Jak wszyscy wiemy w Krakowie doszło do ataku terrorystycznego, gdzie napastnik strzelał do przypadkowych osób. Reakcja internetowego komentariatu politycznego to szambo i tragedia, Sakiewicze i republiki od chwili zero skupiają się na walce politycznej i oskarżeniom o brak policji na miejscu (mówili to w momencie gdy policjanci bohatersko powstrzymali zamachowca). Inna część internetu na siłę szukała w sprawcy Ukraińca bądź osoby z powiązaniami z Ukrainą. Jeszcze inni automatycznie pytali o wyznanie i wiązali atak z imigracją. Niesamowite szambo.
Jednak warto zastanowić się nad problemem którego nie widać na ten moment w zbyt wielu tekstach - mianowicie o problemie, który widać nie tylko w Polsce ale szerzej w Europie: problem radykalizacji młodzieży. Problem ten może narastać i objawiać się kolejnymi atakami. Równie bezsensownymi i równie (lub bardziej) krwawymi.
Polecamy raport: Hejt, radykalizacja i ekstremizm. O wpływie środowiska cyfrowego na postawy młodych ludzi. [NASK]
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Sześć osób zginęło w sobotnim ataku na Rynku Głównym w Krakowie. Wśród rannych jest 11 Polaków i 5 obcokrajowców, stan jednej z tych osób jest ciężki, stan sprawcy jest krytyczny. Policja znalazła również ciała trzech osób w domu 24-letniego zamachowca w Ostrowcu Świętokrzyskim. W niedzielę i poniedziałek obowiązuje żałoba narodowa. Zebraliśmy wszystkie najważniejsze i potwierdzone fakty.” [Wirtualna Polska]
„Po sobotnim ataku w Krakowie, w którym zginęło 6 osób, w sieci pojawiła się dezinformacja. Polska Agencja Prasowa wyróżniła 5 głównych narracji, które pojawiły się w związku z tym atakiem. To m.in. rzekomy brak policji na miejscu, przeróbki AI, rzekomy drugi napastnik na dachu kościoła Mariackiego czy narracje o tym, że sprawcą był żołnierz WP.” [Wirtualne Media]
„Tomasz Sakiewicz, relacjonując na antenie stacji wydarzenia na Rynku Głównym w Krakowie, zarzucił policji nieobecność na miejscu strzelaniny. Jego słowa spotkały się z mocną krytyką dziennikarzy. Skargę do KRRiT zapowiedziała minister kultury. Pojawiają się też głosy, żeby odebrać Republice koncesję na nadawanie.” [Wirtualne Media]
„Najpierw starcie o Trybunał Konstytucyjny, potem propozycja porozumienia. Co Donald Tusk chce osiągnąć i dlaczego właśnie teraz zdecydował się na polityczne przyspieszenie? Joanna Sawicka, Wojciech Szacki i Andrzej Bobiński analizują polityczne cele ofensywy rządu, spór wokół Trybunału Konstytucyjnego i kruchą jedność prawicy.” [###]
„Zawieszony prezes TK Bogdan Święczkowski zamierzał zbudować »Trybunał na uchodźstwie« w siedzibie Sądu Najwyższego – twierdzi Onet. Próba się nie udała, gdyż wśród tzw. starych sędziów TK zawiodła frekwencja. Część z nich ma natomiast w najbliższych dniach spotkać się z kierującą obecnie TK Anną Korwin-Piotrowską.” [Rzeczpospolita], [Onet]
„Nie doszło do nadzwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, które miało przyjąć stanowisko w sprawie kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego. Zapowiadany wcześniej bojkot części sędziów okazał się skuteczny. W tej sytuacji I prezes SN Zbigniew Kapiński zwołał Kolegium Sądu Najwyższego. To ono przyjęło uchwałę dotyczącą wydarzeń wokół TK.” [Onet]
„W środę w programie Miłosza Kłeczka w Telewizji Republika, realizowanym sprzed Trybunału Konstytucyjnego, poseł PiS Michał Wójcik zaśpiewał dla protestujących piosenkę Krzysztofa Krawczyka. Wywołało to falę kpin z tego, że taki występ nie pasuje do tworzonej przez prawicowych polityków i media atmosfery zamachu stanu.” [Wirtualne Media]
„Od piątku prawicowe telewizje i kanały na YouTubie tworzą narrację, jakoby to rząd dokonał zamachu na Trybunał Konstytucyjny, a nie wcześniej – jego pisowscy oponenci. Powtarzanie przez dziennikarzy narracji o rzekomym zamachu stanu ma dać podwaliny pod nowy propagandowy mit założycielski przed przyszłorocznymi wyborami.” [Press]
