uważają, że Krzysztof Matyjaszczyk nie powinien rządzić, ponieważ ciążą na nim zarzuty prokuratorskie dotyczące korupcji. Mieszkańcy będą mogli oddawać głosy do godziny 21.00. ” [Polsat News]
Czy w Polsce trwa właśnie rekordowa susza? Niestety ale kolejne miesiące tylko ten stan pogłębiają. [###]
„Michał Janczura, dziennikarz Wirtualnej Polski, ujawnia nowe ustalenia w sprawie Moniki Horny-Cieślak i rodziny z warszawskiej Białołęki. Na podstawie dokumentów odtwarza wydarzenia z lat 2024–2026, wskazując 12 sygnałów ostrzegawczych dotyczących sytuacji dwojga małych dzieci. Materiał przedstawia kulisy interwencji policji, decyzji sądów oraz działań kuratorów i służb społecznych. Autor analizuje również, co wiedziały poszczególne instytucje i jakie okoliczności doprowadziły do umieszczenia dzieci w placówce opiekuńczej. Reportaż stawia pytania o skuteczność systemu ochrony dzieci i przepływ informacji między instytucjami.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: Wyniszczające rosyjskie ataki na infrastrukturę energetyczną. 1700. dzień wojny.
„Rosyjski dialog z USA: bez przełomu i ustępstw. 21 października Władimir Putin odbył trzygodzinną rozmowę w Petersburgu ze Stevem Witkoffem, specjalnym wysłannikiem prezydenta Donalda Trumpa. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W piątek Ukraina i Rosja ogłosiły, że uzgodniły zawieszenie broni w okupowanym przez Rosję ukraińskim mieście Oleszki, do czego doszło dzięki pośrednictwu pierwszej damy USA Melanii Trump, natomiast prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oświadczył, że negocjatorzy pokojowi spotkają się w przyszłym miesiącu w celu przeprowadzenia kolejnych rozmów.” [Reuters]
„Ukraina znalazła się prawdopodobnie w najtrudniejszej sytuacji gospodarczej od wiosny 2022 r., a nakładające się na siebie sektorowe kryzysy grożą dalszym pogłębianiem problemów. Trwająca od końca lipca br. faktyczna blokada ukraińskich portów czarnomorskich doprowadziła do załamania eksportu produktów rolnych, w szczególności zbóż. Kontynuowana od końca sierpnia nowa fala rosyjskich ataków, z wykorzystaniem m.in. dronów wyposażonych w silniki odrzutowe, spowodowała znaczne zniszczenia. Jednocześnie niedobór pocisków PAC-3, umożliwiających przechwytywanie rakiet balistycznych, pozwolił Rosji skutecznie uderzać w najważniejsze zakłady hutnicze, które w efekcie zostały zmuszone do niemal całkowitego wstrzymania produkcji. Na początku października, podobnie jak w poprzednich latach, rozpoczęła się kampania zmasowanych ataków na infrastrukturę energetyczną. Obserwowany równolegle kryzys płynności budżetowej, wynikający z zaniedbań władz, jest tylko jednym z elementów znacznie poważniejszych problemów.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Już wkrótce odbędą się wybory w USA określane jako wybory połówkowe lub midterms. Mają one niebagatelny wpływ na to, jakie decyzje podejmuje Donald Trump. Skąd bierze się zbliżenie Trumpa do Rosji? Czy nowy Kongres USA może coś zmienić? O co Trump oskarża Ukrainę i Zełenskiego? Dlaczego sankcje na Rosję zostały poluzowane? Na te i inne pytania odpowiada Andrzej Kohut, ekspert OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„We Lwowie znów uczcili UPA. (...) Przez lata ukraińskie władze przymykały oko na decyzje samorządowców gloryfikujących UPA i jej dowódców. Tym razem publicznie skrytykowały uchwałę lwowskich radnych. Czy Ukraina zaczyna rozumieć, że jej polityka pamięci ma swoją cenę?” [Krytyka Polityczna]
„Prezydent Wołodymyr Zełenski potwierdził, że system Starlink oraz Starshield – wojskowa wersja satelitarnego systemu internetowego Elona Muska o nazwie Starlink – działały z pełną prędkością od rana 24 października, po tym jak wcześniej ich prędkość była ograniczona do 161 kilometrów na godzinę (około 100 mil na godzinę).” Oczywiście przy tej okazji Elon Musk musiał się odezwać i obwniał Ukrainę o złamanie zasad użytkowania Starlinka – co nie pokrywało się z faktami przytoczonymi przez stronę Ukraińską. [The Kyiv Independent]
