Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Sejm odrzucił konstruktywne wotum nieufności wobec rządu Donalda Tuska. Wniosek złożył klub Rozwoju Plus Mateusza Morawieckiego, proponując na nowego premiera Marka Jurka. Za wnioskiem zagłosowało 200 posłów, 242 było przeciw. Sensacją byłoby, gdyby wniosek przeszedł” [OKO.press]
„Służby rosyjskie planowały na przełomie października i listopada operację dywersyjną na terenie Polski przy granicy z obwodem królewieckim. Mógł on zakładać przekroczenie granicy, a także symulowany atak na obiekt znajdujący się w Rosji. Operacja mogłaby zostać zrealizowana pod fałszywą flagą, aby odpowiedzialność zrzucić na Kijów — informuje Rzeczpospolita.” [Onet]
„Przez całą noc rosyjskie rakiety i drony atakowały Ukrainę. W Kijowie płonęły budynki, uszkodzone zostały mosty. Nad ranem trzy rosyjskie obiekty naruszyły polską przestrzeń powietrzną. Przedstawiamy chronologię wydarzeń.” Jeśli wolicie jednak przeczytać krótszy tekst o tych rakietach to kliknijcie w drugi link. [TVN24 #1], [TVN24 #2]
„Wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz obserwował ćwiczenie KOALICJA 26.2. To pierwsze manewry sił Koalicji Chętnych, które działają jako Multinational Force – Ukraine (MNF-U). Tego samego dnia trzy rosyjskie obiekty naruszyły przestrzeń powietrzną Polski.” [Euronews], [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Polityk PiS Jacek Kurski nie powinien zostać w 2016 roku prezesem Telewizji Polskiej, gdyż ofertę w konkursie złożył po ustalonym terminie. Pracownica przyjmująca jego zgłoszenie zeznała ponadto, że wywierano na nią presję, by je zarejestrować. ” [TVP Info]
„Warunkiem prawidłowości orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest zasiadanie w składzie orzekającym wyłącznie sędziów, którzy ślubowali w obecności prezydenta – uznały w środę w uchwale trzy izby Sądu Najwyższego. Uchwałę podjęli w większości neosędziowie. Orzeczenie skomentował minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.” [TVN24]
„Narodowy Bank Polski zwrócił się do Bogdana Świeczkowskiego i Anny Korwin-Piotrowskiej, by skierowali do sądu powództwa w celu rozstrzygnięcia sporu o zarządzanie rachunkami Trybunału Konstytucyjnego.” [Onet]
„Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek poinformował w czwartek o podpisaniu kolejnych 62 wezwań do zapłaty dla tzw. neosędziów. Łączna kwota związana z orzekaniem przez neosędziów przekroczyła już 5 mln zł.” [Wirtualna Polska]
„Spór o Trybunał Konstytucyjny ożywił dyskusję o politycznym resecie. Jedni politycy próbują zagospodarować zmęczenie polaryzacją, inni podsycają konflikt. W dzisiejszym odcinku Joanna Sawicka, Michał Piedziuk i Wojciech Szacki zastanawiają się, co kryje się za hasłem resetu, analizują strategie poszczególnych ugrupowań oraz przyglądają się politycznej grze Donalda Tuska i Karola Nawrockiego.” [###]
„Co właściwie dzieje się teraz z Trybunałem Konstytucyjnym? Mamy dwie Polski. W jednej: ”Trybunał działa, wszystko jest ekstra, publikujemy wyroki„. W drugiej: trwa zamach stanu, Trybunału nie ma. W najnowszym odcinku ”Programu Politycznego„ Dominika Sitnicka i Agata Szczęśniak opowiadają, jaki jest stan gry wokół Trybunału. Kto tam obecnie rządzi? Czy Bogdan Święczkowski jest prezesem, czy nie jest? Jaka przyszłość go czeka? Co z pozostałymi sędziami? Czy NBP miało rację, blokując wypłaty dla TK? Dziennikarki OKO.press dzielą się swoimi przewidywaniami dotyczącymi przyszłości TK.” [###]
„20 tys. zł miesięcznie, 250 zł za wpis, wsparcie dla Zondacrypto z pomocą anonimowych kont i prawdziwych dziennikarzy – taką ofertę złożył szefowi szemranej giełdy Szymon Sikorski z firmy Publicon. O tej agencji PR zrobiło się niedawno głośno, kiedy jej odnoga – Publicon Sport – znalazła się pod lupą skarbówki ze względu na podejrzenie pustych faktur dla PZPN na 40 mln zł.” [Wirtualna Polska]
„Andrzej Domański i Agnieszka Bartol na konferencji po nominacji prezydenta wskazali kilka zadań, które będą wśród najważniejszych spraw. Wicepremier oraz minister finansów i gospodarki mówił m.in. o transformacji energetycznej i rozwoju sztucznej inteligencji. Nowa minister funduszy wspomniała o dokończeniu Krajowego Planu Odbudowy oraz przyspieszeniu wydawania pieniędzy z Unii Europejskiej.” [Bussines Insider]
