Wydanie 274, 31.01.2026
To z ciągłymi działaniami bojówek Trumpa w Minneapolis, ryzykiem ataku na Iran oraz 81. rocznicą wyzwolenia nazistowskiego obozu w Oświęcimiu
Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.
Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.
Polska
„Waldemar Żurek popełnił wykroczenie drogowe. Mogło się zdarzyć, choć nie powinno. Gorzej, że tłumaczył się wykrętnie i nie wykorzystał okazji, by na własnym (złym) przykładzie zachęcić do uważania na pieszych. Najgorsze, że zgodził się na udzielanie wywiadu za kierownicą” [OKO.press]
„Odpowiedzialny za masowe represje wobec sędziów za władzy PiS Piotr Schab demonstracyjnie chce złamać zasadę apolityczności sędziów. Ma być panelistą na imprezie skrajnie prawicowej Konfederacji Korony Polskiej. Za to powinien mieć dyscyplinarkę – to test dla ministra Żurka.” [OKO.press]
„Gdyby rząd razem z Europą zaczął prowadzić politykę realnie wzmacniającą autonomię kontynentu wobec Stanów, PiS rozpętałby prawdziwe piekło.” Jakub Marmurek pisze o pierdolcu jakiego ma polska Prawicą na punkcie Trumpa, używając jednak trochę bardziej wygładzonego języka. [Krytyka Polityczna]
„»Proces legislacyjny nie może toczyć się pod dyktando prezydenta. On chce decydować o kształcie projektów ustaw, które dopiero wychodzą z Sejmu« – słyszę w Lewicy. Ta nie odpowiedziała na zaproszenie Karola Nawrockiego – inaczej niż PSL, który na stole położył ustawę o parazwiązkach partnerskich. Tyle że ta przejdzie przez Sejm dopiero przed wakacjami” Byłoby dobrze gdyby ta kadłubkowa ustawa została podpisana ale jeśli dojdzie do tego dzięki PSLowi to będzie to dość groteskowe. [OKO.press]
„Polska 2050 i przekleństwa demokracji. Czy Szymon Hołownia ostatecznie rozbije własną partię? Polska 2050 miała ambicję być partią najbardziej demokratyczną, przejrzystą, oferującą nowe standardy i przyciągającą ludzi dalekich od cynizmu i politycznych gierek. A może co za dużo demokracji to niezdrowo?” [###]
Jeśli śledzicie polityków na Twitterze to mogliście widzieć jak lobbysta amerykańskich nazistów pluje się do Donalda Tuska. Chodzi nam o to jak Andrzej Duda miał pretensje do Tuska, że ten stanął w obronie dobrego imienia polskich żołnierzy. Jeśli nie wiecie kiedy Duda został lobbystą to polecamy wam tekst Doniesień z putinowskiej Polski, który opisuje jak to rozpoczął on pracę dla Heritage Foundation. Dokładnie dla tej organizacji, której zależy m.in na rozwaleniu Unii Europejskiej. [Doniesień z putinowskiej Polski]
„Dokładnie wtedy, kiedy Polacy w kolejnej publicznej zbiórce składali się na kupno generatorów dla zamarzających po atakach Rosjan Ukraińców w Kijowie, w podkarpackiej Birczy odbyły się uroczyste obchody. Świętowano 80. rocznicę obrony tej miejscowości przed oddziałami nacjonalistycznej Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).” Upamiętnianie historii jest ważne ale forma jaką wybrano na Podkarpaciu powinna budzić sporo zastrzeżeń. Zwłaszcza patrząc zaangażowanie w te obchodu narodowców oraz oddźwięk jaki inscenizacja mordowania Ukraińców wywołuje u części komentujących. [OKO.press]
W tym roku zima trzyma na tyle długo i mocno, że nawet na największych krajowych rzekach występują zjawiska lodowe. W ostatniej dekadzie prawie ich nie widzieliśmy. Jednak nawet na tym skąpanym w śniegu i lodzie krajobrazie widać oznaki ocieplającego się klimatu. Materiał kanału Dobre Rzeki prezentuje żurawie, które zimują w Polsce, obserwowane na Wiśle na wysokości Annopola. Takie obserwacje, w takim miejscu, czasie i liczbie są rzeczą kompletnie nową. [###]