„Między 7 a 11 października 2026 r. siły ukraińskie przeprowadziły ataki dronowe na centra danych firmy Yandex. Zaatakowano trzy z sześciu (wg oficjalnych danych) centrów rosyjskiego giganta technologicznego. W kolejnych dniach pojawiło się wiele doniesień, także w Polsce, że w wyniku ukraińskich ataków zmniejszyła się intensywność rosyjskich działań propagandowych i dezinformacyjnych (m.in. wspierających AfD w Niemczech czy ruch MAGA w USA). Informacje te nie znalazły potwierdzenia – aktywność rosyjskich botów i trolli nie spadła. Ataki przyniosły jednak poważne konsekwencje innego rodzaju.” [Instytut Europy Środkowej]
Europa
„W ostatnich dniach odbyło się posiedzenie Rady Europejskiej. Przywódcy Unii Europejskiej rozmawiali między innymi o polityce wobec Chin. Jakie decyzje podjęto? Co się wydarzyło? Jakie mogą być dalsze kroki? Na te i inne pytania odpowiadają Jakub Jakóbowski i Maciej Kalwasiński.” [###]
„Upublicznione informacje wywiadowcze państw NATO sugerują intensyfikację działań hybrydowych prowadzonych przez Rosję. Jej celem ma być przetestowanie reakcji i spójności Sojuszu, a także osłabienie pomocy dla Ukrainy w konsekwencji konieczności przeznaczenia zwiększonych zasobów na ochronę własnej infrastruktury krytycznej. W swoim planowaniu NATO uwzględnia różne scenariusze rosyjskiej eskalacji hybrydowej, która może nawet doprowadzić do uruchomienia art. 5 Traktatu północnoatlantyckiego. Państwa członkowskie różnią się poziomem gotowości do zwiększania kosztów, które Rosja będzie ponosić w wyniku potencjalnej eskalacji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Trwające od września protesty we Francji eskalują. Na ulicach dochodzi do zamieszek, a lokalne służby nie zawsze są wstanie zapanować nad sytuacją. Nie brakuje również wątków międzynarodowych: najczęściej mówi się tutaj o skutkach nielegalnej migracji i rosyjskiej propagandzie. Ile jest w tym prawdy wyjaśnia ekspert OSW Łukasz Maślanka.” [###]
„Niemcy: zamrożenie ceny CO2 w »krajowym ETS2« na 2027 rok. (...)Bezpośrednią przyczyną nowelizacji jest decyzja UE o przesunięciu daty wejścia ETS2 w życie z 2027 na 2028 r., co nie było po myśli Berlina. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„»Czysta arogancja«: oburzenie w Finlandii w związku z nielegalnym wycięciem przez Google 250 000 drzew pod budowę centrum danych” [The Guardian]
„Pożar strawił położoną na szczycie góry rezydencję zbudowaną dla Adolfa Hitlera, znaną jako Orle Gniazdo, podczas gdy służby ratownicze z trudem walczyły z ogniem w śniegu i wietrze; władze poinformowały w sobotę, że aresztowano mężczyznę podejrzanego o podpalenie.” [AP News]
„25 października w Serbii odbędą się trzecie w ciągu ostatnich sześciu lat przedterminowe wybory parlamentarne. Rozpisano je pod naciskiem wielomiesięcznych demonstracji studenckich, które wybuchły po katastrofie budowlanej w Nowym Sadzie w listopadzie 2024 r. Z czasem ruch protestu przerodził się w projekt polityczny – Studencką Listę (SL). To właśnie ona będzie głównym konkurentem rządzącej od 2012 r. Serbskiej Partii Postępowej (SNS), na której czele stoi były prezydent kraju Aleksandar Vučić. Nadchodzące wybory to największe wyzwanie dla obozu Vučicia w trakcie jego 14-letnich rządów. Wciąż dysponuje on jednak wieloma przewagami systemowymi, które w połączeniu z narzędziami wpływu na proces wyborczy mogą zapewnić mu wygraną. Ruch studencki liczy na wywołanie masowej mobilizacji społecznej i kanalizację rozczarowania wieloletnimi rządami SNS. Nie można wykluczyć scenariusza, w którym obie strony ogłoszą zwycięstwo, co może doprowadzić do eskalacji napięć.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [Kultura Liberalna]