„Zlecenie zabójstwa za milion złotych, karuzela VAT na 340 mln zł i ustawiane dotacje w NCBiR. Jak wynika z ustaleń Onetu, aresztowany biznesmen Maciej Ż. poszedł na współpracę ze śledczymi i uderzył w polityków Zjednoczonej Prawicy. W jego zeznaniach pojawiają się m.in. nazwiska Adama Bielana i Zbigniewa Ziobry. Były szef resortu sprawiedliwości stanowczo dementuje oskarżenia i zapowiada batalię sądową.” [Wirtualna Polska]
„Z dokumentów wyłania się ponury obraz wewnętrznego funkcjonowania serwisu Visegrad24 – mało znanej polskiej operacji wpływowej, która stała się jednym z ulubionych źródeł fałszywych wiadomości Elona Muska.” Możecie kojarzyć Visegrad24 z tekstu OKO.press jaki kiedyś wrzucaliśmy. Teraz WIRED odkrywa kto ostatnim laty finansował propagandę tego serwisu. [WIRED], [tekstu OKO.press]
„Pentagon rekomenduje utworzenie stałej bazy wojsk amerykańskich w Polsce. Decyzja prezydenta Donalda Trumpa może zapaść jeszcze w grudniu. W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński rozmawia z wiceministrem obrony Pawłem Zalewskim, który bezpośrednio uczestniczy w negocjacjach z Waszyngtonem.” [###]
„Polska przekracza kolejne ostrożnościowe bariery zadłużenia. Czy grozi nam druga Grecja? Nie, ale zadłużamy się najszybciej w Europie, a sam dług zaczyna nam ciążyć. Tłumaczymy czym różni się deficyt od długu publicznego oraz czym jest dług PDP i EDP. Rozbieramy to wszystko na czynniki pierwsze, tak żebyście mogli się pokłócić o dług przy najbliższym rodzinnym obiedzie.” [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińcy niszczą drogowy Most Krymski. 1728. dzień wojny]
„Prezydent USA Donald Trump powiedział w czwartek europejskim sojusznikom Ukrainy, że zakończenie wojny z Rosją pozwoliłoby im zaoszczędzić pieniądze, a także uratować życie wielu ludzi – poinformowało pięciu europejskich urzędników, którzy zostali poinformowani o przebiegu rozmowy. Podczas rozmowy telefonicznej z pokładu samolotu Air Force One, w drodze powrotnej ze spotkania z prezydentem Rosji Władimirem Putinem, Trump ubolewał nad tym, co określił jako marnotrawstwo miliardów na dostarczanie Ukrainie broni i środków finansowych na konflikt, który pochłania tak wiele ofiar śmiertelnych – jak podali trzej europejscy urzędnicy, którym zapewniono anonimowość w celu opisania przebiegu prywatnego spotkania.” [Politico]
„Od inwigilacji po egzekucje. Jak się żyje na terenach okupowanych przez Rosję? Zajęte przez Moskwę tereny na wschodzie Ukrainy szybko podupadają. Prawa człowieka są tam łamane częściej niż w samej Rosji, a liczba politycznych spraw karnych jest 2,5 razy wyższa.” [Krytyka Polityczna]
„Ukraińskie siły zbrojne ostrzelały 19 listopada most krymski rakietami typu Neptun – potwierdziło ukraińskie Ministerstwo Obrony – niecałe dwa dni po tym, jak w wyniku ataku zawalił się cały odcinek tego kluczowego dla Rosji mostu. »Potwierdzono trafienia w pobliżu łuku mostowego i torów kolejowych. Obecnie trwa ocena zakresu zniszczeń, ale na razie wstrzymano cały ruch kolejowy« – poinformowało ministerstwo w poście opublikowanym w mediach społecznościowych.” [Kyiv Independent]
„Kiedy jutra może nie być. Jak wojna przyspiesza miłość i rozstania ukraińskich żołnierzy. Na pierwszą randkę Bohdan zabrał pistolet, Kateryna przyszła z nożem. Nastia po kilku dniach była już w związku, po trzech miesiącach zaszła w ciążę. Reportaż o tym, jak się kocha na linii frontu, i jak wojna zakrzywia czas.” [Krytyka Polityczna]
Europa
„Zgodnie z najnowszymi danymi opublikowanymi w sobotę António Costa zamierza obniżyć planowany siedmioletni budżet UE o kolejne 44 mld euro.” [Politico], [Euronews]
„W piątek w ponad 25 krajach europejskich rozpoczęły się demonstracje, które – jak się oczekuje – będą trwały przez cały weekend w ramach skoordynowanego międzynarodowego ruchu protestacyjnego. W piątek pracownicy i studenci wyszli na ulice w całej Europie, domagając się wyższych wynagrodzeń, lepszych warunków życia oraz większych inwestycji w usługi publiczne.” [Euronews]
„W przyszłym roku pięć krajów UE otworzy w Rwandzie ośrodek deportacyjny dla migrantów w ramach szerszej inicjatywy mającej na celu przyspieszenie procesów wydalania. Jak poinformowały w swoich oświadczeniach rządy Holandii i Danii, Niemcy, Dania, Austria, Grecja i Holandia mają otworzyć w 2027 r. »ośrodek powrotowy«, gotowy do przyjmowania osób przekazywanych z innych krajów.” [BBC], [Euronews]