myślwych jebać prądem [link]
„W śledztwie dotyczącym niegospodarności przy niedoszłej budowie bloku węglowego Elektrowni Ostrołęka zarzuty usłyszało 25 osób. Prokuratura poinformowała, że nie występowała o tymczasowe aresztowanie żadnego z podejrzanych. Wszyscy nie przyznają się do winy.” [TVN24]
„Portale Radiozet.pl i Gazeta.pl opublikowały sprostowania Fundacji Centrum Strategii Rozwojowych dotyczące materiałów o spotkaniach z Karolem Nawrockim. Dominika Długosz, współautorka ustaleń opisanych przez Radiozet.pl, skrytykowała publikację sprostowania w tym serwisie. – Redakcja Radia ZET stanowczo dementuje doniesienia, jakoby wycofała się z informacji zawartych w publikacji – podano w oświadczeniu nadawcy.” Najciekawsze w artykule jest przypomnienie czym jest sprostowanie w prawie prasowym oraz tego, że jego publikacja nie jest przyznaniem się do błędu/kłamstwa. [Wirtualne Media]
„Setki tysięcy cudzoziemców mieszkają w Polsce legalnie, pracują i płacą podatki – ale przez rok, dwa, czasem dłużej czekają na decyzję, którą prawo nakazuje wydać w 60 dni. Tracą zaufanie do administracji publicznej, a państwo polskie tak naprawdę nie wie, kto tu przyjechał i co robi.” [Krytyka Polityczna]
„Senackie komisje poparły poprawki do ustawy antyalkoholowej dotyczące reklamy piwa bezalkoholowego, komunikacji browarów rzemieślniczych i sponsoringu sportowego. Zmiany znalazły się w sprawozdaniu z 6 listopada, skierowanym pod głosowanie całej izby. ” [Wirtualne Media]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Niszczycielskie uderzenie Rosji w ukraińskie elektrownie. 1714. dzień wojny]
„Grupy hakerskie Cyberpartisans BY i Silent Crow twierdzą, że włamali się do serwerów Rosstatu i podliczyli straty rosyjskie od czasu inwazji na Ukrainę. Według ich danych liczba ofiar śmiertelnych wynosi od 393 000 do 450 000.” [Euronews]
„W wojnie, w której kluczową rolę odgrywają drony i czujniki bojowe, dostęp do przestrzeni kosmicznej ma zasadnicze znaczenie. Po wprowadzeniu ograniczeń prędkości przez Starlink oraz rosyjskich atakach rakietowych typu Oreshnik Kijów intensywnie pracuje nad rozwojem własnych zdolności kosmicznych” [The Guardian]
Lukasz „Zawsze się zdarzy jakiś szpital, sklep czy inny teatr zbombardowany w czasie wojny” Warzecha dostał zakaz wjazdu na teren Ukrainy. Najbardziej dziwi, że Instytut Mieroszewskiego chciał go tam zabrać żeby przekonać go do zmiany antyukraińskich poglądów. No nie wierzymy, że by to cokolwiek dało a wiara w to jest skrajną naiwnością lub głupotą. [Press]
„Doniesienia o torturowaniu zmobilizowanych żołnierzy pod Kijowem, w tym 14-letniego chłopca to dezinformacja – informują ukraińskie media. Informacje o rzekomych torturach wywołały jednak manifestacje, których inicjatorką miała być kobieta przebrana za ratowniczkę.” Jeśli was bardziej ciekawi temat tej akcji dezinformacyjnej to polecamy materiał od Kyiv Independent. [PAP], [###]
„Wojna wchodzi do łóżka. Jak zmienia się seks, ciało i bliskość w Ukrainie. W charkowskim sex shopie żołnierze pytają o zabawki sterowane przez aplikację, w Kijowie seksworkerka coraz częściej słucha zamiast uwodzić, a weterani po amputacjach uczą się własnego ciała od nowa. Reportaż o tym, jak wojna zmienia intymność.” [Krytyka Polityczna]
Europa
„Bałtyk staje się jednym z najważniejszych akwenów dla bezpieczeństwa Europy. To właśnie tutaj krzyżują się interesy państw NATO i Unii Europejskiej, a pod powierzchnią morza znajduje się infrastruktura energetyczna, telekomunikacyjna i transportowa o strategicznym znaczeniu. Jednocześnie rośnie liczba zagrożeń. Rosja prowadzi działania rozpoznawcze, wykorzystuje zakłócenia sygnału nawigacyjnego GNSS, a jej tzw. flota cieni zwiększa ryzyko incydentów na morzu. Zagrożeniem są również cyberataki, uszkodzenia podmorskich kabli i gazociągów oraz pozostałości po wojnach. Jak skutecznie chronić infrastrukturę krytyczną? Czy państwa regionu dysponują odpowiednimi zdolnościami? I czy Bałtyk jest przygotowany na sytuację, w której kilka zagrożeń pojawi się jednocześnie?” [###]