„Od połowy października br. doszło w Albanii do eskalacji przemocy podczas trwających od maja protestów antyrządowych. Do niedawna demonstracje, których uczestnicy domagają się przede wszystkim ustąpienia premiera Ediego Ramy, miały charakter pokojowy. Zmieniło się to, gdy do protestów dołączyło pokolenie Z – głównie studenci i licealiści. Zaatakowali oni budynki publiczne i podpalili m.in. siedziby resortów edukacji i infrastruktury oraz komisariat policji. Służby mundurowe odpowiedziały siłowo, bijąc demonstrantów pałkami oraz stosując gaz łzawiący, gumowe kule i granaty hukowe. Protestujący używają m.in. koktajli Mołotowa oraz masowo zasłaniają twarze. Zatrzymano lub aresztowano około tysiąca manifestantów, a co najmniej 388 usłyszało zarzuty. W wyniku starć ok. 300 osób, w tym funkcjonariusze, trafiło do szpitali. Obrażeń od gumowych kul doznali też dziennikarze Reutersa.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]
„Nowy rząd w Rumunii: koniec kryzysu, początek niepewności. 20 października parlament Rumunii udzielił wotum zaufania rządowi bezpartyjnego dyplomaty Luki Niculescu (zob. Aneks). »Za« głosowało 280 parlamentarzystów, »przeciw« – 58 (wymagane minimum: 233). (...) Rząd Niculescu nie dysponuje stabilną większością i będzie działał w warunkach permanentnej niepewności. Trwający przez niemal pół roku kryzys związany z brakiem porozumienia między partiami głównego nurtu co do wyboru nowego premiera i składu rady ministrów umocnił antyestablishmentową narrację AUR.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Personalistyczny charakter reżimu Alaksandra Łukaszenki, jego coraz bardziej zaawansowany wiek (72 lata) oraz widoczne co pewien czas komplikacje zdrowotne sprawiają, że problem przekazania władzy nabiera coraz większego znaczenia. Rozstrzygnięcia tej kwestii nie ułatwia sam dyktator. Jego komunikaty o ewentualnych następcach są niejasne i służą przede wszystkim zamaskowaniu głębokiej obawy przed sprecyzowaniem mechanizmu tego procesu.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W dniach 16-17 października 2026 r. w Republice Czeskiej odbyła się druga tura częściowych wyborów do Senatu. Wyborcy zdecydowali o obsadzeniu pozostałych 22 mandatów, po tym jak 5 senatorów zostało wybranych w głosowaniu 9-10 października. Wybory jednoznacznie wygrały ugrupowania opozycyjne wobec rządu. Największy sukces odnieśli Burmistrzowie i Niezależni (STAN) – spośród 14 kandydatów ugrupowania 10 zdobyło mandaty. Drugi wynik, 7 mandatów, uzyskała Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS). Tym samym klub senacki ODS i TOP 09 utrzymał dominującą pozycję w izbie wyższej. Największą porażkę poniosło natomiast rządzące ugrupowanie ANO. Żaden z 13 kandydatów ruchu premiera Babiša w drugiej turze nie uzyskał mandatu. ” [Instytut Europy Środkowej]
„Wybory samorządowe na Słowacji przyniosły kilka dotkliwych porażek dla kandydatów popieranych przez premiera Roberta Ficę. Bratysława pozostała w rękach lewicowo-liberalnej koalicji.” [OKO.press]
„W Bułgarii rozpoczęło się głosowanie w wyborach prezydenckich po kampanii, w której głównym tematem były narastające trudności gospodarcze oraz ataki dronów na statki pływające po Morzu Czarnym. Przed niedzielnym głosowaniem w sondażach na czele grupy 27 kandydatów znajdowali się 61-letnia prezydent Iliana Iotova oraz 50-letni były premier tymczasowy Andrey Gyurov.” [Al-Dżazira], [OKO.press]
„Niezwykły manewr wykonany przez satelitę rosyjskiej produkcji mógł spowodować, że znalazł się on w odległości mniejszej niż mila od komercyjnego satelity do obserwacji Ziemi, który może być wykorzystywany do świadczenia usług w zakresie bezpieczeństwa narodowego na rzecz takich krajów jak Ukraina.” [CNN], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Zmiany w rosyjskim rządzie: dalsza mobilizacja zasobów na długą wojnę” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Bliski i Środkowy Wschód