Wojna w Ukrainie
Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie przegrupowują siły. 1434. dzień wojny]
„Minister energii Denys Shmyhal poinformował o »kaskadowym wyłączeniu« ukraińskiej sieci energetycznej rano 31 stycznia, po zakłóceniach w liniach przesyłowych między Rumunią a Mołdawią, a także między zachodnią a środkową Ukrainą.” [Kyiv Independent]
„64 proc. Ukraińców wierzy, że za 10 lat ich kraj będzie kwitł i należał do UE. Sondaże i badania w Ukrainie w przededniu czwartej rocznicy inwazji pokazują, że rosyjskie nękanie przynosi efekt odwrotny do zamierzonego.” [Krytyka Polityczna]
„Na razie chodzi o to, żeby znaleźć szybkie rozwiązania i przywrócić prąd, ogrzewanie i wodę, aby ludzie nie cierpieli. Partnerzy zagraniczni, w tym Polska, pomagają. Żaden kraj w tej sytuacji nie poradziłby sobie sam. A tydzień bez rosyjskich ataków, którym chwalił się Trump, potrwa (może) do... niedzieli ” [OKO.press]
„Oleksandr Adamenko nie szuka schronienia, gdy rosyjskie rakiety i drony zbliżają się do kluczowego ukraińskiego obiektu energetycznego, w którym pracuje. Zamiast tego zakłada kamizelkę kuloodporną i hełm, a następnie wchodzi do specjalnej metalowej kapsuły ochronnej, kucając, aby się w niej zmieścić.” Polecamy reportaż o CNN o pracy pracowników sektora energetycznego w czasie masowych ataków Rosji na infrastrukturę energetyczną. [CNN]
Pisaliśmy już wielokrotnie o tym jak Rosja oszukuje ludzi z Afryki, wabiąc ich ofertami zwykłej pracy a potem gdy przyjadą to siłowo wcielając ich do wojska. The Guardian ma kolejny reportaż o tym ponieważ to ciągle się dzieje a AP News ma tekst o takich samych praktykach skierowanych do mieszkańców Bangladeszu. [The Guardian], [AP News]
Jak zoo w Kijowie sobie radzi bez prądu? Krótki materiał Kyiv Independent odpowie na to pytanie. [###]
Europa
Opóźnienie umowy UE–Mercosur wzbudza niezadowolenie Berlina [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Reagując na najniższy od 2021 roku poziom nielegalnych przekroczeń granic, Komisja Europejska przedstawiła strategię zarządzania azylem i migracją na najbliższe pięć lat. Bruksela stawia na dyplomację i technologie. Warszawa przedłużyła obowiązywanie strefy zamkniętej.” [Euractiv], [Euronews]
„Kierownictwo trzech holenderskich partii porozumieli się w sprawie utworzenia mniejszościowego rządu koalicyjnego. Na czele nowego gabinetu stanie Rob Jetten, którego ugrupowanie wygrało wybory.” [Euractiv]
„W piątek Dania ogłosiła reformę prawa, która umożliwia deportację cudzoziemców skazanych na co najmniej rok pozbawienia wolności bez możliwości zwolnienia warunkowego za poważne przestępstwa.” [AP News]
„Wraz z ponownym zbrojeniem Europy na skalę niespotykaną od czasów zimnej wojny, wahadło w kwestii sprzedaży broni przez Szwajcarię do krajów uwikłanych w konflikty waha się na korzyść przemysłu obronnego tego kraju. Szwajcarscy urzędnicy twierdzą, że eksport ten jest zgodny z zasadą neutralności.” [Swiss Info]
Czy bojówki trupa z ICE będą pilnowały porządku w Europie w czasie zimowej Olimpiady w 2026? Na ten temat krąży sporo, sprzecznych z sobą informacji (a część pochodzi z amerykańskiej administracji) więc serwis Euronews postarał się uporządkować to co wiemy na pewno. [Euronews]
„Licytacja świadectw Holokaustu, która miała się odbyć w listopadzie 2025 roku, wywołała wielki skandal. Dom aukcyjny Felzmann w Neuss na zachodzie Niemiec chciał wystawić na aukcji zatytułowanej »System terroru Vol. II 1933-1945« m.in. listy z obozów koncentracyjnych, kartoteki Gestapo i inne dokumenty sprawców. Pod wpływem protestów aukcję odwołano. Teraz 433 historyczne dokumenty z planowanej aukcji zostały przekazane na zasadach powiernictwa Fundacji Auschwitz-Birkenau – poinformowało Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz.” [DW]