„W czwartek w Europie odnotowano groźby bombowe dotyczące kilkunastu lotów, co doprowadziło do szeregu awaryjnych lądowań, a w niektórych przypadkach do eskorty wojskowej – poinformowały władze. W tych przypadkach, które brytyjski urzędnik określił jako »złośliwe« fałszywe alarmy, nie znaleziono żadnych niebezpiecznych ani podejrzanych materiałów.” [AP News]
„Europejscy przywódcy sprzeciwiają się propozycji Waszyngtonu dotyczącej szerszych ram bezpieczeństwa, ostrzegając, że Moskwa nie może dyktować przyszłości kontynentu w momencie, gdy w Abu Zabi mają się wznowić prowadzone pod przewodnictwem USA negocjacje pokojowe w sprawie Ukrainy.” [Euronews]
„Wczoraj w Pradze do północy trwał strajk pracowników mediów publicznych. Protestowali przeciwko planowanej ustawie likwidującej abonament RTV. Czeskie radio i telewizja mają być finansowane z budżetu państwa.” [Press], [Instytut Europy Środkowej]
„Pedro Sánchez, premier Hiszpanii, zobowiązał się w poniedziałek do przywrócenia zaufania do krajowej sieci kolei dużych prędkości po drugiej w tym roku katastrofie kolejowej, w której zginęło 69 osób. Przed wyborami zaplanowanymi na 29 listopada Sánchez wznowił publiczne wystąpienia po trzech dniach żałoby narodowej, zobowiązując się do podjęcia działań w związku z tą katastrofą.” O tym jak polityka wraca na wcześniejsze (wyborcze) tory po katastrofie pisze dawny Euroactiv. Za to BBC pisze o tym jak europejskie władze zainteresowały się hiszpańską koleją po tegorocznych wypadkach. [Rapporteur], [BBC]
„W środę Węgry rozpoczną udostępnianie dziesiątek tysięcy akt tajnej policji z czasów komunizmu, co budzi obawy, że poszczególne osoby mogą zostać publicznie uznane za informatorów bez wystarczających dowodów. (...) Premier określił ten proces jako »spóźnioną, trudną i delikatną« sprawę dla rodzin, argumentując, że Węgry nie mogłyby zakończyć transformacji demokratycznej bez zmierzenia się z własną przeszłością.” [Rapporteur]
„Nasz ruch miał poczucie, że kraj został w ostatniej dekadzie zniszczony przez reżim, który współpracował z Unią Europejską. Ogólne poczucie w Serbii jest takie, że w tej chwili nie jesteśmy gotowi do członkostwa w Unii – mówi serbska filozofka.” Polecamy ciekawy wywiad o niedawnych wyborach w Serbii. [Krytyka Polityczna]
„1 listopada w Bułgarii odbyła się druga tura wyborów prezydenckich, w której zmierzyli się urzędująca prezydent Iliana Jotowa oraz popierany przez ugrupowania reformatorskie Andrej Gjurow. Wybory wygrała Iliana Jotowa, za którą opowiedziały się rządząca partia Postępowa Bułgaria (...) oraz środowiska socjalistyczne i nacjonalistyczne. Wraz z wygraną Iliany Jotowej kończy się proces konsolidacji władzy wokół Rumena Radewa i rządzącej Postępowej Bułgarii, która w kwietniu 2026 r. zdobyła większość absolutną, uzyskując 131 z 240 miejsc w parlamencie.” [Instytut Europy Środkowej]
„Włączenie się studentów w protesty określane mianem »rewolucji flamingów« doprowadziło do eskalacji konfliktu między demonstrantami a rządem premiera Ediego Ramy. Dotychczas pokojowy ruch sprzeciwu przybrał formę gwałtownych konfrontacji z policją. W reakcji na narastające napięcia rząd zapowiedział zaostrzenie regulacji dotyczących organizacji zgromadzeń oraz rozszerzenie kompetencji służb odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego. Przedłużający się kryzys polityczny ujawnia słabości albańskiego systemu politycznego, w tym postępującą erozję zaufania społecznego do elit rządzących, pogłębiającą się polaryzację oraz zagrożenia dla praworządności i standardów demokratycznych. Sytuacja ta ma szczególne znaczenie w kontekście europejskich aspiracji Albanii i jej procesu integracji z Unią Europejską.” [Instytut Europy Środkowej]