„Przywódcy Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej osiągnęli porozumienie, które uznano za korzystne dla obu stron, podczas szczytu zorganizowanego w momencie, gdy brytyjski premier Andy Burnham dąży do zacieśnienia stosunków z Unią dziesięć lat po referendum w sprawie brexitu.” [CNN]
„Jak poinformowały władze fińskie i rosyjskie, rosyjski statek towarowy został zaatakowany przez drony w Zatoce Fińskiej. Według fińskiego ministerstwa obrony fińskie siły zbrojne wykryły atak w sobotę rano na wodach międzynarodowych, na zachód od wyspy Suursaari.” [Euronews]
„17 listopada łotewski parlament udzielił wotum zaufania rządowi koalicyjnemu premiera Andrisa Kulbergsa, w którego skład weszły: centroprawicowy sojusz partii regionalnych – Zjednoczona Lista na czele z Kulbergsem (Apvienotais saraksts, AS) oraz nacjonalistyczne Zjednoczenie Narodowe (Nacionālā apvienība, NA). (...) Celem nowego gabinetu Kulbergsa są przełamanie stagnacji łotewskiej polityki i realizacja kluczowych reform, zwłaszcza przyśpieszenia wzrostu gospodarczego (obecnie ok. 2%).” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Pięć przejść granicznych będzie zamkniętych od 1 grudnia, z przeglądem za pół roku, po próbie podpalenia obiektu obronnego pod Tallinem, którą Estonia przypisuje rosyjskiemu wywiadowi wojskowemu. Ruch kolejowy nie zostanie ograniczony. ” [Euronews]
„Niemiecki minister obrony Boris Pistorius oświadczył w piątek, że przeprosił za to, iż nazwał sprzeciw szefa polityki Pentagonu Elbridge’a Colby’ego wobec ukraińskich uderzeń w głąb terytorium Rosji »głupim«, ale nie zamierza wycofać swojej krytyki.” [Reuters]
Pisaliśmy już o tym jak nowy węgierski rząd rozlicza Orbana i jego ludzi. Jeśli chcecie to tym posłuchać to OSW ma podcast. [###]
„Węgry wycofały swój sprzeciw wobec otwarcia przez Ukrainę i Mołdawię dwóch ostatnich z sześciu list zadań związanych z członkostwem w UE – poinformowali dyplomaci w rozmowie z ”Kyiv Independent„ 18 listopada. (...) Od dawna uważano, że przyczyną tej sytuacji jest sytuacja polityczna w samym kraju, gdzie poprzedni rząd pod przewodnictwem Viktora Orbána propagował zdecydowanie antyukraińską retorykę. Jak sugerują dyplomaci unijni, nowy rząd chciał uniknąć wrażenia, że jest zbyt łagodny wobec Kijowa.” [Kyiv Independent]
„16 listopada UE rozszerzyła sankcje wobec Rosji, co jest odpowiedzią na rosnącą skalę zagrożeń poniżej progu otwartego konfliktu zbrojnego, wymierzonych w państwa członkowskie. Sankcje mogą podnosić koszty prowadzenia takich operacji i wzmacniać efekt odstraszania, jednak ich skuteczność pozostaje ograniczona m.in. przez problemy z atrybucją działań oraz niewielki wpływ na zagraniczne podmioty.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
Bliski i Środkowy Wschód
A co tam, panie, w cieśninie? Trzeci amerykański lotniskowiec dotarł na Bliski Wschód – poinformowało w poniedziałek w mediach społecznościowych Centralne Dowództwo USA. Przybycie okrętu USS Theodore Roosevelt oznacza skierowanie na Bliski Wschód tysięcy dodatkowych żołnierzy. Sytuacja ta ma miejsce w momencie, gdy Donald Trump oscyluje między groźbami przeprowadzenia kolejnych uderzeń na dużą skalę przeciwko Iranowi a twierdzeniami, że trwająca ponad osiem miesięcy wojna „z militarnego punktu widzenia jest w zasadzie zakończona”. A co na to Iran? Regularnie, ale niezbyt intensywnie, atakuje kolejne statki w Cieśninie Ormuz. Jednak ze względu na amerykańską blokadę morską jego dochody z ropy mogą w okolicach połowy grudnia spaść do zera (to płatność za ropę, która wypłynęła z Iranu kilka miesięcy temu). Pojawiają się zatem głosy, że Iran może chcieć złamać amerykańską blokadę. Jedną z możliwości jest zorganizowanie oficjalnego „konwoju tankowców”, który miałby przedrzeć się przez blokadę, przy jednoczesnym wystosowaniu gróźb uderzenia w infrastrukturę naftową państw Zatoki Perskiej w przypadku, gdyby siły amerykańskie zaatakowały irańskie jednostki. [The Guardian], [Radio Free Europe/Radio Liberty]