„Stosunki między prezydentem Czech Petrem Pavlem a ministrem spraw zagranicznych Petrem Macinką uległy niemal całkowitemu załamaniu. Premier Andrej Babiš popiera Macinkę, co powoduje pogłębianie się konfliktu między prezydentem a rządem.” Jeśli chodzi o sprawę, rzekomego, szantażowania prezydenta przez ministra. [DW]
„W piątek Komisja Europejska wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Słowacji w związku z pochopnie przyjętą ustawą znoszącą krajowy Urząd Ochrony Sygnalistów (WPO), której wykonanie zostało obecnie zawieszone przez Trybunał Konstytucyjny tego kraju.” [Eruactiv]
„Premier Słowacji powiedział przywódcom UE podczas szczytu w zeszłym tygodniu, że spotkanie z Donaldem Trumpem zaszokowało go stanem umysłu prezydenta Stanów Zjednoczonych – poinformowało pięciu europejskich dyplomatów, którzy zostali poinformowani o tej rozmowie.” [Politico]
„Mołdawia chce stworzyć własny Instytut Pamięci Narodowej. Co stoi za tą decyzją i dlaczego temat historii wraca dziś w Kiszyniowie z taką siłą? Dlaczego tak bardzo zależy na tym obecnym władzom w Kiszyniowie? Jak mało wiedzą Mołdawianie o zbrodniach popełnianych przez Sowietów na swoich terytoriach?O tym w podcaście opowie Kamil Całus.” [###]
„Putin lubi mówić o współczesnej Rosji jako o ostatniej ostoi wartości tradycyjnych we współczesnym świecie. (...) Okazuje się, że normą w życiu prywatnym Putina i wielu z jego otoczenia jest stręczycielstwo, nieskrywana pedofilia czy rosyjska wersja poligynii. Prym wiedzie w tym Ramzan Kadyrow, który faktycznie zalegalizował w Czeczenii wielożeństwo i stworzył swój prywatny harem. Można zadać sobie pytanie – a co, jeśli propaganda Kremla nie kłamie i właśnie tak wygląda powrót do wartości tradycyjnych, których apologetą jest Kreml i jego prawicowy akolici w państwach zachodnich?” [###]
Bliski i Środkowy Wschód
O ile „rozejm” w Strefie Gazy nadal trwa, to nie przeszkodziło to Izraelowi w dokonaniu kolejnego krwawego ataku. Zginęło w nim nie mniej niż 32 osoby, w tym dzieci. [DW]
Izrael odzyskał szczątki ostatniego zakładnika porwanego przez Hamas 7 października 2023 roku. W wyniku zakrojonej na szeroką skalę akcji specjaliści kryminologii przeczesali cmentarz w północnej części Strefy Gazy gdzie zidentyfikowali i dokonali ekshumacji szczątków 24-letniego policjanta, Rana Gwiliego, który zginął podczas ataku Hamasu. Kończy to pewien rozdział w życiu izraelskiego społeczeństwa, a także zwraca uwagę na dalsze losy Strefy Gazy. [AP News]
W wyniku niedawnych starć z siłami kurdyjskimi, rząd w Damaszku odzyskał kontrolę nad arabskimi etnicznie regionami wschodniej Syrii. Znajdują się tam obozy dla bojowników tzw państwa islamskiego i ich rodzin. Czy siły rządowe będą odpowiednio pilnować wobozów? Czy ostatnie starcia i plany na stopniowe przywracanie więźniów do społeczeństwa mogą rodzić ryzyko odrodzenia Da’isz? Dodatkowo pogarsza się sytuacja humanitarna obozu – ze względu na trwające napięcia i występujące nadal potyczki mocno ograniczone zostały dostawy do obozu, w którym nadal znajduje się ponad 20 tysięcy ludzi. [The Guardian], [AP News]
Tymczasowy prezydent Syrii, asz-Szara, odwiedził Moskwę na drugie już w przeciągu roku rozmowy. Głównym tematem pozostaje współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa, a więc obecność wojskowa Rosjan w Syrii, a także możliwa współpraca gospodarcza. Rosjanie, po tym gdy opuścili znajdującą się na północy Syrii bazę Al-Kamiszli obecni pozostają w dwóch bazach na wybrzeżu. [AP News], [AP News]