„27 października Izraelczycy zagłosują w wyborach do Knesetu. Instytucja ta decyduje o składzie rządu i premierze, więc to właśnie tego dnia rozstrzygną się losy Benjamina Netanjahu. Jakie są główne tematy kampanii wyborczej? W jaki sposób mówi się o inwazji na Strefę Gazy? Jak może zmienić się Izrael? Jaką rolę maja wybory w Izraelu? Kto jest ważnym graczem na izraelskiej scenie politycznej? Na te i inne pytania odpowiada ekspert OSW Marek Matusiak.” [###]
„Szansę na zmianę władzy w Izraelu po wyborach 27 października maleją. Większość bloku anty-Netanjahu odrzuca możliwość stworzenia przyszłego rządu z udziałem partii arabskich, co jest warunkiem uzyskania stabilnej większości w Knesecie. W połączeniu z widoczną w sondażach stabilizacją poparcia dla ugrupowań tworzących obecną skrajnie prawicową koalicję uprawdopodabnia się scenariusz pata wyborczego i kolejnego kryzysu politycznego. Polityka zagraniczna Izraela, a przede wszystkim podejście do Palestyńczyków, nie ulegną diametralnej zmianie nawet w przypadku sukcesu opozycji.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Izrael rozpoczął kampanię odpowiedzialności zbiorowej wobec Palestyńczyków w Hebronie, po tym jak uzbrojeni napastnicy zabili dwóch izraelskich żołnierzy i ranili trzech kolejnych w pobliżu punktu kontrolnego poza miastem. Benjamin Netanjahu ogłosił blokadę Hebronu oraz sąsiedniego Halhulu i zapowiedział, że mieszkańcy dzielnic, z których pochodzili napastnicy, zostaną zmuszeni do opuszczenia swoich domów. Zapowiedział również masowe wyburzanie budynków mieszkalnych. [AP News], [The Guardian]
Podczas gdy siły pokojowe ONZ przygotowują się do wycofania z Libanu, izraelskie siły nadal są na terenie kraju, a Hezbollah wciąż nie został rozbrojony. Nowa misja UE ma na celu wzmocnienie libańskiej armii, jednak nie zastąpi ona sił pokojowych ONZ. Wraz z wygaśnięciem mandatu UNIFIL w dniu 31 grudnia 2026 roku, Liban opuszczą tysiące żołnierzy, co rodzi obawy o powstanie próżni bezpieczeństwa. [DW]
„Obecnie najważniejszym polem walki w Jemenie jest Ta’izz (trzecie co do wielkości miasto Jemenu). Od kilku tygodni miasto pozostaje odcięte od świata. Pomimo że obrońcy stawiają zacięty opór, sytuacja humanitarna staje się coraz gorsza. W mieście istnieje ryzyko wybuchu epidemii, a dostęp do jakichkolwiek usług staje się coraz trudniejszy.” [Konflikty]
„Jak poinformowały władze, w piątek uzbrojeni napastnicy otworzyli ogień podczas pogrzebu w kościele w Jordanii, zabijając siedem osób i raniąc 40 innych. Do strzelaniny doszło w greckokatolickim kościele w Karaku, około 90 kilometrów (55 mil) na południe od stolicy, Ammanu.” [AP News]
Czy Iran jest gotowy na kolejny poważny atak ze strony USA po wyborach połówkowych? Irańscy urzędnicy twierdzą, że celem jest stworzenie na tyle dotkliwych konsekwencji regionalnych, by uczynić ewentualną długotrwałą kampanię możliwie kosztowną dla przeciwnika. Z doniesień amerykańskich mediów wynika, że Trump rozważa wznowienie ataków. [DW]
W jaki sposób elitarne siły Iranu „kształtują umysły młodych kadetów”? Miesiące korespondencji z dwoma wysokimi rangą dezerterami pozwoliły zespołowi śledczemu DW uzyskać unikalny wgląd w sposób myślenia lojalnych sług reżimu – a także ujawniły istnienie tajnej grupy, która planować ma nawet morderstwa przeciwników politycznych reżimu. [DW]
Azja
Wojskowe junta rządząca Mjanmą umożliwiła synowi byłej przywódczyni Mjanmy, Aung San Suu Kyi 20 minut rozmowy telefonicznej z nią. „Brzmi tak samo jak dawniej, wciąż jest pełna siły” – stwierdził Kim Aris, dodając, że jej głos był nieco zachrypnięty, jakby była przeziębiona. Aris rozmawiał z nią, przebywając w ambasadzie Mjanmy w Londynie; 81-letnia Aung San Suu Kyi znajdowała się wówczas w stolicy kraju, Naypyitaw, gdzie odbywa karę 18 lat pozbawienia wolności w formie aresztu domowego. [AP News]
„W sobotę Pakistan wezwał rząd talibów w Afganistanie do podjęcia weryfikowalnych działań przeciwko bojownikom, którzy – jak twierdzi – działają z terytorium Afganistanu, odrzucając twierdzenie Kabulu, że Islamabad zrzuca winę za własne niepowodzenia w zakresie bezpieczeństwa.” [AP News]