W Iraku, biuro premiera ogłosiło w czwartek, że w piątek siły bezpieczeństwa utworzą punkt dowodzenia w Jurf al-Sakhar. Teren Jurf al-Sakhar od dawna stanowi bastion Kataib Hezbollah (wspieranej przez Iran milicji). Jest to wynik kompromisu zawartego z Kataib Hezbollah w sprawie kontroli nad tym strategicznym obszarem na południe od Bagdadu. Ugrupowanie Kataib Hezbollah groziło konfrontacją z oddziałami rządowymi i sprzeciwiało się rządowym próbom rozbrojenia grup niebędących częścią regularnych państwowych sił zbrojnych. Zgodnie z wypracowanym kompromisem, w skład stacjonujących tam sił wejdą brygady Sił Mobilizacji Ludowej (Al-Hashd al-Shaabi) – koalicji grup zbrojnych powiązanych z Iranem, które formalnie stanowią część irackich sił bezpieczeństwa. W ich szeregach znajdą się również bojownicy Kataib Hezbollah. [DW], [Reuters]
Fala osadniczej przemocy na Zachodnim Brzegu trwa. 72-letnia Palestynka zginęła od kuli podczas nocnego ataku izraelskich osadników w wiosce niedaleko Jerycha. Jak relacjonują mieszkańcy, Fadha Wadha stała przed swoim domem w miejscowości al-Duyuk al-Tahta na okupowanym Zachodnim Brzegu, gdy została trafiona w głowę podczas ostrzału palestyńskich domów przez izraelskich osadników. Abu Junis, kuzyn męża Wadhy, przekazał dziennikowi „The Guardian”, że do eskalacji przemocy doszło, gdy grupa osadników zaatakowała młodego chłopca, oskarżając go o wejście na teren posesji odebranej wcześniej palestyńskim właścicielom. Dwa tygodnie temu kilkudziesięciu izraelskich osadników – niektórzy z nich uzbrojeni – zajęło osiem budynków w al-Duyuk al-Tahta. Działania te wsparły organizacja osadnicza Nachala oraz rada regionalna reprezentująca nielegalne osiedla na terenie środkowego Zachodniego Brzegu. [The Guardian]
„Władze tureckie przeprowadziły nalot na biura stacji telewizyjnej Sozcu TV w Stambule, wstrzymując nadawanie, wyznaczając kuratora i wszczynając dochodzenie. Jest to kolejny przykład represji wobec kanałów telewizyjnych popierających opozycję w Turcji.” [DW]
„W Turcji rośnie problem młodocianej przestępczości zorganizowanej. 27 października służby zatrzymały 89 osób podejrzanych o przestępstwa związane z działalnością tzw. gangów nowej generacji. Według resortu spraw wewnętrznych w tym roku tylko w Stambule przeprowadzono 190 operacji przeciwko nowym grupom przestępczym i zatrzymano ponad 2 tys. osób. Działalność gangów rozszerza się też na Europę – są one aktywne m.in. w Niemczech, gdzie czerpią zyski z haraczy i handlu bronią. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Eksperci ONZ ds. praw człowieka wezwali władze Iranu do zakończenia nasilających się prześladowań niezależnych prawników. „Niezależni prawnicy są coraz częściej ścigani i zastraszani w związku ze swoją pracą zawodową oraz obroną praw człowieka” – stwierdzili eksperci w oświadczeniu wydanym w połowie listopada. Poinformowali, że w okresie od września 2025 r. do września 2026 r. co najmniej 135 prawników otrzymało wezwania, zostało aresztowanych, zatrzymanych, zawieszonych w obowiązkach, zwolnionych z pracy lub objętych zakazem podróżowania. Pokazuje to, że reżim nie przestaje prześladować opozycji i trzyma kraj żelazną ręką. [DW]
W obliczu konfliktu z Iranem, sytuacja w zakresie praw człowieka w Arabii Saudyjskiej pozostaje dramatyczna: odnotowano co najmniej 211 egzekucji, stosowanie kar cielesnych oraz nasilające się represje wobec osób krytykujących władze. O ile zdecydowana większość wyroków śmierci jest zasądzana za przestępstwa związane z narkotykami, to 17 z nich skazano za przestępstwa związane z terroryzmem. Jak szeroko władze rozumieją terroryzm? W sobotę w Prowincji Wschodniej stracono Jawada Abdullaha Qureirisa oraz Fadela Hassana al-Safwaniego za przestępstwa o charakterze terrorystycznym. W 2011 roku al-Safwani był jednym z głównych organizatorów pokojowych protestów, podczas których domagano się praw obywatelskich oraz uwolnienia osób przetrzymywanych w aresztach. Qureiris, który w tamtym czasie był jeszcze osobą niepełnoletnią, uczestniczył w jednym z takich protestów w mieście Al-Katif. [DW]