Ile osób zostało zabitych przez irański reżim podczas tłumienia protestów? Nie jest to do końca wiadome, a liczby wahają się między 5, a nawet 50 tysięcy. Sky News w swoim artykule opowiada skąd pochodzą te liczby oraz na czym bazują, co daje nam pewien kontekst do ich oceny. Blokada internetowa Iranu nie tylko utrudnia kontakt ze światem zewnętrznym ale również zbieranie informacji wewnątrz Iranu jest utrudnione. Co więcej, irański reżim ma prowadzić swoistą zemstę na lekarzach, którzy udzielali pomocy medycznej protestującym. [Sky News], [The Guardian]
Zaatakują czy nie zaatakują? Mowa oczywiście o możliwym ataku na Iran w wykonaniu USA dokonanego być może z pomocą Izraela. Prezydent USA w reakcji na brutalne tłumienie protestów w Iranie zapowiedział, że pomoc już nadchodzi, następnie uznał, że sytuacja się polepszyła, a teraz ponownie wraca do gróźb ataku. The Guardian prezentuje kalendarium wypowiedzi Donalda Trumpa z ostatniego miesiąca. [The Guardian]
Donald Trump mówi również o tym, że w regionie znajduje się wielka amerykańska armada. Artykuł od PA News opisuje siły jakie amerykanie mają do dyspozycji w regionie – zarówno te, które właśnie przypłynęły jak i te, którymi dysponują w swoich bazach na Bliskim Wschodzie. [AP News]
Ale tak właściwie co taki atak miałby przynieść? Zabić Najwyższego Przywódcę? Zaatakować ponownie ośrodki nuklearne i zajmujące się rakietami balistycznymi? Zniszczyć bazy wojskowe i celować w generalicję Korpusu Strażników Rewolucji? A może wszystko na raz? W każdej opcji pozostaje jednak pytanie – co dalej? Jaki efekt ma przynieść użycie amerykańskiej siły? Możliwości jest wiele, ale trudno jest dostrzec pozytywne scenariusze, które miałyby z amerykańskiej interwencji wyniknąć. [The Guardian]
„Gdzie są ci od »wolnej Palestyny«, kiedy w Iranie władza morduje demonstrantów? – pytają osoby, które do dziś usprawiedliwiają izraelskie zbrodnie w Gazie, a wrażliwość na los Irańczyków odkryły w sobie po to, by użyć jej jako pałki na ruch propalestyński.” [Krytyka Polityczna]
Po rozłamie między Saudami i Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi w Jemenie siły sprzymierzonych z ZEA z niektórych obszarów. W konsekwencji, BBC udało się dotrzeć do portowego miasta Mukalla gdzie odnaleźli dowody na prowadzenie przez ZEA i powiązane z nimi siły sieci tajnych więzień. Nie jest to nic dziwnego dla osób śledzących poczynania koalicji prorządowej w Jemenie, a podobne obiekty prowadzą również sami Saudowie, którzy jednak obecny konflikt z ZEA wykorzystują do ujawniania przypadków łamania praw człowieka przez swego ex-sojusznika. [BBC]
Azja
„Czyżby czystka w chińskich siłach zbrojnych osiągnęła swoje apogeum? 24 stycznia ministerstwo obrony poinformowało, że aresztowani zostali generałowie Zhang Youxia i Liu Zhenli. Tym sposobem Centralna Komisja Wojskowa, główny organ nadzorujący siły zbrojne i formacje paramilitarne, został zredukowany z siedmiu do dwóch członków, Xi Jinpinga i generała Zhang Shengmina. Z uwagi na status i pochodzenie obu aresztowanych i szybkie ujawnienie zatrzymania cała sytuacja jest bezprecedensowa.” [Konflikty]
„Co najmniej 10 funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa i 11 cywilów zginęło w wyniku skoordynowanych ataków uzbrojonych mężczyzn w prowincji Beludżystan w Pakistanie, poinformowały władze. Jest to najnowszy incydent w dotkniętym przemocą regionie południowo-zachodnim kraju.” [Al-Dżazira]