Bliski i Środkowy Wschód
Prezydent Izraela wskazał Gadiego Eisenkota – najpoważniejszego rywala premiera Benjamina Netanjahu – jako osobę, która ma podjąć próbę sformowania nowego rządu. Podczas konsultacji partyjnych z Herzogiem 66-letni Eisenkot uzyskał poparcie obu list z przewagą głosów arabskich, które – dzięki bezprecedensowym wynikom wyborczym – mogą teraz pełnić rolę „języczka u wagi”. Pozostaje jednak niejasne, czy blok Eisenkota zaakceptowałby wsparcie ze strony list arabskich przy tworzeniu rządu, gdyż podczas kampanii wyborczej odcinał się od list arabskich. [The Guardian]
„Kiedy Izraelczycy 27 października szli do urn, premier Binjamin Netanjahu z pewnością rozumiał, że jego władza może wkrótce dobiec końca, co pociągnęłoby za sobą stanięcie przed sądem w związku z różnorakimi zarzutami korupcyjnymi, a później, być może, karę więzienia. Byłoby mu bardzo na rękę gdyby wybory przełożono. I cóż za niespodzianka – jak ustaliły izraelskie media, na kilka dni przed wyborami Bibi miał na tapecie plany operacji przeciw Iranowi. Według źródeł dziennikarzy Kanału 12 Bibi i szef Mosadu, Roman Gofman, zaczęli wcielanie w życie planów operacji. Jej charakter nie jest znany. Nie wiemy więc, czy chodzi o uderzenia lotnicze czy może o atak angażujący agentów wywiadu działających w Iranie. Gofman, który w czerwcu zajął miejsce Dawida Barnei u steru jednej z najsłynniejszych agencji wywiadowczych świata, uchodzi z bibistowskiego ultralojalistę.” [Konflikty]
A co tam panie, w cieśninie? Niewiele nowego. Na czas pisania tego tekstu nie zmaterializowały się przepowiednie mówiące o wznowieniu ataków na Iran (które ponoć Trump nadal rozważa), a Katar stara się wypracować porozumienie odnośnie otwarcia cieśniny połączone z programem inspekcji irańskich instalacji jądrowych . [The Guardian]
„Wojna w Iranie, pomimo że ciągle trwa, ostatnio nie przynosiła przełomowych wydarzeń. Opinia międzynarodowa, w tym światowe rynki, z nadziejami patrzyły na rozmowy pokojowe, usilne forsowane przez państwa trzecie. Dzisiejsza fala amerykańskich nalotów sugeruje, że droga do pokoju pozostaje długa. Według niektórych doniesień Donald Trump szuka nawet kozła ofiarnego, na którego głowę spadnie wina za wojnę i jej konsekwencje.” [Konflikty]
„Irak bardzo ucierpiał na ostatnich wydarzeniach. Wojna na Bliskim Wschodzie sprawiła problemy z eksportem irackiej ropy naftowej. A Bagdad jest bardzo uzależniony od eksportu tego surowca przez Cieśninę Ormuz. Jak wygląda sytuacja w Iraku? Co się dzieje w tym kraju? Jaka jest przyszłość irackiej ropy? Na te i inne pytania odpowiadają Agata Łoskot-Strachota i Krzysztof Strachota, eksperci OSW.” [###]
„Walki w Jemenie od dłuższego czasu nie przynoszą istotnych zmian na linii frontu, jednak obfitują w istotne wydarzenia. Huti (Ansar Allah) w ciągu ostatnich miesięcy dokonali infiltracji saudyjskiego pogranicza. Ponadto w ciągu ostatnich dni grupa została oskarżona o wykorzystanie gazu musztardowego i doprowadzenie do śmierci więzionego od 2024 roku pracownika ONZ.” [Konflikty]
Azja
„Joshua Wong, hongkoński działacz na rzecz demokracji, przebywający w więzieniu od 2020 roku, został skazany na kolejne 10 lat pozbawienia wolności. W czwartek Sąd Najwyższy w Hongkongu uznał Wonga za winnego zmowy z podmiotami zagranicznymi, co stanowiło naruszenie miejskiej ustawy o bezpieczeństwie narodowym.” [Al-Dżazira]