Ostatnie tygodnie w Jemenie, pomimo intensywnych walk, nie przyniosły przełomu. Miasto Ta’izz pozostaje odcięte od świata, jednak jego upadek nie jest jeszcze przesądzony. Zapowiadana ofensywa wojsk prorządowych pod kryptonimem „Świt Jemenu” nie doprowadziła do odwrotu Hutich (Ansar Allah). Rebelianci odnotowali postępy wzdłuż wybrzeża, zwiększając presję na siły koalicji w rejonie cieśniny Bab al-Mandab. W obliczu pogarszającej się sytuacji część oddziałów koalicji przemieszczono w kierunku Adenu, a dowódcę jej sił zdjęto ze stanowiska. Dodatkowo ataki prowadzone za pomocą dronów ciągle nękają saudyjskie miasta – w czwartek trafiony został najwyższy budynek Rijadu. [Konflikty], [Reuters]
Azja
Odbyło się spotkanie liderów Chin, Rosji i USA w Shenzhen. Piszą o tym różne redakcje a my dla was wybraliśmy trzy analizy:
Międzynarodowe trybunały pod ostrzałem oraz cztery kolejne wnioski ze spotkania Trumpa, Xi i Putina. [The Guardian]
Spotkanie liderów Chin, Rosji i USA w Shenzhen [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
Nie „nowa Jałta”. Spotkania na marginesie APEC w Shenzhen [Ośrodek Studiów Wschodnich]
Jeśli o spotkaniu trzech liderów wolicie słuchać/oglądać niż czytać to OSW ma materiały multimedialne. [###], [###]
„Jakie jest dziś stanowisko Chin w sprawie wojen w Iranie i Ukrainie? Chinom trójstronny szczyt w Shenzhen nie jest specjalnie potrzebny. Zwołany został zapewne pod presją Trumpa, a wykorzysta go Putin, by się tam pokazać jako mocarstwowej rangi przywódca. Jakub Majmurek rozmawia z Adrianem Broną” [Krytyka Polityczna]
„Szczyt Wspólnoty Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) w Shenzhen w dniach 18–19 listopada br. nie doprowadził do rozwiązania najpoważniejszych problemów gospodarczych w regionie. Stanowił natomiast okazję do forsowania przez Chiny wizji ładu regionalnego z ich przywódczą rolą.” Szczyt w Shenzhen był nie tylko pretekstem do spotkania Trrumpa, Putina i Xi. PISM pisze o innych sprawach jakie tam załatwiono. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowy]
„W historycznej i bezprecedensowej decyzji najwyższy sąd świata orzekł, że Mjanma dopuściła się ludobójstwa na mniejszości rohindża podczas kampanii wojskowej w 2017 roku.” O wyroku Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości pisze Guardian jak i TVN24. [The Guardian], [TVN24]
Afryka
„Francja okupowała Algierię przez ponad sto lat, a walka o niepodległość pochłonęła życie kilkuset tysięcy osób. Dlaczego więc po jej uzyskaniu kraj zachował język kolonizatorów i czemu właśnie teraz zmienia go na angielski?” [Dział Zagraniczny], [###]
„Znalezienie paliwa w Malawi stało się codzienną walką – kierowcy spędzają godziny, a czasem całe noce, czekając na cysterny, które mogą nigdy nie przyjechać. W miarę jak niedobory utrzymują się, stacje benzynowe w całym kraju stały się ogniskami frustracji i przemocy, ponieważ kierowcy walczą o kurczące się zapasy.” [Al-Dżazira]
„Napięcia między Sudanem a Etiopią nasiliły się, a każda ze stron oskarża drugą o wspieranie ugrupowań zbrojnych prowadzących działania wojenne na jej terytorium, co podważa wysiłki zmierzające do rozwiązania konfliktów, które ogarnęły te dwa sąsiadujące ze sobą kraje afrykańskie.” [AP News]
„Przez dziesięciolecia Kenia zyskała renomę jako kraj, z którego wywodzą się elitarni biegacze dominujący w biegach długodystansowych. Przepis na sukces był prosty: treningi na dużych wysokościach, dieta oparta na pełnowartościowych produktach, wczesne kładzenie się spać, konsekwencja. Jednak cicha i podstępna zmiana, która zaszła w ciągu ostatnich kilku lat, grozi zniszczeniem tej renomy oraz dziesiątek światowych wyróżnień, które z niej wynikały – doping.” [Al-Dżazira]
„Ekolodzy w RPA starają się jak najszybciej ponownie zasadzić pięć wielowiekowych baobabów po tym, jak te ważące 20 ton drzewa zostały wykopane przez eksportera, który próbował przetransportować je tysiące mil do Gruzji.” [The Guardian]
Ameryka Łacińska
„Tysiące Kolumbijczyków wyszło na ulice w ramach drugiej ogólnokrajowej akcji protestacyjnej przeciwko prezydentowi Abelardo de la Esprielli, sprzeciwiając się proponowanym reformom podatkowym i rosnącym kosztom życia, podczas gdy rząd prezydenta znajduje się pod lupą w związku z planami zacieśnienia współpracy wojskowej ze Stanami Zjednoczonymi.” [Al-Dżazira]
„Zagraniczni bojownicy w Port-au-Prince zostali ciepło przyjęci przez wielu mieszkańców po latach panowania gangów, jednak niektórzy obawiają się, że ofensywa może zaostrzyć i tak już niestabilną sytuację” Polecamy tekst Guardiana o tym co mieszkańcy Haiti myślą o wojskach Salwadoru walczących z gangami w ich kraju. [The Guardian]