Próby Korei Płd. poprawy stosunków z Koreą Płn. nie przynoszą efektów. Choć wynika to głównie z niechęci KRLD do wznowienia kontaktów z Republiką Korei, to dodatkowym problemem są niespójne działania urzędującej od czerwca ub.r. administracji prezydenta Lee Jae-myunga. Jej cel „pokojowej koegzystencji” oznacza de facto pogodzenie się z nierealnością zjednoczenia obu państw, dla którego poparcie w południowokoreańskim społeczeństwie spada. Aby uniknąć eskalacji napięć na Półwyspie Koreańskim, Korea Płd. może poszukiwać współpracy z państwami utrzymującymi regularne kontakty z KRLD, np. Polską. [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]
„Wybuch epidemii wirusa Nipah we wschodnim stanie Bengalu Zachodniego w Indiach wzbudził niepokój w Chinach i kilku krajach Azji Południowo-Wschodniej, skłaniając je do zaostrzenia kontroli zdrowotnych na lotniskach w związku z milionami osób przygotowujących się do podróży z okazji święta Księżycowego Nowego Roku.” [Al-Dżazira]
„Zaplanowana na sobotę impreza poświęcona grze karcianej Pokemon, która miała odbyć się w kontrowersyjnej świątyni poświęconej japońskim ofiarom wojny, została odwołana, a firma Pokemon Company przeprosiła za opublikowanie informacji o imprezie na swojej stronie internetowej w związku z negatywną reakcją Chin, gdy napięcia między obiema stronami nasiliły się.” [AP News]
Afryka
„W tym tygodniu ponad 200 osób zginęło w wyniku zawalenia się kopalni koltanu Rubaya we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga – poinformował w piątek agencję Reuters Lumumba Kambere Muyisa, rzecznik mianowanego przez rebeliantów z grupy M23, gubernatora prowincji, w której znajduje się kopalnia.” [The Guardian]
W stolicy Nigru, Niamey, doszło do strzelaniny obok głównego lotniska w kraju. Generał stojący na czele junty rządzącej krajem oskarża o atak Francję, Benin i Wybrzeże Kości Słoniowej. Władze ogłosiły, że jeden z zabitych napastników był Francuzem, jednak nie przedstawiła na to dowodów. Niger, w którym operują rosyjscy najemnicy z Korpusu Afrykańskiego, mierzy się z rosnącą aktywnością grup dżihadystycznych, w tym Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin oraz lokalnej al-Kaidy. Po zamachu stanu w 2023 roku, rządząca junta wyprosiła z kraju francuskie wojska i zaprosiła siły rosyjskie. Od tego czasu sytuacja bezpieczeństwa uległa znacznemu pogorszeniu. [The Guardian]
„Zgodnie z dekretem zatwierdzonym przez rząd w czwartek junta wojskowa Burkina Faso rozwiązała wszystkie partie polityczne w kraju i uchyliła przepisy dotyczące ich działalności.” Wszystko po to żeby zapobiec polaryzacji w kraju. [AP News]
„Jedna osoba zginęła, a druga została ranna w wyniku ataków dronów w północnym regionie Tigray w Etiopii, poinformowali wysoki rangą urzędnik z Tigray i pracownik organizacji humanitarnej. Jest to kolejny znak wznowienia konfliktu między siłami regionalnymi a federalnymi.” [Al-Dżazira]
Dowódca armii Ugandy oskarżył urzędników ambasady USA o pomoc liderowi opozycji Bobiemu Wine’owi, który ukrywa się, po spornych wyborach prezydenckich. Generał Muhoozi Kainerugaba, syn prezydenta Yoweriego Museveniego i jego domniemany następca, napisał na serwisie X, że „pozbawieni wyobraźni biurokraci w ambasadzie” od lat „podważają” więzi bezpieczeństwa między Ugandą a Waszyngtonem. Ambasada USA nie skomentowała tej sprawy. Wine, którego prawdziwe nazwisko brzmi Kyagulanyi Ssentamu, był najbardziej znanym z siedmiu kandydatów, którzy rywalizowali z Musevenim w wyborach 15 stycznia. Ukrył się kilka dni po głosowaniu, twierdząc, że obawia się o swoje bezpieczeństwo. Z tego samego powodu prowadził kampanię w kamizelce kuloodpornej i hełmie. [AP News]