„W dniach 26–30 października kanclerz Friedrich Merz odwiedził Singapur, Japonię i Koreę Południową. Towarzyszyła mu delegacja przedstawicieli biznesu, m.in. szefów Airbusa, Siemensa, Lufthansy i Deutsche Banku. W Singapurze Merz i premier Lawrence Wong przyjęli wspólny plan pracy na lata 2027–2028 obejmujący m.in. bezpieczeństwo i gospodarkę.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„W październiku około tuzina pracowników zakładu firmy Micron Technology w Taoyuan na Tajwanie rozpoczęło strajk – pierwszy tego rodzaju w branży półprzewodników na wyspie – po tym, jak ich związek zawodowy i producent chipów nie zdołali osiągnąć porozumienia w sprawie wynagrodzeń i premii. Ich jednodniowa akcja, choć w dużej mierze symboliczna, odzwierciedla rosnące niezadowolenie pracowników branży sztucznej inteligencji z powodu sposobu podziału zysków.” [Rest Of World]
Pochodzący z czasów radzieckich plan budowy najwyższej tamy na świecie być może doczeka się ukończenia. Projekt Rogun czyli zapora na tadżyckiej rzece Wachsz ma mieć aż 335 metrów. Na początku października Duszanbe ratyfikowało umowę o przyznaniu przez Bank Światowy dotacji w wysokości 300 milionów dolarów na ten cel; pojawiły się również doniesienia o możliwym dodatkowym finansowaniu rzędu 500 milionów dolarów ze strony Azjatyckiego Banku Rozwoju. Elektrownia wodna podwoi moce wytwórcze Tadżykistanu, co może położyć kres chronicznym niedoborom energii elektrycznej w okresie zimowym oraz zapewnić nadwyżki energii przeznaczone na eksport. [Radio Free Europe/Radio Liberty]
„W niedzielę wczesnym rankiem silne trzęsienie ziemi wstrząsnęło środkową Japonią, rozbijając witryny sklepowe, zmuszając ludzi do ucieczki z budynków i powodując, jak podają lokalne media, co najmniej 22 rannych.” [AP News]
„Marco Rubio odwiedził Uzbekistan. To kolejny dowód, na to że znaczenie Azji Centralnej dla USA rośnie. Czy Donald Trump odwiedzi region? Dlaczego USA w swoich kontaktach koncentruje się na Uzbekistanie? Co na to Kazachstan? Na te i inne pytania odpowiada Daria Zielińska.” [###]
Afryka
„Więcej dymu niż ognia. III Szczyt Rosja–Afryka. (...) Moskwa wykorzystała szczyt do celów propagandowych, co odzwierciedla jej utylitarny stosunek do kontynentu, będący funkcją jej rywalizacji z Zachodem. Rezultaty spotkania pokazały jednak wynikające z takiego podejścia słabości, w tym dysproporcje między ambicjami politycznymi a możliwościami ich przekształcania we wpływy gospodarcze.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Temat epidemii Wirusa eboli i jego najnowszej odmiany wraca do nas w ostatnich tygodniach nieustannie. W wyniku nowej fali zachorowań na ebolę zmarło już ponad 5 tysięcy osób w Demokratycznej Republice Konga. Przypadki choroby notowano również w Kenii i Nigerii. Dlaczego obecnie występujący szczep wirusa jest tak śmiercionośny i trudny do opanowania? Opowiada o tym prof. Krzysztof Pyrć – wirusolog, biolog molekularny z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. [Raport o stanie świata], [###]
W niedzielę Afrykański Kongres Narodowy (ANC) w Republice Południowej Afryki odnotował najgorszy wynik wyborczy w swojej historii. Po przeliczeniu 99% głosów w środowych wyborach samorządowych, ANC – niegdyś dominująca siła polityczna i partia Nelsona Mandeli – uzyskała około 30% poparcia. Jak poinformowała Niezależna Komisja Wyborcza, ostateczne wyniki miały zostać ogłoszone późnym wieczorem w niedzielę. Choć ANC pozostała ugrupowaniem z największym odsetkiem głosów w wyborach, w których startowały setki partii, jej główny rywal – Sojusz Demokratyczny (Democratic Alliance) – zdobył około 25% głosów. Sytuacja ta przybliża realizację scenariusza, który jeszcze niedawno wydawał się nie do pomyślenia: ANC – partia, która wyprowadziła RPA z czasów apartheidu (rządów białej mniejszości) i w 1994 roku, pod przywództwem Nelsona Mandeli, zapewniła krajowi wolność – może pewnego dnia przestać być największym ugrupowaniem politycznym. W przeszłości partia ta mogła liczyć na poparcie rzędu 70%. [AP News]