Produkcja opium w Afganistanie, która od dawna była największa na świecie, gwałtownie spadła od czasu, gdy talibowie wprowadzili w 2022 roku całkowity zakaz dotyczący nielegalnych narkotyków. Jednak tej bojowej grupie islamistycznej nie udało się całkowicie wyeliminować upraw, a produkcja wydaje się w coraz większym stopniu przenosić do sąsiedniego Pakistanu i Iranu. [Radio Free Europe]
„W następstwie ostrzeżeń o skrajnym głodzie w całym Afganistanie ujawnia się gorzka rzeczywistość: żywność jest dostępna, ale dla milionów ludzi pozostaje poza zasięgiem. Tak twierdzi rzeczniczka biura ONZ ds. koordynacji pomocy, Olga Cherevko, która właśnie powróciła z wizyty w terenie i wystosowała surowe wezwanie do działania.” [ONZ]
Zdjęcia satelitarne wskazują, że w nowym chińskim lotnisku w Laosie wciąż trwają prace budowlane pomimo tego, że obiekt oficjalnie otwarto już we wrześniu. Port lotniczy, zarządzany wspólnie z Laosem, stanowi pierwszą zagraniczną placówkę wojskową Chin ukierunkowaną na siły powietrzne. Jest to kolejny element strategii Pekinu, mającej na celu projekcję siły poza granicami kraju – strategii, w skład której wchodzą również bazy w Dżibuti i w Kambodży, szybka militaryzacja i rozbudowa wysp na Morzu Południowochińskim oraz rozwijająca się flota lotniskowców. Sąsiedzi Laosu – ubogiego, śródlądowego państwa w Azji Południowo-Wschodniej, liczącego około 8 milionów mieszkańców – oraz eksperci ds. obronności bacznie obserwują to lotnisko i jego potencjał do rozbudowy w przyszłości. [AP News]
Afryka
„W Afryce Zachodniej zachodzą poważne zmiany polityczne. Odwrócenie się od Zachodu w stronę Moskwy nie spełniło oczekiwań sahelskich autokratów. Niger, Mali i Burkina Faso zdecydowały się wznowić rozmowy z ECOWAS, a Czad podpisał kolejne porozumienie dotyczące współpracy wojskowej z Francją. Region wchodzi w fazę, w której państwa będą próbowały na nowo zdefiniować relacje nie tylko we własnym gronie, ale również z odleglejszymi partnerami międzynarodowymi.” [Konflikty]
„Ukraińskie zaangażowanie w Mali. Kijów stanął po stronie dżihadystów? Według części zachodniej lewicy dobór sojuszników przez strony konfliktu w Sahelu świadczy o tym, że Ukraina – w przeciwieństwie do Rosji – realizuje politykę neokolonialną i imperialną. Sprawa jest jednak bardziej skomplikowana.” [Krytyka Polityczna]
„Uzbrojeni napastnicy zabili co najmniej 40 osób podczas ataku na wioskę w północno-wschodnim stanie Taraba w Nigerii w piątek po południu – poinformowała organizacja Amnesty International.” [Reuters]
„Według dyplomatów i źródeł branżowych Algieria nakazała producentom mocznika wstrzymanie eksportu tego nawozu do Francji, co stanowi zaostrzenie ograniczeń handlowych, które nastąpiły w wyniku dyplomatycznego sporu między Algierią a jej byłym mocarstwem kolonialnym.” [Reuters]
„Minister zdrowia Nigerii oświadczył w czwartek, że władze nie mają dowodów na to, że niedawno potwierdzony w kraju przypadek eboli rozprzestrzenił się na szerszą społeczność, określając go jako pojedynczy, opanowany przypadek zakażenia. We wtorek Nigeria zgłosiła swój pierwszy przypadek wirusa Ebola od ponad dziesięciu lat, stając się czwartym krajem afrykańskim i jak dotąd najbardziej zaludnionym, dotkniętym epidemią, którą urzędnicy służby zdrowia określili jako najszybciej rozprzestrzeniającą się w historii.” [Reuters]
„Dlaczego RPA ekscytuje się poligamią? Międzynarodowy sukces nowego serialu niespodziewanie rozpalił w RPA dyskusję o poligamii. Dlaczego produkcja wzbudza kontrowersje, chociaż ta forma małżeństwa jest w kraju legalna i czemu prawo nie jest w tym przypadku równe dla wszystkich?” [###]
Ameryka Łacińska
„W niedzielę Brazylijczycy ponownie udadzą się do urn, by wybrać jednego z dwóch kandydatów, którzy w swoich kampaniach przedstawiają diametralnie różne wizje przyszłości kraju, w obliczu narastających obaw związanych z przestępczością, korupcją oraz ogólnym przesunięciem w prawo wśród wyborców w Ameryce Łacińskiej.” [CNN], [Al-Dżazira]