Ameryka Łacińska
„Tymczasowa prezydentka Wenezueli Delcy Rodriguez ogłosiła projekt ustawy o amnestii, który może doprowadzić do uwolnienia setek więźniów. Jest to jej najnowsza poważna reforma od czasu porwania prezydenta kraju Nicolasa Maduro i jego żony przez amerykańskie siły zbrojne na początku tego miesiąca.” Wreszcie perspektywa na jakieś zmiany chociaż nie będziemy ciągle zbyt dużymi optymistami w redakcji. [Al-Dżazira]
„Meksyk znalazł się w trudnej sytuacji dyplomatycznej po tym, jak prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zagroził nałożeniem ceł na kraje wysyłające ropę na Kubę.” [CNN], [Al-Dżazira]
„Coraz więcej mieszkańców Ameryki Łacińskiej nie wyznaje żadnej religii, ale wiara w Boga pozostaje silna w całym regionie.” Pew Research Center przeprowadziło ostatnio szereg badań w regionie i w tekście przedstawiają wnioski. Jeśli czytaliście Pomocnik Neuropejski: Zmierzch Katolicyzmu to nie powinniście być tak bardzo zaskoczeni słabnącą rolą Kościoła katolickiego. [Pew Research Center]
„Meksyk w ostatnich latach może stanowić dla lewicy jedną z nielicznych historii sukcesu za sprawą ogromnego postępu społecznego, którego dokonały tam socjaldemokratyczne władze. Jednak krytycy zarzucają prezydentce Claudii Sheinbaum i jej poprzednikowi autorytarne zapędy. Chociaż jest w tym ziarnko prawdy, to większy problem stanowić może zbytnia zachowawczość lewicy, niż jej domniemany radykalizm.” Nie wiemy czy zgadzamy się z tezą autora, że rządząca Meksykiem partia działa zachowawczo czy uważamy, że celowo wchodzi w rolę wcześniej odgrywaną przez przez poprzednie elity ale i tak uważamy sam tekst za warty uwagi jako przyzwoite podsumowanie obecnej sytuacji wewnętrznej w Meksyku (chociaż brakuje w nim zwrócenia uwagi na coraz większą rolę wojska w meksykańskiej polityce i gospodarce). [Krytyka Polityczna]
„Duńska firma Maersk będzie tymczasowo obsługiwać dwa porty na Kanale Panamskim po tym, jak sąd orzekł, że umowy przyznane firmie z Hongkongu były niezgodne z konstytucją.” [Al-Dżazira]
„Dlaczego w Peru mordowani są kierowcy autobusów? Peru, do niedawna stosunkowo bezpieczne, ma dziś największy procentowy wzrost morderstw na całym kontynencie. Dlaczego ich ofiarami padają zwłaszcza kierowcy autobusów i muzycy, oraz co z tym wspólnego mają tamtejsi prezydenci?” [###]
Ameryka Północna
„W tym tygodniu kanadyjski przywódca Mark Carney ponownie wezwał Trumpa do »poszanowania suwerenności Kanady« po tym, jak Financial Times poinformował, że od kwietnia ubiegłego roku urzędnicy Departamentu Stanu spotkali się trzykrotnie z przywódcami grupy, która dąży do secesji prowincji Alberta od Kanady.” [CNN]
„Prezydent Donald Trump oświadczył w czwartek, że cofa certyfikaty wszystkim samolotom wyprodukowanym w Kanadzie i zagroził nałożeniem 50-procentowego cła na te samoloty do czasu certyfikacji amerykańskich samolotów Gulfstream w tym kraju.” [CNN]
Jeśli macie zamiar przeczytać tylko jeden tekst o tym co dzieje się ciągle (mimo różnorakich deklaracji administracji Trumpa) w Minneapolis, to polecamy reportaż Roberta F. Wortha. [The Atlantic]
ProPublica ma fotoreportaż z Minneapolis. [ProPublica]
„ICE udaje, że jest jednostką wojskową. Ich taktyka doprowadziłaby do śmierć prawdziwych żołnierzy. WIRED poprosił czynnego oficera wojskowego o analizę działań imigracyjnych w Minneapolis i innych miejscach.” [WIRED]