W płytkich grobach w kenijskim lesie Shakahola w 2023 roku odnaleziono setki ciał, w tym wiele dzieci – ofiar sekty religijnej, której przywódca obiecywał wyznawcom, że zagłodzenie siebie oraz potomstwa pozwoli im trafić do nieba i być przy boku Jezusa. W piątek, przywódca sekty, pastor Paul Mackenzie został skazany na 200 lat więzienia po tym, jak uznano go za winnego 191 morderstw. On sam zaprzecza, jakoby zmuszał swoich wyznawców do głodowania. [AP News]
Władze Sudanu ponownie zatrzymały byłego członka administracji obalonego w 2019 roku dyktatora, poszukiwanego przez Międzynarodowy Trybunał Karny w związku ze zbrodniami, do których doszło podczas konfliktu w Darfurze na początku XXI wieku. Ahmed Harun – wysoki rangą urzędnik ds. bezpieczeństwa za rządów wieloletniego dyktatora Omara al-Baszira, a później przewodniczący dawniej rządzącej Partii Kongresu Narodowego – został zatrzymany we wschodniej sudańskiej prowincji Kasala. [AP News]
26 października algierski parlament przegłosował wysłanie wojsk do Nigru – krok bezprecedensowy w ciągu ostatniego półwiecza. Plan zakłada prawdopodobnie rozmieszczenie oddziałów w nigerskich obiektach kluczowych dla interesów Algierii, przede wszystkim w infrastrukturze naftowej, w tym w planowanym gazociągu/ropociągu, który ma prowadzić z Nigru nad Morze Śródziemne. O regionalnej układance interesów, współzależności, rywalizacji pisze Paweł Wójcik. [Fronts.co], [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Ameryka Łacińska
„Prawicowy prezydent Paragwaju został objęty aresztem domowym kilka minut po tym, jak Kongres postawił go w stan oskarżenia, w obliczu poważnego kryzysu, w wyniku którego ponad połowa ludności kraju straciła dostęp do swoich kont bankowych.” Nowym prezydentem został Pedro Alliana o czym pisze Reuters. [The Guardian], [Reuters]
„Jak narcolaboratoria trują Meksyk – Meksykańskie kartele najczęściej mają laboratoria produkujące narkotyki w trudno dostępnych miejscach, jak parki narodowe albo lasy namorzynowe. Skoro odprowadzają z nich hektolitry trujących chemikaliów, to czemu wciąż tak mało wiadomo o ich wpływie na przyrodę?” [###]
„Wizyta papieża w Argentynie zapowiada starcie z »hiperkapitalistą« Mileim. Prezydent ma odmienne poglądy w wielu kwestiach, a kiedyś nazwał poprzednika Leona »przedstawicielem Złego«” [The Guardian]
„W piątek władze Haiti potwierdziły śmierć przywódcy gangu Mathiasa Saintila, po tym jak premier Alix Didier Fils-Aime napisał na X, że jest »o jednego przywódcę gangu mniej«. »Walka o uwolnienie kraju spod panowania bandytów trwa z niezmienną determinacją« – dodał Fils-Aime.” [Reuters]
Ameryka Północna
„W dniach 29–30 października w Montrealu odbył się 21. szczyt Kanada–UE z udziałem przewodniczącej Komisji Europejskiej (KE) Ursuli von der Leyen, przewodniczącego Rady Europejskiej Antónia Costy i wysokiej przedstawiciel UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kai Kallas oraz premiera Kanady Marka Carneya. Strony ogłosiły powstanie »Sojuszu na rzecz przyszłości« i zapowiedziały podjęcie prac nad koncepcją pogłębionego stowarzyszenia Kanady z UE, a ich wyniki mają zostać przedstawione w przyszłym roku.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Kanadyjska telewizja CBC News ustaliła, że Ottawa postanowiła okroić planowane zamówienie na niemieckie okręty podwodne typu 212CD od stoczni Thyssen Krupp Marine Systems (TKMS). Kanada w ramach postępowania Canadian Patrol Submarine Project (CPSP) może kupić do 12 jednostek. Na stole znalazła się jednak propozycja kupna ośmiu okrętów w ramach zamówienia gwarantowanego.” [Konflikty]
„Zakończyły się wybory połówkowe w USA. Przyniosły one zdecydowane zwycięstwo Partii Demokratycznej. Jak może zmienić się polityka zagraniczna USA? Czy Donald Trump skupi się teraz właśnie na niej? Jak może wyglądać reszta jego prezydentury? Jaki ma to wpływ na wydarzenia takie jak wojna USA-Iran? Na te i inne pytania odpowiada Andrzej Kohut, ekspert OSW. ” [###]