„Chociaż kandydaci na prezydenta Brazylii nie uczynili polityki dotyczącej Amazonii głównym tematem kampanii wyborczej, klimatolodzy i ekolodzy twierdzą, że zwycięzca niedzielnych wyborów może zadecydować o tym, czy – i jak szybko – największy na świecie las deszczowy osiągnie »punkt krytyczny«.” [AP News]
„W czwartek Salwador wysłał na Haiti 100 żołnierzy sił specjalnych, aby pomogli w akcji ratunkowej czterech zaginionych żołnierzy z tego środkowoamerykańskiego kraju, którzy niedawno padli ofiarą ataku gangów – poinformowało dwóch urzędników w rozmowie z agencją Associated Press.” [AP News]
„Po ponad 10 miesiącach spędzonych na wygnaniu wenezuelska przywódczyni opozycji i laureatka Nagrody Nobla María Corina Machado powróciła do kraju, gdzie sytuacja polityczna uległa zmianie pod wpływem jej sojusznika – Stanów Zjednoczonych – bez jej udziału.” [CNN], [Reuters]
„Sędzia w Ekwadorze nakazał dalsze przetrzymywanie w areszcie byłej lewicowej kandydatki na prezydenta Luisy Gonzalez po jej aresztowaniu pod zarzutem prania brudnych pieniędzy. Postanowienie wydano w piątek, dzień po tym, jak 48-letnia Gonzalez, która w wyborach w 2023 roku rywalizowała z prawicowym prezydentem Danielem Noboą, została aresztowana w wiejskiej miejscowości Canuto.” [Al-Dżazira]
„Pustynia Atakama w Chile jest nie tylko rejonem, w którym nocą zaobserwujemy najczystsze niebo, ale i strefą gospodarczej eksploatacji napędzającej globalną transformację energetyczną. W tym wydaniu podcastu Globalne Popołudnie Krzysztof Story i Doma Matejko opowiadają, jak wydobycie litu – niezbędnego do produkcji nowoczesnych baterii – wpływa na tamtejsze środowisko i odcina mieszkańców od sprywatyzowanych zasobów wody. ” [###]
Ameryka Północna
„Wyborcy w kanadyjskiej prowincji Alberta zdecydowaną większością głosów odrzucili propozycję rozpoczęcia procesu niepodległościowego, zapewniając zdecydowane zwycięstwo zwolennikom jedności Kanady i pogłębiając podziały w ruchu separatystycznym.” Może tydzień temu zapomnieliśmy wspomnieć, że odbędzie się referendum ale o wynikach nie zapomnieliśmy. [The Guardian]
„W piątek Donald Trump zniósł część ceł nałożonych przez Stany Zjednoczone na Kanadę, aby »lepiej służyć interesowi publicznemu« – poinformował Biały Dom. Było to zwycięstwo dla Susan Collins, znajdującej się pod presją republikańskiej senator z Maine, która toczy zaciętą kampanię o reelekcję, od której w dużej mierze zależy, czy Demokraci zdołają przejąć kontrolę nad Kongresem.” [The Guardian]
„W środę Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał orzeczenie niekorzystne dla administracji Donalda Trumpa, odmawiając zezwolenia na natychmiastowe wprowadzenie w życie szeroko zakrojonych ograniczeń dotyczących opieki potwierdzającej tożsamość płciową osób transpłciowych przebywających w więzieniach i placówkach federalnych.” [The Guardian]
„Administracja Trumpa złożyła prewencyjnie pozew, którego celem jest zablokowanie zatwierdzenia wyników wyborów do Senatu USA w Alasce, gdyby urzędujący republikański senator Dan Sullivan przegrał w tych kluczowych wyborach, które mogą zadecydować o układzie sił w Senacie.” [CNN]
„Na dwa tygodnie przed wyborami w połowie kadencji prezydenta, które odbędą się 3 listopada, sytuacja nie wygląda dla Republikanów różowo. (...) Sondaże przewidują nie tylko, że stracą Izbę Reprezentantów, ale też ich kontrola nad Senatem jest zagrożona. I to mimo gigantycznych pieniędzy, jakie wydają na tę kampanię z pomocą Elona Muska, największego darczyńcy Partii Republikańskiej, który w niektórych stanach niemalże w pojedynkę finansuje republikańskie kampanie.” [###]