„Kongresmenka z Minnesoty Ilhan Omar została zaatakowana podczas wydarzenia, które prowadziła we wtorek, kiedy to jeden z uczestników użył strzykawki, aby spryskać ją płynem, poinformowała policja z Minneapolis.” BBC opisuje atak na kongresmenkę oraz jej postawę zaraz po ataku a AP News donosi, że atakującemu zostały już postawione zarzuty. [BBC], [AP News]
„Organizacje zajmujące się ochroną wolności prasy ostrzegają, że aresztowanie dwóch niezależnych dziennikarzy, w tym doświadczonego byłego prezentera CNN Dona Lemona, stanowi sygnał do rozpoczęcia nowych represji wobec amerykańskich mediów przez administrację Trumpa.” [The Guardian]
W stanie Kansas w błyskawicznym tempie procedowano szereg zmian w prawie skierowanych przeciwko osobom transpłciowym. Obecnie czekają one tylko na podpis gubernatora. [Erin in the Morning]
Nie wiadomo czy Trump nie zaatakuje Iranu w ten weekend więc... kolejna dawka akt Epsteina! The Guardian ma tekst, z dość pobieżnym podsumowaniem tego co we właśnie upublicznionych dokumentach można znaleźć na wypadek gdyby Was to interesowało. [The Guardian]
„Pomimo braku zarzutów karnych, czterech funkcjonariuszy zostało zatrzymanych od czasu, gdy statek MV Dali uderzył w most Francis Scott Key Bridge, powodując śmierć sześciu pracowników.” Przypominamy, że tragedia związana z mostem w Baltimore miała miejsce dwa lata temu. [The Guardian]
Oceania
Skrajnie prawicowa zyskuje w ostatnich sondażach w Australii. Jeśli jesteście psychofanami polityki z antypodów to polecamy, w innym przypadku tekst Guardiana będzie zbyt hermetyczny. [The Guardian]
Pożary w australijskim stanie Wiktoria spowodowały śmierć ponad 40 tysięcy sztuk zwierząt hodowlanych, głównie owiec. Straty są szacowane na ponad 20 mln dolarów australijskich. [ABC News]
Ekonomia i gospodarka
„Działalność Tesli w zakresie magazynowania energii sprawiła, że fatalny raport finansowy nie stał się jeszcze gorszy.” [Tech Crunch]
„Meta zaczęła blokować swoim użytkownikom możliwość udostępniania linków do ICE List, strony internetowej, na której zebrano nazwiska osób, które według niej są pracownikami Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego. Twórcy projektu twierdzą, że ma on na celu pociągnięcie tych pracowników do odpowiedzialności.” [WIRED]
„Rok 2025 zakończył się dla potężnego koncernu Boeing zyskami. Jednak to nie umowy sprzedaży maszyn spowodowały taki obrót spraw. Koncern podjął decyzję o sprzedaży części swych aktywów. Owe działania przyniosły pierwsze od 2018 roku zyski.” [Obserwator Gospodarczy]
„We wszystkich przebadanych 45 krajach to kobiety wykonują więcej prac domowych niż mężczyźni. Mało tego, mężczyźni z klas niższych, kiedy tracą pracę zawodową przestają pracować w domu w ogóle. Skąd ten paradoks? I dlaczego właściwie niemal wszędzie to panie gotują, piorą i odkurzają? Jak to jest z pracą domową, której wartość może sięgać nawet 40 proc. PKB?” [###]
Nauka i technologia
Potencjał/energia potencjalna uogólniona (nie mylić z energią potencjalną) został wprowadzony do połączonego wtedy jeszcze świata matematyki i fizyki przez Josepha Louisa Lagrange’a. Był to matematyczny trik, który pomagał w opisie, który nazywamy dzisiaj Mechaniką Lagrange’a. Jednak jak niemal 200 lat później udowodniono, to nie jest jedynie matematyczny trik, a potencjał ma znaczenie fizyczne. na fascynującą podróż w czasie i kolejne kontrowersje wokół proponowanych teorii i ich rozwiązań zaprasza kanał Veritasium. jak zawsze świetnie ukazana droga rozumowania naukowców i długi ciąg wydarzeń i myśli, który doprowadził naukę do tego, gdzie jest teraz. [###]