Nadeszło niebieskie tsunami – 54 a może nawet 56 miejsc dla Demokratów w Senacie i co najmniej 255 miejsc w Izbie Reprezentantów. „W dzisiejszym odcinku patrzymy na dane, na reakcje, na komentarze. Zastanawiamy się, które ze skrzydeł Demokratów ma większe powody do radości i jak na tę przegraną reagują Republikanie, a jak sam prezydent. Co powinni zrobić Demokraci z nowo zdobytą władzą? I czy będą mieli odwagę wprowadzić poważne reformy czy znów skończy się paraliżem i marginalizacją Kongresu?” [###]
„Wtorkowe zwycięstwo demokratów jest przytłaczające i niepodważalne. Co znaczy dla kierunku partii, jej polityki w Kongresie w drugiej połowie obecnej kadencji Trumpa i wyborów w 2028 roku? ” [Krytyka Polityczna]
„Prezydent Donald Trump oświadczył w sobotę, że zaproponował stanowisko rzecznika prasowego Białego Domu swojemu przyjacielowi i szefowi UFC, Danie White’owi – co jest oświadczeniem niekonwencjonalnym nawet jak na tego łamiącego normy prezydenta. White powiedział w sobotę, że planuje spotkać się z Trumpem w poniedziałek w Białym Domu.” Zabawna jest teoria, o której pisze The Daily Beast, że Trump pomyliło kolegę z pracownicą administracji co tak samo się nazywa. [AP News], [The Daily Beast]
„Departament Stanu pod kierownictwem Trumpa przeznacza 1 milion dolarów na rzecz kontrowersyjnej organizacji zajmującej się badaniem zbrodni popełnionych na białych mieszkańcach RPA. Ta nowa dotacja, będąca najnowszym przejawem poparcia administracji dla sprawy Afrykanerów, pojawiła się po tym, jak rząd ograniczył finansowanie działań na rzecz praw człowieka w krajach dotkniętych kryzysem. Jeden z byłych dyplomatów nazwał to posunięcie »obraźliwym«.” [ProPublica]
Jakie jest jedno z najgorszych miejsce do życia? Houston, ale bez samochodu. O problemach konsumpcji, motoryzacji i zadłużeń konsumentów opowiada Miłosz Szymański. [###]
Oceania
„Partia One Nation próbuje uniemożliwić darczyńcom ujawnianie szczegółów rozmów prowadzonych podczas zamkniętej imprezy charytatywnej w strojach koktajlowych z udziałem najwyższych rangą przedstawicieli kierownictwa partii – co określono jako »niepokojący precedens« dla demokracji.” Skrajna Prawicą jak zwykle walczy o wolność słowa. [The Guardian]
„Prawicowa koalicja w Nowej Zelandii, na czele której stoi Partia Narodowa, ma nadzieję utrzymać się przy władzy po sobotnich wyborach parlamentarnych, których wynik był niezwykle wyrównany. Jednak skład przyszłego rządu będzie znany dopiero 27 listopada.” [The Guardian]
Ekonomia i gospodarka
„Komisja Europejska postawiła TikTokowi zarzut, że nie chroni zdrowia psychicznego użytkowników, narażając ich na nieustanny strumień treści, które mogą pogłębiać zaburzenia odżywiania i lęk – w sprawie, która podważa sam model biznesowy tej platformy.” [The Guardian]
„Od wielu lat pogarszają się zdolności intelektualne młodych. I nie jest to tylko jojczenie panów w średnim wieku. Dowodzą tego i testy PISA, i testy IQ (...). Mamy do czynienia z pewnym głębokim problemem społecznym, za którym w dużej mierze stoi ogłupiająca nas wszystkich technologia. Czy cokolwiek da się z tym wszystkim zrobić?” [Obserwator Gospodarczy]
„Od piątku 6 listopada internauci mogą składać do prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej skargi na platformy takie jak Facebook, Instagram, TikTok, YouTube czy X, a także na innych dostawców usług cyfrowych. Chodzi o przypadki podejrzenia naruszenia unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA), m.in. nieprzestrzegania zasad moderowania treści czy blokowania kont. UKE uruchomił specjalny formularz elektroniczny do zgłaszania takich spraw.” [Wirtualne Media]