„Prezydent Salwadoru Nayib Bukele ogłosił w czwartek wieczorem oficjalnie swoją kandydaturę na trzecią kadencję, po latach przygotowań mających na celu utrzymanie się przy władzy na czas nieokreślony.” [AP News]
„W ostatnich miesiącach przedstawiciel administracji Trumpa zasugerował Gujanie, by rozważyła przekazanie części swojego terytorium sąsiedniej Wenezueli. Ta uwaga zaszokowała urzędników tego małego kraju produkującego ropę i zmusiła Waszyngton do zapewnienia ich, że polityka USA w sprawie granic między tymi krajami nie uległa zmianie – poinformowały trzy osoby zaznajomione z tą sprawą.” [Reuters]
Ameryka Północna
„Trump szybko porzucił zapewnienia o współpracy z Demokratami i na nowego szefa sztabu Białego Domu mianował czołowego ideologa trumpizmu: Stephena Millera. Co ta nominacja – oraz wygrana Jima Jordana na nowego lidera Republikanów w Izbie Reprezentantów – mówią nam o kursie, jaki zamierza obrać prezydent wobec zdominowanego przez Demokratów Kongresu? Zaglądamy też do Demokratów, którzy pokrzepieni sukcesem w wyborach zajęli się tym, co im zawsze świetnie wychodzi, czyli wewnętrznymi konfliktami.” [###]
„Demokraci psują Elonowi Muskowi miesiąc miodowy w Teksasie. Demokraci, którzy niedawno zdobyli władzę, chcą ponownie przeanalizować umowy korzystne dla biznesowego imperium tego giganta branży technologicznej.” [Politico]
„Drugi sędzia federalny uniemożliwił administracji prezydenta Donalda Trumpa wzniesienie łuku pamiątkowego o wysokości 250 stóp w stolicy kraju, wydając w piątek postanowienie, które wstrzymuje prace budowlane na czas nieokreślony – poinformowali prawnicy reprezentujący powodów, którzy złożyli pozew w celu zakwestionowania tego projektu.” [PBS]
„Migranci deportowani przez administrację Trumpa do krajów innych niż ich ojczyzna cierpieli z powodu głodu, pragnienia i innych niedostatków, przebywając w bezterminowym areszcie w miejscach o złej sytuacji w zakresie praw człowieka i przy niewielkiej kontroli.” [AP News]
„Administracja Trumpa nie może nakładać ograniczeń uniemożliwiających placówkom opieki zdrowotnej, które otrzymują określone federalne środki na leczenie HIV, uznawanie tożsamości płciowej swoich pacjentów transpłciowych ani zapewnianie im opieki potwierdzającej tożsamość płciową – orzekł w czwartek sędzia federalny.” [The Guardian]
„Zohran Mamdani, burmistrz Nowego Jorku, ogłosił w piątek plan zamknięcia kompleksu więziennego na wyspie Rikers Island, którego celem jest całkowite zaprzestanie przetrzymywania osadzonych w obecnym obiekcie oraz przeniesienie pozostałych osadzonych do końca 2032 roku.” [The Guardian], [Politico]
Oceania
„Xi Jinping stwierdził, że w stosunkach między Australią a Chinami nastąpił »całkowity zwrot«, chwaląc Anthony’ego Albanese’a podczas piątkowego spotkania obu przywódców w Shenzhen. Obaj przywódcy przeprowadzili rozmowy przy okazji szczytu APEC, podczas gdy rząd federalny kontynuuje wysiłki na rzecz ustabilizowania stosunków handlowych i bezpieczeństwa z Pekinem po burzliwym okresie za rządów poprzedniej koalicji.” [The Guardian]
„Mężczyzna z Nowej Zelandii trafił do więzienia w Australii po tym, jak znaleziono u niego materiały o treści związanej z brutalnym ekstremizmem, w tym instrukcje dotyczące wytwarzania materiałów wybuchowych.” [Radio New Zealand]
„Japonia i Australia stają się coraz bliższymi partnerami w dziedzinie bezpieczeństwa. Sztandarowym przykładem jest zakup przez Australię zmodyfikowanych fregat typu Mogami. Jednak i Kraj Kangurów ma coś do zaoferowania. Są to przede wszystkim systemy bezzałogowe. ” [Konflikty]
Ekonomia i gospodarka
„Akcje firmy Anthropic spadły z powrotem do poziomu ceny początkowej po gwałtownym wzroście w pierwszym dniu notowań na giełdzie, ponieważ ogólna wyprzedaż akcji spółek technologicznych pociągnęła rynki w dół. Wyprzedaż ta wynika z utrzymujących się obaw dotyczących tempa i skali inwestycji w sztuczną inteligencję, a także z faktu, że niektóre duże firmy, w tym Nvidia i SpaceX, borykały się z konkretnymi problemami, które wzbudziły niepokój inwestorów.” [BBC]