„28 stycznia drugi lotniskowiec typu Gerald R. Ford wyszedł ze stoczni Newport News Shipbuilding w stanie Wirginia w pierwszy rejs – na próby morskie prowadzone pod egidą stoczni Huntington Ingalls Industries. Po latach opóźnień CVN 79, dla którego wybrano imię USS John F. Kennedy, wreszcie wykonuje poważny krok w kierunku wcielenia do służby. Ale oczywiście wszystko jeszcze może się odwrócić, wszak próby są po to, aby zauważyć ewentualne problemy. Według danych z dokumentów budżetowych i analitycznych Kongresu przejęcie Kennedy’ego przez marynarkę wojenną przesunięto na marzec 2027 roku, a szacowany koszt pozyskania okrętu urósł do blisko 13,2 miliarda dolarów (prawie dwa miliardy więcej niż szacowano w roku 2018). (...) Skutek jest taki, że Waszyngtonowi przejściowo będzie brakowało jednego lotniskowca.” [Konflikty]
„Czterdzieści lat temu prom kosmiczny Challenger rozpadł się tuż po starcie, zabijając swoją załogę i zmieniając historię lotów kosmicznych. Niewielki zespół inżynierów próbował zapobiec tragedii, ale ich opinia została zignorowana.” Polecamy ciekawy materiał o katastrofie Challengera od australijskiego serwisu ABC. Short Wave ma za to podcast o tym czego się nauczono (a jakich wniosków nie wyciągnięto) z tej katastrofy. [ABC News AU], [###]
Idee, kultura, społeczeństwo
„Czy w świecie wielkiej polityki paragrafy mają jakąkolwiek moc, gdy zderzają się z ego mocarstw? Punktem wyjścia do dzisiejszej rozmowy jest głośna deklaracja Donalda Trumpa, który stwierdził wprost: »Nie potrzebuję prawa międzynarodowego«.” Bardzo ciekawa rozmowa o prawie międzynarodowym, tym jakie stoją przed nim problemy. [###]
„W tym odcinku opowiadamy o tym, jak analizować sprawy międzynarodowe. Co da się wyczytać z otwartych źródeł? Czy prognozowanie w takich warunkach jest w ogóle możliwe? Jakie wyzwania stoją przed ekspertami i analitykami? Na te i inne pytania opowiada Wojciech Zajączkowski, były ekspert OSW aktualnie wiceminister spraw zagranicznych i autor książki »Rozumieć politykę międzynarodową: Metody analizy źródeł otwartych«” [###]
„Wypowiedzi Donalda Trumpa są coraz bardziej istotne dla losów całego świata. Niemal za każdym razem z jego ust pada coś kontrowersyjnego. Tym bardziej istotne jest, aby nie przeinaczyć jego słów. A to zadanie dla tłumaczy. Ci nie mają łatwego życia starając się oddać sens słów amerykańskiego prezydenta. Sposób, w jaki mówi Donald Trump, porównują do rwącego potoku lub rollercoastera. Powstało nawet specjalne określenie: »Trumpslation«, sugerujące, że tłumaczenie słów prezydenta USA wymaga szczególnego podejścia.” [###]
Jak Adolf Hitler został politykiem? O tym jak pracując w wywiadzie przyszedł na pierwsze spotkanie partii DAP i o tym jak mu się spodobało opowiada kolejny odcinek z serii Historii nazistów od Za Rubieżą. [Za Rubieżą.], [###]
Miała także miejsce 81. rocznica wyzwolenia nazistowskiego obozu w Oświęcimiu. Na stronie miejsca pamięci i muzeum Auschwitz-Birkenau znaleźć można zapis filmowy obchodów wraz z przemówieniami gości, a także inne materiały powiązane. [Muzeum Auschwitz-Birkenau]
Co robi Anubis pod Żabką w zimowy poranek? To jedno z pytań, które nasunąć się może podczas podziwiania obrazów Joanny Karpowicz. Kanał YT Na Marginesach Kultury przygotował „analizę i interpretację sztuki Joanny Karpowicz, w szczególności zaś mitologicznego motywu Anubisa i przestrzeni liminalnych występujących w jej malarstwie. Poza polską artystką wspomniana zostaje również twórczość Michaela Bracka i Edwarda Hoppera.” [###]