„Najnowszy tygodnik gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego przynosi jednoznaczny, choć pełen sprzeczności obraz finansów osobistych w naszym kraju. Z jednej strony Polacy skrupulatnie budują poduszkę finansową na wypadek niespodziewanych awarii czy trudniejszych momentów. Z drugiej zaś strony wciąż unika się myślenia o długoterminowym inwestowaniu oraz finansowym zabezpieczeniu jesieni życia. Nadchodzące zmiany prawne oraz rozwijające się programy kapitałowe mogą ten stan rzeczy zmienić, ale wymagać to będzie przełamania głęboko zakorzenionych nawyków.” [Obserwator Gospodarczy]
Nauka i technologia
Jak to jest z tym zegarem biologicznym? Rządzi on przyrodą, ale też do jakiego stopnia rządzi nami? Czy to dziwne, że zaledwie jedna godzina przesunięcia przy zmianie czasu tak mocno na nas wpływa. Opowiada o tym w Radiu Naukowym prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. [Radio Naukowe], [###]
Ciekły Hel w temperaturze poniżej 2,17 K to substancja niezwykła. Przecieka przez bariery, przez które nie powinna, może stworzyć fontannę zasilaną jedynie światłem czy też zanika jego lepkość. O historii odkryć, jak poznawano kolejne własności tej substancji, jak je tłumaczono, jaki związek ma z tym stalinowski terror, a także o tym, jak dwóch noblistów wyciągnęło z więzienia NKWD trzeciego naukowca, który po latach sam otrzymał Nobla – ponad godzinny odcinek od Veritasium. [###]
„Naukowcy odkryli związek, który przekształca naturalne białko odpowiedzialne za regenerację mięśni w jego silniejszą wersję, nazwaną »Super HGF« – ponad dwukrotnie zwiększając jego zdolność do wiązania się z kluczowym receptorem, a jednocześnie chroniąc je przed uszkodzeniami chemicznymi związanymi z procesem starzenia. To przełomowe odkrycie, poparte wstępnymi eksperymentami na myszach, może w przyszłości pomóc w walce z utratą masy mięśniowej i zachowaniu siły wraz z postępującym wiekiem.” [Science Daily]
Obserwujemy w tym roku bardzo mocne zjawisko El Niño, jednak jego wpływ nie zamyka się na Pacyfiku. Jednym z jego efektów jest dużo mniejsza niż zazwyczaj ilość huraganów na Atlantyku. Jednak mniej huraganów, nie musi oznaczać mniejszych strat i mniejszej ilości ofiar, tutaj o ilość huraganów chodzi. O tym jak el Niño wpływa na sezon huraganów na Atlantyku oraz co o huraganach powinniśmy wiedzieć opowiada kanał Critical Latitude. [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
„W mediach często mówi się o misjach obserwacyjnych przy różnych wyborach. Czym właściwie zajmują się obserwatorzy wyborów? Jak przebiega obserwacja? Jak zostać obserwatorem? Na czym polega ta praca? Na te i inne pytania odpowiadają Agnieszka Ostrowska i Wojciech Górecki.” [###]
Potężne zjawisko El Niño zbliża się do swojego apogeum, nasilając suszę w wielu zakątkach globu. W sytuacji, gdy poszczególne państwa ograniczają pomoc zagraniczną, a konflikty zbrojne utrudniają dostawy energii i nawozów, to zjawisko klimatyczne może sprawić, że miliony kolejnych osób w krajach szczególnie narażonych zostaną pozbawione wystarczającej ilości żywności. [Yale Environment 360]
„W najnowszej odsłonie serii Powojnie opowiadam o broni, która przez lata budziła postrach wszędzie tam, gdzie została użyta. Napalm był regularnie stosowany przez amerykańską armię i jej sojuszników. Opracowany przez wybitnych naukowców w USA, tworzył morze ognia, które niszczyło wszystko na swojej drodze. Po raz pierwszy Amerykanie użyli go podczas wojny z Japonią. Później napalm znalazł zastosowanie w wojnie koreańskiej, podczas której niektóre miasta zostały niemal doszczętnie zniszczone. Wykorzystanie tej broni nie wzbudzało jednak wówczas większych kontrowersji, a jej wysoka skuteczność zachęcała amerykańskich dowódców do przeprowadzania kolejnych nalotów. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero podczas wojny w Wietnamie, kiedy do amerykańskiej opinii publicznej zaczęły docierać zdjęcia rannych cywilów. W Stanach Zjednoczonych organizowano protesty przeciwko stosowaniu tej niszczycielskiej broni. Demonstranci blokowali również zakłady produkujące napalm.” [###]