„Czy afera wokół Nvidii i odejście jej założyciela to pierwsze oznaki kryzysu w sektorze sztucznej inteligencji? A może spowolnienie tempa inwestycji i korekta giełdowych wycen wyjdą branży na dobre? W dzisiejszym odcinku Jan Jęcz opowiada o politycznych i biznesowych konsekwencjach afery Nvidii, słabnącej pozycji założycieli technologicznych gigantów oraz nastrojach inwestorów. Zastanawiają się też, jak rywalizacja amerykańsko-chińska wpłynie na rozwój sztucznej inteligencji i jakie szanse w technologicznym wyścigu ma Europa.” [###]
„Skandal wokół byłego już CEO Nvidii Jensena Huanga wykracza daleko poza życie prywatne konkretnych osób i funkcjonowanie spółki. Na dobra sprawę w pierwszym rzędzie chodzi a amerykańsko-chińską rywalizację techniczną, politykę administracji Donalda Trumpa wobec Chin, chińską politykę technologiczną, rywalizację między chińskimi firmami hi-tech, a także o szpiegostwo przemysłowe. W tej ostatniej sprawie pojawiają się jednak wątpliwości.” [Konflikty]
„Prokurator generalny Kalifornii Rob Bonta złożył w poniedziałek pozew przeciwko firmie OpenAI, zarzucając twórcy ChatGPT wprowadzanie opinii publicznej w błąd i narażanie jej na niebezpieczeństwo poprzez opracowywanie modeli sztucznej inteligencji (AI) bez odpowiednich zabezpieczeń. W pozwie Bonta powołał się na atak z lipca 2026 r. na platformę AI Hugging Face, przeprowadzony przez eksperymentalne agenty OpenAI, które uzyskały dostęp do internetu w celu włamania się do wewnętrznych systemów tej firmy.” [BBC]
„Prezes UOKiK nałożył na Allegro 54,7 mln zł grzywien. Według Urzędu firma wprowadziła użytkowników w błąd, obiecując, że za każde 10 przesyłek z jej platformy zasadzi drzewo.” [Wirtualne Media]
„Produkcja samochodów w Państwie Środka niemal stanęła w miejscu, notując w październiku najsłabszy wynik od czasu pandemicznych lockdownów w 2022 roku. W obliczu trzynastego z rzędu miesiąca spadków sprzedaży na rynku wewnętrznym i narastającej nadwyżki mocy produkcyjnych chińskie koncerny szukały ratunku za granicą. Najnowsze dane makroekonomiczne oraz prognozy branżowe wskazują jednak, że eksportowy bufor bezpieczeństwa wkrótce przestanie wystarczać.” [Obserwator Gospodarczy]
„Komisja Europejska uznała we wtorek, że chińska platforma zakupowa Temu mogła naruszyć przepisy unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA), ponieważ nie wdrożyła odpowiednich i skutecznych środków ograniczających ryzyko sprzedaży nielegalnych produktów.” [Wirtualne Media]
„Szczyt klimatyczny COP31 przedłużył się, ponieważ prawie 200 krajów nadal nie może dojść do porozumienia w sprawie projektu porozumienia, w którym nie ma już wzmianki o paliwach kopalnych” [Al-Dżazira]
Nauka i technologia
„Tabletka, która może zmniejszyć, a potencjalnie nawet wyeliminować guzy trzustki, jest uznawana za największy przełom w leczeniu tego nowotworu od dziesięcioleci.” [The Guardian]
„Matematyk firmy Anthropic, Levent Alpöge, ogłosił w piątek na swojej stronie internetowej, że rozwiązał jeden z najsłynniejszych problemów w matematyce – udowodnił hipotezę Riemanna. Jest ona na liście tzw. problemów milenijnych. Matematyk korzystał z modelu sztucznej inteligencji.” Tekst TechCrunch wspomina o konkurencyjnym rozwiązaniu tego problemu przygotowanym wyłącznie przez człowieka. [Nauka w Polsce], [TechCrunch]
Sztuczna inteligencja mogła rozwiązać największą zagadkę matematyki. Czy ludzie są w stanie zrozumieć tę odpowiedź? Badacz z firmy Anthropic twierdzi, że Claude rozwiązał istniejącą od 166 lat hipotezę Riemanna, ale rozszyfrowany dowód może zająć lata, zanim uda się go rozszyfrować Tekst Science zwraca uwagę na ważny problem, co z rozwiązania wielkiego matematycznego problemu jeśli materacy nie są w stanie go zrozumieć? [Science]
„Co oznacza uprawianie matematyki w świecie, w którym sztuczna inteligencja może robić to lepiej? To pytanie nurtuje matematyków w miarę rozwoju systemów sztucznej inteligencji. Czy technologia ta może okazać się dobrodziejstwem dla tej dziedziny, czy też matematycy powinni zjednoczyć się, by z nią walczyć? W tym odcinku programu Science Quickly Joseph Howlett, starszy reporter magazynu Scientific American, czyta swój okładkowy artykuł z wydania grudniowo-styczniowego zatytułowany »Koniec matematyki, jaką znamy«. W swoim tekście rozmawia z czołowymi postaciami tej dziedziny, które postrzegają sztuczną inteligencję jako szansę na rozwiązanie odwiecznych problemów, oraz z tymi, którzy uważają ją za przeszkodę w uprawianiu prawdziwej sztuki matematycznej.” [###]