„Reklama o charakterze ataku, przygotowana przez republikańskiego kandydata na gubernatora stanu Ohio, Viveka Ramaswamy’ego, skierowana przeciwko jego demokratycznej przeciwniczce, Amy Acton, wywołała falę krytyki w szeregach jego własnej partii na niecałe dwa tygodnie przed wyborami uzupełniającymi w Stanach Zjednoczonych, które odbędą się 3 listopada.” Jeśli nie znacie sprawy to chodzi o to, że Amy Acton gdy była dzieckiem padła ofiarą przemocy seksualnej ze strony ojczyma i właśnie to republikanin postanowił wykorzystać przeciwko niej. [Al-Dżazira]
„Tydzień po tym, jak serwis ProPublica opublikował artykuł opisujący, w jaki sposób zorganizowane grupy przestępcze przywłaszczają sobie świadczenia w ramach programu bonów żywnościowych — czemu sprzyja odmowa rządu dotycząca unowocześnienia technologii kart świadczeniowych — Departament Rolnictwa ogłosił plany wprowadzenia bezpieczniejszych kart wyposażonych w mikroczipy.” [ProPublica]
„Jak wynika z danych dotyczących śledzenia statków opublikowanych w piątek, pierwszy rosyjski tankowiec z ładunkiem oleju napędowego, który ma trafić do Stanów Zjednoczonych w wyniku niespodziewanego porozumienia zawartego między Moskwą a prezydentem USA Donaldem Trumpem, znajduje się na pokładzie tankowca płynącego do Nowego Jorku.” [Reuters], [NBC]
„Centra danych stały się poważnym zagrożeniem dla polityków, którzy je popierają, zwłaszcza że do wyborów śródokresowych pozostało mniej niż dwa tygodnie.” [Politico]
„Największy rosyjski producent gazu Nowatek mógł potajemnie finansować i kontrolować budowę terminalu gazowego na Alasce o wartości ok. 98 mld zł. W projekcie uczestniczył też inwestor Gentry Beach, powiązany z rodziną prezydenta USA Donalda Trumpa. Poinformowały o tym 24 października dzienniki Financial Times i The New York Times.” [Onet]
„Archidiecezja Nowego Jorku zgodziła się zapłacić 800 milionów dolarów w ramach ugody w sprawie roszczeń wniesionych przeciwko Kościołowi przez około 1 300 osób, które twierdzą, że padły ofiarą wykorzystywania seksualnego ze strony duchownych i pracowników świeckich.” Dzień jak co dzień, dzień po dniu. Wciąż się dzieje kościoła cud. [NPR]
Oceania
„Sąd Najwyższy orzekł, że przepisy zakazujące wystawiania nowych recept na leki hamujące dojrzewanie dla młodych osób cierpiących na dysforię płciową są niezgodne z prawem.” [Radio New Zealand]
Ekonomia i gospodarka
„Z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa internet przeżywa dziś ciężki dzień. Jak donosi agencja Reuters, strony rządowe na całym świecie przestały działać po tym, jak sztuczna inteligencja wykryła krytyczne luki w zabezpieczeniach dotyczące języka programowania PHP. Problemy były na tyle poważne, że amerykańska Agencja Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) zaleciła organizacjom korzystającym z PHP w swoich systemach albo natychmiastową aktualizację, albo wyłączenie systemów do czasu, aż będzie to możliwe.” [Tech Crunch], [BBC]
„Główny Urząd Statystyczny opublikował najnowsze dane, z których wynika, że choć ceny w stosunku do sierpnia minimalnie wzrosły, to w ujęciu rocznym rolnicy mierzą się z silnymi spadkami. Sprawdź, co podrożało, a co odnotowało drastyczne obniżki.” [Obserwator Gospodarczy]
„Pierwszy składany telefon firmy Apple, iPhone Duo, trafił w piątek do sklepów na całym świecie w cenie około 2000 dolarów, przy czym premiera ta odbyła się bez takiego rozgłosu, jaki towarzyszył poprzednim premierom iPhone’ów.” [Reuters]
„Nastroje polskich konsumentów wyraźnie pogorszyły się w październiku. Bieżący wskaźnik ufności konsumenckiej spadł do -14 pkt., czyli o 3,2 pkt. względem września. Najmocniej pogorszyła się ocena przyszłej sytuacji gospodarczej. Gorsze niż miesiąc wcześniej były wszystkie elementy składające się na wskaźnik.” [Obserwator Gospodarczy]
„W ostatnich miesiącach klienci firmy Tauron muszą przygotować się na prawdziwą rewolucję w sposobie płacenia za energię elektryczną. Znikają prognozy, wycofywana jest popularna usługa samodzielnego podawania stanu licznika, a do gry wkraczają rozliczenia oparte na danych rynkowych i rzeczywistym zużyciu. Sprawdź, od kiedy obowiązują nowe zasady, jak wpłyną na twoje faktury oraz czy musisz podpisywać nowe dokumenty.” [Obserwator Gospodarczy]