„Zgodnie z wynikami badania opublikowanego 17 listopada w czasopiśmie Nature Medicine, osoby urodzone w późniejszych latach XX wieku mają lepszą pamięć w podeszłym wieku i doświadczają wolniejszego pogorszenia funkcji poznawczych niż osoby urodzone wcześniej.” [Nature]
„Naukowcy poinformowali w sobotę, że dzieci mieszkające w brazylijskich dzielnicach, w których roiło się od szczególnego gatunku komarów, były znacznie mniej narażone na zarażenie dengą lub innym niepokojącym wirusem – chikungunya.” [AP News]
„Jeśli w ciągu ostatniej dekady byłeś na stacji benzynowej lub w sklepie z wyrobami tytoniowymi, być może widziałeś produkty z kratomem – sprzedawane w postaci proszków, tabletek, żelków, toników, a nawet czekoladek z dodatkiem kratomu. Są one reklamowane jako środki dodające energii, a nawet jako sposób na łagodzenie przewlekłego bólu lub dolegliwości związanych ze zdrowiem psychicznym. Jednak niektóre z tych produktów zawierają duże dawki substancji zwanej 7-OH: związku, który w mózgu działa podobnie jak opioidy.” Na szczęście w Polsce jest to zakazana substancja. [###]
„Stany Zjednoczone od lat prowadzą liczony w bilionach dolarów program modernizacji triady jądrowej. Najnowszą informacją związaną z tym tematem jest ujawnienie B94 – zupełnie nowej bomby jądrowej. O jej przeznaczeniu czy mocy jeszcze nic nie wiadomo. Oznaczenie B94 pojawiło się jedynie w dokumentach budżetowych dotyczących Departamentu Energii, który jest odpowiedzialny za wszelkie sprawy związane z produkcją broni jądrowej. Na rozwój nowej bomby zapisano 77,1 miliona dolarów.” [Konflikty]
Dopiero niedawno przycichły kontrowersje związane z wprowadzaniem sieci 5G. Kto ma ochotę posłuchać o kolejnym standardzie, tj. sieci 6G? „Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu 6G, którego wdrożenie planuje się na rok 2030. – To jest kolejna zmiana jakościowa. Bardzo ważne będzie zastosowanie sztucznej inteligencji, ale nie jako aplikacji, tylko jako sieci natywnej, AI native, czyli sztuczna inteligencja będzie dokonywała zarówno optymalizacji sieci, jak i predykcji przydziału zasobów – tłumaczy prof. Hanna Bogucka, dyrektor Instytutu Teleinformatyki Politechniki Poznańskiej i wiceprezes poznańskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o internecie, jak właściwie działa, na czym polegają zmiany standardów i co nas czeka w przyszłości.” [Radio Naukowe], [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
Potężnym wydarzeniem kulturalnym mijającego tygodnia jest premiera gry Grand Theft Auto VI. Jest to kolejny tytuł z kultowej serii, gdzie poza tytułową kradzieżą samochodu można robić wiele rzeczy, w tym popełniać wiele różnych przestępstw. Jednak zanim doszło do premiery gry, która w 24 godziny po premierze wygenerowała 3,8 mld dolarów przychodu, zdarzyć musiało się niemało. O historii serii, a nawet o grze, która była przed GTA opowiada Podcastex. [###]
Dlaczego tak ciężko nam wstać z kanapy, przestać jeść czipsy i regularnie chodzić na treningi, chociaż wiemy w sumie, co dla nas jest zdrowe? Stoją za tym różne mechanizmy, które przez lata były wykorzystywane przez producentów żywności. Jak zatem z tym walczyć? Co psychologia mówi o reklamach żywności? Jak oddziałują one na dzieci? Jak rozmawiać z naszymi bliskimi o zmianach nawyków żywieniowych i stylu życia? Opowiada no to i wiele innych prof. Aleksandra Łuszczyńska, kierowniczka Centrum Badań Stosowanych nad Zdrowiem i Zachowaniami Zdrowotnymi Uniwersytetu SWPS i członkini Polskiej Akademii Nauk. [Radio Naukowe], [###]
„Wyobraź sobie śródleśne łąki, na których kwitnące trawy i zioła sięgają kolan, a powietrze wibruje od nadmiaru życia. W samym sercu tej zielonej obfitości żyją oni – majestatyczni roślinożercy. Dokument «Życie lasu. Wielcy roślinożercy» to 36-minutowa podróż do świata największych roślinożernych ssaków naszych lasów i pól. Z bliska przyjrzymy się żubrom, jeleniom, łosiom, sarnom, danielom, muflonom i konikom polskim. Poznamy ich zwyczaje, strategie przetrwania oraz rolę, jaką odgrywają w przyrodzie.” [###]