Nauka i technologia
Co wyróżnia polską przyrodę? Jakie niezwykłe mechanizmy spotkamy u krajowych roślin, grzybów, zwierząt? O tym jak powszechnie wokół nas funkcjonuja ekosystemy, nawet gdy ich nie zauważamy (np gdy jesteśmy na piaszczystej plaży), o cudach, dziwach i zachwytach, które biolodzy odkrywają między Wisłą, a Odrą opowiada dr Piotr Bernatowicz doktor nauk biologicznych, zoolog, wykładowca akademicki i przyrodnik z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. [Radio Naukowe], [###]
„Osoba chora na raka we Francji stała się pierwszym znanym przypadkiem zakażenia wirusem Shamonda po wybuchu epidemii wśród zwierząt hodowlanych w Europie, którą po raz pierwszy zidentyfikowano w lipcu. Mężczyzna w wieku około sześćdziesięciu lat zmarł 9 października, 16 dni po pojawieniu się u niego objawów neurologicznych, w tym utraty wzroku i dezorientacji, jak wynika z opisu przypadku opublikowanego w tym tygodniu w czasopiśmie Eurosurveillance. Badacze zajmujący się chorobami zakaźnymi twierdzą, że niewiele wiadomo na temat tego wirusa ani tego, jak oddziałuje on na organizm.” [Nature]
„Praktycznie każdy człowiek na Ziemi ma w organizmie mnóstwo różnych rodzajów uśpionych wirusów. Są to pozostałości po przeszłych infekcjach i – zazwyczaj – są one nieszkodliwe. Chyba że się obudzą, co może być spowodowane ekstremalnym stresem lub czymś, co poważnie osłabia układ odpornościowy. Jednak obecnie, dzięki unikalnym badaniom nad układem odpornościowym astronautów, naukowcy rozważają poszerzenie swoich poglądów na temat tego, co może wybudzić nasze uśpione wirusy… i próbują dowiedzieć się, jaki związek ma to wszystko z długotrwałym COVID-19.” [###]
„Według badań przeprowadzonych wśród prawie 12 000 młodych ludzi w Stanach Zjednoczonych tempo dojrzewania poszczególnych obszarów mózgu we wczesnym okresie dojrzewania pozwala przewidzieć pojawienie się zaburzeń zdrowia psychicznego nawet cztery lata przed wystąpieniem objawów.” [Nature]
„Mistrzostwo Rzymian w sztuce szklarskiej zaowocowało powstaniem niektórych cudów starożytności, jednak niewiele spośród ich dzieł przewyższa liczące 1600 lat arcydzieło, które znajduje się w British Museum.” [The Guardian]
Czy zegary atomowe mogą dowieść, że Einstein się mylił? Mogą. Ale nie muszą. O tym jak mierzą czas zegary, których dokładność jest tak wysoka, że gdyby mierzyły czas od Wielkiego Wybuchu to nie pomyliłyby się do dzisiaj nawet o sekundę, o tym jak porównać ich pomiary gdy są na różnych wysokościach i co to ma w ogóle wspólnego z ogólną teorią względności? W podróż w naukę zabiera nas Veritasium. [###]
„Jak pokazują wyniki najnowszych badań klinicznych, spersonalizowana szczepionka przeciwko czerniakowi oparta na mRNA znacznie zmniejsza ryzyko nawrotu nowotworu lub zgonu w ciągu dwóch lat.” [The Guardian]
Idee, kultura, społeczeństwo
Ludzkość przeławia morza i oceany, zaprzęgając do tego coraz to nowszą i skuteczniejszą technikę. Jednak wielorybnictwo, jedną z form połowów, które jako ludzkość mocno ograniczyliśmy, sięga swoją historią co najmniej średniowiecza i rybaków baskijskich. O tym dlaczego polowaliśmy na wieloryby (mięso zdecydowanie nie było najważniejsze) oraz o tym jak rewolucja przemysłowa napędziła rzeź wielorybów, a także jak pomogą wielorybom nafta, opowiada Miłosz Szymański z podkastu Za Rubieżą. [###]
„Kaszpirowski i moda na antynaukę. Pod koniec PRL oświecenie było cholernie niemodne. Ludzie tacy jak »hipnotyzer« Anatolij Kaszpirowski byli pasożytami doskonale adaptującymi się do czasu przejściowego, gdy katastrofa ideologii była dla wszystkich oczywista, ale nowa całość jeszcze nie została poskładana.” W Krytyce Politycznej Michał Sutowski rozmawia z Wojciechem Orlińskim. Polecamy. [Krytyka Polityczna]